Say nợ, bẫy nợ, vỡ nợ Nguy cơ xa – cảnh tỉnh gần

Trung Quốc lo ngại câu chuyện giằng co giữa Tổng thống Obama và Quốc hội Mỹ về khả năng vay và thanh toán nợ công.

Với vai trò là chủ nợ lớn nhất của Mỹ, ông Hong Lei, phát ngôn viên của bộ Ngoại giao Trung Quốc đã nhắc nhở chính phủ Obama: “Trung Quốc hy vọng Chính phủ Mỹ sẽ áp dụng chính sách có trách nhiệm và các biện pháp để đảm bảo lợi ích của nhà đầu tư”. Trung Quốc muốn Mỹ học lại một bài học về nợ lớn của nước lớn?!

Nếu không đạt được thoả thuận vào ngày 2.8, Tổng thống Obama sẽ đi vào lịch sử là tổng thống đầu tiên của một nước Mỹ vỡ nợ. Ảnh: Reuters

Chính phủ Obama: bế tắc nợ công

Theo Hiến pháp, ngày 2.8.2011, Chính phủ Mỹ không được phép vay thêm nợ vì sẽ vượt khỏi tổng mức nợ theo luật định giới hạn 14.294 tỉ USD. Ngay từ tháng 1.2011, Tổng thống Obama, nội các và các cố vấn kinh tế của ông đã bắt đầu giằng co với Quốc hội câu chuyện nâng định mức trần nợ công và tỷ lệ của tổng nợ công trên GDP. Tổng thống Obama đã thông báo với Quốc hội Mỹ rằng cuộc giằng co này sẽ phải kết thúc ngày 2.8 tới đây, để nước Mỹ tạm thời không mang tiếng “vỡ nợ”. Hai bên đang giằng co rất gay cấn ở một phút cuối của hiệp cuối.

Có nền kinh tế lớn mạnh nhất với dự báo GDP năm 2011 khoảng 15.332 tỉ USD, Mỹ cũng có khoản nợ công 14.249 tỉ USD lớn nhất thế giới, và đang dự định sẽ tăng lên 16.700 tỉ USD cho năm tài khoá 2012.

Chuyện gì đang và sẽ xảy ra với tình hình nợ công của nước Mỹ? Thị trường tài chính thế giới lo gì và phản ứng ra sao? Châu Á và Trung Quốc lo gì với những khoản dự trữ bằng USD từ thặng dư mậu dịch với Mỹ? Châu Âu và Đức lo gì với vòng xoáy những khoản nợ công của Ireland, Bồ Đào Nha, Hy Lạp – và sắp đến có thể là Ý?

Những gì đang xảy ra trong sự giằng co rất Mỹ này là một bức tranh chính trị và kinh tế lớn, với màu xám u ám không chỉ riêng cho nước Mỹ mà còn cho nhiều nền kinh tế lớn khác trên thế giới cũng khó có những giấc ngủ yên.

Bế tắc kinh tế – bế tắc chính trị?

Khoản nợ công của Mỹ bắt đầu bùng phát từ sau sự kiện 11.9.2001, khi nước này bị và tự khoác lên mình một vận mệnh mới. Từ vận mệnh 11.9 đó đã nảy sinh ra một loạt những sự kiện kinh tế – chính trị mang tính dây chuyền và hệ trọng khác.

Có thể thấy rất rõ ba nhóm sự kiện nổi bật: (i) Chiến tranh: khởi động hai cuộc chiến tranh tại Iraq và Afghanistan và gánh chịu hầu như tất cả chi phí liên quan. (ii) Chính sách: vướng víu và sa lầy với các khoản chi phí chiến tranh và an ninh nội địa đã tạo ra những lỗ hổng làm tăng thâm hụt ngân sách và thâm hụt mậu dịch – đặc biệt là thâm hụt mậu dịch đối với Trung Quốc tăng rất nhanh trong mười năm qua. (iii) Khủng hoảng kinh tế: chính sách tài khoá và tiền tệ cung ứng cho chiến tranh và hỗ trợ cho an sinh kinh tế, đã ít nhiều cho phép hệ thống ngân hàng và thị trường tài chính tạo nên cuộc khủng hoảng tài chính ngân hàng tồi tệ nhất của nước Mỹ, và nền kinh tế phải gánh chịu những khoản tổn thất lớn.
Không thể đem trải nghiệm nợ công của nền kinh này so sánh hoặc đối chiếu với nền kinh tế kia để đưa ra những giải pháp chuẩn mực hoặc tối ưu cho bất cứ nền kinh tế nào, bởi vì có nhiều yếu tố rất khác nhau.

