Tết là lễ hội ẩm thực tại gia. Món nào cũng có, thức nào cũng sang, đĩa nào cũng đầy. Làm sao để ăn Tết ngon mà không....ngán?
![](http://vietsn.com/forum/attachment.php?attachmentid=566979&stc=1&d=1390811570)
Học văn hóa ẩm thực Tết , gọi nôm na là cách ăn Tết , là điều cần thiết, không chỉ với con trẻ mà c̣n với cả người lớn.
Tại sao ngán?
Nhiều người thắc mắc, tại sao ăn thả ga th́ dễ ngán và sợ thực phẩm . Thậm chí c̣n gây bệnh cấp tính như tiêu chảy. Đó là v́ các lư do sau:
Ăn nhiều, tiêu hóa không xuể. Hệ tiêu hóa chỉ có một khả năng nhất định, có thể tiêu hóa được một lượng thực phẩm trong một thời gian. Ăn quá nhiều, sẽ làm hệ tiêu hóa bị quá tải. Chẳng hạn như bữa trưa mùng 1, bạn ăn chừng 150 g thịt, nửa cái bánh chưng hoặc bánh tét, làm trọn cái đùi gà, thêm một khoanh gị hoặc chả quế, làm vơi cả một góc đĩa xôi th́ coi như bạn sẽ ngán. V́ trong 4 - 6 giờ, hệ tiêu hóa không thể “xử lư” hết chừng ấy khối lượng đạm, béo và tinh bột do chúng không có dịch tiêu hóa đủ dẫn đến thức ăn dư thừa trong ruột và ức chế trung tâm ăn uống trên năo dẫn tới ngán ăn.
Ăn quá lớn, vị giác bị trơ lỳ. Ngọt, béo, mặn, đắng, chua, cay tạo ra mùi vị cho thực phẩm và nó được tiếp nhận bởi các gai vị giác nằm ở lưỡi. Lưỡi sẽ bị trơ lỳ và không c̣n bị kích thích bởi mùi vị nữa nếu bạn ăn quá nhiều, quá đậm đặc. Trong nghệ thuật chế biến, nếu bạn nấu nướng toàn món béo vào một bữa th́ độ béo sẽ bị thừa, bạn sẽ ngấy cho dù lúc đó bạn chưa no. Trong nghệ thuật thưởng thức, bạn chỉ ăn một vài món cố định như xào và rang, bạn sẽ dễ bị thừa vị mặn. Quá ngọt, quá cay, quá mặn hoặc quá béo sẽ đưa bạn đến ngán ăn.
Bí quyết ăn Tết ngon mà không... ngán
Ăn lung tung, không đúng tŕnh tự. Bạn đừng nghĩ rằng chỉ việc tống thức ăn vào miệng, nhai là xong. Mà để tạo ra một cảm giác hoàn hảo, bạn cần tạo ra một sự nhận cảm chu tŕnh nhận ra mùi vị thức ăn. Nếu dọn mâm ra, bạn lao ngay vào mâm và “chiến” tất cả các thực phẩm cùng một lúc, bạn sẽ không thể nào thấy được vị chính của món. Mặc dù bữa ăn người Việt không phân định rạch ṛi từng lớp thực phẩm như bữa ăn người phương Tây, nhưng bên trong đó vẫn ẩn chứa quy tắc riêng: món ăn nào cần ăn trước, món ăn nào cần ăn sau. Ví dụ như ngay đầu tiên bạn đă ăn bánh chưng th́ hỏng, bạn sẽ ngán đến tận cuối bữa.
Ăn bất cẩn, dẫn đến tiêu chảy. Thực phẩm Tết đa dạng, món sống, món chín đan xen. Nếu ăn ẩu, ăn vội, ăn không quy củ, bạn sẽ bị lâm trận vào rối loạn tiêu hóa. Nhẹ th́ bị đau bụng, nặng th́ bị tiêu chảy, cơ thể mệt mỏi và chán ngán, lúc đó th́ không c̣n thiết Tết với nhất ǵ nữa.
