Có hay không mối nguy hiểm từ quan hệ Mỹ - Hàn?

Quan hệ giữa Mỹ và Hàn Quốc đang dần nóng lên. Thế nhưng, vấn đề là điều này có thể thôi thúc Triều Tiên có những cách hành xử tồi tệ hơn.

Cuộc họp cấp cao gần đây nhất giữa Hàn Quốc và các quan chức Mỹ đã khẳng định, mối quan hệ Mỹ - Hàn đang trong giai đoạn tốt nhất trong nhiều thập kỷ qua. Chính phủ hai nước đã gác những bất đồng trong quá khứ sang một bên và áp dụng chính sách chung trên nhiều vấn đề của quốc tế. Hai nước cũng phối hợp chặt chẽ, ủng hộ các chính sách của nhau về an ninh khu vực, an ninh hạt nhân, Afghanistan và hỗ trợ phát triển. Đặc biệt, trong chuyến thăm gần đây của ngoại trưởng Hàn Quốc Kim Sung-hwan, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã nhấn mạnh: “Quan hệ đối tác của chúng ta đã vươn ra toàn cầu”.

Vấn đề là sự hòa thuận này đã thực sự làm cho quan hệ giữa Hàn Quốc, Mỹ và các bên quan trọng thứ ba, như Triều Tiên và Hàn Quốc trở nên tồi tệ hơn. Các quốc gia này lo sợ quan hệ đối tác Mỹ - Hàn sẽ gây ảnh hưởng đến lợi ích của họ trong khu vực, và là nhân tố khiêu khích tiềm tàng đối với Triều Tiên. Với tinh thần đó, liệu Washington và Seoul có thực sự tiếp tục ưu tiên quan hệ song phương bằng mọi giá?

Chắc chắn, cho đến khi có sự cân nhắc lại, quan hệ giữa hai nước vẫn đang phủ một màu hồng, ít nhất là bởi vì Tổng thống Hàn Quốc Lee Myung-bak đã ưu tiên phát triển quan hệ với Mỹ. Điều này trái ngược với chính quyền Tổng thống Kim Dae-jung và Roh Moo-hyun, những người luôn xem Mỹ là trở ngại để Seoul cải thiện quan hệ với Triều Tiên và Trung Quốc. Hai lãnh đạo này đã làm rất ít để ngăn chặn các cuộc biểu tình chống Mỹ tại Hàn Quốc. Điều này hoàn toàn trái ngược với ông Lee, vốn rất nỗ lực gắn kết Seoul với Mỹ.

Một lý do khác giải thích cho mối quan hệ lành mạnh này là chính quyền Obama luôn ủng hộ quan điểm của Hàn Quốc đối với Triều Tiên. Đã nhiều lần, chính quyền Tổng thống Lee nhấn mạnh Triều Tiên cần phải xin lỗi vì các hành động khiêu khích gần đây trước khi bất kỳ cuộc đàm phán liên Triều nào được khôi phục. Ông Lee vẫn để tâm đến hai sự cố hồi năm ngoái – vụ chìm tàu chiến Cheonan vào tháng 3 và vụ pháo kích vào đảo Yeonpyeong hồi tháng 11. Nếu chế độ Kim Jong-il quyết định xin lỗi, thì chính quyền tổng thống Lee có thể sẽ sẵn sàng đàm phán trực tiếp với Triều Tiên về vấn đề phi hạt nhân hóa.

Tuy nhiên, Hàn Quốc vẫn tiếp tục chờ đợi. Bắc Triều Tiên vẫn chưa thừa nhận trách nhiệm đầy đủ trong hai sự cố trên – Bình Nhưỡng mới chỉ khẳng định nã pháo vào đảo Yeonpyeong, nhưng tuyên bố đó là hành động đáp trả các hoạt động quân sự giữa Hàn Quốc và Mỹ trong khu vực lân cận. Kết quả là, cuộc đàm phán sáu bên gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Nga, hai miền Triều Tiên và Mỹ nhằm phi hạt nhân hóa tại bán đảo Triều Tiên vẫn còn bế tắc. Thực tế, cuộc đàm phán vẫn chưa được khôi phục kể từ tháng 12/2008. Các nhà lãnh đạo Hàn Quốc, về phần mình, vẫn luôn tin rằng Triều Tiên đang theo đuổi chiến lược truyền thống đó là: đầu tiên, cố đe dọa Hàn Quốc thông qua các hành động khiêu khích, sau đó yêu cầu thực phẩm, hỗ trợ kinh tế, cam kết ngoại giao và các nhượng bộ khác để chấm dứt các hoạt động đe dọa này. Chính quyền Tổng thống Lee đã tìm cách phá vỡ chu trình này bằng cách ra điều kiện cho các nhượng bộ mới, yêu cầu Triều Tiên ngừng khiêu khích và nhận trách nhiệm cho hai vụ việc hồi năm ngoái. Chính sách “kiên nhẫn có chiến lược” của chính quyền Tổng thống Obama đã củng cố thêm cho lập trường này bằng việc từ chối nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp với Triều Tiên cho đến khi nước này thay đổi chính sách của mình.

