ăng thẳng Mỹ – Iran tại Eo biển Hormuz đang không chỉ làm nóng thị trường năng lượng mà còn thúc đẩy những thay đổi sâu sắc trong cách thức giao dịch dầu mỏ, với nguy cơ làm suy yếu hệ thống petrodollar (dùng USD để mua dầu trên thị trường quốc tế) do Mỹ dẫn dắt.
Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran, dưới sức ép từ các tuyên bố cứng rắn của Tổng thống Donald Trump về việc buộc mở lại Eo biển Hormuz, đang dần vượt ra ngoài khuôn khổ an ninh, chuyển thành một cuộc cạnh tranh mang tính kinh tế và tiền tệ.

Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu – từ lâu giữ vai trò then chốt trong an ninh năng lượng thế giới. Trong bối cảnh nguy cơ gián đoạn tuyến đường này, Iran được cho là đang tận dụng lợi thế địa lý để gia tăng sức ép, bao gồm việc yêu cầu thanh toán dầu bằng các đồng tiền ngoài USD như Nhân dân tệ, thậm chí cả tiền điện tử.

Động thái này thách thức trực tiếp hệ thống petrodollar – nền tảng giúp Mỹ duy trì vị thế tài chính toàn cầu suốt từ sau thập niên 1970. Khi đó, Washington đạt thỏa thuận với các nước sản xuất dầu chủ chốt, khiến phần lớn giao dịch dầu mỏ toàn cầu được định giá bằng USD, qua đó củng cố vai trò thống trị của đồng tiền này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, Iran không chỉ điều chỉnh phương thức thanh toán mà còn thay đổi cả chiến lược xuất khẩu dầu. Theo các phân tích từ hình ảnh vệ tinh, Tehran đang gia tăng đáng kể hoạt động tại cảng Jask – một cơ sở từng ít được sử dụng và nằm cách Eo biển Hormuz khoảng 95 dặm về phía Đông.Kể từ khi xung đột leo thang, hàng triệu thùng dầu đã được vận chuyển từ Jask, đồng thời lượng dầu lưu trữ tại đây cũng tăng lên rõ rệt. Giới chuyên gia nhận định, Jask đang trở thành “kế hoạch B” của Iran nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến xuất khẩu truyền thống vốn dễ bị tổn thương trước các sức ép quân sự.

Trong nhiều năm, các điểm trung chuyển lớn hơn ở phía Bắc Vịnh Ba Tư vẫn là đầu mối xuất khẩu chủ lực của Iran. Tuy nhiên, việc đa dạng hóa tuyến vận chuyển – đặc biệt là tránh phụ thuộc hoàn toàn vào Hormuz – cho thấy Tehran đang chuẩn bị cho kịch bản gián đoạn kéo dài.

Trong bối cảnh này, việc Iran kết hợp đa dạng hóa tuyến xuất khẩu và thúc đẩy giao dịch phi USD có thể tạo ra tác động sâu rộng. Nếu xu hướng này lan rộng, thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể dần rời xa đồng USD, qua đó làm suy giảm một trong những công cụ ảnh hưởng kinh tế quan trọng nhất của Mỹ.

Các cuộc tấn công vào lưới điện, nước và chuỗi cung ứng đang tái định hình xung đột Trung Đông, làm gia tăng rủi ro lan rộng và đe dọa trực tiếp đến ổn định kinh tế toàn cầu.Trung Đông đang bước vào một giai đoạn nguy hiểm mới, trong đó không chỉ các mục tiêu quân sự mà cả cơ sở hạ tầng dân sự thiết yếu cũng trở thành chiến trường. Đó là nhận định của Abdullah F. Alrebh, Phó Giáo sư tại Đại học Grand Valley State ở Michigan và học giả tại Viện Trung Đông ở Washington, D.C., trong bình luận mới đây với mạng truyền thông Alarabiya (Saudi Arabia).

Chiến tranh cơ sở hạ tầng - hình thái xung đột mới

Theo chuyên gia Alrebh, điều đang nổi lên không chỉ đơn thuần là một vòng đối đầu quân sự giữa Israel và Mỹ với Iran. Đây là sự chuyển dịch sang hình thái "chiến tranh cơ sở hạ tầng", trong đó các hệ thống dân sự và kinh tế trọng yếu đã trở thành một phần của chiến trường. Lưới điện, các nhà máy khử muối nước, cảng biển và chuỗi cung ứng giờ đây là mục tiêu chiến lược, vì chúng định hình trực tiếp khả năng phục hồi của các quốc gia hiện đại.

Trong một cuộc xung đột như vậy, sự sụp đổ của các dịch vụ thiết yếu có thể gây ra những hậu quả vượt xa chiến trường trực tiếp. Một sự gián đoạn chỉ kéo dài vài ngày cũng có thể tạo ra những sự cố dây chuyền lan rộng khắp các lĩnh vực giao thông, phân phối thực phẩm, thông tin liên lạc và trật tự công cộng.

Đây chính là lý do vì sao tính cấp bách lại đang có tầm quan trọng đặc biệt. Với các xã hội có tính liên kết cao, ngay cả một cú sốc ngắn ngủi cũng có thể tạo ra những hậu quả to lớn và khó lường. Nếu một cuộc xung đột làm mất đi một phần đáng kể nguồn cung dầu toàn cầu hoặc đe dọa nguồn nước tại các trung tâm đô thị lớn, nó sẽ vượt ngưỡng giới hạn. Trong trường hợp đó, vấn đề sẽ không còn là tranh chấp khu vực, nó sẽ trở thành một cuộc khủng hoảng quốc tế rộng lớn hơn.

Các quốc gia vùng Vịnh buộc phải điều chỉnh chiến lược

Các quốc gia vùng Vịnh cho đến nay đã phản ứng một cách kiềm chế, ưu tiên sự ổn định để hỗ trợ các chương trình chuyển đổi kinh tế đầy tham vọng của họ. Tuy nhiên, khi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng trọng yếu trở nên thường xuyên hơn, các quốc gia này sẽ buộc phải điều chỉnh lại chiến lược.

