Iran rung chuyển: Nguồn cung 'vũ khí rẻ mà hiểm' cho Nga gián đoạn – Cục diện Ukraine có thể đổi chiều?

[Cupcake01]

Tờ Indian Express (Ấn Độ) ngày 2/3 đưa tin, trong 6 tháng qua, Nga đã củng cố ưu thế trên không trước Ukraine bằng một đội quân máy bay không người lái (UAV) ngày càng phát triển, chủ yếu nhờ vào Iran. Nhưng điều đó có thể thay đổi, khi Tehran đã sử dụng hầu hết kho UAV của mình trong cuộc chiến với Israel và Mỹ, và có thể sẽ không còn khả năng cung cấp những UAV này cho Nga như trước đây.

Việc Nga liên tục sử dụng số lượng lớn các loại UAV cảm tử đã dẫn đến sự cạn kiệt nhanh chóng các nguồn lực phòng không của Ukraine. Như đã nêu trong nhiều tuyên bố chính thức, đến cuối năm 2025, khả năng phòng không của Ukraine đã bị suy giảm đáng kể khi họ cố gắng chống lại mối đe dọa từ UAV.

Một mối lo ngại hàng đầu đối với Ukraine là việc Nga ngày càng tăng cường năng lực sản xuất UAV tầm xa, mà nước này đã sử dụng trong các cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu ở Ukraine. Theo giáo sư thỉnh giảng Amy McAuliffe tại Đại học Notre Dame (Mỹ), trong khi vai trò của Iran trong việc cung cấp cho Nga hàng trăm UAV tầm xa cảm tử kiểu Shahed vốn được biết đến từ lâu, thì điều ít được chú ý bên ngoài Ukraine là vai trò trung tâm của Iran trong việc hỗ trợ Nga tự sản xuất những UAV này.

Cuộc chiến ở Iran hiện nay có khả năng làm gián đoạn nguồn cung cấp vũ khí cho Nga, ít nhất là tạm thời. Cuộc chiến ở Iran càng kéo dài, nguy cơ nguồn cung UAV cho Nga bị ảnh hưởng càng cao.

Máy bay không người lái Geranium (kiểu Shahed) của Nga được tìm thấy ở vùng Vinnytsia của Ukraine vào tháng 3/2024. Ảnh: Wikimedia Commons
Máy bay không người lái cảm tử Shahed

Theo dữ liệu chính thức của Ukraine được chuyên gia Igor Anokhin thuộc Viện Khoa học và An ninh Quốc tế có trụ sở tại Washington DC trích dẫn, tổng số UAV kiểu Shahed do Nga phóng trong năm 2025 lên tới 54.538 chiếc, trong đó có khoảng 32.200 UAV tấn công.

Nga đã sử dụng UAV Iran với các phiên bản Shahed 131 và Shahed 136 để áp đảo hệ thống phòng không của Ukraine. Từ đầu năm nay, Moscow được cho là đã bắt đầu sử dụng một phiên bản cải tiến của những UAV này – UAV cảm tử Shahed 101 mới – tại các khu vực tiền tuyến với Ukraine, đây là một phiên bản nhỏ gọn và tiên tiến hơn về công nghệ so với các UAV Shahed vốn được sử dụng phổ biến hơn.

Nhiều chuyên gia quân sự cho rằng Nga đã nhận được một lô UAV thế hệ mới này, và với tốc độ sản xuất trong nước của Nga, rất có thể Shahed 101 sẽ sớm được lắp ráp tại Nga thay vì nhập khẩu hoàn toàn từ Iran. Shahed 101 đang trở thành một nhân tố hợp lý trong chiến lược của Nga nhằm phủ sóng tiền tuyến bằng các UAV tấn công giá rẻ, buộc Ukraine phải sử dụng các tên lửa phòng không đắt tiền hoặc đẩy hệ thống đối phó của họ đến giới hạn.

Sự xuất hiện của Shahed 101 cũng cho thấy Iran và Nga tiếp tục hiện đại hóa các chiến thuật tấn công trên không, cố gắng bù đắp những tổn thất trên chiến trường bằng sức mạnh và sự tinh vi về công nghệ của các UAV tấn công của Iran.