Trong khi đó, các quan chức Mỹ cũng đã giúp thúc đẩy quan hệ Hàn Quốc - Nhật Bản. Chẳng hạn như, các Bộ trưởng Mỹ và Nhật đã cùng nhau lên án chủ nghĩa phiêu lưu của Bắc Triều Tiên tại cuộc họp chung giữa hai nước hồi tháng trước tại Washington, và tái khẳng định cam kết về một bán đảo Triều Tiên phi hạt nhân.

Tuy nhiên, bên cạnh những hướng đi tốt đẹp, mối quan hệ gần gũi này hiện này phải đối mặt với một số vấn đề nghiêm trọng.

Trước tiên, dù đối phó với Bắc Triều Tiên không phải là việc dễ dàng, nhưng lý do mà Bình Nhưỡng có nhiều hành động khiêu khích, nhất là trong vài năm trở lại đây, có thể là nước này đang cố kích động sự căng thẳng giữa Hàn Quốc và Mỹ. Có lẽ Bình Nhưỡng đã “mượn” cách mà Mỹ đã làm trong nhiều thập kỷ qua đối với nước này là: tìm mọi cách làm suy yếu mối quan hệ giữa Bình Nhưỡng với Bắc kinh và Moscow qua việc tạo sức ép lên cả hai chính phủ.

Về nguyên tắc, đại diện của Bắc Triều Tiên đã đề nghị nối lại đàm phán sáu bên, bỏ qua nhu cầu xóa bỏ lệnh trừng phạt của LHQ và cam kết thảo luận về một hiệp ước hòa bình với Mỹ. Nước này cũng đã có một số đề nghị khác, kể cả việc đồng ý tham gia cuộc đàm phán giữa các sĩ quan quân đội bậc trung. Cuộc đàm phán ở cấp độ đại tá này đã diễn ra từ ngày 8 – 9/2 tại Panmunjom. Tuy nhiên, thay vì mở đường cho một cuộc đàm phán quốc phòng cấp cao hơn, và một cuộc đối thoại rộng lớn hơn giữa chính phủ hai nước, thì cuộc họp đã đột ngột kết thúc trong ngày thứ hai, khi các quan chức Triều Tiên bỏ ra ngoài sau khi từ chối xin lỗi về sự cố tàu Cheonan và đảo Yeonpyeong.

Tất nhiên, vấn đề là Triều Tiên còn lâu mới có ý định từ bỏ kho vũ khí hạt nhân của mình. Các tuyên bố của Bình Nhưỡng thường xuyên thay đổi, đôi khi họ cam kết sẽ loại bỏ chúng, nhưng có lúc lại khẳng định duy trì kho vũ khí hạt nhân vô thời hạn và yêu cầu các nước khác phải công nhận vị thế mới của Triều Tiên là một quốc gia hạt nhân.

Hàn Quốc và Mỹ cũng không sẵn sàng từ bỏ tất cả hy vọng về cuộc đàm phán. Song, chính sách kiên trì chờ đợi sự thay đổi trong chính sách của Bắc Triều Tiên lại chứa đầy rủi ro. Đầu tiên, điều này giúp cho Triều Tiên trở nên “dễ thở” hơn trong việc cải tiến các chương trình hạt nhân và tên lửa. Nó cũng có nguy cơ hỗ trợ về mặt thời gian cho Triều Tiên phóng thêm nhiều tiên lửa đạn đạo hơn hay phát nổ một thiết bị hạt nhân khác như một phần của quá trình phát triển chương trình vũ khí.