Chuyên gia Alrebh lưu ý, răn đe chủ động, thay vì chịu đựng thụ động, sẽ ngày càng định hình tư duy chiến lược của họ. Chiến tranh cơ sở hạ tầng kéo dài sẽ làm chuyển hướng nguồn lực khỏi các dự án phát triển dài hạn và hướng tới quốc phòng, khả năng phục hồi và bảo vệ khẩn cấp. Dù vậy, cho đến nay khả năng thích ứng của các quốc gia này cho thấy đây là sự trì hoãn và điều chỉnh, hơn là chệch hướng hoàn toàn khỏi các mục tiêu dài hạn của họ.

Tuy nhiên, phạm vi địa lý của cuộc đối đầu cũng đang mở rộng đáng kể. Lực lượng Houthi đã trở thành một nhân tố quan trọng, và các hoạt động bất đối xứng của họ ở Biển Đỏ đã biến tranh chấp khu vực thành một cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu. Hành động của họ phơi bày sự mong manh của an ninh hàng hải và cho thấy tốc độ mà xung đột cục bộ có thể làm gián đoạn thương mại quốc tế.

Sự xói mòn của chiếc ô an ninh truyền thống

Cuộc xung đột cũng phản ánh sự xói mòn của chiếc ô an ninh truyền thống từng định hình khu vực suốt nhiều thập kỷ. Thời đại mà các quốc gia gần như hoàn toàn dựa vào những đảm bảo từ Washington đang dần lụi tàn. Các cường quốc khu vực hiện đang đa dạng hóa các quan hệ đối tác quốc phòng và đầu tư mạnh hơn vào khả năng răn đe và phục hồi nội tại. Theo chuyên gia Alrebh, sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là chiến thuật - đó là phản ứng trước diễn biến liên quan đến chính trị nội bộ Mỹ và sự không chắc chắn về các cam kết chính sách đối ngoại trong tương lai.

Về dài hạn, cuộc xung đột giữa Israel và Mỹ với Iran đang diễn ra có khả năng thúc đẩy một sự chuyển đổi chiến lược sâu rộng. Các quốc gia trong khu vực sẽ ngày càng coi khả năng phục hồi cơ sở hạ tầng là yếu tố cốt lõi của an ninh quốc gia, ngang hàng với quốc phòn, quân sự truyền thống. Kết quả sẽ là một trật tự khu vực đa cực hơn, được định hình bởi các thỏa thuận quốc phòng nội bộ, các liên minh đa dạng và sự chú trọng nhiều hơn đến cơ sở hạ tầng dân sự thiết yếu.

Chuyên gia Alrebh kết luận: Truyền thông phương Tây thường khó nắm bắt được những động lực chiến lược và xã hội sâu sắc này, khi thường chỉ tập trung vào những sự kiện tức thời của các cuộc không kích và leo thang quân sự. Nhưng câu chuyện thực sự rộng lớn hơn nhiều: Trung Đông đang bước vào một kỷ nguyên mà khả năng phục hồi, cơ sở hạ tầng và ổn định trong nước sẽ quan trọng không kém gì sức mạnh trên chiến trường.

Tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) Green Asha đã vượt Eo biển Hormuz, cho thấy tín hiệu nối lại dòng chảy năng lượng của Ấn Độ, dù nhiều tàu khác vẫn mắc kẹt và rủi ro an ninh chưa giảm.Theo tờ The Hindu, tàu chở LPG mang cờ Ấn Độ Green Asha đã vượt qua Eo biển Hormuz ngày 5/4, trong bối cảnh tuyến vận tải năng lượng quan trọng này gần như bị gián đoạn do xung đột tại Trung Đông.

Theo dữ liệu hàng hải, Green Asha vận chuyển khoảng 15.400 tấn LPG và đã rời cảng Al Rams của UAE từ ngày 30/3, di chuyển với tốc độ khoảng 12,8 hải lý/giờ. Con tàu đi sát bờ biển Iran, băng qua khu vực giữa các đảo Larak, Hormuz và Qeshm để ra khỏi eo biển.Đây là tàu LPG thứ 8 treo cờ Ấn Độ rời khỏi tuyến hàng hải này kể từ khi xung đột nổ ra sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hôm 28/2, sự kiện đã kéo theo một cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu. Trước khi chiến sự leo thang, khoảng 90% lượng LPG nhập khẩu của Ấn Độ đi qua eo biển này.

Green Asha thuộc sở hữu của công ty MOL India Private Limited và được thuê bởi công ty dầu khí thuộc sở hữu nhà nước Bharat Petroleum Corporation Limited, ban đầu dự kiến cập cảng Jawaharlal Nehru tại Mumbai. Trước đó một ngày, tàu Green Sanvi chở 46.650 tấn LPG cùng 25 thủy thủ cũng đã đi qua khu vực này an toàn.

Tuy nhiên, hoạt động vận chuyển vẫn đối mặt nhiều rủi ro khi một số tàu khác, bao gồm tàu Jag Vikram, chở khoảng 20.000 tấn LPG, hiện vẫn mắc kẹt tại vùng Vịnh. Ngoài ra, ba tàu treo cờ nước ngoài khác với tổng cộng 87.000 tấn LPG đang chờ điều kiện an toàn để đi qua eo biển.

Theo Bộ Dầu mỏ và Khí đốt tự nhiên Ấn Độ, hiện vẫn còn 17 tàu treo cờ nước này, với khoảng 460 thuyền viên, đang hoạt động tại phía Tây Vịnh Ba Tư. Chính phủ Ấn Độ cho biết các cơ quan chức năng, bao gồm Tổng cục Vận tải biển và các cơ quan ngoại giao, đang phối hợp chặt chẽ với chủ tàu để theo dõi tình hình và đảm bảo an toàn.

Trong khi đó, Bộ Vận tải biển Ấn Độ khẳng định chưa ghi nhận sự cố nào liên quan đến tàu mang cờ nước này trong 24 giờ qua. Công tác bảo hộ công dân cũng được đẩy mạnh, với 345 ngư dân Ấn Độ mắc kẹt tại Iran đã được đưa về nước thông qua tuyến di chuyển từ miền nam Iran sang Armenia, trước khi bay về Chennai.

