Africa Đêm ám sát ở Zintan: Người thừa kế của Gaddafi gục ngã, Libya lại thêm một vòng xoáy

[Gibbs]

Libya vừa chấn động bởi cái chết của Saif al-Islam Gaddafi – người con trai từng được xem là “người kế vị” của cố lãnh đạo Muammar Gaddafi. Giới chức cho biết ông bị bắn chết tại thị trấn Zintan, cách thủ đô Tripoli khoảng 136 km về phía tây nam; cơ quan công tố nói kết quả ban đầu xác định nạn nhân tử vong do vết thương do súng.

Điều khiến dư luận rợn người là lời kể từ “đội ngũ chính trị” của Saif al-Islam: họ nói “bốn người đàn ông đeo mặt nạ” xông vào nhà, xảy ra giằng co rồi nổ súng, đồng thời vô hiệu hóa hệ thống camera như một cách “xóa dấu vết”.

Tang lễ đông nghẹt và lá cờ xanh trở lại
Chỉ ít ngày sau, hàng ngàn người đã đổ về Bani Walid dự tang lễ, khiêng quan tài, giương ảnh của Saif al-Islam và cả ảnh người cha Muammar Gaddafi. Đáng chú ý, nhiều người vẫy lá cờ xanh trơn – biểu tượng thời Gaddafi (1977–2011) – như một lời nhắc rằng “bóng cũ” của chế độ cũ chưa bao giờ biến mất hẳn khỏi đời sống Libya.

“Gương mặt của Libya với phương Tây” – rồi thành kiến trúc sư đàn áp
Saif al-Islam từng là cái tên được nhiều thủ đô phương Tây “để ý”, dù không nắm chức vụ chính thức. Reuters mô tả ông từng là nhân vật cực kỳ quyền lực sau cha mình, tham gia các sứ mệnh ngoại giao nhạy cảm: từ đàm phán Libya từ bỏ vũ khí hủy diệt hàng loạt, đến thương lượng bồi thường cho thân nhân nạn nhân vụ đánh bom chuyến bay Pan Am 103.

Ông được đào tạo tại London School of Economics, nói tiếng Anh lưu loát, từng tự khắc họa như một “người cải cách”. Nhưng khi cuộc nổi dậy 2011 bùng nổ, Saif al-Islam lại đứng về phía gia tộc, trở thành gương mặt cổ vũ trấn áp, từng cảnh báo sẽ có “biển máu” và chính quyền sẽ chiến đấu đến viên đạn cuối cùng.

Từ tù binh Zintan đến tham vọng trở lại chính trường
Sau khi Tripoli thất thủ, ông tìm đường trốn sang Niger nhưng bị lực lượng ở Zintan bắt cuối năm 2011. Ông bị một tòa án Libya tuyên án tử hình vắng mặt năm 2015 và còn bị Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) truy nã liên quan cáo buộc tội ác chống nhân loại trong biến động 2011.

Năm 2017, ông được trả tự do theo một lệnh ân xá từ một chính quyền đối địch trong tình trạng Libya phân mảnh. Đến 2021, Saif al-Islam bất ngờ nộp hồ sơ tranh cử tổng thống nhưng bị loại, và cuộc bầu cử rốt cuộc cũng không diễn ra vì các phe không thống nhất luật chơi.