Chính trường Italy sẽ thay đổi ra sao khi liên minh trung hữu chiến thắng?

[Romano]

Hơn 2 tháng kể từ khi chính phủ của Thủ tướng Mario Draghi tuyên bố từ chức, theo kết quả kiểm phiếu sơ bộ rạng sáng 26/9 (theo giờ Việt Nam), liên minh trung hữu với đảng “Anh em Italy” làm nòng cốt (giả thuyết) đã giành thắng lợi với tỷ lệ phiếu bầu.
Thắng lợi này đã được dự báo trước khi liên minh trung hữu Italy liên tục duy trì vị trí dẫn đầu trong tất cả các cuộc thăm dò dư luận trước thềm bầu cử. Kết quả bầu cử sơ bộ tại Italy rạng sáng 26/9 (theo giờ Việt Nam) cho thấy (dự kiến) liên minh trung hữu đã giành thắng lợi khá cách biệt so với liên minh trung tả và liên minh trung dung.
Đây chưa phải là kết quả chính thức mà mới chỉ là kết quả của các cuộc thăm dò dư luận do các hãng thực hiện đối với các cử tri Italy ngay sau khi bỏ phiếu (exit poll) nên mặc dù các kết quả này thường tương đối chính xác nhưng đây vẫn chưa phải là các con số cuối cùng. Về tỷ lệ phiếu mà các đảng phái giành được thì có thể thấy là không có bất ngờ quá lớn, khi liên minh trung hữu do đảng cực hữu “Những người anh em Italy” dẫn dắt đã giành số phiếu cao nhất, từ 41-45%, trong đó riêng đảng cực hữu “Những người anh em Italy” của bà Giorgia Meloni dự kiến giành từ 22-26%, trở thành chính đảng lớn nhất Italy.

Điều tương đối đáng chú ý là trong liên minh trung hữu, đảng “Tiến lên Italy” của cựu Thủ tướng Silvio Berlusconi, trước đây vốn là đảng cánh hữu lớn nhất, lại chỉ giành số phiếu rất khiêm tốn là 6-8%, thấp nhất trong 3 đảng liên minh. Điều này sẽ khiến ông Silvio Berlusconi khó có hy vọng cạnh tranh vị trí Thủ tướng với bà Giorgia Meloni.

Nhìn chung, giới phân tích tại Italy và châu Âu cho rằng kết quả cuộc bầu cử này không bất ngờ bởi tỷ lệ phiếu mà các đảng giành được khá sát với các cuộc thăm dò dư luận trước đó. Tuy nhiên, cũng có một số quan điểm cho rằng, đảng Dân chủ (PD) trụ cột bên cánh tả dù thất bại nhưng cũng giành số phiếu cao hơn dự đoán, từ 17-21%, cách biệt không quá xa so với đảng “Những người anh em Italy” và điều này cho thấy là nếu đảng Dân chủ có chiến lược hợp lý hơn từ đầu chiến dịch tranh cử, đặc biệt là việc kết nối lại được liên minh với đảng “Phong trào 5 sao” (M5S) thì liên minh trung tả cũng có cơ hội chiến thắng, bởi đảng M5S cũng đã có dấu hiệu phục hồi ảnh hưởng, nhất là tại miền Nam Italy, với số phiếu giành được dao động từ 13,5% đến 17,5%, tức là đảng lớn thứ 3 tại Italy.

Chính phủ mới của Italy sẽ toàn là những nhân vật cánh hữu?

Trong số các cường quốc kinh tế tại châu Âu thì Italy luôn có truyền thống bất ổn chính trị. Nhiều nhà phân tích chính trị tại Italy và châu Âu còn coi đây là đặc tính nổi bật nhất của nền chính trị Italy, với các con số rất khó hình dung ở các nước khác, như việc Italy đã trải qua đến 43 đời thủ tướng kể từ sau khi kết thúc Chiến tranh thế giới 2 và sắp có Thủ tướng thứ 4 trong vòng 4 năm qua.

Do đó, việc chính trường Italy ghi nhận các sự kiện bất ngờ không phải là điều hiếm gặp. Tuy nhiên, việc trong vài năm qua, liên tiếp các đảng dân tuý và giờ đây là các đảng cực hữu, có quá khứ phát-xít lên nắm quyền cho thấy, các nền tảng chính trị truyền thống của Italy đang bị lung lay mạnh. Đảng Dân chủ, lá cờ đầu bên cánh tả giờ đây đã suy yếu, và nhiều nhà quan sát cho rằng đảng này đã biến thành một đảng của tầng lớp trung lưu và ngày càng xa rời tầng lớp lao động.

Bên cánh hữu, đảng nổi bật nhất là đảng “Tiến lên Italy” cũng đã đánh mất vai trò, thể hiện qua hình ảnh của chính lãnh đạo đảng này là cựu Thủ tướng Silvio Berlusconi năm nay đã 86 tuổi. Vì thế, bức tranh chính trường Italy ngày nay là hệ quả của việc các đảng phái truyền thống đánh mất ảnh hưởng của mình, không đáp ứng được với các đòi hỏi ngày càng lớn của các cử tri, nhất là các bức xúc về việc gia tăng khoảng cách giàu nghèo trong xã hội, vấn nạn nhập cư, tham nhũng, tội phạm…. cũng như không thích ứng được với các biến động xã hội và địa chính trị lớn tại châu Âu và trên thế giới.