Diễn biến mới cho thấy một số chuyến hàng năng lượng đã bắt đầu tìm được lối đi qua điểm nghẽn chiến lược, tuy nhiên lưu thông vẫn bị hạn chế và phụ thuộc lớn vào điều kiện an ninh khu vực.

Chiến sự Iran làm xáo trộn ngành hàng không toàn cầu, mở ra cơ hội cho hãng bay phương Tây giành thị phần từ các đối thủ Trung Đông...

Nhiều năm qua, các hãng hàng không Mỹ và châu Âu chứng kiến sự phát triển vượt bậc của nhiều hãng hàng không Trung Đông khi thu hút ngày càng nhiều hành khách lựa chọn hành trình quá cảnh qua Dubai và Doha nhờ giá vé cạnh tranh và đội bay thế hệ mới.

Emirates, Qatar Airways và Etihad Airways dần vươn lên thành những đối thủ cạnh tranh lớn trên các đường bay quốc tế, với lợi thế địa lý của vùng Vịnh - khu vực nằm giữa châu Âu, châu Phi và châu Á.

CỤC DIỆN ĐẢO CHIỀU NHẤT THỜI HAY DÀI HẠN?

Tuy nhiên, cục diện này gần như đảo chiều chỉ sau một đêm khi chiến sự Iran bùng phát. Hàng loạt không phận bị đóng cửa, nhiều máy bay không thể cất cánh, còn các hãng hàng không trong khu vực rơi vào cảnh xáo trộn. Công suất bay của các hãng hàng không Trung Đông vì thế suy giảm mạnh, kéo năng lực khai thác các đường bay dài trên toàn cầu đi xuống và mở ra cơ hội để các hãng hàng không phương Tây nhanh chóng lấp khoảng trống.

Khi các hãng bay Trung Đông suy yếu, giới lãnh đạo doanh nghiệp hàng không phương Tây nhanh chóng nhận ra cơ hội giành lại thị phần và mở thêm các đường bay thay thế để hút khách.

Vào tháng trước, tập đoàn hàng không Deutsche Lufthansa, British Airways và Air France-KLM đã điều chuyển máy bay tới các thị trường như Ấn Độ, Thái Lan và Singapore nhằm đón lượng hành khách đang tìm kiếm lựa chọn bay mới. Dù vậy, mức thị phần giành thêm đến nay vẫn còn hạn chế và cũng không dễ biến cơ hội ngắn hạn này thành động lực tăng trưởng bền vững.

Theo phân tích của hãng tin Bloomberg dựa trên dữ liệu từ công ty theo dõi Flightradar24, số chuyến bay bằng máy bay thân rộng của 21 hãng hàng không lớn trong một tháng trước và sau khi chiến sự bùng phát cho thấy ngành hàng không toàn cầu chứng kiến sự xáo trộn lớn. Câu hỏi đặt ra là liệu đây chỉ là biến động nhất thời, hay sẽ trở thành dài hạn, khi các điểm trung chuyển từng được coi là an toàn nay bị phủ bóng bởi xung đột quân sự.

Với các hãng hàng không châu Âu đang tìm cách vượt lên, thách thức không chỉ nằm ở việc giành thêm hành khách mà còn ở bài toán chi phí. Giá nhiên liệu tăng mạnh do chiến sự đang gây ra sức ép lớn, buộc các hãng hoặc phải tăng giá vé, hoặc phải chấp nhận gánh chi phí cao hơn để thu hút khách mới, trong khi chưa rõ xung đột sẽ kéo dài bao lâu.

“Các hãng hàng không Trung Đông chưa từ bỏ tham vọng trở thành các trung tâm trung chuyển toàn cầu. Do đó, các hãng châu Âu chỉ có thể tranh thủ giai đoạn thuận lợi hiện nay để mở rộng hiện diện và giành thêm thị phần", ông Rob Walker, nhà phân tích hàng không tại công ty tư vấn ICF, nhận định với Bloomberg.

Trong khi đó, mức tăng công suất bay lớn nhất đến nay lại diễn ra tại Mỹ, dù điều này phần nào phản ánh những kế hoạch đã được chuẩn bị từ trước khi xung đột nổ ra ở Trung Đông. Theo dữ liệu từ Flightradar24, các hãng hàng không lớn như United Airlines và Delta Air Lines đã tăng công suất bay đường dài bằng máy bay thân rộng lần lượt 11% và 12%. Hai hãng này tăng thêm chuyến bay tới các điểm đến hiện có ở châu Âu của mình, đồng thời mở các đường bay mới để phục vụ nhóm du khách Mỹ có khả năng chi tiêu cao.

BÀI TOÁN NHIÊN LIỆU BAY

Trên thực tế, các hãng hàng không Mỹ chịu rủi ro lớn hơn so với các đối thủ khi giá nhiên liệu máy bay tăng vọt, do hầu hết không thực hiện phòng ngừa rủi ro giá. Dù vậy, trong tháng trước, nhóm này vẫn ghi nhận nhu cầu đi lại tăng lên khi nhiều hành khách tranh thủ đặt vé sớm trước nguy cơ giá vé bị đẩy cao hơn.

Ông Rob Walker, nhà phân tích hàng không tại công ty tư vấn ICF, cho rằng gián đoạn tại Trung Đông có thể mang lại lợi thế cho các chuyến bay thẳng từ Mỹ tới châu Á, cũng như các đường bay xuyên Đại Tây Dương - nơi nhiều hãng hàng không Mỹ hợp tác liên danh với các hãng châu Âu.

Theo ông Walker, chiến sự càng kéo dài, áp lực đối với các hãng hàng không đặt đại bản doanh tại Trung Đông sẽ càng lớn. Tuần trước, trong bài phát biểu toàn quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn chưa đưa ra mốc thời gian cụ thể và rõ ràng cho cuộc chiến tại Iran, đồng thời khẳng định sẽ có thêm các hành động quyết liệt hơn nhằm vào Iran.

