USA Minneapolis chấn động vụ tấn công Ilhan Omar, Cuộc vây hãm bằng giấy tờ: Làn sóng kiện giam giữ bùng nổ, Minnesota căng như dây đàn

[Gibbs]

Bộ Tư pháp Mỹ và các tòa liên bang đang chật vật chạy theo một làn sóng mới: những người nhập cư bị giam nộp đơn habeas corpus để thách thức việc bị giữ lại. Đây là thủ tục cho phép người bị giam kiện ngay tại nơi họ đang bị giữ, yêu cầu tòa xem xét họ có được thả, có được điều trần bảo lãnh (bond hearing), hay có bị giam trái quy trình hay không.

Chỉ trong ba tuần, số đơn loại này tăng vọt ở Minnesota và Texas. Một số luật sư nói họ chưa từng thấy nhịp tăng nào “dồn dập” đến vậy. Có người mô tả cảm giác như mọi thứ đổi hướng chỉ trong chớp mắt: sáng còn thưa thớt, chiều đã thành “thác lũ hồ sơ”.

“Operation Metro Surge” và hiệu ứng dây chuyền: bắt nhiều, chuyển trại nhiều, kiện nhiều
Tâm chấn nằm ở Minnesota, nơi chiến dịch Operation Metro Surge được triển khai, với hơn 3.000 nhân sự an ninh biên giới và di trú được đưa tới khu vực Twin Cities. Khi các vụ bắt giữ tăng mạnh, nhiều người bị chuyển tới những cơ sở giam giữ gần biên giới Mỹ–Mexico. Và khi cánh cửa bảo lãnh trong hệ thống tòa di trú bị thu hẹp, con đường nhanh nhất còn lại với người bị giam là… gõ cửa tòa liên bang bằng đơn habeas.

Số liệu trong hồ sơ tòa cho thấy: từ ngày 1/1, Minnesota đã có hơn 400 đơn habeas. Trong khi đó, cả năm ngoái con số chỉ hơn 125. Một cú nhảy dựng đứng, như thể chiếc đồng hồ công lý bị ép chạy nhanh gấp nhiều lần, dù kim giờ vẫn là một.

Ở Texas và những khu vực lân cận biên giới, tình hình cũng tương tự. Các công tố viên liên bang phải trả lời từng vụ một, nhiều vụ cần phản hồi trong vài ngày. Có nơi thừa nhận họ buộc phải điều cả luật sư hình sự lẫn dân sự sang “trực chiến” habeas toàn thời gian, vì lượng việc mới vào liên tục như mưa dông.

DOJ xoay xở bằng cách “vơ người”: ai rảnh thì ra trận
Luật sư ở Texas mô tả một cảnh tượng lạ: trong phòng xử, phía đại diện chính phủ xuất hiện những gương mặt mà cộng đồng luật sư địa phương “chưa từng nghe tên”, đơn giản vì hồ sơ được đẩy cho bất cứ ai còn khả năng gánh. Vấn đề là: tòa án vốn đã thiếu nguồn lực, nay bị “hút” thêm thời gian bởi những vụ việc khẩn cấp, khiến các ưu tiên khác bị co lại.

Thậm chí trong nội bộ, đã có người nêu khả năng DOJ phải ngồi lại để bàn với Bộ An ninh Nội địa về cách làm, bởi nếu tiếp tục bắt giữ với nhịp độ hiện tại mà không kèm cơ chế xử lý tranh tụng tương ứng, hệ thống sẽ tiếp tục nghẽn như đường cao tốc giờ tan tầm.

Một thẩm phán nổi giận: “Tòa đã hết kiên nhẫn”
Sự căng thẳng không chỉ nằm ở con số, mà còn bộc lộ trong giọng điệu của tòa. Một thẩm phán liên bang đã công khai chỉ trích việc đưa hàng ngàn nhân sự tới Minnesota để giam giữ người mà không chuẩn bị phương án cho hàng trăm đơn kiện chắc chắn sẽ kéo theo.

