Rạn nứt quan hệ Mỹ - EU quanh lệnh cấm thị thực

[Romano]

Các lãnh đạo châu Âu đã cáo buộc Mỹ “cưỡng ép và đe dọa” sau khi Washington áp đặt lệnh cấm thị thực đối với 5 cá nhân nổi bật của châu Âu, những người đóng vai trò trung tâm trong chiến dịch vận động ban hành luật điều chỉnh các công ty công nghệ Mỹ.Lệnh cấm thị thực được áp đặt vào ngày 23/12 đối với Thierry Breton, cựu Bộ trưởng Tài chính Pháp và Ủy viên châu Âu về thị trường nội địa từ năm 2019 đến năm 2024, và là một trong những kiến trúc sư của Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) của khối, và 4 nhà hoạt động chống thông tin sai lệch, bao gồm hai người ở Đức và hai người ở Anh. Đó là Imran Ahmed, giám đốc điều hành người Anh của Trung tâm Chống lại Sự thù ghét kỹ thuật số có trụ sở tại Mỹ; Anna-Lena von Hodenberg và Josephine Ballon của tổ chức phi lợi nhuận HateAid của Đức; và Clare Melford, đồng sáng lập của Chỉ số Thông tin sai lệch Toàn cầu.Giải thích về lệnh cấm thị thực, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã viết trên X: “Trong một thời gian quá dài, những người theo chủ nghĩa ý thức hệ ở châu Âu đã dẫn đầu các nỗ lực có tổ chức nhằm ép buộc các nền tảng của Mỹ trừng phạt các quan điểm của người Mỹ mà họ phản đối”.

Lệnh cấm là phản ứng gay gắt nhất đối với Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) của EU và Đạo luật An toàn Trực tuyến (OSA) của Anh. Cả hai đạo luật này đều yêu cầu các công ty truyền thông xã hội phải bảo vệ người dùng hoặc đối mặt với nguy cơ bị phạt nặng.

Đức, Tây Ban Nha, Anh và một loạt các quan chức EU đã cùng với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron lên án động thái này, với việc Brussels báo hiệu rằng họ có thể “phản ứng nhanh chóng và dứt khoát” chống lại “các biện pháp phi lý”.

Washington coi DSA là một hình thức kiểm duyệt trong khi các nhà lãnh đạo châu Âu nói rằng các quy định này là cần thiết để kiểm soát ngôn luận thù hận. Cuộc tranh cãi này đe dọa trở thành một phần của cuộc xung đột văn hóa và chính trị rộng lớn hơn giữa chính quyền Mỹ và châu Âu. Trí tuệ nhân tạo và công nghệ kỹ thuật số luôn có khả năng trở thành một chiến trường chính giữa Mỹ và châu Âu, khi những công nghệ này ngày càng trở nên quan trọng hơn trong việc nắm giữ quyền lực.

Tổng thống Macron đã kịch liệt lên án lệnh cấm thị thực. Ông viết: “Những biện pháp này tương đương với hành vi hăm dọa và cưỡng ép nhằm làm suy yếu chủ quyền kỹ thuật số của châu Âu”. Ông nói thêm rằng ông đã nói chuyện với ông Breton, người Pháp, và cảm ơn ông ấy về công việc của mình. Ông Macron nói: “Chúng ta sẽ không bỏ cuộc, và chúng ta sẽ bảo vệ nền độc lập của châu Âu và tự do của người dân châu Âu”.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết: “Tự do ngôn luận là nền tảng của nền dân chủ châu Âu mạnh mẽ và sôi động của chúng ta. Chúng tôi tự hào về điều đó. Chúng tôi sẽ bảo vệ nó”. Tại Anh, chính phủ tuyên bố “hoàn toàn cam kết” bảo vệ quyền tự do ngôn luận.

Luật của EU, được thông qua năm 2022, yêu cầu các nền tảng kỹ thuật số lớn phải chứng minh họ đang thực hiện các bước để giải quyết các rủi ro trực tuyến, bao gồm việc lan truyền nội dung bất hợp pháp, ngôn luận thù hận và việc sử dụng thông tin sai lệch để thao túng kết quả bầu cử. Sau hai năm điều tra, nền tảng X của ông Elon Musk đã bị phạt 120 triệu euro trong tháng 12/2025 vì một loạt vi phạm chủ yếu liên quan đến tính minh bạch, bao gồm việc lừa dối người dùng về các bước xác minh và quyền truy cập của các nhà nghiên cứu.

Đây là điều mà các thành viên đảng Cộng hòa Mỹ coi là “văn hóa chống tự do ngôn luận” ở bên kia Đại Tây Dương. Washington cho rằng EU đang theo đuổi những hạn chế “không chính đáng” đối với tự do ngôn luận và các hạn chế ngoài lãnh thổ của Đạo luật An ninh mạng (DSA) được thiết kế để làm suy yếu các công ty công nghệ và công dân Mỹ.

Dennis Radtke, một nghị sĩ Nghị viện châu Âu và là thành viên của đảng CDU cầm quyền của Đức, nói: “Những người ủng hộ Trump ở châu Âu biện minh cho điều này như một cuộc đấu tranh cho tự do ngôn luận. Chính xác thì ý kiến nào đã bị đàn áp? Cuộc đấu tranh cho tự do ngôn luận liên quan đến Trung Quốc và Nga ở đâu? Ở đây chỉ là chuyện kinh doanh và cuộc chiến chống lại pháp quyền”.

Vụ tranh cãi này là diễn biến mới nhất cho thấy căng thẳng giữa Mỹ và châu Âu. Vào tháng 8, Washington đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với thẩm phán người Pháp Nicolas Yann Guillou, thành viên của Tòa án Hình sự Quốc tế, vì tòa án này đã nhắm mục tiêu vào các nhà lãnh đạo Israel và một quyết định trước đó về việc điều tra các quan chức Mỹ.

Đạo luật OSA của Anh cũng là chủ đề gây bức xúc cho Nhà Trắng. Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã nói rằng tự do ngôn luận ở Anh đang "bị thoái lui". Vào tháng 7, Jim Jordan, một nghị sĩ Cộng hòa đã chỉ trích đạo luật này, đã dẫn đầu một phái đoàn các chính trị gia Mỹ đến thảo luận về luật này với chính phủ Anh.

EU và Anh chỉ mới bắt đầu thực thi các đạo luật của mình và, như lệnh cấm thị thực đối với Breton cho thấy, sự phản đối đang ngày càng gia tăng. Vào tháng 10, chính phủ Anh đã phạt diễn đàn trực tuyến 4chan 20.000 bảng Anh vì vi phạm đạo luật do không phản hồi yêu cầu đánh giá rủi ro. Được khích lệ bởi sự phản đối trong nước đối với OSA, 4chan đang kiện cơ quan quản lý truyền thông Anh (Ofcom) tại Mỹ, tuyên bố rằng việc thực thi OSA của họ vi phạm quyền tự do ngôn luận của người Mỹ.

Chính phủ Anh cho biết họ sẽ không lùi bước về OSA, trong khi khoản tiền phạt X cho thấy EU quyết tâm thực thi luật pháp của riêng mình. Cũng có một hệ sinh thái phi lợi nhuận hiệu quả châu Âu và Mỹ đang vận động cho an ninh mạng. Những lệnh cấm thị thực này chỉ là phát súng mới nhất trong một cuộc chiến kéo dài dưới chính quyền Trump.