Theo dữ liệu của Bloomberg, hãng hàng không Turkish Airlines đã giành thêm thị phần trong tháng đầu tiên sau khi chiến sự bùng phát nhờ lợi thế địa lý, trong khi Qatar Airways là hãng mất thị phần nhiều nhất.

Tập đoàn hàng không Lufthansa cũng ghi nhận nhu cầu đi lại tăng trong ngắn hạn, nhưng muốn tận dụng sự dịch chuyển tạm thời này để tạo ra xu hướng bền vững hơn. Giám đốc tài chính Till Streichert của Lufthansa cho biết hãng "hoàn toàn" có thể điều chuyển thêm công suất sang châu Á và vận hành dài hạn.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh mạng lưới bay không hề đơn giản, nhất là khi đội bay không phù hợp. Một máy bay thân hẹp đang khai thác tuyến châu Âu - vùng Vịnh chưa chắc có thể đáp ứng hiệu quả các đường bay dài hơn tới châu Á. Trong khi đó, các dòng máy bay thân rộng mới, tiết kiệm nhiên liệu, đều có thời gian chờ giao kéo dài nhiều năm. Ngoài ra, việc mở một đường bay mới cũng cần nhiều tháng chuẩn bị, từ suất cất hạ cánh, lịch bay đến nhân sự.

Trong bối cảnh đó, lo ngại thiếu hụt nhiên liệu máy bay đã khiến ban lãnh đạo Lufthansa chuẩn bị các phương án ứng phó khủng hoảng, trong đó có kịch bản phải dừng khai thác một số máy bay.

Áp lực chi phí cũng nhanh chóng phản ánh lên thị trường chứng khoán. Kể từ khi chiến sự bùng nổ, giá cổ phiếu Lufthansa đã giảm 17%. Cùng giai đoạn, giá cổ phiếu của IAG SA - công ty mẹ của hãng hàng không British Airways - giảm 13%, còn Air France-KLM giảm 27%. Gần đây, ngân hàng Morgan Stanley và ngân hàng UBS cũng hạ giá mục tiêu cổ phiếu của một số hãng hàng không châu Âu, với lý do chi phí nhiên liệu tăng cao gây áp lực lên hoạt động vận hành.

CUỘC ĐUA GIÁ VÉ

Trong khi chưa ai biết chiến sự khi nào sẽ kết thúc, một điều gần như chắc chắn là các hãng hàng không Trung Đông sẽ sớm quay lại thị trường với quyết tâm giành lại thị phần. Khi đó, giá vé nhiều khả năng sẽ trở thành mặt trận cạnh tranh nóng.

"Tôi cho rằng các hãng hàng không vùng Vịnh sẽ đưa ra mức giá rất hấp dẫn để kéo hành khách quay trở lại các trung tâm trung chuyển của họ. Điều đó đồng nghĩa các hãng hàng không châu Âu có thể chỉ có một khoảng thời gian ngắn để tận dụng nhu cầu cao và mặt bằng giá vé cao hiện nay", ông Richard Evans, cố vấn cấp cao tại công ty phân tích Cirium, nhận định.

Mô hình trung tâm trung chuyển của Trung Đông đã giúp Emirates và Etihad tăng trưởng mạnh trong vài thập kỷ qua. Riêng trong năm 2025, Emirates vận chuyển 55,6 triệu lượt hành khách - cao gấp hơn 4 lần so với 20 năm trước.

Sự tăng trưởng đó góp phần đưa sân bay quốc tế Dubai trở thành sân bay quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới. Tuy nhiên, các đối thủ cho rằng đà mở rộng của các hãng hàng không vùng Vịnh trong nhiều năm qua được duy trì nhờ những khoản trợ cấp thiếu công bằng.

Ông Ben Smith, CEO tập đoàn hàng không Air France-KLM cho biết ông không đồng tình với quan điểm ca ngợi các hãng hàng không vùng Vịnh chỉ vì họ sở hữu đội bay mới và được phục vụ bởi những sân bay hiện đại.

Trong một cuộc trả lời phỏng vấn của Bloomberg vào tháng trước, ông Smith nói rằng điều khiến ông khó chấp nhận là nhiều người xem đó hoàn toàn là thành quả tự thân, trong khi theo ông, những lợi thế như vậy có thể được tạo ra khi môi trường cạnh tranh không bình đẳng.

Trong khi đó, nhiều hãng hàng không châu Á cũng đang tăng cường các chuyến bay đường dài. Hãng hàng không Singapore Airlines tăng thêm chuyến bay tới London và Melbourne, còn hãng hàng không Cathay Pacific Airways của Hồng Kông tăng tần suất bay tới Paris, Zurich và London. Air India cho biết hãng đã bổ sung thêm chuyến bay, trong khi hãng hàng không Qantas Airways của Australia cũng đang tìm cách tăng công suất trên các tuyến châu Âu.

Thực tế, hoạt động bay giữa châu Á và châu Âu vốn đã gặp nhiều trở ngại từ trước, khi nhiều hãng hàng không phương Tây phải tránh không phận Nga sau khi Moscow mở chiến dịch quân sự tại Ukraine vào năm 2022.

Xung đột Iran càng khiến bài toán này thêm phức tạp. Khi không phận Iran và Iraq bị đóng cửa, các máy bay buộc phải đổi hướng qua những hành lang bay hẹp qua không phận Georgia, Azerbaijan và Trung Á.

"Vấn đề với các hãng hàng không châu Âu trên các tuyến tới châu Á là họ vừa bị hạn chế về không phận, vừa phải cạnh tranh với các hãng hàng không châu Á - những hãng có lợi thế lớn hơn và vẫn có thể bay qua không phận Nga", ông Conroy, nhà phân tích tại Bloomberg Intelligence, nhận định.

Theo ông Gaynor, công suất bay sẽ tiếp tục dồn nhiều hơn sang các tuyến qua Đại Tây Dương nhưng cũng có lo ngại rằng nhu cầu có thể không đủ lớn để hấp thụ mức tăng công suất quá lớn như vậy.