Những cộng hưởng từ bế tắc chiến tranh đến bế tắc chính trị và bế tắc kinh tế đã hình thành cơn bão khủng hoảng nợ công và nợ trần. Gần 65% tổng nợ công hiện nay là hệ quả cấu thành từ những bế tắc trong vận mệnh mới đó của nước Mỹ.

Bí lối và Thiên Nga Đen?

Cũng như sự kiện 11.9, mặc dù chẳng mấy ai muốn nghĩ rằng nước Mỹ sẽ có hiện tượng “Thiên Nga Đen”* về một biến cố động trời: “Nước Mỹ không trả được nợ” nhưng thế giới chúng ta vẫn tồn tại những con “Thiên Nga Đen” đó! Châu Á và Trung Quốc, châu Âu và Đức có những lợi ích riêng, nhưng chắc rồi họ vẫn đang và sẽ tích cực ngăn chặn hiện tượng “Thiên Nga Đen” với nền kinh tế Mỹ lúc này.

Từ năm 1962 đến nay, Quốc hội Mỹ đã 74 lần thông qua mức nợ trần, và chỉ riêng thập niên vừa qua cũng đã thông qua mười lần. Lần này, có chắc rằng Quốc hội Mỹ và Tổng thống Obama sẽ có một giải pháp thoả hiệp để thông qua không?

Theo lý lẽ thông thường và nhịp sống kịch tính của chính trường Mỹ, hơn ai hết Tổng thống Obama không muốn lịch sử nước Mỹ sẽ nhớ đến ông là tổng thống (quốc hội cũng thế) đầu tiên đã khiến nước Mỹ bị mang tiếng “không trả được nợ”. Tổng thống Obama và Quốc hội Mỹ sẽ có một thoả hiệp để thông qua mức nợ trần này dù muốn hay không.

Say nợ – bẫy nợ – vỡ nợ

Cho đến nay dường như những nhóm kinh tế gia hàng đầu vẫn chưa đồng ý về một mẫu số chung về tính khả dụng của nợ công và trần nợ công. Chính vì thế không thể đem trải nghiệm nợ công của nền kinh này so sánh hoặc đối chiếu với nền kinh tế kia, để đưa ra những giải pháp chuẩn mực hoặc tối ưu cho bất cứ nền kinh tế nào bởi vì có nhiều yếu tố rất khác nhau.

Tuy nhiên, bất cứ nền kinh tế nào với bất cứ chính sách và chủ nghĩa nào, vẫn có một mẫu số chung rất lớn về nợ công mà không cần đến sự thông thái, uyên bác của các kinh tế gia hàng đầu để biết và thấy. Mẫu số chung lớn đó là nợ càng lớn càng say nợ và sập bẫy nợ. Nói một cách khác: sập bẫy nợ là vỡ nợ.

Những năm đầu của thập niên 1980 và kéo dài qua thập niên 1990 của thế kỷ 20, châu Mỹ Latinh bắt đầu là Mexico, sau đó là Agentina, Brazil và nhiều nền kinh tế nhỏ khác đã lần lượt say nợ, sập bẫy nợ và vỡ nợ. Một thập kỷ châu Mỹ Latinh đánh mất sức phát triển của họ.

Trong thời gian ngắn vừa qua nền kinh tế và tiền tệ châu Âu đã có Ireland, Bồ Đào Nha, Hy Lạp cũng đã lần lượt say nợ, sập bẫy nợ và vỡ nợ.