Trong một vụ việc cụ thể liên quan một người gốc Ecuador sống ở Mỹ từ nhỏ và bị giam từ đầu tháng 1, thẩm phán cho biết tòa đã ra hướng xử lý (được điều trần bảo lãnh hoặc thả) nhưng nhiều tuần trôi qua vẫn chưa thực hiện, khiến ông phải tuyên bố thẳng: “Sự kiên nhẫn của tòa đã chấm dứt.”
Đó không chỉ là một câu nói nặng lời. Nó giống như tiếng gõ búa vang lên giữa căn phòng chật hồ sơ: hệ thống không thể mãi chạy theo mà không có kỷ luật thực thi.

Minneapolis chưa hạ nhiệt: Ilhan Omar bị tấn công ngay tại town hall
Trong khi tòa án “nghẹt thở” vì hồ sơ di trú, Minneapolis lại thêm một mồi lửa khác: Dân biểu Ilhan Omar bị một người lao lên bục trong buổi gặp cử tri và xịt một chất lỏng chưa rõ. Theo thông tin từ cảnh sát, Omar không bị thương và tiếp tục chương trình đến cuối, nhưng khoảnh khắc ấy đủ khiến không khí chính trị vốn đã căng càng căng hơn.

Cảnh sát cho biết đã bắt một người đàn ông 55 tuổi liên quan vụ việc, bị cáo buộc hành vi tấn công cấp độ ba; hồ sơ truy tố chi tiết có thể còn chờ hoàn tất. Cơ quan Cảnh sát Điện Capitol cũng lên tiếng coi đây là hành vi không thể chấp nhận và nhấn mạnh sẽ phối hợp để xử lý nghiêm.

Omar sau đó nói bà “đã sống sót qua chiến tranh” và sẽ không để sự đe dọa làm mình chùn bước. Bà cũng tiếp tục chỉ trích mạnh chiến dịch truy quét di trú tại Twin Cities, gọi đó là những hành động “liều lĩnh” và “lawless” (vô pháp), đồng thời kêu gọi cộng đồng đứng bên nhau.

Phát ngôn của Trump gây phẫn nộ: từ “âm mưu” đến so đo lòng trắc ẩn
Giữa khoảnh khắc lẽ ra cần lời kêu gọi bình tĩnh, Tổng thống Donald Trump lại gây tranh cãi khi nói ông “không nghĩ về” Omar, gọi bà là “fraud”, thậm chí buông lời ám chỉ bà “tự dàn dựng” chuyện bị xịt chất lỏng. Những câu nói ấy lập tức vấp phản ứng dữ dội, nhất là trong bối cảnh Minnesota đã trải qua nhiều biến cố và đang chịu áp lực xã hội lớn.

Chưa hết, ông Trump còn bị nhắc lại vì những phát biểu trước đó liên quan các cái chết gây chấn động tại Minneapolis (Alex Pretti và Renee Nicole Good). Có đoạn ông nói khiến người nghe lạnh sống lưng: ông cảm thấy “tệ hơn” với một nạn nhân vì biết gia đình nạn nhân ủng hộ ông. Với nhiều người, đó là kiểu thương cảm bị “cân đo”, như thể lòng trắc ẩn cũng chia phe.

Omar lại đối mặt điều tra và công kích: Minnesota bị kéo căng nhiều mặt trận
Cùng lúc, Omar còn trở thành mục tiêu của các cuộc rà soát và công kích chính trị xoay quanh tài chính cá nhân và tài sản gia đình. Có thông tin nói Bộ Tư pháp và một ủy ban ở Hạ viện quan tâm đến các chi tiết kê khai, việc chi tiêu vận động, và những liên hệ bị đặt dấu hỏi. Omar không đi sâu phản hồi tại buổi gặp cử tri, nhưng sau đó phản pháo rằng nhiều năm “điều tra” vẫn không tìm ra điều gì, và cáo buộc ông Trump đang tung tin để đánh lạc hướng.

Dù đúng sai còn phải chờ quy trình pháp lý, thực tế là Minnesota đang bị kéo căng trên nhiều đường chỉ cùng lúc: chiến dịch bắt giữ di trú, hồ sơ kiện giam giữ bùng nổ, biểu tình và phản ứng cộng đồng, rồi bạo lực chính trị và đòn công kích truyền thông.