Eo biển Bab al-Mandeb nối kênh đào Suez và Biển Đỏ với vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Đây là một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Theo báo Telegraph, eo biển Bab al-Mandeb cũng đang đối mặt với mối đe dọa tắc nghẽn khi phiến quân Houthi sẵn sàng tham gia vào cuộc chiến ở Trung Đông.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 3-4 ám chỉ khả năng gây tác động lên eo biển Bab al-Mandeb, trong tiếng Ả Rập có nghĩa là "cánh cổng nước mắt".

"Bao nhiêu phần trăm lượng dầu, khí LNG, lúa mì, gạo và phân bón toàn cầu đi qua eo biển Bab al-Mandeb? Những quốc gia và công ty nào có khối lượng vận chuyển qua eo biển này lớn nhất?" – ông Ghalibaf đặt câu hỏi trong một bài đăng trên mạng xã hội X.Việc tham gia xung đột với lực lượng Houthi ở eo biển Bab al-Mandeb có thể sẽ rất khó khăn đối với quân đội Mỹ.

"Vấn đề là lần trước Mỹ không thể chế áp đủ hỏa lực đối với Houthi. Phần lớn không quân Mỹ đang được sử dụng để tấn công Iran quanh eo Hormuz mà vẫn chưa đạt kết quả. Có thể Hải quân Mỹ sẽ hộ tống các tàu hàng nhưng ngay cả như vậy, một số tàu vẫn có thể bị trúng đạn" – chuyên gia Benjamin Friedman của Tổ chức nghiên cứu Defense Priorities (trụ sở tại Washington) nói.

Ông Friedman cũng nhận định nếu Mỹ phải thực hiện nhiệm vụ hộ tống ở cả hai khu vực (bao gồm Hormuz), điều này sẽ gây quá tải cho nguồn lực hải quân nếu không có sự hỗ trợ từ các đồng minh.Ông nhấn mạnh đây "không chỉ là vấn đề quân sự" mà còn là "vấn đề kinh doanh", khi các chủ tàu và công ty bảo hiểm muốn tránh rủi ro đi qua Bab al-Mandeb trong lúc eo biển này bị Houthi tấn công, ngay cả khi xác suất trúng đạn thấp.

Khoảng 12% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua eo biển Bab al-Mandeb. Trong khi đó, kênh đào Suez vận chuyển khoảng 10% thương mại hàng hải toàn cầu, bao gồm 40% lưu lượng container của thế giới.Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thế giới, hiện gần như bị phong tỏa đối với các tàu không thuộc các quốc gia thân thiện với Iran.

Ông Nayeem Noor, Phó chủ tịch phát triển kinh doanh tại GMS (công ty mua tàu lớn nhất thế giới), cho biết: "Khi Hormuz gặp áp lực, sự chú ý lập tức chuyển sang điểm nghẽn tiếp theo có thể làm gián đoạn dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu."

Ông nhấn mạnh Bab al-Mandeb là cửa ngõ phía Nam của tuyến biển Đỏ – Suez, nên bất kỳ mối đe dọa nào tại đây cũng ảnh hưởng đến tàu chở dầu, container, hàng rời, chi phí bảo hiểm, phí rủi ro chiến tranh và toàn bộ hiệu quả kinh tế của tuyến vận tải Á - Âu.

Ngày 6-4, Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) đã lên án cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào cơ sở nước nặng Khondab, cáo buộc đây là “tội ác chống lại khoa học và sức khỏe con người”.“Nước nặng [D₂O - loại nước chứa đồng vị hydro nặng] và các dẫn xuất đóng vai trò thiết yếu trong y học, điều trị bệnh cùng các ngành công nghiệp công nghệ cao. Tiến trình khoa học của Iran sẽ không thể bị ngăn cản, cũng như quyết tâm của chúng tôi trong việc phục vụ hòa bình và sức khỏe toàn cầu,” AEOI nhấn mạnh, nhưng không cung cấp thêm chi tiết về vụ tấn công.

Hồi tuần trước, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) của Liên hợp quốc cho biết, nhà máy sản xuất nước nặng Khondab của Iran từng bị tấn công vào ngày 27-3 và hiện ngừng hoạt động.

Đáng chú ý, các lực lượng Mỹ và Israel cũng đã tấn công các cơ sở hạt nhân tại Natanz hồi đầu tháng 5, đồng thời tiến hành nhiều cuộc không kích gần nhà máy điện hạt nhân Bushehr, trong đó có một vụ tấn công cuối tuần vừa qua - khiến một nhân viên an ninh thiệt mạng.

Cơ sở nước nặng Khondab còn có lò phản ứng nước nặng - được biết đến với tên gọi lò phản ứng IR-40. Đây là dự án được Iran phát triển từ những năm 2000 với mục tiêu ban đầu là phục vụ nghiên cứu khoa học, sản xuất đồng vị phóng xạ cho y học và các ứng dụng công nghiệp.

Khondab thuộc loại lò phản ứng sử dụng nước nặng làm chất làm chậm neutron. Công nghệ này cho phép lò phản ứng vận hành với uranium tự nhiên, không cần làm giàu cao như các lò nước nhẹ. Tuy nhiên, đặc điểm này cũng khiến lò nước nặng có khả năng sản xuất plutonium – vật liệu có thể được sử dụng trong chế tạo vũ khí hạt nhân, do đó trở thành tâm điểm quan ngại của cộng đồng quốc tế.

Chính vì vậy, dự án Khondab từng là một nội dung quan trọng trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA). Theo thỏa thuận, Iran đồng ý điều chỉnh lại thiết kế lò IR-40 để giảm thiểu khả năng sản xuất plutonium cấp độ vũ khí, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ của IAEA.

Sau khi JCPOA gặp biến động, tiến trình cải tạo lò phản ứng Khondab cũng trở nên phức tạp hơn. Iran nhiều lần khẳng định cơ sở này phục vụ mục đích hòa bình, bao gồm sản xuất đồng vị phục vụ chẩn đoán và điều trị y khoa, cũng như nghiên cứu khoa học.

