Cuộc kiếm tìm “long cốt”

Từ cuối thế kỉ 19, các nhà sưu tập cổ sinh vật nghiệp dư lẫn chuyên nghiệp phương Tây đã biết rằng họ có thể tìm kiếm những di cốt quý hiếm của các loài sinh vật thời tiền sử trong các tiệm thuốc ở Trung Quốc.

Những vật quý này, mà những người dân quê cho là "long cốt", thường tìm thấy tại các mỏ rải rác khắp các tỉnh ở Trung Quốc và được các thầy lang thu mua để chế thành thuốc quý chữa bách bệnh.

Một trong những nhà khảo cổ phương Tây đầu tiên tới Trung Quốc để sưu tầm "long cốt" là K.A. Haberer. Nhà vật lí học người Đức này đã tới Bắc Kinh vào năm 1899. Khi đó, Trung Quốc đang trải qua cuộc khởi nghĩa Nghĩa Hòa Đoàn chống người phương Tây, song nó không thể ngăn cản khao khát tìm kiếm những hóa thạch quý giá. Haberer đã đủ khả năng và thời gian để sưu tầm một lượng lớn những mẫu vật trước khi bị buộc phải rời Trung Quốc vì sự an toàn của mình.

Những chiếc răng này thuộc về một loài vượn người mới

Khi Haberer trở về Munich, ông đã nhờ giáo sư cổ sinh vật Max Schlosser kiểm tra bộ sưu tập này. Theo nhận định của Schlosser, bộ sưu tập này có khoảng 90 mẫu vật của loài động vật hữu nhũ thuộc nhiều giống loài khác nhau từ linh dương hàng triệu năm tuổi, hổ răng kiếm đến linh cẩu. Rõ ràng đây là một bộ sưu tập đầy ấn tượng, song toàn bộ những mẫu vật này không thể so sánh được với một chiếc răng hàm giống như của người mà Haberer tìm thấy trong một tiệm thuốc ở Bắc Kinh.

Chiếc răng này được cho là khoảng 2 triệu năm tuổi và vẫn ở trạng thái nguyên vẹn. Schlosser cho rằng có khả năng nó thuộc về một giống người mới, dù không chắc chắn. Tuy nhiên, phát hiện động trời này đã không được mấy người chú ý đến. Lúc đó Schlosser đã không biết rằng phỏng đoán của ông là chính xác, cũng như ông đã tiếp cận một trong những hóa thạch người có niên đại lâu nhất thế giới. Phải đến hơn 2 thập kỉ sau đó, mẫu vật cổ này mới được ghi nhận xứng đáng.

Phấn khích trước những phát hiện của Schlosser và Haberer, một nhà địa chất người Thụy Điển có tên Johan Gunnar Andersson, 40 tuổi cũng bắt đầu cuộc tìm kiếm những hóa thạch độc nhất vô nhị như thế. Năm 1914, ông lùng sục khắp các hiệu thuốc ở Bắc Kinh và sau nhiều năm chuyển hẳn sang tìm kiếm ở các khu mỏ "long cốt" thực sự. Một trong những địa điểm mà ông đặc biệt quan tâm là Đồi Xương gà (cách Bắc Kinh khoảng 30 dặm).

Trong 2 năm sau đó, Andersson chia thời gian của mình để đi đi về về giữa Đồi Xương gà và một địa điểm khác nằm ở Tây Bắc Trung Quốc có tên là Pao Te Hsien. Năm 1921, ông nhận được sự giúp đỡ của nhà cổ sinh vật người Australia, Otto Zdansky để khai quật các địa điểm này. Cùng năm đó, khi đang đào bới Đồi Xương gà, một người dân địa phương đã tiếp cận Andersson và Zdansky, tiết lộ rằng có cả một kho báu “long cốt” ở một địa điểm cách đó hàng trăm dặm. Theo lời khuyên của người dân đó, các nhà thám hiểm đã tới một khu mỏ đá vôi ở Chu Khẩu Điếm và ngay lập tức bắt đầu đào bới.

Chỉ một thời gian ngắn sau đó, nhóm đã phát hiện một bộ răng hàm lợn hóa thạch, và sau đó răng tê giác lẫn xương hàm linh dương và gấu. Các mẫu vật được phát hiện nhanh chóng tăng lên tới con số ấn tượng, và cực kì đa dạng. Chúng được gửi về Thụy Điển để Giáo sư Wiman ở Bảo tàng Uppsala kiểm định. Tháng 10-1926, Wiman gửi cho Andersson một bức thư, đặc biệt nhấn mạnh đến 2 chiếc răng hàm và tiền hàm. Ông đoán rằng chúng thuộc về một loài vượn người và đây là một phát hiện đặc biệt quan trọng. Thú vị hơn, chúng dường như tương đồng với chiếc răng mà Haberer đã tìm thấy ở thế kỉ trước.