Lê Trọng Nhi

* Thiên Nga Đen: hàm ý về một sự kiện mà thông thường không ai nghĩ có thể có hoặc xảy ra, nhưng trong thực tế vẫn có và xảy ra.

SGTT

Cuộc chiến “nâng trần nợ công” ở Mỹ đã hạ nhiệt

Cuộc đàm phán giữa các lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ và Nhà Trắng đã thu được những tiến triển rõ rệt về việc nâng mức trần nợ công ngăn khả năng nền kinh tế lớn nhất thế giới vỡ nợ.

Theo các cố vấn gần gũi với cuộc đàm phán, hai bên đang tập trung vào phương án nâng trần nợ công thêm 2.800 tỷ USD, đi kèm với việc cắt giảm một khoản chi tiêu ngân sách tương tự, song con số cuối cùng vẫn chưa được ấn định.

Có tin lại cho hay phương án mới, đang trong quá trình thương thảo, sẽ chia làm hai bước nâng mức trần nợ công của Mỹ lên thêm 2.400 tỷ USD. Bước đầu sẽ lập tức tăng thêm 1.000 tỷ USD cho trần nợ công; bước thứ hai sẽ nâng mức trần nợ trong thời gian từ nay tới cuối năm.


Biếm hoạ về khả năng vỡ nợ của Mỹ

Một quan chức của đảng Cộng hòa cho biết 2 bên có một số điểm chung nhưng nói thêm rằng cần phải bàn bạc thêm và không có gì đảm bảo về một thỏa thuận cuối cùng.

Trong khi đó, một quan chức đảng Dân chủ cũng tiết lộ 2 bên chưa thực sự đến được một thỏa thuận, thế nhưng khả năng này sẽ sớm xảy ra.

Nếu Quốc hội Mỹ không tìm được giải pháp cho phép nâng trần nợ công hiện nay lên trên 14,3 nghìn tỷ USD trước ngày 2/8 tới, Mỹ sẽ vỡ nợ kỹ thuật. Bộ Tài chính Mỹ có thể sẽ không còn tiền để thanh toán các khoản chi phí cần thiết. Kịch bản nước Mỹ vỡ nợ sẽ gây ra nhiều hậu quả tồi tệ với kinh tế Mỹ và khiến các thị trường trên thế giới bị chấn động.

Những hậu quả tồi tệ

Giới chuyên gia khuyến cáo, nếu mức trần nợ công của Mỹ không được thông qua chậm nhất trong ngày 2/8 thì khủng hoảng nợ có thể đẩy nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục lùi vào suy thoái. Khả năng chính phủ vỡ nợ sẽ xảy ra sau 1 tuần và khi đó, lãi suất ngân hàng sẽ tăng, giá trị đồng USD giảm, người dân gặp khó khăn trong việc vay tiền mua nhà, ôtô, đi học... Thị trường chứng khoán có nguy cơ suy sụp, định mức tín nhiệm nợ của Mỹ cũng sẽ sụt giảm.

Chính phủ liên bang sẽ không thể trả các chi phí hoạt động vào tháng tới. Một số chuyên gia khác đưa ra cảnh báo, nếu vỡ nợ, nền kinh tế Mỹ sẽ mất 4 tỷ USD/ngày, thất nghiệp tăng, nhiều nhân viên Chính phủ, công nhân quốc phòng sẽ mất việc...

Bên cạnh đó, lãi suất sẽ tăng và mỗi 1% lãi suất tăng lên người nộp thuế sẽ phải gánh thêm 150 tỷ USD phát sinh từ các khoản nợ... Kinh tế Mỹ và thế giới sẽ khủng hoảng, trong đó ảnh hưởng rõ ràng nhất là Trung Quốc và châu Âu. Tuy nhiên, một số nhà kinh tế lại cho rằng, nếu Mỹ vỡ nợ, Trung Quốc sẽ không gây sốc thị trường bằng việc bán tháo, mà ngược lại sẽ tận dụng cơ hội giá rẻ, lãi suất cao để tiếp tục mua vào.

