'Tử huyệt' mới và hệ lụy khó lường trong xung đột Trung Đông

[Romano]

Các cuộc tấn công vào hệ thống cấp nước vốn không phổ biến trong các cuộc xung đột. Thế nhưng, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang hiện nay, các hệ thống hạ tầng cung cấp nước – đặc biệt là các nhà máy khử mặn – vốn đang duy trì sự sống hằng ngày của hàng chục triệu người cũng trở thành các mục tiêu đáng lo ngại.
Ngày 8/3, Bahrain ghi nhận một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (drone) nhằm vào nhà máy khử mặn. Trước đó, một nhà máy khử mặn nước biển trên đảo Qeshm thuộc tỉnh Hormozgan của Iran, án ngữ ngay cửa ngõ eo biển Hormuz chiến lược, cũng bị tấn công, ảnh hưởng đến nguồn cung cấp nước cho khoảng 30 ngôi làng. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi gọi đây là “hành động nguy hiểm gây hậu quả nghiêm trọng” và tạo "tiền lệ", hàm ý khả năng nước này cũng có thể xem xét đáp trả bằng các biện pháp tương tự.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), Trung Đông là một trong những khu vực khô hạn nhất thế giới với nguồn nước có sẵn chỉ bằng khoảng 10% mức trung bình toàn cầu. Điều này khiến các nhà máy khử mặn trở thành hạ tầng thiết yếu, vừa cung cấp nước sinh hoạt, vừa duy trì hoạt động kinh tế trong khu vực. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature cho biết khoảng 42% tổng công suất khử mặn toàn cầu nằm tại Trung Đông. Báo cáo năm 2022 của Viện Quan hệ Quốc tế Pháp cho thấy nước khử mặn đáp ứng 42% nhu cầu nước uống ở Các tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), 70% ở Saudi Arabia, 86% ở Oman và 90% ở Kuwait. Nguồn cung cấp nước này có ý nghĩa đặc biệt chiến lược đối với các thành phố lớn như Dubai và Riyadh.Theo chuyên gia kinh tế nước Esther Crauser-Delbourg, việc nhắm mục tiêu vào nguồn cung cấp nước có thể gây ra cuộc chiến còn lớn hơn cả xung đột hiện nay. Ngay từ năm 2010, Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) cũng đã cảnh báo rằng việc làm gián đoạn các cơ sở khử muối ở các nước Arập "có thể gây hậu quả nghiêm trọng hơn so với việc mất mát bất kỳ ngành công nghiệp hay mặt hàng nào khác".

Giới chuyên gia nhấn mạnh, ngoài trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công quân sự, các nhà máy khử muối còn dễ bị tổn thương nếu xảy ra mất điện hay ô nhiễm nước biển do sự cố tràn dầu. Theo chuyên gia Crauser-Delbourg, nếu giao tranh tiếp tục leo thang tại Trung Đông, các thành phố lớn có thể phải áp dụng biện pháp hạn chế nước, thậm chí di tản dân cư, ảnh hưởng đến cả du lịch, công nghiệp và trung tâm dữ liệu vốn cần lượng lớn nước để làm mát.

Trong lịch sử không xảy ra nhiều cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy khử mặn, ngoại trừ một số vụ lẻ tẻ như lực lượng Houthi tại Yemen tấn công các nhà máy khử mặn ở Saudi Arabia, dẫn đến các đòn đap trả tương tự của Riyadh nhằm vào cơ sở hạ tầng nước ở Yemen. Theo Viện Thái Bình Dương (Pacific Institute) có trụ sở tại Mỹ, một tổ chức chuyên theo dõi các xung đột liên quan đến nguồn nước, tiền lệ này và các cuộc tấn công gần đây nhằm vào các nhà máy khử mặn ở Bahrain và Iran cho thấy nguồn tài nguyên thiết yếu cho sự sống đang có nguy cơ trở thành mục tiêu “tử huyệt" trong các cuộc xung đột khu vực.