Đầu tháng 1/2026, mảnh vỡ của một UAV được tìm thấy ở Ukraine cho thấy Nga đang triển khai các mẫu UAV tốc độ cao mới này trong cuộc xung đột, khiến Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bày tỏ lo ngại về việc không bắt kịp xu hướng.

“Chúng tôi sản xuất khoảng 1.000 chiếc [UAV] mỗi ngày. Chúng tôi thực sự sản xuất chúng, nhưng vẫn chưa đủ. Vẫn chưa đủ”, ông Zelensky phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ, vào ngày 22/1.

Theo giáo sư McAuliffe, tình báo Ukraine cho rằng Moscow cũng sẽ sớm sản xuất khoảng 1.000 UAV mỗi ngày, phần lớn nhờ vào sự hỗ trợ từ Iran.

Là một chuyên gia về công nghệ vũ khí và cựu trợ lý giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) phụ trách vũ khí và chống phổ biến vũ khí hạt nhân, bà McAuliffe tin rằng việc sử dụng công nghệ của Iran đã giúp Nga phát triển một đội quân UAV hiện đại có khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không của Ukraine và làm suy yếu quyết tâm của nước này. Bằng cách đó, Moscow có thể bảo toàn các tên lửa đắt tiền hơn cho các cuộc tấn công chính xác tầm xa.

Từ trái sang phải: Một UAV Shahed 101 do Iran sản xuất; mảnh vỡ của một UAV Shahed 131 do Iran sản xuất được tìm thấy ở Ukraine vào mùa thu năm 2022; và một UAV Shahed 131 do Iran sản xuất được thu hồi từ Iraq vào năm 2022. Ảnh: Văn phòng Truyền thông Doanh nghiệp của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ
Hợp tác quốc phòng Iran - Nga

Indian Express đưa tin, ban đầu, Nga không thể sản xuất số lượng lớn UAV cảm tử, và quân đội nước này lúc đó dường như cũng không hiểu được vai trò quyết định của UAV tấn công tầm xa. Thay vào đó, Moscow dựa nhiều hơn vào các loại vũ khí chiến trường truyền thống, chẳng hạn như tên lửa. Họ chủ yếu coi UAV sẽ hữu ích trong các vai trò như thu thập thông tin tình báo, trinh sát và giám sát...

Trong khi đó, Iran lại có chuyên môn về UAV mà Nga cần và cũng có quan hệ quốc phòng với Moscow. Hơn nữa, đối mặt với nền kinh tế thiếu tiền mặt do lệnh trừng phạt kinh tế kéo dài nhiều năm, Iran cần nguồn vốn.

Tạp chí Triển vọng của Học viện Quốc phòng NATO hồi tháng 8/2025 đã đăng một bài báo có tiêu đề "Hai bên cùng nhảy tango: Hợp tác máy bay không người lái giữa Nga và Iran", trong đó các tác giả Katie Fricke, Taylor Hankins và Victoria Jones đã chỉ rõ những vấn đề với NATO xuất phát từ quan hệ hợp tác này giữa Nga và Iran.

"Điều quan trọng là NATO phải hiểu được động lực của chiến tranh UAV được định hình bởi quan hệ đối tác Nga - Iran. Phân tích những đổi mới và sự tích hợp của chúng vào các học thuyết quân sự là rất quan trọng để dự đoán các mối đe dọa và phát triển các biện pháp đối phó. Iran và Nga đang tăng cường quan hệ đối tác thông qua hợp tác trong phát triển và triển khai Hệ thống Máy bay Không người lái (UAS)".

Họ nhận định rằng chương trình phát triển UAV của Iran đặt ra thách thức đa diện đối với NATO. “Việc tiếp thu công nghệ phương Tây thông qua kỹ thuật đảo ngược, cùng với danh tiếng ngày càng tăng của Iran với tư cách là nhà cung cấp UAV, giúp tăng cường năng lực quân sự và ảnh hưởng toàn cầu của nước này.”

Việc Nga sử dụng UAV của Iran ở Ukraine đã phơi bày những điểm yếu trong các hệ thống phòng thủ do NATO cung cấp và làm suy yếu các nỗ lực bảo vệ các quốc gia thành viên và đối tác, các tác giả cho biết, đồng thời nói thêm rằng việc phổ biến công nghệ này cho các chủ thể nhà nước và phi nhà nước khác "làm phức tạp thêm các chiến lược phòng thủ của NATO".