Dư luận thế giới nhiều ngày qua hướng về đồi Capitol. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã kêu gọi các nghị sĩ Mỹ nâng mức trần nợ công để tránh một cú sốc nghiêm trọng cho nền kinh tế Mỹ và các thị trường tài chính thế giới. Trong khi đó, Bộ Tài chính Mỹ đã mời đại điện của 20 ngân hàng dự một cuộc họp để thảo luận về biện pháp giúp Chính phủ giải quyết vấn đề ngân sách nếu Quốc hội không thông qua việc nâng trần nợ.

Bộ Tài chính cho biết, Chính phủ vẫn thanh toán nợ gốc và lãi trái phiếu sau ngày 2/8 ngay cả khi không đạt được thỏa thuận nâng trần nợ và khoảng 90 tỷ USD nợ đáo hạn ngày 4/8, hơn 30 tỷ USD lãi đến hạn ngày 15/8, tổng cộng hơn 500 tỷ USD đáo hạn trong tháng 8. Giới chuyên môn cũng quan tâm tới động thái của FED và Bộ Tài chính trong thời gian gần đây - đều đưa ra cảnh báo một cách chung chung về những nguy cơ có thể xảy ra nếu không nâng trần nợ bởi họ đang cố gắng trấn an các nhà đầu tư rằng "nguy cơ này là nhỏ".

Nhiều câu hỏi được đặt ra khi hạn chót đang đến gần. Chính phủ sẽ làm gì để hỗ trợ các quỹ thị trường tiền tệ nếu vỡ nợ hoặc bị hạ mức xếp hạng tín dụng bởi họ đang giữ một lượng lớn trái phiếu Chính phủ. Nếu giá trái phiếu giảm hoặc Chính phủ vỡ nợ sẽ làm giảm giá trị tài sản của họ. Với vai trò chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ, Trung Quốc đang lo lắng về nguy cơ vỡ nợ hoặc hạ xếp hạng tín dụng của Mỹ.

Tia hy vọng đã nhen nhóm. Nhưng ngay cả khi hai đảng đang đối đầu quyết liệt trong “cuộc chiến” nâng trần nợ công, hầu hết giới quan sát vẫn lạc quan không tin Mỹ vỡ nợ.Thực chất cuộc đối đầu này do tư tưởng đảng phái bị đẩy lên quá cao nhằm vận động cho cuộc bầu cử Tổng thống 2012. Nhưng bên trên lợi ích đảng phái còn là lợi ích quốc gia, họ sẽ không quá mạo hiểm để đẩy đất nước vào thế vỡ nợ, đặc biệt khi đó là nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Trần nợ ở Mỹ là cách để Quốc hội có thể quản lý chi tiêu của Tổng thống và từ khi ra đời năm 1917 mới điều chỉnh 1 lần (năm 1974). Tính đến ngày 16/5 vừa qua, tổng nợ công của chính phủ Mỹ đã chạm mức tối đa 14, 294 tỷ USD, tương đương gần 100% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Bộ Tài chính Mỹ đã phải thực hiện các biện pháp đặc biệt để giúp chính quyền Obama vận hành bình thường đến ngày 2/8 tới.

toquoc

Hai đảng Mỹ mong đạt được thỏa thuận nợ

Đảng Dân chủ và Cộng hòa đã bày tỏ sự lạc quan thận trọng về những cơ hội nâng giới hạn nợ của Hoa Kỳ vào thứ Ba và tránh để xảy ra vỡ nợ.

Nghị Sĩ Mitch McConnell, Chủ Tịch Khối Cộng Hòa Thượng Viện nói rằng có "một mức độ nghiêm túc với những người nắm được vấn đề tham gia" khi các cuộc đàm phán vẫn tiếp tục.

Trong khi đó Nghị sỹ Thượng viện đảng Dân chủ Richard Durbin nói về "một cảm giác tích cực hơn".

