Tham vọng vũ trụ của TQ tự tôn dân tộc hay "cú đấm trực diện" hòng soán ngôi Mỹ?

[vuitoichat]

Trong lúc các kỹ sư Trung Quốc phóng phần đầu tiên của trạm vũ trụ hoạt động vĩnh viễn của nước này lên quỹ đạo Trái đất vào cuối tháng trước, Chủ tịch Tập Cận Bình nói rằng họ đã đạt được một thành tựu rực rỡ trong lịch sử quốc gia, vì Trung Quốc đề ra hàng loạt chủ trương táo bạo trong vũ trụ để củng cố vị thế của nước này trong tương lai.

Tầm nhìn của ông Tập Cận Bình

Khi các kỹ sư Trung Quốc phóng phần đầu tiên của trạm vũ trụ hoạt động vĩnh viễn của nước này lên quỹ đạo Trái đất vào cuối tháng trước, Chủ tịch Tập Cận Bình nói rằng họ đã đạt được một thành tựu rực rỡ trong lịch sử quốc gia.

"Tôi hy vọng các bạn có thể tiếp tục làm việc với tinh thần của‘ hai quả bom và một vệ tinh’," ông viết trong một bức thư gửi cho đội ngũ kỹ sư. Bức thư này đã được đăng tải trên phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc.

Theo Financial Times, ông Tập đã ám chỉ tới ba bước đột phá lớn của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong những năm 1960 và đầu những năm 1970. Những thành tựu này được coi là yếu tố thiết yếu trong việc đảm bảo nền chính trị non trẻ - đó là thử nghiệm một quả bom hạt nhân, đặt nó lên tên lửa đạn đạo xuyên lục địa và phóng vệ tinh đầu tiên của Trung Quốc.

Đối với ông Tập, trạm vũ trụ là trung tâm trong kế hoạch của ông, đưa Trung Quốc trở thành một "cường quốc không gian trên mọi khía cạnh" - một nhà lãnh đạo toàn cầu về các nỗ lực khoa học, hoạt động kinh tế và sức mạnh quân sự trong không gian.

Nửa thế kỷ sau khi được đưa vào hoạt động, chương trình không gian của Trung Quốc đã phát triển mạnh mẽ với những "công thần đầu tiên là" một số ít các nhà khoa học phóng vệ tinh từ sa mạc Gobi.

Ông Tập Cận Bình nói chuyện với các phi hành gia Trung Quốc tại trung tâm chỉ huy chương trình không gian có người lái của Trung Quốc ở Bắc Kinh vào năm 2016. Ảnh: Ju Peng / Li Tao / Xinhua / Alamy

Một khi trạm vũ trụ được hoàn thành vào năm tới, một loạt các vụ phóng bổ sung để tăng cường thêm các phòng thí nghiệm khoa học, phi hành đoàn và hàng hóa sẽ mở đường cho các nhiệm vụ vũ trụ nhằm đưa các phi hành gia Trung Quốc lên Mặt trăng sau năm 2030.

Ngoài chuyến bay không gian của con người, Trung Quốc cũng hy vọng sẽ hạ cánh con tàu đầu tiên của họ trên sao Hỏa vào cuối tháng này. Ngành công nghiệp vũ trụ thương mại tại Trung Quốc tự hào có hơn 150 công ty cạnh tranh để chế tạo vệ tinh và phóng tên lửa để đáp ứng nhu cầu về cơ sở hạ tầng và dịch vụ ngoài Trái đất. Đồng thời, vào tháng 3, Moscow và Bắc Kinh đã đồng ý hợp tác xây dựng cơ sở nghiên cứu về mặt trăng.

Alanna Krolikowski, một học giả tại Đại học Khoa học và Công nghệ Missouri cho biết: "Cũng như với Mỹ, Liên Xô và Nga, nó mang tính biểu tượng cao, rất rõ ràng và có thể khơi dậy tình cảm yêu nước một cách độc đáo. Nó tương đương với việc xây dựng các thánh đường trong thế kỷ 21."

