Tại sao mỗi khi căng thẳng lại dễ bị rối loạn tiêu hóa?

[june04]

Theo TS Megan Riehl (Đại học Michigan, Mỹ), não và ruột liên tục trao đổi thông tin với nhau thông qua một mạng lưới dây thần kinh dày đặc. Khi não bộ nhận diện căng thẳng, nó sẽ gửi tín hiệu xuống hệ tiêu hóa, gây ra những xáo trộn mà chúng ta thường gọi là "đau bụng do tâm lý".

Cơ chế "chiến đấu hay bỏ chạy" làm rối loạn đường ruột
Khi bạn căng thẳng, cơ thể kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, trạng thái "chiến đấu hay bỏ chạy". Lúc này, máu được ưu tiên dồn về các cơ lớn để sẵn sàng hành động, đồng thời bị rút bớt khỏi hệ tiêu hóa.

Chính sự thay đổi đột ngột này làm gián đoạn các cơn co thắt nhịp nhàng của ruột: Nếu nhu động ruột bị kích thích co thắt quá nhanh, phân sẽ bị đẩy ra ngoài sớm trước khi kịp hấp thụ nước, dẫn đến tình trạng tiêu chảy. Ngược lại, nếu các hoạt động này bị đình trệ, phân sẽ di chuyển chậm lại và gây ra tình trạng tắc nghẽn, táo bón.

Đồng thời, hormone căng thẳng cortisol tăng cao còn làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, khiến các dây thần kinh tại đây trở nên nhạy cảm quá mức. Kết quả là những chuyển động tiêu hóa bình thường cũng có thể gây ra cảm giác đau quặn, đầy hơi hoặc sôi bụng.

Ngoài tác động trực tiếp từ thần kinh, căng thẳng thường kéo theo những thói quen sinh hoạt có hại như thức khuya, lạm dụng chất kích thích, ăn thức ăn nhanh nhiều dầu mỡ do bận rộn hoặc bỏ bữa vì mất cảm giác thèm ăn cũng sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn tiêu hóa.

Cách chuyển sang chế độ "nghỉ ngơi và tiêu hóa"
Để xoa dịu hệ tiêu hóa, chúng ta cần kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm. Dưới đây là những bước giúp bạn thoát khỏi vòng luẩn quẩn của căng thẳng và đau bụng:

1. Tập thở bằng cơ hoành (thở bụng): Đây là cách nhanh nhất để báo cho cơ thể biết bạn đang an toàn. Hãy hít vào chậm bằng mũi trong 4 giây sao cho bụng phồng lên, sau đó thở ra nhẹ nhàng bằng miệng trong 6 giây. Thực hiện 2 lần mỗi ngày, mỗi lần 2 phút.

2. Quét cơ thể: Khi nhận thấy bụng sôi hoặc đau, hãy dành vài phút để thả lỏng các vùng đang bị gồng cứng như vai, hàm hoặc tay. Việc giải phóng căng thẳng cơ bắp sẽ giúp tín hiệu thần kinh xuống ruột dịu lại.

3. Điều chỉnh lối sống "vệ sinh đường ruột": Ăn đúng giờ (cách nhau khoảng 4-5 tiếng) để duy trì năng lượng. Hạn chế tối đa thực phẩm nhiều chất béo, gia vị mạnh và caffeine khi đang stress. Uống đủ nước và tăng cường vận động nhẹ như đi bộ 15 phút mỗi ngày.

Nếu tình trạng rối loạn tiêu hóa xảy ra thường xuyên kể cả khi bạn không căng thẳng, hoặc xuất hiện các triệu chứng báo động như đi ngoài ra máu hoặc đau bụng dữ dội, sụt cân nhanh hoặc vấn đề đường ruột làm bạn thức giấc giữa đêm... hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị.

Căng thẳng là một phần của cuộc sống, nhưng đừng để nó kiểm soát hệ tiêu hóa của bạn. Với những chiến lược kiểm soát tâm lý và sinh hoạt đúng đắn, bạn hoàn toàn có thể tìm lại sự bình yên cho "chiếc bụng" của mình.