Với chính phủ mới tại Italy, đây sẽ là chính phủ thiên hữu nhất tại Italy kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai và 3 đảng trong liên minh cánh hữu này, gồm đảng “Những người anh em Italy” của bà Giorgia Meloni, đảng “Tiến lên Italy” của ông Silvio Berlusconi và đảng Liên đoàn của ông Matteo Salvini chia sẻ rất nhiều quan điểm tương đồng trong việc siết chặt, thậm chí là sẽ có những chính sách cực đoan về nhập cư.

Tiếp đến, các đảng này cũng sẽ có đường lối dân tộc chủ nghĩa mạnh hơn, bảo hộ mạnh hơn trước sự can thiệp từ Uỷ ban châu Âu. Rất nhiều người đã bắt đầu so sánh bà Giorgia Meloni như là một phiên bản nữ của Thủ tướng Hungary, ông Viktor Orban, tức là theo đuổi các chính sách dân tộc chủ nghĩa, bảo vệ các giá trị gia đình truyền thống, chống nhập cư, chống xu hướng đồng tính, chống các trào lưu văn hoá bị xem là đe doạ đến nền tảng của nền văn minh thiên chúa giáo phương Tây. Đây sẽ là các thay đổi rất lớn tại một trong những nước là thành viên sáng lập EU.

Phản ứng của EU trước tình hình chính trị Italy

Việc chính phủ của ông Mario Draghi sụp đổ tháng 07/2022 là một cú sốc lớn với Liên minh châu Âu bởi ông Mario Draghi là một nhà kỹ trị ủng hộ tuyệt đối châu Âu. Ngược lại, kịch bản lãnh đạo đảng có quá khứ phát xít là bà Giorgia Meloni lên làm Thủ tướng chính là kịch bản mà châu Âu không mong muốn nhất. Mặc dù bà Meloni cũng sẽ không theo đuổi các chính sách cực đoan như đưa Italy ra khỏi EU hay ra khỏi khu vực đồng tiền chung châu Âu – eurozone nhưng có ít nhất 2 lĩnh vực mà châu Âu đang chờ đợi một cách hết sức lo âu, đó là chính sách với người tị nạn và chính sách kinh tế.

Về vấn đề tị nạn, một khi liên minh cánh hữu nắm quyền thì gần như chắc chắn Italy sẽ thực thi các chính sách vô cùng khắc nghiệt để chấm dứt làn sóng tị nạn đổ về nước này. Điều này chắc chắn sẽ tạo ra nhiều bi kịch nhân đạo mà EU không thể làm ngơ bởi do vị trí địa lý của mình, Italy chính là một trong những điểm nóng nhất về nhập cư và tị nạn của châu Âu. Vì thế, các chính sách mới về nhập cư của Italy có thể sẽ đi ngược lại chính sách chung của EU và làm phá sản các kế hoạch của EU.

Lo ngại lớn thứ hai của EU là về chính sách kinh tế của chính phủ mới tại Italy. Trong chiến dịch tranh cử, bà Giorgia Meloni từng nhiều lần tuyên bố muốn xoá bỏ hoàn toàn các quy định vàng của EU về kỷ luật ngân sách như việc không thâm hụt ngân sách hàng năm quá 3% GDP hay nợ công không quá 60%. Tiếp đến, Italy là nước được hưởng lợi nhất từ gói phục hồi kinh tế hậu đại dịch trị giá 750 tỷ euro mà EU triển khai từ năm 2021 nên châu Âu luôn theo dõi rất sát các cải cách tại Italy, xem Italy như là nơi để kiểm nghiệm chính xác nhất tính hiệu quả của gói 750 tỷ euro.

Dưới thời ông Mario Draghi, vốn là một nhà kỹ trị và từng đứng đầu Ngân hàng trung ương châu Âu – ECB, Italy được xem là đang đi đúng hướng, với các kế hoạch cải cách rất nghiêm ngặt và bài bản nhưng với chính phủ mới tại Italy, Uỷ ban châu Âu thực sự lo lắng rằng các nguồn tiền phục hồi hàng trăm tỷ euro mà châu Âu cấp cho Italy sẽ bị phung phí bởi nạn quan liêu và tham nhũng. Đó là lí do mà bà Ursula von der Leyen đưa ra cảnh báo với liên minh cánh hữu tại Italy, với ngầm ý rằng nếu chính phủ mới tại Italy đi sai đường thì châu Âu có thể sẽ cắt nguồn tiền khổng lồ này.

Cuối cùng, châu Âu còn đang rất bất an về các quan điểm của liên minh trung hữu Italy với xung đột Nga-Ukraine. Dù bà Giorgia Meloni nêu cao quan điểm tiếp tục ủng hộ Ukraine nhưng lãnh đạo hai đảng còn lại là ông Silvio Berlusconi và Matteo Salvini đều thể hiện công khai thiện cảm với Nga. Cách đây vài ngày, ông Silvio Berlusconi đã lên tiếng bảo vệ Tổng thống Nga Vladimir Putin trên truyền hình trong khi ông Matteo Salvini từng nhiều lần phản đối các lệnh trừng phạt của châu Âu nhằm vào Nga, cho rằng các lệnh trừng phạt này chỉ khiến nền kinh tế Italy phải quỵ gối. Do đó, sự mập mờ trong các chính sách của liên minh trung hữu Italy là điều khiến châu Âu cảm thấy rất bất an./.