Vì sao Trung Quốc chịu được cú sốc giá dầu vượt 100 USD dễ dàng hơn các nước khác?

[Romano]

Giá dầu thế giới tăng vọt lên trên 100 USD/thùng lần đầu trong bốn năm do xung đột tại Iran làm dấy lên lo ngại về nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Trung Quốc có khả năng chống chịu tốt hơn nhiều nền kinh tế khác nhờ kho dự trữ dầu lớn và chiến lược chuyển dịch năng lượng trong nhiều năm qua.Kho dự trữ lớn giúp giảm cú sốc ban đầu

Theo CNBC, Trung Quốc hiện có mức độ nhạy cảm thấp hơn các nền kinh tế châu Á khác trong trường hợp eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo dài. Điều này phần lớn nhờ vào hệ thống dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại thuộc hàng lớn nhất thế giới.

Tính đến tháng 1, ước tính Trung Quốc đang nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô trong kho dự trữ trên đất liền. Lượng dầu này tương đương khoảng ba đến bốn tháng tiêu thụ, đủ để trì hoãn tác động kinh tế ngay cả khi nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn.

Ông Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, nhận định rằng Bắc Kinh đã dành hơn hai thập kỷ để giảm phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển dầu trên biển. Ông cho biết trên chương trình Squawk Box Asia rằng Trung Quốc hiện chỉ phụ thuộc khoảng 40-50% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển vào eo biển Hormuz, nhờ việc xây dựng các đường ống dẫn dầu trên đất liền và tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo.

Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải hẹp nối Vịnh Ba Tư với biển Arab và các tuyến thương mại toàn cầu. Theo dữ liệu của Kpler, khoảng 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đi qua khu vực này trong năm 2025, tương đương khoảng 13 triệu thùng mỗi ngày.

Dù vậy, theo trưởng ban kinh tế Trung Quốc của Nomura, ông Ting Lu, lượng dầu đi qua eo biển này chỉ chiếm khoảng 6,6% tổng mức tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc. Khí đốt nhập khẩu qua tuyến đường này chỉ chiếm thêm khoảng 0,6%.

Chiến lược năng lượng khác biệt

Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất thế giới, mua gần gấp đôi lượng dầu của Mỹ, trong khi Ấn Độ đứng thứ ba, theo dữ liệu của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc vào dầu nhập khẩu của các nền kinh tế lớn lại khác nhau đáng kể.

Phân tích dữ liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ cho thấy năm 2023, dầu nhập khẩu chiếm khoảng một phần tư tổng tiêu thụ năng lượng của Ấn Độ, trong khi con số này ở Trung Quốc là khoảng 14%. Mỹ thậm chí ít phụ thuộc hơn nhờ sản lượng khai thác nội địa lớn.

Trong thập kỷ qua, Mỹ tăng mạnh sản xuất dầu trong nước, còn Trung Quốc theo đuổi chiến lược đa dạng hóa nguồn năng lượng. Bắc Kinh thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo, xe điện và giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Theo tính toán dựa trên dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, năng lượng tái tạo (không tính thủy điện và điện hạt nhân) chiếm khoảng 1,2% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc năm 2023, tăng mạnh so với mức 0,2% cách đây hai thập kỷ. Trong khi đó, Mỹ và Ấn Độ đều chỉ ở mức khoảng 0,2%.

Dù tỷ lệ này vẫn còn nhỏ, nhưng xu hướng gia tăng nhanh chóng của năng lượng sạch đang tạo ra tác động đáng kể đến nhu cầu dầu toàn cầu.

Theo Rhodium Group, chiến lược thúc đẩy xe điện của Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực xe tải, đã giúp giảm hơn 1 triệu thùng nhu cầu dầu mỗi ngày tính đến giữa năm 2025. Con số này dự kiến tiếp tục tăng thêm khoảng 600.000 thùng/ngày trong năm tiếp theo.

Hiện nay, hơn một nửa số xe du lịch mới bán ra tại Trung Quốc là xe năng lượng mới, chủ yếu sử dụng pin thay vì xăng.

Các nhà phân tích ngân hàng OCBC cho rằng nhu cầu nhiên liệu cho giao thông đường bộ của Trung Quốc đang có dấu hiệu đạt đỉnh, trong khi công suất năng lượng tái tạo tiếp tục tăng nhanh. Xu hướng này khiến nền kinh tế Trung Quốc ngày càng ít nhạy cảm với biến động giá dầu.

Nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò lớn

Mặc dù năng lượng sạch tăng nhanh, nhưng nhiên liệu hóa thạch vẫn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng của Trung Quốc. Theo tổ chức nghiên cứu Ember, khoảng 80% nhu cầu điện mới của Trung Quốc trong năm 2024 được đáp ứng bằng năng lượng tái tạo, nhưng than đá vẫn là nguồn năng lượng lớn.

Trung Quốc vẫn là nước sản xuất và tiêu thụ than lớn nhất thế giới trong năm 2023, dù chính phủ đang thúc đẩy giảm phát thải carbon.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran cũng khiến Trung Quốc trở thành một trong số ít quốc gia tiếp tục mua dầu từ Tehran. Iran hiện chiếm khoảng 20% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, song phần lớn lượng dầu này có thể được thay thế bằng nguồn cung tăng từ Nga nếu cần thiết.

Theo ông Ano Kuhanathan, Giám đốc nghiên cứu doanh nghiệp tại Allianz Trade, rủi ro lớn hơn nằm ở khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày mà Trung Quốc nhập khẩu từ các nước Trung Đông khác thông qua eo biển Hormuz.

Khi xung đột Iran bước sang tuần thứ hai, thời điểm kết thúc vẫn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cú sốc năng lượng lần này nhiều khả năng sẽ củng cố hướng đi chiến lược mà Trung Quốc đã theo đuổi.

Bà Muyi Yang, chuyên gia phân tích năng lượng cao cấp tại Ember, nhận định rằng các biến động như vậy càng làm nổi bật rủi ro khi phụ thuộc quá lớn vào dầu và khí đốt nhập khẩu. Theo bà, quá trình chuyển đổi năng lượng không chỉ dừng lại ở việc xây thêm điện gió và điện mặt trời, mà còn hướng tới giảm phát thải trên toàn bộ nền kinh tế.

Dù vậy, quá trình chuyển đổi này không dễ dàng. Ngành nhiên liệu hóa thạch của Trung Quốc vẫn do các doanh nghiệp nhà nước chi phối, vốn thường ít linh hoạt hơn khu vực tư nhân.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng tiếp tục mở rộng kho dự trữ dầu chiến lược. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ dự báo nước này có thể tăng thêm khoảng 1 triệu thùng dự trữ mỗi ngày trong năm 2026.

Dữ liệu của Wind Information cho thấy nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc giảm gần 2% trong năm 2024. Tuy nhiên, khi căng thẳng Trung Đông bắt đầu gia tăng từ năm ngoái, lượng nhập khẩu dầu của nước này đã tăng trở lại 4,6%, đạt mức kỷ lục khoảng 580 triệu tấn.

Nhận định về vị thế của Bắc Kinh trong thị trường năng lượng toàn cầu, chuyên gia Go Katayama của Kpler từng nói rằng Trung Quốc vẫn chịu tác động đáng kể từ biến động nguồn cung, nhưng có khả năng linh hoạt và thích ứng tốt hơn nhiều quốc gia khác.