Krolikowski cho biết thêm, Trung Quốc muốn được coi là người sáng tạo và cải tiến các công nghệ chuyển đổi thế hệ tiếp theo. Các minh chứng về những đột phá hàng đầu thế giới đang được ưu tiên đặc biệt cao trước lễ kỷ niệm một trăm năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Trung Quốc tổ chức vào tháng Bảy.

Vệ tinh đầu tiên của Trung Quốc được một số nhà khoa học phóng từ sa mạc Gobi cách đây nửa thế kỷ. Trong nhiều thập kỷ kể từ đó, chương trình không gian đã trở thành một nguồn quan trọng tạo nên uy tín của Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Bà nói: "Bất ổn xã hội có thể là điều khiến các nhà lãnh đạo Trung Quốc mất ngủ nhưng điều khiến họ rời giường vào buổi sáng là muốn đưa Trung Quốc trở thành siêu cường về khoa học và công nghệ".

Nguy cơ và giải pháp

Nhưng đằng sau câu chuyện kỳ vĩ đó ẩn chứa một sự kết hợp nguy hiểm giữa ngờ vực chính trị và thiếu sự phối hợp quốc tế, có nguy cơ làm suy yếu nỗ lực của Bắc Kinh trong việc gặt hái uy tín và phần thưởng kinh tế từ việc trở thành một siêu cường không gian. Trung Quốc đã phát triển loại vũ khí tiên tiến có khả năng đánh bật các vệ tinh của Mỹ - một phần của cuộc cạnh tranh ngày càng tăng trong không gian với quân đội Mỹ.

Các nhà phân tích lo ngại rằng tốc độ phóng tên lửa và vệ tinh ngày càng nhanh, kết hợp với việc miễn cưỡng chia sẻ thông tin chi tiết về các dự án được coi là có tầm quan trọng quốc gia, tạo ra điều kiện thuận lợi để Trung Quốc lao vào một cuộc chạy đua vũ trang mới với Mỹ - dù có muốn hay không.

Một vấn đề cốt lõi là tách biệt các mục tiêu hòa bình và hiếu chiến của Bắc Kinh trong không gian. Mark Hilborne, chuyên gia nghiên cứu quốc phòng tại King’s College London, cho biết: "Khó khăn đối với việc hoạch định chính sách của phương Tây về chương trình không gian của Trung Quốc là chúng tôi không biết Bắc Kinh thực sự muốn làm gì".

Với Trung Quốc, tình hình còn mờ nhạt hơn nữa bởi một chương trình "hợp nhất dân sự-quân sự" được thiết kế để tạo ra luồng thông tin từ khu vực tư nhân và dân sự đến các bên trong quân đội.

Hilborne cho biết: "Đó là một môi trường hoạt động không rõ ràng vì công nghệ trong không gian, cho dù đó là phương tiện phóng hay vệ tinh, đều có tính lưỡng dụng, nghĩa là nó có cả ứng dụng quân sự hoặc dân sự."

Phần đầu tiên của trạm vũ trụ thường trực của Trung Quốc được phóng vào cuối tháng trước. Ảnh: CCTV/AP

Sứ mệnh vũ trụ

Trạm vũ trụ chỉ là trạm mới nhất trong hàng loạt chủ trương táo bạo của chính phủ Trung Quốc. Năm 2018, nước này lần đầu tiên phóng nhiều tàu lên quỹ đạo hơn bất kỳ quốc gia nào khác.

Năm 2019, Trung Quốc trở thành quốc gia đầu tiên hạ cánh ở phía xa của Mặt trăng. Và vào tháng 6 năm ngoái, Trung Quốc đã hoàn thành vệ tinh BeiDou (Bắc Đẩu), đối thủ của Hệ thống Định vị Toàn cầu của Mỹ. Cuối tháng này, Trung Quốc có thể trở thành quốc gia thứ hai sau Mỹ hạ cánh máy bay thám hiểm trên sao Hỏa.

