Các lệnh trừng phạt của Trump đối với Nga đã có hiệu quả, Trung Quốc đang lùi bước

[kentto]

Tàu chở dầu sản phẩm của Nga “Enisey” dọc theo cảng biển Fawley của David Martin, CC BY-SA 2.0 , thông qua Wikimedia Commons

Kể từ khi chiến tranh Ukraine nổ ra, phương Tây đã tăng cường các lệnh trừng phạt đối với Nga với hy vọng phá vỡ nền kinh tế Nga và chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, Trung Quốc đã đóng vai trò là một thế lực gây rối, giúp nền kinh tế Nga duy trì hoạt động.

Làn sóng trừng phạt mới do Tổng thống Trump áp đặt dự kiến ​​sẽ làm giảm đáng kể thu nhập của Nga, và Trung Quốc, nền kinh tế vốn đang gặp khó khăn và sẽ trở nên tồi tệ hơn do các lệnh trừng phạt thứ cấp, hiện đã ngừng mua dầu của Nga.

Điều này không có nghĩa là nền kinh tế Nga sắp sụp đổ hay sẽ sớm không thể tiến hành chiến tranh; tuy nhiên, nó chắc chắn sẽ làm chậm nước Nga và hy vọng sẽ khiến Vladimir Putin ở thế yếu hơn trên bàn đàm phán.

Trump áp đặt các biện pháp trừng phạt này do sự thất vọng ngày càng tăng trước việc Putin không đạt được tiến triển trong các cuộc đàm phán hòa bình nhằm chấm dứt chiến tranh Ukraine. Đằng sau hậu trường, sự thất vọng của Trump lên đến đỉnh điểm sau khi Ngoại trưởng Marco Rubio có cuộc điện đàm không hiệu quả với Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov, trong đó kết luận rằng Nga không có khả năng đạt được một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh.

Trump tuyên bố ông đã hủy cuộc gặp đã lên kế hoạch với Putin tại Budapest vì các cuộc đàm phán "không đi đến đâu" và "cảm thấy không ổn" khi gặp nhau khi họ sẽ không đạt được thỏa thuận. Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent cho biết mục tiêu là gây áp lực buộc Vladimir Putin chấp nhận đề xuất ngừng bắn ngay lập tức của Tổng thống Trump.

Vòng trừng phạt mới này của Mỹ và Liên minh Châu Âu nhắm vào các công ty dầu khí lớn của Nga, Rosneft và Lukoil, cùng với hàng chục công ty con của họ. Tổng cộng, hai công ty này xuất khẩu 3,1 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm 70% doanh số bán dầu thô ra nước ngoài của Nga. Riêng Rosneft chiếm gần một nửa sản lượng dầu của Nga, chiếm 6% sản lượng toàn cầu.

Toàn bộ tài sản và lợi ích của các công ty bị chỉ định tại Hoa Kỳ sẽ bị đóng băng và các thực thể Hoa Kỳ sẽ bị cấm giao dịch với họ. Các lệnh trừng phạt, có hiệu lực từ ngày 21 tháng 11, cho phép các thương nhân có 30 ngày ân hạn để chấm dứt hợp đồng kinh doanh với Rosneft và Lukoil.

Liên minh châu Âu cũng đang có động thái loại bỏ dần các chuyến hàng khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Nga vào cuối năm sau, trấn áp các nền tảng tiền điện tử được sử dụng để trốn tránh các hạn chế tài chính và đã trừng phạt thêm 117 tàu chở dầu trong "đội tàu ngầm" của Nga, nâng tổng số lên 557.

Hai công ty dầu khí lớn nhất của Nga, Rosneft và Lukoil, đã bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt liên tiếp của châu Âu và giá dầu giảm. Hồi tháng 9, Rosneft báo cáo lợi nhuận ròng nửa đầu năm 2025 giảm 68% so với cùng kỳ năm trước, trong khi Lukoil công bố lợi nhuận giảm gần 27% trong năm 2024. Các nhà kinh tế ước tính Nga đã mất khoảng 100 tỷ đô la doanh thu dầu khí kể từ khi chiến tranh nổ ra, mặc dù vẫn thu được 154 tỷ đô la từ xuất khẩu dầu vào năm 2025.

Bốn công ty dầu khí quốc doanh lớn của Trung Quốc – PetroChina, Sinopec, CNOOC và Zhenhua Oil – đã tạm thời ngừng mua dầu thô vận chuyển bằng đường biển của Nga sau lệnh trừng phạt mới của Mỹ đối với Rosneft và Lukoil. Động thái này diễn ra đúng lúc các nhà máy lọc dầu Ấn Độ, vốn trước đây là những khách hàng mua dầu thô vận chuyển bằng đường biển lớn nhất của Nga, cũng đang cắt giảm nhập khẩu để tuân thủ lệnh trừng phạt. Một số giám đốc điều hành cấp cao của các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ cho biết các hạn chế này sẽ khiến việc mua dầu không thể tiếp tục.