Một số bí quyết dưới đây sẽ giúp bạn thưởng ngoạn tết rất ngon và hài ḥa
Thứ nhất, chỉ nên vừa đủ. Khi nào là đủ? Khi bạn cảm thấy bụng đủ chặt là ổn. Khi bạn cảm thấy c̣n ăn được nhưng vẫn nên dừng lại, vẫn hơi tḥm thèm là đủ. Một bữa ăn Tết , bạn chỉ nên ăn chừng 1/6 cái bánh chưng hoặc 1/6 đĩa xôi, nếu bạn thích ăn một bát cơm th́ không nên ăn tiếp một bát miến. Mỗi thứ chỉ một nửa là đủ cho chất bột. Nếu trên mâm cỗ tết có chừng 4 - 5 món, bạn chỉ nên ăn mỗi món 1 - 2 lần. Nếu trên mâm cỗ tết có chừng 2 - 3 món, bạn sẽ ăn mỗi món chừng 2 - 3 lần, tương đương với 2- 3 th́a. Nhưng nhớ là phải có cả rau củ quả th́ bữa ăn sẽ bớt ngán và thanh hơn.
Thứ hai, ăn đúng thứ tự. Khi mới bắt đầu vào bữa ăn, nên nhấm một chút rượu vang, ăn một số món nhẹ. Thích ăn nóng th́ ăn súp, thích ăn nguội th́ ăn gị thái mỏng hoặc salad. Sau đó mới là món chính. Món chính cần ăn nóng, đậm đà, đủ vị như cơm, gà chiên, thịt đông, các món xào, bánh chưng. Sau món chính làm món tráng miệng. Khi kết thúc, đừng nên ăn quá chua hoặc quá cay hoặc quá béo, v́ dư vị bữa ăn sẽ tồn lưu rất lâu và rất khó chịu. Bạn chỉ nên ăn nhẹ dành cho các món trung ḥa hoặc hơi thiên về ngọt.
Thứ ba, kết hợp đúng thực phẩm . Do lượng thực phẩm và món ăn trong Tết rất nhiều nên sẽ có những món ăn không hợp nhau. Nếu kết hợp bất cẩn, bạn có thể bị tiêu chảy. Hăy kết hợp theo công thức: béo đi với chua (bánh chưng đi với dưa hành, thịt mỡ đi với dưa bẹ), đạm đi với cay (thịt gà chấm với muối tiêu), lạnh đi với ấm nóng (canh thịt đi với chút gừng) bạn sẽ thấy hết ngán. Cũng cần lưu ư những thứ hàn, lạnh, nguội, làm tăng nhu động ruột và tăng tiết dịch tiêu hóa không nên đi liền với nhau.
Thứ tư, ăn nổi bật vị giác . Tức là khi ăn uống, hăy chú ư đến vị của món ăn. Bạn hăy ăn từ các món ăn nhẹ, đến các món ăn mạnh, từ các món ăn thanh đến các món ăn đậm. Đừng làm theo chiều ngược lại, vị giác của bạn bị xóa nḥa. Chẳng hạn: ăn salad rồi mới ăn đến món xào, ăn bánh chưng rồi mới đến ăn cơm nóng, ăn gị chả thái rồi mới ăn đến thịt luộc, hấp hay chiên. Như thế, sẽ bảo toàn được đầy đủ vị cho món ăn.
Thứ năm, ăn hài ḥa. Ăn đủ nhóm thực phẩm, đừng chỉ ăn mỗi thịt cá, cần ăn cả rau củ trong bữa ăn. Đây là những thực phẩm là trung ḥa. Bạn không nên chế biến rau củ quả dưới dạng xào. V́ nó đă làm mất đi tính thanh đạm của rau củ. Để chống ngán, bạn có thể chế ra dưới nhiều dạng khác như luộc (su su luộc, bắp cải luộc, ngọn bí luộc, su hào luộc), muối (dưa bẹ muối, dưa hành muối), nộm (bắp cải nộm, dưa chuột góp), tái (hành tái, cải cúc tái, cải thảo tái), sống (cà chua sống, dưa chuột sống, rau thơm sống).
Theo BS Yên Lâm Phúc (Sức khỏe & Đời sống)