LÀN SÓNG CÁNH HỮU TRỖI DẬY TẠI MỸ LATINH, TRONG KHI TẢ KHUYNH GÂY HỖN LOẠN TẠI HOA KỲ

[nguoiduatinabc]

Mỹ Latinh đang trải qua một giai đoạn chuyển hướng chánh trị sâu rộng, với sự nổi lên rõ rệt của một làn sóng bảo thủ mới thường được gọi là “làn sóng xanh”, đối trọng với “làn sóng hồng” xã hội chủ nghĩa trước đây. Sự chuyển dịch này bắt nguồn từ sự bất mãn ngày càng tăng của cử tri trước tình trạng tội phạm leo thang, di dân ồ ạt và nền kinh tế trì trệ hoặc suy thoái kéo dài tại nhiều quốc gia trong khu vực.

Niềm tin vào các mô hình xã hội chủ nghĩa đã suy giảm mạnh khi các lời hứa về công bằng và thịnh vượng không trở thành hiện thực. Sự sụp đổ của Venezuela cùng làn sóng di cư khổng lồ từ quốc gia này đã trở thành lời cảnh báo cụ thể và trực diện, khiến nhiều cử tri xem chủ nghĩa độc tài tả khuynh là mối đe dọa hiện hữu hơn là những ký ức xa xưa về các chế độ quân phiệt.

Những đợt cầm quyền tả khuynh trước đây từng được duy trì nhờ vào chu kỳ bùng nổ hàng hóa, cho phép chi tiêu xã hội lớn. Khi chu kỳ này chấm dứt, tăng trưởng chậm lại, lạm phát tăng cao và quản trị yếu kém đã bào mòn sự ủng hộ của quần chúng. Sau đại dịch Covid, bạo lực tội phạm và bất an kinh tế càng gia tăng, đẩy cử tri về phía những lãnh đạo hứa hẹn trật tự, an ninh và cải tổ kinh tế.

Đến đầu năm 2026, bản đồ chánh trị Mỹ Latinh đã đổi màu rõ rệt. Costa Rica bầu Laura Fernández với chiến thắng áp đảo vào Ngày 1 tháng 2 năm 2026, dựa trên chương trình cứng rắn chống tội phạm lấy cảm hứng từ mô hình an ninh của El Salvador. Chile chứng kiến chiến thắng dứt khoát của José Antonio Kast vào Tháng 12 năm 2025, đánh dấu bước ngoặt hữu khuynh mạnh nhất kể từ thời Pinochet. Honduras đưa Nasry Asfura lên nắm quyền vào Tháng 1 năm 2026, đưa một doanh nhân thân thị trường và thân Hoa Kỳ trở lại vị trí lãnh đạo.



Tại Nam Mỹ, Bolivia kết thúc gần hai thập niên cai trị của đảng xã hội chủ nghĩa MAS khi Rodrigo Paz Pereira giành thắng lợi trong vòng hai Tháng 10 năm 2025. Argentina dưới thời Javier Milei, đắc cử năm 2023, đã củng cố phong trào cải tổ kinh tế cấp tiến bằng chiến thắng lớn trong bầu cử giữa kỳ Tháng 10 năm 2025, qua đó tăng cường thế chính danh cho chương trình cải cách.

Chính quyền Milei tiến hành liệu pháp kinh tế “sốc”, cắt giảm một nửa số bộ, sa thải hàng chục ngàn công chức và tháo bỏ hàng trăm quy định nhà nước. Kết quả là Argentina đạt thặng dư ngân sách lần đầu tiên sau hơn một thập niên, lạm phát hàng tháng giảm từ 25% xuống dưới 3% vào đầu năm 2026, đồng thời thông qua gói cải cách trọng yếu nhằm thu hút đầu tư nước ngoài và chuyển hướng nền kinh tế sang thị trường tự do.

Ecuador tiếp tục con đường cánh hữu khi Tổng thống Daniel Noboa tái đắc cử vào Tháng 4 năm 2025, duy trì chiến dịch mạnh tay chống các băng đảng ma túy và tội phạm có tổ chức. El Salvador dưới sự lãnh đạo của Nayib Bukele trở thành hình mẫu trung tâm của làn sóng mới này, với kế hoạch kiểm soát lãnh thổ và tình trạng khẩn cấp toàn quốc dẫn đến việc bắt giữ hơn 85,000 người và giảm 95% số vụ giết người, đưa quốc gia từng hỗn loạn này vào nhóm an toàn nhất châu Mỹ.

Bukele không chỉ triệt phá các mạng lưới băng đảng mà còn xây dựng nhà tù quy mô lớn nhất khu vực và biến El Salvador thành quốc gia đầu tiên chấp nhận Bitcoin làm tiền tệ hợp pháp. Cách tiếp cận an ninh trước tiên cùng mức độ ủng hộ cao của ông đã định hình thông điệp chánh trị cho nhiều phong trào bảo thủ từ Trung Mỹ đến Nam Mỹ.

Những thắng lợi liên tiếp này cho thấy Mỹ Latinh đang trải qua một sự điều chỉnh chánh trị rộng lớn, ưu tiên trật tự, an ninh và chính sách kinh tế dựa trên thị trường sau nhiều năm thử nghiệm tả khuynh. Tuy nhiên, sự bền vững của xu hướng này sẽ phụ thuộc vào khả năng các chính phủ mới mang lại cải thiện thực chất về an ninh, mức sống và dịch vụ công, thay vì chỉ dựa vào khẩu hiệu hay hình ảnh.

Ba cuộc bầu cử lớn trong năm 2026 tại Peru, Colombia và Brazil được xem là phép thử quyết định cho đà chuyển hướng này. Nếu cánh hữu tiếp tục giành ưu thế, Mỹ Latinh có thể bước vào một giai đoạn chánh trị mới, với Mexico trở thành quốc gia lớn hiếm hoi còn do tả khuynh lãnh đạo trong khu vực.