Tuy nhiên, các nước phương Tây vẫn thường xuyên bày tỏ lo ngại, do tính nhạy cảm của công nghệ nước nặng.

Việc cơ sở Khondab tiếp tục bị tấn công cũng làm dấy lên lo ngại về an toàn hạt nhân và nguy cơ lan rộng của xung đột.

Mới đây, trên nền tảng X, Hiệp hội Biên kịch Tây Mỹ cho biết ủy ban đàm phán của tổ chức này đã nhất trí thông qua thỏa thuận sơ bộ với Liên minh Các nhà sản xuất điện ảnh và truyền hình – đơn vị đại diện cho các hãng phim Hollywood.Phía liên minh cũng xác nhận thông tin này trong một tuyên bố riêng đăng tải trên website vào ngày 4/4. Sau khoảng ba tuần thương lượng, việc đạt được thỏa thuận sơ bộ kéo dài 4 năm giữa hai bên được coi là một kết quả bất ngờ.

Mặc dù các điều khoản chi tiết chưa được công bố ngay lập tức, thỏa thuận lần này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy nhiều ưu tiên dành cho giới biên kịch, trong đó có cải thiện chế độ chăm sóc sức khỏe và tăng cường các biện pháp bảo vệ trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI). Phía hiệp hội cho biết bên cạnh việc bảo vệ kế hoạch phúc lợi y tế của các biên kịch dựa trên những thành quả đã đạt được từ năm 2023, thỏa thuận sơ bộ còn góp phần giải quyết tình trạng lao động không thù lao.

Thỏa thuận mới có thời hạn 4 năm - dài hơn 1 năm so với các hợp đồng 3 năm thông thường và vẫn cần ban lãnh đạo cùng các thành viên hiệp hội phê chuẩn trước khi chính thức có hiệu lực. Đáng chú ý, hai bên đã đạt được thỏa thuận sơ bộ chỉ sau vài tuần đàm phán - diễn biến trái ngược hoàn toàn với tiến trình căng thẳng cách đây ba năm, khi các biên kịch Hollywood tiến hành một cuộc đình công lịch sử, khiến một phần hoạt động của ngành công nghiệp giải trí gần như tê liệt. Trước đó, các biên kịch đã bỏ phiếu với tỷ lệ gần như tuyệt đối thông qua một thỏa thuận giúp họ cải thiện mức thù lao, kéo dài thời hạn hợp đồng và kiểm soát việc sử dụng AI. Theo kế hoạch, hợp đồng hiện tại sẽ hết hạn vào tháng 5 tới.

Bên cạnh đó, các hãng phim cũng nỗ lực thúc đẩy các thỏa thuận mới với lãnh đạo các hiệp hội đại diện cho diễn viên và đạo diễn - những người có hợp đồng hết hạn vào cuối tháng 6 tới.

Chia sẻ trong một cuộc phòng vấn với Associated Press hồi tháng 2, Chủ tịch Hiệp hội Diễn viên Màn ảnh - Liên đoàn Nghệ sĩ Truyền hình và Phát thanh Mỹ ghi nhận những tín hiệu mong muốn trở lại mối quan hệ đối tác của các hãng phim. Trong tuyên bố, Liên minh Các nhà sản xuất điện ảnh và truyền hình cũng nêu rõ sự kỳ vọng tiếp tục phát huy các bước tiến triển mới, hướng tới các thỏa thuận đảm bảo sự ổn định dài hạn cho toàn ngành.

Thỏa thuận sơ bộ với đơn vị đại diện cho các hãng phim Hollywood được đưa ra trong bối cảnh Hiệp hội Biên kịch Tây Mỹ hiện đối mặt với một cuộc đình công nội bộ của nhân viên diễn ra từ hồi tháng 2. Theo đó, hơn 100 nhân sự thuộc các bộ phận pháp lý, tổ chức sự kiện và quản lý bản quyền đã đình công nhằm phản đối cáo buộc thực hành lao động bất công.

Vào tháng trước, Hiệp hội Biên kịch Tây Mỹ đã thông báo hủy lễ trao giải thường niên do ảnh hưởng của cuộc đình công nội bộ.

Trên nền tảng mạng xã hội, NetBlocks xác nhận đợt mất kết nối tại Iran đã bước sang ngày thứ 37 liên tiếp (vượt mốc 864 giờ), với mức độ nghiêm trọng vượt qua mọi sự cố tương tự trước đây.Tổ chức giám sát an ninh mạng NetBlocks thông báo đợt gián đoạn internet tại Iran hiện là đợt phong tỏa mạng quy mô quốc gia dài nhất từng được ghi nhận trên thế giới.

Chính quyền Iran đã áp đặt lệnh hạn chế này ngay sau khi Mỹ và Israel tiến hành cuộc tấn công vào quốc gia này hôm 28/2.

Trên nền tảng mạng xã hội, NetBlocks xác nhận đợt mất kết nối tại Iran đã bước sang ngày thứ 37 liên tiếp (vượt mốc 864 giờ), với mức độ nghiêm trọng vượt qua mọi sự cố tương tự trước đây.Tổ chức này cũng làm rõ thêm, dù một số quốc gia từng ngắt kết nối internet ngắt quãng hoặc ở quy mô khu vực trong thời gian dài hơn, hay như Triều Tiên chưa từng kết nối mạng toàn cầu, nhưng mức độ ngắt kết nối trên phạm vi toàn quốc của Iran là chưa từng có tiền lệ.

Trong suốt thời gian diễn ra chiến sự, Chính phủ Iran vẫn duy trì mạng internet nội địa nhưng kiểm soát vô cùng gắt gao, chỉ cho phép người dân truy cập các nền tảng trong nước. Để kết nối với mạng quốc tế nhằm cập nhật tin tức hoặc sử dụng các mạng xã hội bị cấm như Instagram, nhiều người dân phải tranh thủ những thời điểm có tín hiệu hiếm hoi để dùng mạng riêng ảo (VPN) che giấu địa chỉ truy cập.

