Không nhịn, không sợ: thực đơn “giữ sức” cho người K + tiểu đường

[troopy]

Nghe tin vừa ung thư vừa tiểu đường, ai cũng nản lòng. Mình hiểu mà. Nhiều người bị rối đến độ nghĩ: "Ăn gì cũng sợ đường cao, thôi nhịn bớt cho an toàn." Nhưng thật ra, nhịn ăn là điều tệ hại nhất bạn có thể làm lúc này.
Tại sao? Vì cơ thể đang cần năng lượng để chống bệnh, để chịu được hóa trị, xạ trị, để hồi phục sau phẫu thuật. Khi thiếu dinh dưỡng, người tụt sức nhanh lắm, sụt cân, miễn dịch yếu đi, điều trị không hiệu quả, thậm chí phải tạm ngưng liệu trình vì cơ thể quá yếu. Nên nhớ: mục tiêu không phải ăn ít, mà là ăn đủ nhưng ăn đúng - đủ dinh dưỡng mà không làm đường huyết loạn.
Chia nhỏ bữa ăn, đừng ép bản thân
Thay vì cố ăn no 3 bữa lớn, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ trong ngày. Kiểu sáng ăn bữa chính, 10 giờ nhâm nhi chút sữa với bánh mì nguyên cám, trưa ăn bữa chính, 3 giờ chiều gặm ổi hay bưởi, tối ăn bữa chính nhẹ hơn, trước khi ngủ uống ly sữa. Ăn ít mà nhiều lần vừa dễ nuốt hơn khi chán ăn, buồn nôn, vừa giúp đường huyết không nhảy múa.
Đạm là quan trọng nhất - đừng bỏ qua
Chất đạm giúp giữ cơ bắp, giữ sức lực, tăng đề kháng. Mỗi bữa phải có ít nhất một món đạm: cá, trứng, gà, đậu phụ. Ưu tiên cá (cá hồi, cá thu tốt lắm vì nhiều omega-3), trứng, thịt gà hơn là thịt bò, heo. Nếu ăn thịt đỏ thì một tuần không nên quá nửa ký.
Những hôm nào ăn kém quá, có thể uống sữa dinh dưỡng chuyên dụng. Có mấy loại phổ biến:
• Boost Glucose Control (Nestlé, nhập Thụy Sĩ): Chỉ số đường huyết GI chỉ 28, rất thấp. Mỗi chai cung cấp 16g protein, 25 vitamin khoáng chất, chỉ 4g đường. Không chứa glucose, fructose, 80% chất béo không bão hòa tốt cho tim. Có dạng bột 400g hoặc nước uống liền.
• Abbott Glucerna: Có nhiều loại - bột 380g/400g/850g, nước chai 220ml. Công thức Triple Care kiểm soát đường huyết trong 4 giờ, 28 vitamin khoáng chất, Inositol gấp 4 lần giúp tăng độ nhạy insulin. Ít lactose nên dễ uống cho người khó tiêu sữa.
• Delical, Supportan, Nutricare Fine: Cũng tốt, nhiều bệnh viện dùng, giàu EPA từ dầu cá.
Nhớ hỏi bác sĩ hoặc dinh dưỡng viên trước khi chọn nhé, vì sữa không thay thuốc, chỉ bổ sung dinh dưỡng thôi.
Tinh bột không cấm, chỉ cần chọn đúng loại
Nhiều người nghĩ tiểu đường là phải cắt hết cơm. Sai rồi. Cơ thể vẫn cần tinh bột để có năng lượng, chỉ là phải chọn loại "chậm" - tức là loại làm đường huyết tăng từ từ, không vọt lên đột ngột. Gạo lứt, gạo lứt nâu, yến mạch, khoai lang luộc, bún phở ăn vừa phải (khoảng 1 bát nhỏ) đều ổn. Còn cơm trắng, nếu ăn thì nên trộn với gạo lứt cho bớt. Tránh hẳn nước ngọt, trà sữa, bánh ngọt, mì gói - mấy thứ này làm đường tăng vọt mà chẳng bổ gì.
Lượng ăn khoảng nửa đến 2/3 bát cơm mỗi bữa chính là vừa, nhớ ăn kèm nhiều rau và đạm nữa nhé.
Rau càng nhiều càng tốt