Trong một chỉ dấu về mức độ lo lắng về chủ đề này, quân đội ở Afghanistan đã hỏi đốc Mike Mullen xem liệu họ sẽ được trả tiền hay không.

Đô đốc Mullen, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ trong một chuyến thăm tới miền nam Afghanistan, nói rằng ông không biết liệu lính sẽ được trả lương hay không nếu Hoa Kỳ không nâng được giới hạn nợ lên 14.3 ngàn tỷ đôla vào ngày 02 tháng Tám.

Đảng Dân chủ và Cộng hòa cho tới nay đã từ chối đề nghị của mỗi bên nhằm cắt giảm chi tiêu và nâng giới hạn nợ.

Tổng thống Barack Obama ủng hộ đề xuất của Chủ tịch Khối Dân chủ Thượng viện Harry Reid, theo đó sẽ cắt giảm 2.2 ngàn tỷ đôla thâm hụt và nâng trần nợ lên 2.7 ngàn tỷ, tức là chủ đề này sẽ không phải xem xét lại cho đến sau cuộc bầu cử năm 2012.

"Séc khống"

Cuối ngày thứ Bảy, ông Reid cho biết ông đã hoãn một cuộc bỏ phiếu mang tính thủ tục về dự luật của ông tại Thượng viện – là giai đoạn mới nhất một loạt động thái căng thẳng tại Quốc hội giữa hai đảng.

"Hiện đang có các cuộc đàm phán diễn ra tại Tòa Bạch Ốc để ngăn chặn một thảm họa vỡ nợ quốc gia. Có nhiều điểm cần phải được hoàn tất và hiện vẫn còn một khoảng khá xa," ông nói.

Việc bỏ phiếu, vốn đã được dự kiến ​​0100 (0500 GMT) hôm Chủ nhật, nay sẽ được dời lại vào lúc 1300 (1700 GMT), ông nói thêm.

Nhân vật phó của ông Reid, Richard Durbin, cho biết hiện vẫn còn khoảng cách lớn để đi tới một thỏa thuận qua đàm phán mặc dù cảm thấy tích cực hơn sau một thời gian dài”.

Hiện hai đảng vẫn đang tiếp tục đàm phán.

Phe cộng hòa vốn nắm đa số Hạ viện đã bỏ phiếu bác bỏ dự luật với kết quả 246-173 vào chiều thứ Bảy, thậm chí ngay trước khi Thượng viện bỏ phiếu cho dự luật này.

Vào tuần trước Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama và Chủ tịch Hạ viện John Boehner đã đổ lỗi cho nhau về bế tắc trong cuộc khủng hoảng nợ liên bang.

Đàm phán về ngân sách cho tài khóa 2011-2012 đã kéo dài từ nhiều tuần này và đã nhiều lần đổ vỡ.

Ông Obama lên án quan điểm của phe Cộng hòa muốn cắt giảm ngân sách mạnh và cảnh báo về một hậu quả "nghiêm trọng" nếu Quốc hội không nâng trần nợ lên.

Ông Boehner phản hồi bằng việc cáo buộc Tổng thống đi tìm tấm "séc khống".

Hoa Kỳ bị rủi ro vỡ nợ nếu không đạt được thỏa thuận nâng ngưỡng vay mượn lên vào ngày 02 tháng Tám.

Chính phủ liên bang bị thâm hụt ngân sách ở mức $ 1.5 ngàn tỷ đô la trong năm nay, và tổng số nợ quốc gia đã ở mức hơn 14.000 tỷ đô la.

Việc bỏ phiếu để nâng giới hạn nợ của từ trước tới nay là việc thường xuyên trong Quốc hội Hoa Kỳ, nhưng năm nay, đảng Cộng hòa – vốn phấn chấn khi có thêm ghế ở các bộ phận ngân sách của chính phủ- từ chối không đồng ý cho tăng nợ mà lại không giảm mạnh thâm hụt ngân sách.

BBC