Thánh địa tri thức nghìn năm giữa lòng Thụy Sĩ

[troopy]

Ẩn mình trong tu viện cổ tại thành phố St Gallen, Thư viện Tu viện St Gallen là một trong những kho tàng trí tuệ lâu đời nhất thế giới.


Thư viện Tu viện St Gallen. Ảnh: Alamy

Theo đài BBC (Anh), với kiến trúc Baroque lộng lẫy và bộ sưu tập bản thảo chép tay vô giá, nơi đây không chỉ là một thư viện đơn thuần mà còn được mệnh danh là “nơi chữa lành tâm hồn” suốt hơn 13 thế kỷ.

Khi thành phố St Gallen còn chìm trong tĩnh lặng của buổi sớm, hình ảnh những du khách đầu tiên xếp hàng trước cánh cổng tu viện đã trở nên quen thuộc. Họ chờ đợi để được trao đôi dép nỉ, nghi thức bắt buộc nhằm bảo vệ sàn gỗ nguyên bản từ thế kỷ 18. Chỉ 100 đôi dép được phát mỗi ngày, một cách hữu hình để giới hạn số người và bảo vệ di sản.

Bước qua cánh cổng, không gian mở ra với những tháp đá cao vút, các ô cửa vòm và hành lang lát đá cẩm thạch uy nghiêm. Ngay phía trên lối vào thư viện, dòng chữ Hy Lạp cổ “Psyches Iatreion” (nơi chữa lành tâm hồn) hiện ra như một lời hứa hẹn đầy bí ẩn. Không khí ở đây không chỉ trang trọng mà còn bao trùm bởi sự tĩnh lặng và chiêm nghiệm sâu sắc.

Đại sảnh Baroque và kho báu tri thức

Bước vào đại sảnh chính xây dựng năm 1767, ánh sáng dịu nhẹ phủ lên những kệ sách bọc da cao chạm trần. Trên cao, các bức bích họa tinh xảo kể những câu chuyện triết học và tôn giáo. Những quả địa cầu cổ mô phỏng Trái đất và bầu trời được đặt trang trọng, bên cạnh là các tủ trưng bày vật lạ.

Trong những tủ kính này, người ta có thể tìm thấy một thế giới thu nhỏ: dao bạc trong bao da từ Thổ Nhĩ Kỳ, đôi giày tí hon từ Indonesia, cùng nhiều hóa thạch, vỏ ốc và tiền xu từ khắp bốn phương. Chúng minh chứng cho tầm nhìn toàn cầu và sự hiếu kỳ tri thức của những người gìn giữ nơi đây qua nhiều thế kỷ.

Thư viện hiện lưu giữ khoảng 160.000 bản thảo và ấn phẩm in sớm. Trong số đó có hơn 2.100 bản chép tay thời Trung cổ, với khoảng 400 bản được viết trước năm 1000. Đây là một trong những bộ sưu tập bản thảo quý giá nhất thế giới còn tồn tại nguyên bản.

Các kệ sách không chỉ chứa kinh thánh hay sách phụng vụ. Người ta còn tìm thấy văn bản về luật pháp, y học, âm nhạc, thiên văn học, toán học, ngữ pháp và thơ ca. Sự đa dạng này phản ánh vai trò của tu viện như một trung tâm giáo dục toàn diện, nơi mọi mặt của tri thức nhân loại đều được trân trọng lưu giữ.

Những bản thảo sống sót qua biến động lịch sử

Giá trị của Thư viện Tu viện St Gallen không chỉ nằm ở số lượng hiện vật. Điều đáng kinh ngạc hơn là cách các bản thảo này tồn tại qua hàng loạt biến cố lớn của châu Âu.

Trong thế kỷ 16, khi Vua Henry VIII giải thể hơn 800 tu viện tại Anh, Ireland và xứ Wales, các bộ sưu tập sách bị tịch thu và phân tán. Đến cuối thế kỷ 18, Cách mạng Pháp và làn sóng thế tục hóa tại Đức tiếp tục đe dọa các kho tàng tôn giáo. Tuy nhiên, St Gallen gần như không bị tổn hại.

Nhờ tầm nhìn xa của các thủ thư và giới giáo sĩ địa phương, bộ sưu tập được bảo vệ nghiêm ngặt. Ngay cả khi tu viện chính thức bị giải thể trong giai đoạn 1797-1805, các bản thảo vẫn được chuyển giao an toàn cho giáo phận Công giáo mới thành lập tại bang St Gallen.

Ông Albert Holenstein, Giám đốc Trung tâm Di sản Văn hóa Giáo hội tại thư viện, chia sẻ: “Có thể nói St Gallen đã có rất nhiều may mắn. Nhiều bản thảo gốc của chúng tôi vẫn ở nguyên nơi chúng đã được viết, nghiên cứu và bảo tồn trong hàng nghìn năm”.

Trong kho lưu trữ này có bộ sưu tập bản thảo Ireland lớn nhất tại lục địa châu Âu. Ngoài ra, còn có các văn bản tiếng Đức Cao Cổ, ghi lại những hình thức sớm nhất của ngôn ngữ Đức. Mỗi cuốn sách là một nhân chứng lịch sử. Tất cả cùng tạo nên một bức tranh toàn cảnh về sự hình thành và phát triển của tri thức phương Tây.

Di sản sống trong đời sống đương đại

Ngày nay, Thư viện Tu viện St Gallen đón tiếp khoảng 190.000 lượt khách mỗi năm. Con số này vượt xa lượng khách hành hương tôn giáo truyền thống. Du lịch văn hóa trở thành nguồn lực quan trọng giúp duy trì hoạt động bảo tồn.

Xung quanh tu viện là khu Phố Cổ St Gallen với những con đường lát đá cuội, các quán ăn lâu đời và hồ nước Drei Weieren do tu viện tạo ra từ thế kỷ 17. Toàn bộ khu vực tạo thành một không gian sống động, nơi lịch sử không nằm yên trong tủ kính mà hiện diện trong nhịp sống thường ngày.

Sự chuyển đổi này cũng đặt ra những câu hỏi. Ông Holenstein thừa nhận: “Sự gặp gỡ giữa đời sống tâm linh và thế tục tạo ra mâu thuẫn trong một tu viện. Nhưng nhiều nơi đang gặp khó khăn và du lịch là một trong những giải pháp giúp giữ cho các thể chế văn hóa này tồn tại”.

Trong thời đại kỹ thuật số, khi tri thức ngày càng được số hóa, Thư viện Tu viện St Gallen mang lại một trải nghiệm khác biệt. Ở đó, con người có thể chạm vào lịch sử bằng mắt, bằng bước chân và bằng sự tĩnh lặng. Giữa một thế giới luôn chuyển động, kho sách nghìn năm tuổi này vẫn bền bỉ tồn tại như một nơi nương náu cho tâm hồn và ký ức nhân loại.

VietBF@sưu tập