Bài học từ tai hoạ hạt nhân Nhật Bản (cập nhật)

“Hoạ vô đơn chí”. Câu nói người xưa đang vận vào đất nước Mặt Trời Mọc. Nhật bản đã từng là nạn nhân của công nghệ hạt nhân – bom nguyên tử 65 năm trước, và giờ đây lại đang chịu đựng một tai hoạ mới cũng về công nghệ hạt nhân - nhà máy điện nguyên tử.

Những tưởng trận siêu động đất ngày thứ sáu, 11/3/2011, tàn phá đất nước này chỉ dừng ở nhưng hao hại thông thường về người và của như những quốc gia tương tự gần đây; Haiti, Indonesia, New Zealand… Động đất ở nước Nhật còn gây ra hệ luỵ khôn lường khác.

Toàn bộ 5 lò phản ứng (2 ở nhà máy Fukushima số 1 và 3 ở nhà máy Fukushima số 2 trong vùng xảy ra động đất mạnh nhất) đều ngừng hoạt động sau trận siêu động đất ngày thứ sáu đen tối. Nguy cơ tai hại, rò rỉ phóng xạ, đang làm nhiều triệu con người lo lắng, không chỉ ở Nhật bản mà cả các nước khác.

Cũng vì cái máy làm mát!

Cơn động đất đã để lại những hậu quả khôn lường đối với Nhật Bản.

Dĩ nhiên, những sự cố nguy hại liên tiếp xảy ra với các nhà máy điện hạt nhân Nhật bản trong những ngày gần đây chính là do thiên tai, một trận siêu động đất kinh khủng trên một trăm năm mới lại xảy ra ở nước này.

Nhưng trực tiếp dẫn đến sự cố rò rỉ “chết người” này lại là những cái không lớn, những hệ làm mát!

Quả vậy. Trong vùng động đất có 4 nhà máy điện hạt nhân, mỗi nhà máy bao gồm một số lò phản ứng. Động đất xảy ra, các lò phản ứng này lập tức tự ngừng hoạt động nhờ các thanh điều khiển tự động rơi xuống cắm sâu vào khối nhiên liệu hạt nhân và làm tắt phản ứng phân hạch hạt nhân.

Với các lò nước nhẹ của Nhật, nguy cơ nổ hạt nhân được loại trừ. Nhưng nguy cơ phát tán và làm ô nhiễm phóng xạ môi trường vẫn còn. Vì hai lẽ:

Một là, sau một thời gian hoạt động của nhà máy, trong thanh nhiên liệu đã tích luỹ một lượng rất lớn đồng vị phóng xạ; là sản phẩm phân hạch của các nhiên liệu hạt nhân Urani, Plutoni.

Hai là, các đồng vị phóng xạ này phát ra một lượng đáng sợ các tia bức xạ anpha, beta, gamma…, ngoài ra chính các tia này làm nóng khối nhiên liệu, dù lò đã ngưng hoạt động. Sức nóng này tăng lên rất nhanh, đến một nhiệt độ rất cao. Áp suất không khí và hơi nước trong lò cũng tăng theo. Ngăn chặn hiện tượng nguy hiểm này chỉ nhờ các hệ làm mát. Khi lò ngưng, chúng được duy trì hoat động nhờ các máy phát điện dự phòng diesel.

Đặc biệt, nếu hệ thống làm nguội bị tê liệt, trong lò phản ứng có thể xảy ra cháy, nổ. Và nếu các “hàng rào” bảo vệ, đặc biệt nhà vòm kim loại ngoài cùng bao che lò phản ứng, bị phá vỡ, chất phóng xạ sẽ rò rỉ phát tán ra ngoài, gây nguy hiểm môi trường.

Đáng tiếc, khả năng xấu đó đã xẩy ra. Hệ làm nguội của hai lò phản ứng ở hai nhà máy điện hạt nhân lân cận nhau Fukushima 1 và Fukushima 2 đều bị tê liệt do trận siêu động đất 8,9 richter ngày thứ sáu và các dư chấn kèm theo làm động cơ điện diesel dự phòng vận hành hệ thống làm nguội hư hỏng.

Để giảm nguy cơ nổ phá hỏng nhà chứa lò, những người có trách nhiệm đã dùng đến biện pháp bất đắc dĩ là xì hơi ra bên ngoài. Tuy nhiên, việc này lại kéo theo khả năng rò rĩ chất phóng xạ ra môi trường. Trước nguy cơ đó, chính phủ Nhật đã phải tuyên bố Báo động quốc gia về Hạt nhân đối với nhà máy Fukushima 1 và Fukushima 2.