Dù chủ yếu chỉ gây rắc rối, nhưng chiến lược “chờ và xem” nói trên sẽ kéo dài tình trạng căng thẳng có thể bùng nổ bất cứ lúc nào vì chính sách “chủ động ngăn chặn” của Hàn Quốc là kêu gọi phản ứng ngay lập tức trước các hành động khiêu khích quân sự của Triều Tiên.

Quân đội Hàn Quốc đã triển khai tên lửa tầm ngắn mới và các hệ thống vũ khí khác tại khu vực biên giới, có khả năng đáp ứng nhanh chóng, chống lại sự vi phạm của Triều Tiên. Khi binh lính Hàn Quốc, trong lúc đang cố thực hiện học thuyết phản ứng nhanh, nhưng vì lo lắng, đã bắn vào một máy bay dân sự hồi đầu tháng Bảy, thì lúc này họ mới thực sự nhận ra những rủi ro nghiêm trọng của việc tính toán sai lầm khi một hoặc cả hai bên đều ở trong tình trạng báo động cao.

Tuy nhiên, trong trường hợp xấu nhất, các lãnh đạo Bắc Triều Tiên cho rằng kho vũ khí hạt nhân và tên lửa sẽ bảo vệ nước này bằng cách ngăn chặn những cuộc tấn công tiềm tàng, và tiến hành một hành động khiêu khích khác, chỉ nhằm kích động phản ứng nhanh chóng và rộng lớn được ấn định trong chiến lược của Hàn Quốc. Thực tế, Bắc Triều Tiên có thể phản ứng bằng cách cho nổ một thiết bị hạt nhân, khiến cho Hàn Quốc và các đồng minh nước ngoài của họ sốc trước một cuộc khủng hoảng leo thang. Hoặc đơn giản hơn, nước này cũng có thể ném bom vào Seoul và các khu vực lân cận với một số lượng lớn được tích lũy tại khu vực biên giới.

Một tác dụng phụ khác của mối quan hệ chặt chẽ giữa Seoul và Washington là, nó khiến cho Trung Quốc lật ngược chính sách “xa lánh Bình Nhưỡng” của mình những năm gần đây. Quan hệ Mỹ - Hàn đã khiến cho Trung Quốc lo sợ Triều Tiên sẽ sụp đổ nhanh chóng, theo sau đó là liên minh Mỹ - Hàn sẽ mở rộng về phía Bắc, tương tự như cách NATO di chuyển các hệ thống phòng thủ về phía Đông, tiến vào các nước, đã từng phá vỡ sự kiểm soát của Moscow trong những năm 1990.

Kết quả là, Trung Quốc đã không còn cố buộc Triều Tiên giải thích về sự cố tàu Cheonan và đảo Yeonpyeong nữa, thay vào đó, nước này tìm cách xoa dịu các biện pháp trừng phạt của quốc tế đối với Triều Tiên và tiếp đón chủ tịch Kim Jong-il trong ba chuyến thăm riêng của ông này trong những tháng gần đây.

Trong khi đó, việc Hàn Quốc hạn chế hợp tác kinh tế với Bắc Triều Tiên đã tạo điều kiện cho các công ty Trung Quốc, những thế lực kinh doanh nước ngoài, chi phối Triều Tiên. Đây là một điều đáng báo động đối với các nhà hoạch định, thuộc Bộ Thống nhất Hàn Quốc, vì lo sợ rằng Triều Tiên có thể trở thành một đế chế kinh tế của Trung Quốc.

Bấy giờ, chính quyền Trung Quốc, cùng với một số nhà phê bình, kêu gọi Mỹ tham gia vào các cuộc đàm phán trực tiếp, song phương với Bắc Triều Tiên trước khi thỏa thuận về lời xin lỗi của Triều Tiên hay phi hạt nhân hóa được thực hiện. Điều này đã đẩy Mỹ vào một lựa chọn khó khăn: Liệu họ có nên trực tiếp dàn xếp với Triều Tiên và mạo hiểm lật đổ Seoul và Tokyo?

Có nhiều cách để tránh lựa chọn khó khăn này: tiếp tục mở rộng các nỗ lực cho những vấn đề nhân đạo ít gây tranh cãi như cùng nhau tham gia tìm tung tích những người Mỹ bị mất tích trong cuộc chiến liên Triều. Tuy nhiên, điều đó cũng không dễ dàng gì và nó có nguy cơ phá hoại thiện chí giữa Mỹ - Hàn trong quá trình này.

DT (Theo Diplomat)