Trung Quốc là đối tác chiến lược quan trọng của Nga, và việc Bắc Kinh mua dầu quy mô lớn đã hỗ trợ Moscow vượt qua các lệnh trừng phạt của phương Tây. Trung Quốc nhập khẩu khoảng 1,4 triệu thùng dầu của Nga mỗi ngày bằng đường biển, mặc dù phần lớn khối lượng được mua bởi các nhà máy lọc dầu độc lập chứ không phải các công ty nhà nước.

Ước tính về lượng dầu mua của các công ty nhà nước rất khác nhau. Vortexa Analytics ước tính con số này dưới 250.000 thùng mỗi ngày trong chín tháng đầu năm 2025, trong khi Energy Aspects ước tính khoảng 500.000 thùng mỗi ngày. Hầu hết các nhà máy lọc dầu nhà nước Trung Quốc đang tạm dừng mua dầu do lo ngại về các lệnh trừng phạt thứ cấp, mặc dù các nhà máy lọc dầu "teapot" độc lập nhỏ hơn có thể tiếp tục nhập khẩu hạn chế.

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng nhập khẩu khoảng 900.000 thùng dầu của Nga mỗi ngày qua đường ống, tất cả đều do PetroChina xử lý, công ty này khó có thể bị ảnh hưởng bởi lệnh trừng phạt vì các chuyến hàng này không đi qua các tuyến đường thương mại trên biển và vận chuyển bằng tàu ngầm.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn chỉ trích các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ, cho rằng chúng thiếu cơ sở pháp lý quốc tế hoặc sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Các khách hàng Trung Quốc và Ấn Độ mua dầu của Nga đáng chú ý là không có tên trong danh sách trừng phạt của Hoa Kỳ, cho thấy Trump đang cố gắng gây áp lực buộc những khách hàng này tự nguyện giảm lượng mua thay vì trực tiếp trừng phạt họ vào thời điểm này.

Trump cho biết ông sẽ nêu lên mối lo ngại về việc Trung Quốc mua dầu của Nga trong cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình tại hội nghị thượng đỉnh APEC năm 2025 ở Hàn Quốc vào tuần tới, lưu ý rằng Trung Quốc, với tư cách là nước mua dầu lớn của Nga, có thể "ảnh hưởng" đến các quyết định của Nga liên quan đến Ukraine.

Putin hạ thấp tác động của các lệnh trừng phạt, cho rằng chúng có thể dẫn đến "sự tăng mạnh" giá xăng dầu trên toàn thế giới và đặt câu hỏi liệu các cố vấn của Trump "thực sự đang phục vụ ai" khi đề xuất các biện pháp như vậy. Trong một bài phát biểu trên truyền hình, Putin nói rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với dầu mỏ Nga sẽ không ảnh hưởng nhiều đến nền kinh tế nước ông và giá dầu đã tăng do tác động của chúng - điều mà ông tuyên bố đã cảnh báo Trump.

Putin gọi các lệnh trừng phạt là "hành động không thân thiện" và không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ đồng ý ngừng bắn. Putin cũng nói rằng ông hiểu Hoa Kỳ muốn "hủy bỏ hoặc hoãn" hội nghị thượng đỉnh Budapest, và nói thêm rằng "đối với cả tôi và tổng thống Hoa Kỳ, sẽ là một sai lầm nếu tiếp cận vấn đề này một cách hời hợt rồi bỏ đi mà không đạt được kết quả mong đợi."

Dmitry Medvedev, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, tỏ ra quyết liệt hơn khi tuyên bố "Hoa Kỳ là kẻ thù của chúng ta, và 'người gìn giữ hòa bình' lắm lời của họ" (ám chỉ Trump) "giờ đây đã hoàn toàn đi theo con đường chiến tranh với Nga". Maria Zakharova, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga, cho biết bộ này sẵn sàng "tiếp tục liên lạc" với Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nhưng lưu ý rằng mục tiêu của Nga ở Ukraine "vẫn không thay đổi" và gọi các lệnh trừng phạt là phản tác dụng đối với việc tìm kiếm một giải pháp hòa bình.

Việc Trung Quốc và Ấn Độ ngừng mua dầu là một đòn giáng mạnh vào Nga, bởi đây là hai khách hàng dầu mỏ lớn nhất của nước này, chiếm phần lớn lượng dầu xuất khẩu qua đường biển. Các nhà phân tích dự đoán nhu cầu giảm đột ngột sẽ gây áp lực lên nguồn thu dầu mỏ của Nga, mặc dù các chuyên gia lưu ý rằng những lệnh trừng phạt này sẽ gây tổn hại cho Nga nhưng có lẽ chưa đủ để ngăn chặn hoàn toàn cuộc chiến tranh Ukraine, bởi Nga sẽ tiếp tục bán dầu và luôn có những người mua sẵn sàng chấp nhận rủi ro để vượt qua các lệnh trừng phạt.

Nga - TQ - Brasil phối hợp kinh tế thì sẽ ra sao ?

Khối BRICS đang tìm cách dùng tiền của Nga hay TQ thay thế tiền xanh dollard nhưng bất thành cho nên Nga, TQ, Ấn Độ củng sẽ quay lại với nền kinh tế dollard của Mỹ.