(còn nữa)

Đào Diệu (tổng hợp)
PLXH

Kỳ 2: Phát hiện thay đổi diện mạo lịch sử

Năm 1926, tình hình chính trị và quân sự tại Trung Quốc ngày càng tồi tệ. Sự bất đồng giữa Đảng Cộng sản và Quốc dân Đảng đã trở nên khó hàn gắn.

Tin tức về phát hiện khảo cổ có thể là lớn nhất thế kỷ đã khiến Andersson và Zdansky trao những chiếc răng quý cho Tiến sĩ Davidson Black, với hi vọng ông sẽ xác nhận quan điểm của Wimans. Và Black không chỉ nhất trí với ý kiến này, mà còn tham gia vào một trong những cuộc khai quật lớn nhất thế giới để truy tìm nguồn gốc loài người. Cuộc kiếm tìm này đã dẫn đến những phát hiện không chỉ làm thay đổi lớn lao sự hiểu biết về quá trình tiến hoá của loài người mà còn tạo ra một xúc cảm toàn cầu. Không chỉ có vậy, nó còn dẫn đến một trong những bí ẩn khoa học lớn nhất thế kỉ.

Tiến sĩ Davidson Black và những phát hiện khoa học lớn nhất đời mình

Năm 1926, tình hình chính trị và quân sự tại Trung Quốc ngày càng tồi tệ. Sự bất đồng giữa Đảng Cộng sản và Quốc dân Đảng đã trở nên khó hàn gắn. Các cuộc giao tranh giữa các sứ quân leo thang khắp nơi, tạo mối đe doạ trực tiếp đến những học giả nước ngoài đang làm việc tại Đại học Y tế cộng đồng Bắc Kinh, nơi Tiến sĩ Davidson Black công tác. Bom đạn trút như mưa xuống Bắc Kinh và các khu vực lân cận, khiến nhiều người đã quyết định rời bỏ quốc gia châu Á này.

Tuy nhiên, Black và nhiều người khác quyết định ở lại. Phát hiện của Andersson về những chiếc răng thuộc họ người trong năm đó đủ là lí do để Black ở lại và mở rộng tìm kiếm tại Chúc Khẩu Điếm, bất chấp chiến sự trong vùng. Thực tế cho thấy đó là một quyết định đã làm thay đổi diện mạo lịch sử loài người.

Được Andersson trao cho những chiếc răng cổ, Black lập tức tiến hành cuộc khai quật quy mô lớn. Sau khi kiểm tra kĩ lưỡng, Black ngạc nhiên nhận thấy rằng chúng là bằng chứng ủng hộ cho giả thuyết Trung Quốc là cái nôi của loài người cổ đại. Trong báo cáo gửi cấp trên, Black tuyên bố những chiếc răng này dường như khoảng 2 triệu năm tuổi. Và nếu kết luận này là đúng, đây sẽ là bằng chứng về sự tồn tại của loài người lâu nhất từng được biết đến.

Phát hiện đột phá này đã gây chấn động cộng đồng khoa học thế giới và dẫn đến một cuộc khai quật mang tính hệ thống hơn ở Chúc Khẩu Điếm vào mùa hè 1927. Nó kéo dài 14 năm với những kết quả đầy kinh ngạc. Chỉ 3 ngày trước khi thời hạn chót của kế hoạch khai quật phải kết thúc vào cuối năm 1927 do thiếu kinh phí, các nhà khoa học đã tìm thấy một chiếc răng hàm giống như của người tương tự với những bằng chứng đã được phát hiện trước đó. Sau khi kiểm tra kĩ càng, Black kết luận nó có niên đại hàng triệu năm và dường như thuộc về một giống người mới và riêng biệt. Ông đặt tên theo tiếng Latin cho nó là Sinanthropus pekinensis (có nghĩa người Trung Quốc ở Bắc Kinh).

Tháng 11-1928, các nhà khoa học khai quật được một phần hàm dưới của “Người Bắc Kinh”, nhiều chiếc răng và các mảnh xương sọ. Lần đầu tiên họ có thể ráp nối để hình dung một người cổ đại trông ra sao. Ngày càng rõ ràng rằng những mẫu hoá thạch này thật sự thuộc về một chủng người mới và hoàn toàn khác biệt với loài người hiện đại. Giả thuyết của Black đã đúng.

Cuộc nội chiến vẫn leo thang dữ dội tại Trung Quốc, đặc biệt ở khu vực Chúc Khẩu Điếm. Giữa mưa bom bão đạn của các sứ quân lẫn thổ phỉ, các nhà khoa học vẫn tiếp tục đào bới để tìm kiếm thêm bằng chứng.

(còn nữa)

Đào Diệu (tổng hợp)
PLXH