ĐẬP TAM HIỆP, “QUẢ BOM NƯỚC” ĐANG CÓ CHUYỆN …

[vuitoichat]

Theo như có những hình ảnh xả nước ầm ầm của đập Tam Hiệp bỗng chốc thành tâm điểm chú ý, vì trên các diễn đàn mạng của Trung Quốc mới đây, người ta truyền tay nhau những hình ảnh và lời bàn tán về tình trạng bất thường của đập Tam Hiệp, công trình thủy điện đồ sộ bắc ngang sông Dương Tử. Cùng lúc đó, một số nhà nghiên cứu ở ngoài Trung Quốc lại nhắc tới những tranh cãi đã kéo dài nhiều năm quanh độ an toàn của con đập này.

Tin đồn lan nhanh như lửa gặp gió, kéo theo những hình ảnh xả nước ầm ầm, khiến đập Tam Hiệp bỗng chốc thành tâm điểm chú ý. Khi nước dâng cao, trời đất thất thường, chỉ cần một sơ sẩy nhỏ cũng đủ kéo theo hậu quả dây chuyền khó lường…

Ngày 31 tháng 3 năm 2026, trên các diễn đàn mạng của Trung Quốc, người ta truyền tay nhau những hình ảnh và lời bàn tán về tình trạng bất thường của đập Tam Hiệp, công trình thủy điện đồ sộ bắc ngang sông Dương Tử. Từ cảnh nước đổ trắng xóa qua các cửa xả cho đến những lời đồn về chuyện thân đập có dấu hiệu biến dạng, tất cả làm cho cụm từ “Tam Hiệp nguy cấp” leo lên hàng đầu trong các tìm kiếm. Dù chưa có xác nhận rõ ràng về một sự cố nghiêm trọng, bầu không khí lo ngại vẫn lan rộng.

Theo tin từ đơn vị điều hành con đập, lượng nước đổ về hồ chứa vào những ngày cuối tháng 3 tăng mạnh vì mưa lớn trái mùa ở thượng nguồn. Một người làm kỹ thuật, không nêu tên, cho biết mực nước đã gần chạm mức báo động, buộc phải mở thêm cửa xả để giảm sức ép. Những dòng nước khổng lồ đổ xuống phía dưới khiến ai nhìn cũng phải lạnh sống lưng, bởi hạ lưu không chỉ là sông mà còn là những thành phố đông dân như Nghi Xương, Vũ Hán, Nam Kinh, nơi có hàng chục triệu người sinh sống.

Cùng lúc đó, một số nhà nghiên cứu ở ngoài Trung Quốc lại nhắc tới những tranh cãi đã kéo dài nhiều năm quanh độ an toàn của con đập này. Ông Wang Weiluo, một người chuyên nghiên cứu về thủy lợi đang sống tại Đức, từ lâu đã cảnh báo nguy cơ thân đập bị biến dạng do sức nước và lượng bùn cát tích tụ. Phía Trung Quốc nhiều lần bác bỏ, cho rằng công trình vẫn nằm trong mức an toàn. Nhưng cứ mỗi lần mưa lũ lớn kéo tới, những nghi ngại ấy lại bùng lên mạnh hơn.

Ngày 30 tháng 3, cơ quan phụ trách thủy lợi Trung Quốc mở cuộc họp khẩn để bàn chuyện kiểm soát lũ trên sông Dương Tử. Thông báo đưa ra khá ngắn gọn, chỉ thừa nhận rằng áp lực chống lũ năm nay có chiều hướng tăng do thời tiết thất thường, đồng thời yêu cầu các địa phương phía dưới chuẩn bị phương án đối phó khi có biến. Không nhắc thẳng đến nguy cơ vỡ đập, nhưng cách nói dè dặt ấy lại khiến dư luận càng thêm nghi ngại.

