USA Vì sao Thứ trưởng Hải quân Mỹ phải qua chuẩn thuận của Thượng viện: Cơ chế “kiểm soát & cân bằng”

[Gibbs]

Tóm lược vấn đề
Thứ trưởng Hải quân Hoa Kỳ (Under Secretary of the Navy – UNSECNAV) là một chức vụ dân sự cấp cao của Bộ Hải quân. Đây là vị trí thuộc nhóm PAS (Presidential Appointment with Senate confirmation) – tức do Tổng thống đề cử và bắt buộc phải được Thượng viện chuẩn thuận. Trọng tâm của cơ chế này là “kiểm soát & cân bằng” (checks and balances): tăng minh bạch, trách nhiệm giải trình, và ngăn quyền lực tập trung vào một cá nhân.

Nền tảng pháp lý: Hiến pháp & luật liên bang

Hiến pháp (Appointments Clause) quy định các “viên chức cấp cao” do Tổng thống bổ nhiệm với sự khuyên và thuận của Thượng viện.

Luật tổ chức Bộ Hải quân quy định rõ có chức danh Under Secretary of the Navy, là thường dân, được Tổng thống bổ nhiệm và Thượng viện chuẩn thuận.

Cùng logic đó, Bộ trưởng Hải quân (SECNAV) cũng là chức dân sự do Tổng thống bổ nhiệm và Thượng viện phê chuẩn.

Vì sao không để Bộ trưởng tự bổ nhiệm “phó” của mình?
Nếu cho phép Bộ trưởng tự chọn và bổ nhiệm Thứ trưởng, quyền lực sẽ bị dồn quá nhiều vào một cá nhân. Khi đó:

Giảm minh bạch: không có điều trần công khai, không có thẩm tra độc lập về tài chính – đạo đức – xung đột lợi ích.

Giảm trách nhiệm giải trình: Thượng viện – cơ quan thay mặt cử tri giám sát nhánh hành pháp – sẽ bị gạt ra ngoài.

Tăng rủi ro “vây cánh”: Bộ trưởng có thể hình thành ê-kíp chỉ trung thành với cá nhân mình, ảnh hưởng chất lượng quyết sách.

Lợi ích thực tế của chuẩn thuận Thượng viện

Minh bạch hoá: Ứng viên phải điều trần công khai, báo cáo tài chính, trả lời các câu hỏi khó về chương trình mua sắm, nhân sự, ngân sách…

Lọc rủi ro sớm: Các uỷ ban của Thượng viện rà soát xung đột lợi ích, phẩm chất đạo đức và năng lực điều hành.

Chia sẻ trách nhiệm: Khi đã chuẩn thuận, cả Hành pháp và Lập pháp cùng “đặt cược” vào người điều hành số 2 của Bộ Hải quân.

Ổn định & liên tục điều hành: UNSECNAV là người kế cận trực tiếp khi SECNAV vắng mặt/ghế khuyết, nên phải là nhân sự đủ chuẩn công khai chứ không chỉ là “bổ nhiệm nội bộ”.

Vai trò của UNSECNAV trong hệ thống kiểm soát & cân bằng

“COO” dân sự của Bộ Hải quân: điều phối các Trợ lý Bộ trưởng (Assistant Secretaries) và các mảng cắt ngang như mua sắm – ngân sách – nhân lực – hạ tầng – môi trường.

Đối trọng lành mạnh: UNSECNAV phục vụ Tổng thống và quốc gia, báo cáo lên SECNAV, nhưng không phải “thuộc hạ do SECNAV tự chọn”; điều này giúp cân bằng nội bộ.

Giảm nguy cơ độc đoán: Có nhiều quan chức dân sự cấp cao đều qua Thượng viện giúp phân tán quyền lực, tăng giám sát lẫn nhau.

Quy trình chuẩn thuận (rút gọn)

Tổng thống đề cử UNSECNAV.

Uỷ ban Quân vụ Thượng viện thẩm tra hồ sơ, lấy ý kiến, tổ chức điều trần.

Uỷ ban bỏ phiếu, sau đó toàn thể Thượng viện biểu quyết chuẩn thuận.

Sau khi được chuẩn thuận, ứng viên tuyên thệ nhậm chức và bắt đầu nhận bàn giao công việc.

Nếu UNSECNAV “không nghe” SECNAV thì sao?

SECNAV không có quyền tự cách chức UNSECNAV (vì đây là chức PAS).

Tổng thống mới là người có quyền yêu cầu từ chức hoặc bãi nhiệm.

SECNAV có thể thu hồi các uỷ quyền đã giao và kiến nghị lên Nhà Trắng.
Cơ chế này tiếp tục thể hiện triết lý kiểm soát & cân bằng: cấp phó dân sự số 2 không lệ thuộc cá nhân Bộ trưởng, mà chịu trách nhiệm trước Tổng thống, Thượng viện và công chúng.

Kết luận
Yêu cầu Thượng viện chuẩn thuận đối với Thứ trưởng Hải quân không phải thủ tục rườm rà, mà là vành đai an toàn dân chủ. Nó đảm bảo: minh bạch – trách nhiệm – phân quyền, để các quyết định trị giá hàng chục tỉ đô về tàu, máy bay, vũ khí và nhân sự của Hải quân & Thuỷ quân Lục chiến được thực hiện bởi những người lãnh đạo được kiểm chứng công khai – đúng tinh thần “kiểm soát & cân bằng” của Hiến pháp Hoa Kỳ.