Và thực sự trong nhà máy Fukushima 1, liều chiếu xạ tại lò phản ứng đã tăng lên gấp 1.000 lần bình thường. Ở bên ngoài, một địa điểm gần cổng chính của nhà máy, đã tăng cao gấp hơn 8 lần so với bình thường.

Ở nhà máy Fukushima 2 cũng xảy ra tương tự, sự hư hỏng hệ thống dự phòng đã đưa nhiệt độ nước làm nguội lên đỉnh 100 độ Celsius. Người phát ngôn của Công ty Điện lực Tokyo (TEPCO) nói rằng, áp suất trong các lò vẫn ổn định, nhưng tăng lên trong các lớp bao che bên ngoài.

Rõ ràng tai hoạ ngày càng tăng lên đối với cả hai lò phản ứng.

Một bài học lớn

Một lò phản ứng thuộc nhà máy điện hạt nhân Fukushima số 1 của Nhật phát nổ hôm 12/3.

Và một tai hoạ không tránh được đã xảy chiều thứ bảy 12/3/2011, 15 giờ 36 (giờ địa phương). Một vụ nổ ở nhà máy điện nguyên tử Fukushima số 1 với lò phản ứng số 1 nằm cách thủ đô Tokyo 250 km, cách nhà máy Fukushima số 2 khoảng 8 km. Nhà máy điện hạt nhân Fukushima số 1 là một trong số các nhà máy điện hạt nhân bị ảnh hưởng nghiêm trọng nhất từ trận động đất xảy ra một ngày trước đó.

Sau tiếng nổ là những dư chấn lớn và các cột khói trắng bốc lên từ nhà máy. Vụ nổ xảy ra trong bối cảnh Cơ quan An toàn hạt nhân Nhật Bản vừa ra lệnh cho nhà máy này xả bớt khí (có chứa phóng xạ) để bảo vệ lò phản ứng. Vụ nổ đã thổi bật mái nhà và tường của tòa nhà có lò phản ứng số 1.

Nhưng cơ quan an toàn hạt nhân Nhật Bản cho rằng không có hư hại nghiêm trọng nào đối với khoang chứa lò phản ứng số 1, sau khi kiểm tra dữ liệu phóng xạ rò rỉ. Công ty TEPCO cho biết, 4 công nhân đang sửa chữa tại lò phản ứng đã bị thương, nhưng họ vẫn tỉnh táo và vết thương không đến mức nguy hiểm tính mạng. Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Yukio Edano kêu gọi người dân bình tĩnh và cho hay, mức phóng xạ vẫn đang được kiểm soát thận trọng.

Dù vậy, như tờ Daily Mail của Anh nhận định, nước Nhật đang đối mặt với nguy cơ phát tán phóng xạ. Và người phát ngôn cấp cao của chính phủ đã yêu cầu hàng chục ngàn người trong vòng bán kính 20km quanh nhà máy phải đi sơ tán.

Tin mới nhất cho biết hàng chục người, thậm chí cả trăm người làm việc trong nhà máy đã chịu liều chiếu xạ cao. Thay thế cho các máy điện dự phòng của hệ làm mát bị phá hỏng, các nỗ lực làm mát lõi lò phản ứng đang tiến hành, bằng cách bơm và xả liên tục nước biển, nhằm ngăn chặn sự tan chảy các thanh hiên liệu của lò phản ứng.

Vụ nổ ở Fukushima vừa xảy ra gợi nhớ lại trong tâm khảm mọi người vụ nổ hạt nhân lớn nhất lịch sử ở Chernobyl trước đây. Nước Nhật đang dốc sức ngăn chặn để một Fukushima không trở thành một Chernobyl. Trên thế giới, ai ai cũng hy vọng rằng hậu quả gây ra bây giờ không đến mức nghiêm trọng như đã xẩy ra một phần tư thế kỷ trước đây. Trong bất cứ viễn cảnh nào, tai hoạ Fukushima vẫn là bài học lớn, nhớ đời của Nhật bản, của mọi quốc gia đang trên con đường phát triển điện hạt nhân.

Trần Hoàng Hà
(VNN)

Nhiều khả năng xảy ra thảm hoạ hạt nhân lớn

Chưa hết bàng hoàng trước trận động đất lên tới 8,9 độ richte, gây thiệt hại vô cùng nặng nề, đất nước Nhật Bản lại có nguy cơ đối mặt thêm một thảm họa mới gây thiệt hại "kinh hoàng" hơn gấp bội lần: Đó là thảm họa hạt nhân.