Rau thì không cần sợ, ăn càng nhiều càng tốt. Cải xanh, súp lơ, bông cải, bí đỏ, bí xanh, cà chua - luộc hay xào ít dầu đều được. Rau nhiều chất xơ nên vừa no lâu, vừa tốt cho tiêu hóa, vừa giúp kiểm soát đường huyết. Chỉ lưu ý hạn chế rau cần, rau muống, còn rau má thì tránh hẳn vì dễ gây chảy máu khi đang điều trị.
Trái cây chọn loại ít ngọt, đừng ép nước
Ổi, táo, bưởi, dưa hấu, bơ, đu đủ vừa chín - những loại này ít ngọt, ăn được. Mỗi lần ăn khoảng 1 nắm tay hay 1 trái cỡ vừa, ăn sau bữa chính cho đường không tăng đột ngột. Xoài, vải, nhãn, mít ngọt quá thì hạn chế. Và nhớ: tuyệt đối đừng ép nước uống, vì ép xong mất hết chất xơ, còn toàn đường, uống vào tăng vọt liền.
Chất béo tốt thì ăn, chất béo xấu thì tránh
Đừng nghĩ béo là xấu. Cơ thể cần chất béo để hấp thu vitamin, để chống viêm. Dầu ô liu, dầu mè dùng xào nhẹ hay trộn salad, ăn bơ, ăn các loại hạt như hạnh nhân, óc chó, điều (một nắm nhỏ mỗi ngày) đều tốt. Cá béo như cá hồi, cá thu cũng rất tốt. Còn đồ chiên giòn, thức ăn nhanh, mỡ động vật, da gà - mấy thứ này tránh xa.
Uống nước đủ mỗi ngày
Hai lít nước lọc mỗi ngày để thải độc, giảm tác dụng phụ của thuốc, tránh táo bón. Đừng quên nhé.
Một ngày ăn kiểu gì?
Sáng có thể ăn 2/3 bát cơm gạo lứt với cá kho và rau, hoặc 2 lát bánh mì nguyên cám với trứng luộc và sữa không đường. Mười giờ nhâm nhi hộp sữa chua không đường với vài hạt, trưa ăn cơm gạo lứt với gà luộc xé, canh rau, rau xào. Chiều ăn trái cây, tối ăn nhẹ hơn với đậu phụ sốt cà, rau luộc chấm mè. Trước khi ngủ uống sữa. Chia nhỏ như vậy, cơ thể hấp thu tốt hơn, đường huyết cũng ổn định hơn.
Người nhà cũng quan trọng
Người nhà đừng quá gắt gao kiểu "ăn cho đủ, cố lên". Hãy nấu những món người bệnh thích (trong khuôn khổ cho phép), bày biện đẹp mắt một chút, ăn cùng nhau, nói chuyện vui vẻ. Không khí thoải mái, người bệnh mới ăn được.
Có thể ghi nhật ký ăn uống - hôm nay ăn gì, bao nhiêu, đường huyết trước sau ăn thế nào, có buồn nôn hay chán ăn không. Ghi lại để bác sĩ điều chỉnh chế độ ăn cho phù hợp hơn.
Và đừng nằm suốt. Đi bộ nhẹ nhàng 15-20 phút mỗi ngày, không nằm ngay sau khi ăn, giúp hấp thu tốt hơn, đường huyết cũng kiểm soát tốt hơn.
Khi nào cần gặp chuyên gia?
Nếu thấy sụt cân quá 5% trong một tháng, ăn được chưa tới nửa nhu cầu suốt cả tuần, đường huyết hay HbA1c cao, hoặc cần thực đơn riêng cho từng loại ung thư (dạ dày, ruột, gan...) thì nên đến gặp chuyên gia dinh dưỡng. Mang theo kết quả xét nghiệm gần nhất, danh sách thuốc đang uống, nhật ký ăn uống nếu có.
Ung thư cộng tiểu đường không có nghĩa là phải chịu đói hay kiêng khem khổ sở. Ngược lại, đây là lúc cơ thể cần dinh dưỡng nhất. Ăn đủ, ăn đa dạng, ăn thường xuyên. Chọn đạm trắng, tinh bột chậm, nhiều rau. Theo dõi đường huyết đều đặn. Thảo luận với bác sĩ để điều chỉnh kịp thời.

VietBF@sưu tập