Ngay lập tức, nhà chức trách đã siết chặt kiểm soát bằng cách gửi tin nhắn cảnh báo tống giam hoặc bắt giữ tới những cá nhân bị tình nghi sử dụng VPN kể từ khi chiến sự nổ ra. Một số ít người dùng tìm cách lách luật thông qua dịch vụ vệ tinh Starlink hoặc các nhà cung cấp internet vệ tinh khác, song các dịch vụ này cũng nằm trong danh mục cấm của chính quyền.

Tình trạng cô lập thông tin kéo dài đang ảnh hưởng nặng nề đến đời sống của người dân. Chia sẻ với hãng tin AFP ngày 4/4, một phụ nữ 47 tuổi ở thành phố miền trung Isfahan cho biết họ liên tục phải tìm mọi cách kết nối lại mạng chỉ để nghe ngóng những tin tức đáng tin cậy.

Trong khi đó tại thủ đô Tehran, một người đàn ông 53 tuổi mô tả việc không có internet "giống như thiếu ôxy," khiến ông cảm thấy ngột ngạt.

Trước đó vào tháng 1/2026, Chính phủ Iran cũng từng ngắt kết nối internet trong 18 ngày giữa bối cảnh bùng phát các cuộc biểu tình chống chính phủ, sự kiện đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng./.

Những phát ngôn mang tính đe dọa của Tổng thống Donald Trump nhằm vào Iran đã khiến nhiều chính trị gia Mỹ bày tỏ lo ngại, trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang.Trên nền tảng Truth Social, ông Trump đã đăng tải thông điệp với nội dung gay gắt, yêu cầu Iran mở lại Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với vận chuyển dầu khí toàn cầu. Ông cảnh báo Tehran sẽ phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng nếu không tuân thủ, đồng thời ám chỉ các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng và giao thông của nước này.

Theo tờ The Guardian, phát biểu của ông Trump được đưa ra trong bối cảnh Washington đặt ra thời hạn mới buộc Iran phải mở lại Eo biển Hormuz, vốn gần như bị phong tỏa kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự vào cuối tháng 2. Diễn biến này đã khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt lên mức kỷ lục.Không chỉ gây áp lực với Iran, ông Trump còn bày tỏ sự thất vọng với các đồng minh châu Âu và NATO khi họ từ chối ủng hộ tính hợp pháp của cuộc chiến, thậm chí đe dọa rút Mỹ khỏi liên minh quân sự này.

Phản ứng trước phát ngôn của Tổng thống, nhiều nghị sĩ Mỹ từ cả hai đảng đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ. Nghị sĩ Marjorie Taylor Greene, từng là đồng minh thân cận của ông Trump, cho rằng nguyên nhân khiến Eo biển Hormuz bị đóng là do cuộc chiến mà Mỹ và Israel khởi xướng, đồng thời chỉ trích việc nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự Iran sẽ gây tổn hại trực tiếp đến người dân vô tội.

Trong khi đó, Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders gọi đây là những lời lẽ nguy hiểm, đồng thời kêu gọi Quốc hội hành động ngay lập tức để chấm dứt chiến tranh.

Về phần mình, các nghị sĩ như Ro Khanna và Tim Kaine kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng và thúc đẩy giải pháp ngoại giao, đồng thời cảnh báo rằng những phát ngôn cứng rắn có thể làm gia tăng rủi ro cho binh sĩ Mỹ đang hiện diện trong khu vực.

Ở chiều ngược lại, phía Iran tuyên bố chỉ mở lại Eo biển Hormuz nếu nhận được bồi thường thiệt hại chiến tranh thông qua một cơ chế pháp lý mới dựa trên phí trung chuyển. Một quan chức trong chính phủ Iran cho rằng những lời đe dọa của ông Trump phản ánh “sự tuyệt vọng và giận dữ”.

Các chuyên gia quân sự nhận định rằng, sau hơn một tháng giao tranh, Iran vẫn duy trì được năng lực phản kháng đáng kể. Nghị sĩ Jake Auchincloss nhận định việc kiểm soát Eo biển Hormuz mang ý nghĩa chiến lược sống còn đối với Tehran, thậm chí quan trọng hơn cả chương trình hạt nhân.

Những phát ngôn gây tranh cãi của ông Trump xuất hiện ngay sau một loạt diễn biến quân sự căng thẳng, bao gồm chiến dịch giải cứu phi công Mỹ trong lãnh thổ Iran và các cuộc không kích nhằm vào hạ tầng nước này.

Tuy nhiên, cuộc chiến đã để lại hậu quả nặng nề. Hơn 3.500 người thiệt mạng trên toàn khu vực, hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa, trong khi cơ sở hạ tầng tại nhiều khu vực bị tàn phá nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, các lời kêu gọi ngừng bắn và đàm phán ngày càng gia tăng, nhưng triển vọng đạt được một giải pháp hòa bình vẫn còn nhiều bất định khi căng thẳng giữa các bên chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Tờ New York Times mô tả chiến dịch giải cứu phi công Mỹ là "cuộc rượt đuổi sinh tử kéo dài hai ngày giữa lực lượng Mỹ và Iran", đỉnh điểm là chiến dịch táo bạo vào thứ Bảy, thâm nhập sâu vào lãnh thổ Iran. Theo New York Times, đơn vị SEAL Team 6 của Hải quân Mỹ, được hỗ trợ bởi hàng trăm binh sĩ đặc nhiệm và các quân nhân khác, đã nhận phần việc khó khăn nhất trong chiến dịch giải cứu thành công sĩ quan này.

Đơn vị tuyệt mật

Trong hệ thống lực lượng đặc nhiệm Mỹ, SEAL Team 6 - còn gọi là DEVGRU, được xếp vào nhóm “Tier 1”, cấp độ tinh nhuệ cao nhất, trực thuộc Bộ Tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Liên hợp (JSOC). Đây là đơn vị chỉ được triển khai trong những nhiệm vụ đặc biệt nhạy cảm và rủi ro cực cao như giải cứu con tin, truy bắt mục tiêu giá trị cao hoặc đột kích sâu trong lãnh thổ đối phương, nơi sai lầm gần như không được phép tồn tại.