Các dự án phần lớn bị Mỹ bỏ rơi cũng đã được Bắc Kinh chọn lựa. Kính thiên văn vô tuyến khẩu độ toàn phần lớn nhất thế giới, một chiếc kính viễn vọng vô tuyến hình cầu khẩu độ 500 m được gọi là "mắt trời", đã được hoàn thành vào năm 2018. Nhiệm vụ của nó là hỗ trợ tìm kiếm thông tin ngoài Trái đất. Mỹ đã từ bỏ nguồn tài trợ liên bang được tiết lộ công khai cho việc theo đuổi này nhiều thập kỷ trước, mặc dù Lầu Năm Góc được cho là có chương trình riêng.

Trung Quốc là quốc gia đầu tiên đến được vùng tối của Mặt trăng bằng tàu thăm dò Mặt trăng Thường Nga 4. Ảnh: AFP

Các nhà phân tích cảnh báo rằng việc so sánh một đối một về lợi thế của các chương trình không gian quốc gia là rất khó, nhưng nhiều người cho rằng Mỹ vẫn giữ được vị trí dẫn đầu với lợi thế đáng kể về kinh nghiệm hoạt động để tiến hành các kỹ thuật phức tạp như máy bay hạ cánh trên sao Hỏa so với Trung Quốc. Ngân sách của NASA vào năm 2020 là khoảng 23 tỷ đô la Mỹ, so với chỉ hơn 10 tỷ đô la Mỹ trong nguồn tài trợ công khai cho Cơ quan Quản lý Không gian Quốc gia Trung Quốc.

"Bắc Kinh đang nỗ lực để theo kịp hoặc vượt qua năng lực của Mỹ trong không gian để đạt được các lợi ích quân sự, kinh tế và uy tín mà Washington đã tích lũy được từ vai trò lãnh đạo không gian", đánh giá mối đe dọa hàng năm do văn phòng giám đốc tình báo quốc gia Mỹ công bố.

Một phần lớn những điều Washington coi là mối đe dọa xuất phát từ sự chuẩn bị của Trung Quốc trong "cuộc giao chiến trong không gian" - một đấu trường trong đó các nước phát triển vũ khí có thể bắn hạ hoặc vô hiệu hóa các vệ tinh mà đối thủ sử dụng để giữ cho các mạng thông tin dân sự và quân sự hoạt động.

Kính viễn vọng vô tuyến khẩu độ lớn nhất thế giới dài 500 mét ở tỉnh Quý Châu, được gọi là 'mắt trời', đang tìm kiếm trí thông minh ngoài trái đất. Ảnh: AFP

Những tiến bộ của Bắc Kinh trong lĩnh vực vũ khí như vậy trong những năm gần đây đã gây ấn tượng mạnh đến mức các nhà phân tích hàng đầu của Mỹ nói rằng không nơi nào trong không gian là an toàn ngoài tầm với khả năng đối phó của Trung Quốc.

"Trung Quốc có thể đe dọa các vệ tinh quân sự, thương mại và dân dụng của Mỹ trên tất cả các quỹ đạo từ LEO tới GEO", Todd Harrison, Giám đốc Dự án An ninh Hàng không vũ trụ tại CSIS, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, nói. LEO là quỹ đạo trái đất thấp, thường được đặt trong phạm vi 1.000 km từ Trái đất và GEO là quỹ đạo địa tĩnh, hoặc 35.786 km từ Trái đất.

Vũ khí chống vệ tinh của Trung Quốc bao gồm tên lửa phóng từ Trái đất có khả năng tiêu diệt mục tiêu bằng một cú đánh trực diện. Nhưng các hình thức can thiệp khác rơi vào cái mà các chuyên gia gọi là "hành động vùng xám", chẳng hạn như sử dụng tia laser để vô hiệu hóa các vệ tinh bằng cách gây nhiễu, làm mù chúng hoặc tạo ra tín hiệu GPS sai.