Xét về mặt kỹ thuật, đập Tam Hiệp được tính toán để chịu đựng những trận lũ lớn hiếm gặp. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở bản thiết kế ban đầu, mà còn ở việc vận hành suốt hơn hai chục năm. Lượng phù sa từ thượng nguồn đổ về ngày càng nhiều, làm thay đổi dòng chảy tự nhiên và gia tăng sức ép lên thân đập. Một số người am hiểu cho rằng nếu cùng lúc xảy ra mưa lớn kéo dài, nước dồn dập và có sơ suất trong điều hành, thì nguy cơ mất kiểm soát không phải chuyện không thể.

Kịch bản xấu nhất thường bị coi là điều khó xảy ra, nhưng lại là thứ khiến người ta lo sợ nhất. Nếu con đập gặp sự cố lớn, khối nước khổng lồ phía sau sẽ đổ ập xuống hạ lưu với sức tàn phá ghê gớm. Những đô thị lớn dọc theo sông Dương Tử có thể bị cuốn trôi chỉ trong vài giờ. Giao thông, nhà máy, đường buôn bán đều bị tê liệt. Khi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới chao đảo, ảnh hưởng dây chuyền chắc chắn lan ra khắp nơi.

Không phải vô cớ mà nhiều người gọi Tam Hiệp là con dao hai lưỡi. Một mặt, nó cung cấp điện năng và giúp điều tiết lũ trong nhiều năm. Mặt khác, chính quy mô quá lớn của nó lại khiến bất kỳ rủi ro nào, dù nhỏ, cũng trở thành mối đe dọa rộng khắp. Công trình càng lớn, cái giá phải trả nếu xảy ra sai sót càng không thể tưởng tượng.

Những ngày đầu tháng 4, tại một số nơi ở hạ lưu, người ta âm thầm rà soát lại kế hoạch di tản khẩn cấp. Chưa có lệnh chính thức, nhưng việc chuẩn bị ấy cho thấy giới chức không dám xem nhẹ tình hình. Một người làm công tác phòng chống thiên tai tại Hồ Bắc nói thẳng rằng không ai dám chắc điều gì khi thời tiết ngày càng khó lường.

Ở tầm rộng hơn, chuyện Tam Hiệp không còn là chuyện riêng của Trung Quốc. Sông Dương Tử là mạch sống của kinh tế, và bất kỳ biến động nào tại đây cũng có thể ảnh hưởng tới việc buôn bán trên toàn cầu. Các thị trường tiền bạc cũng rất nhạy với những tin tức kiểu này. Chỉ cần một tin đồn đủ mạnh, dòng tiền có thể đổi hướng, kéo theo nhiều hệ lụy.

Tuy vậy, cần nhìn nhận cho rõ: đến lúc này, chưa có bằng chứng xác đáng nào cho thấy con đập đang đứng trước nguy cơ sụp đổ ngay tức khắc. Phần lớn thông tin lan truyền vẫn dựa vào suy đoán hoặc cách hiểu từ những hiện tượng bình thường trong việc điều tiết nước. Nhưng chính sự thiếu rõ ràng lại làm cho nỗi lo lan rộng.

Và có lẽ điều đáng sợ nhất không nằm ở bản thân con đập, mà ở tâm lý bao trùm quanh nó. Khi lòng tin bị lung lay, mỗi dòng nước chảy qua cửa xả cũng có thể bị xem là dấu hiệu báo họa. Khi tin tức không rõ ràng, người ta dễ tin vào điều tệ nhất.

Đập Tam Hiệp vẫn đứng đó, đồ sộ và lặng lẽ, chặn ngang dòng Dương Tử như biểu tượng cho tham vọng của con người. Nhưng phía sau vẻ im lặng ấy là sức ép khổng lồ, cả hữu hình lẫn vô hình. Trong một thế giới ngày càng bất thường vì khí hậu đổi thay, câu hỏi không còn là nó có an toàn hay không, mà là còn giữ được sự an toàn ấy bao lâu.

Không ai dám quả quyết rằng mọi chuyện ở đập Tam Hiệp vẫn trong vòng kiểm soát. Chính cái cảm giác lửng lơ đó mới khiến hàng trăm triệu người Trung Quốc sống dọc theo sông Dương Tử phải nín thở, chờ đợi, như đứng trước một sợi dây đã căng hết mức, chỉ cần thêm một chút nữa là có thể đứt bất cứ lúc nào./.