Vai trò của đơn vị này không chỉ dừng ở tác chiến mà còn bao gồm thử nghiệm chiến thuật, vũ khí và công nghệ mới cho toàn bộ lực lượng đặc nhiệm hải quân Mỹ. Điều đó đồng nghĩa SEAL Team 6 không chỉ tham gia chiến đấu, mà còn góp phần định hình cách Mỹ tiến hành các chiến dịch đặc biệt trong môi trường hiện đại, nơi tốc độ, độ chính xác và yếu tố bất ngờ quyết định tất cả.

Để bước chân vào SEAL Team 6, một binh sĩ trước hết phải trở thành lính SEAL - vốn đã được xem là một trong những chương trình huấn luyện khắc nghiệt nhất thế giới. Theo tài liệu của Hải quân Mỹ, quá trình này kéo dài hơn một năm, bắt đầu với khóa huấn luyện kéo dài 24 tuần, tiếp theo là huấn luyện nhảy dù và chương trình tác chiến nâng cao kéo dài thêm khoảng 26 tuần.

Khắc nghiệt nhất là “Hell Week”, giai đoạn mà học viên phải chịu đựng thiếu ngủ, lạnh giá, đói khát và kiệt sức liên tục trong nhiều ngày. Tỷ lệ loại bỏ ở giai đoạn này cực cao, chỉ một phần nhỏ thành viên có thể trụ lại đến cuối cùng. Tuy nhiên, với những người vượt qua, đây mới chỉ là bước khởi đầu của một hành trình còn khắc nghiệt hơn nhiều.

“Green Team” - cánh cửa hẹp hơn cả địa ngục

Sau nhiều năm phục vụ trong các đơn vị SEAL thông thường, những quân nhân xuất sắc nhất mới được lựa chọn tham gia chương trình tuyển chọn của SEAL Team 6, được gọi là “Green Team”. Đây là giai đoạn sàng lọc khắt khe kéo dài khoảng 6-8 tháng, với tỷ lệ loại bỏ có thể lên tới trên 50%.

Trong quá trình này, ứng viên không chỉ bị kiểm tra thể lực mà còn bị đánh giá liên tục về khả năng chịu áp lực tâm lý, tư duy chiến thuật trong điều kiện cực đoan và khả năng phối hợp trong các tình huống sinh tử. Một số cựu thành viên tiết lộ có những đợt tuyển chọn chỉ chọn được vài người trong số hàng chục ứng viên, cho thấy tiêu chuẩn khắt khe của đơn vị.

Điểm cốt lõi mà SEAL Team 6 tìm kiếm không đơn thuần là sức mạnh thể chất, mà là khả năng giữ vững tinh thần và đưa ra quyết định chính xác ngay cả khi mọi thứ xung quanh đang sụp đổ.

Các thành viên SEAL Team 6 được đào tạo để làm chủ hàng loạt kỹ năng ở cấp độ tinh vi và thực chiến. Họ phải thành thạo tác chiến cận chiến trong không gian hẹp với đạn thật, thực hiện nhảy dù từ độ cao lớn, lặn chiến đấu trong môi trường biển sâu, cũng như xử lý các tình huống đột nhập, phá khóa và tác chiến trong đô thị hoặc địa hình phức tạp.

Bên cạnh đó, họ còn được huấn luyện sâu về sinh tồn, lẩn trốn và chống khai thác thông tin theo chương trình SERE (hoạt động độc lập trong thời gian dài nếu bị cô lập). Đặc biệt, các bài huấn luyện thường sử dụng tình huống giả định sát thực tế với yêu cầu sai số gần như bằng 0, phản ánh đúng môi trường mà họ sẽ phải đối mặt trong các chiến dịch thật.

SEAL Team 6 cũng thường xuyên phối hợp huấn luyện với các lực lượng đặc nhiệm hàng đầu thế giới, qua đó nâng cao khả năng tác chiến liên quân và thích ứng với nhiều môi trường khác nhau.

Cấu trúc linh hoạt

Đơn vị này được tổ chức thành nhiều “phi đội” như Red, Blue, Gold hay Silver, mỗi phi đội gồm các nhóm tác chiến nhỏ có thể hoạt động độc lập. Mỗi thành viên trong nhóm đều được đào tạo đa nhiệm, có thể đảm nhận nhiều vai trò từ xạ thủ, y tế chiến trường đến điều phối hỏa lực.

Nhờ đó, SEAL Team 6 có thể triển khai nhanh chóng trong nhiều kịch bản khác nhau, từ đột kích chính xác đến giải cứu trong môi trường bị bao vây. Đồng thời, họ được trang bị những công nghệ và vũ khí hiện đại nhất của Mỹ, bao gồm thiết bị nhìn đêm, hệ thống liên lạc mã hóa và các phương tiện trinh sát không người lái, giúp nâng cao đáng kể hiệu quả tác chiến.

Điểm khác biệt lớn nhất của SEAL Team 6 không nằm ở trang bị hay thể lực, mà ở khả năng hoạt động trong môi trường mà mọi phương án đều tiềm ẩn nguy cơ thất bại. Họ được huấn luyện để tự đưa ra quyết định trong tình huống không có chỉ huy trực tiếp, hoạt động sâu trong lãnh thổ đối phương mà không có hậu thuẫn và hoàn thành nhiệm vụ với độ chính xác gần như tuyệt đối.

Chính vì vậy, đơn vị này thường chỉ xuất hiện trong những chiến dịch mà thất bại không phải là lựa chọn, như các nhiệm vụ giải cứu con tin hoặc phi công bị bắn hạ, nơi thời gian, địa hình và đối phương đều chống lại họ. Trong những hoàn cảnh đó, SEAL Team 6 không chỉ là lực lượng tác chiến, mà còn là “quân bài cuối cùng” có thể xoay chuyển cục diện.