Nhiều chuyên gia về hạt nhân cảnh báo rằng vụ nổ nhà máy hạt nhân số 1 thuộc tổ hợp hạt nhân Fukushima Daiichi của Nhật Bản có thể sẽ gây ảnh hưởng nặng nề hơn cả thảm hoa Chernobyl.

Tại một cuộc họp báo diễn ra chiều nay, Tổng thư ký Nội các Nhật Bản Yukio Edano cho biết hiện tượng rò rỉ phóng xạ đã xảy ra sau khi hệ thống làm lạnh của các lò phản ứng hạt nhân gặp trục trặc. 6 lò phản ứng hạt nhân thuộc liên hiệp này đã lần lượt mất khả năng làm lạnh khẩn cấp.

Ông Edano cho biết hiện vẫn còn khoảng 114 người vẫn còn mắc lại trong khu vực nằm trong bán kính cách nhà máy hạt nhân Fukusshima 10 km và 180.000 người trong vòng bán kính 20 km. Ông cho biết, công tác sơ tán người dân ra khỏi các khu vực nguy hiểm vẫn đang được gấp rút tiến hành.

Giới chức và chuyên gia Nhật Bản trấn an người dân rằng họ sẽ khống chế tình hình để đảm bảo được sức khỏe cho người dân. Hôm nay, ít nhất 15 người đã phải vào viện vì có những triệu chứng nhiễm độc phóng xạ.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu vấn đề nước làm mát cho lò phản ứng không được giải quyết, Nhật Bản sẽ gặp vấn đề nghiêm trọng.

“Tình hình đang hết sức nguy hiểm. Nếu mực nước tiếp tục tụt xuống và các thanh nhiên liệu không có nước làm mát lâu hơn, khả năng tan chảy lò phản ứng sẽ xảy ra” - đó là đánh giá của ông Joseph Cirincione, Chủ tịch Quỹ Ploughshares và là một chuyên gia về an ninh quốc gia và chính sách quốc tế.

Ông Cirincione còn nói rằng dù Fukushima Daiichi đã ngừng hoạt động nhưng các lò phản ứng của nó vẫn tiếp tục chạy và cần phải được làm mát liên tục. Khi nước làm mát cạn kiệt, các thanh nhiên liệu sẽ bắt đầu nóng lên và bị hư hại. Nếu các thanh nhiên liệu hư hại, chúng sẽ thải phóng xạ vào nước làm mát và ra môi trường bên ngoài.

Khi nhiệt độ tăng lên quá cao, cấu trúc thép giữ lò phản ứng sẽ bị nung chảy, kế tiếp là lớp sứ giữ các thanh nhiên liệu uranium. Những thanh nhiên liệu nóng chảy đó sẽ đổ ập xuống sàn nhà chứa lò phản ứng. Nếu công trình nguyên vẹn, nó sẽ ngăn chặn không cho phóng xạ thoát ra bên ngoài. Nhưng nếu công trình bị hư hại thì Cirincione dự báo chúng ta sẽ chứng kiến một sự rò rỉ phóng xạ vô cùng lớn.

Còn theo phân tích của ông Kevin Kamps, một chuyên gia về chất thải hạt nhân ở tổ chức Beyond Nuclear chuyên chống vũ khí và năng lượng nguyên tử thì 100% khả năng chất Cesium- 137 có trong lò phản ứng sẽ bốc cháy khi gặp nước. Khói của nó sẽ bay xa theo gió.

Ông nhận định: “Nếu dựa vào một lượng lớn nhiên liệu hạt nhân đang hiện diện trong lò phản ứng, mức độ phóng xạ do sự cố tạo ra sẽ tồi tệ hơn cả vụ Chernobyl cách đây 25 năm”.

Các chuyên gia hạt nhân của Ấn Độ cũng có những đánh giá tương tự.

Theo một chuyên gia an ninh hạt nhân ở Delhi : “Có tất cả 10 lò phản ứng hạt nhân tại hai nhà máy thuộc tổ hợp hạt nhân Fukushima .Hôm qua, một vụ nổ đã xảy ra tại nhà máy hạt nhân thứ nhất, làm một lò phản ứng hạt nhân bị phá hủy. Theo sau đó, có thể là loạt vụ nổ tại loạt lò phản ứng khác. Tuy nhiên, chính phủ Nhật Bản đã không cung cấp thông tin chính xác về vụ nổ. Đó là điều đáng lo lắng. Thảm họa này có thể sẽ có ảnh hưởng tồi tệ hơn nhiều so với thảm họa Chernobyl – mà mối lo lắng nhất là sức khỏe con người khi bị nhiệm độc phóng xạ”.

Đan Khanh - (Tổng hợp)
(Theo VnMedia)