Cuộc chiến của Tổng thống Donald Trump chống lại Iran đã gây ra một cuộc khủng hoảng mới đối với NATO - một cuộc khủng hoảng có thể vượt khỏi tầm kiểm soát, khiến liên minh quân sự gặp nguy hiểm, cựu Cố vấn An ninh Nhà trắng John Bolton từng phục vụ dưới thời ông Trump từ tháng 4/2018 đến tháng 9/2019 cảnh báo trong một bài bình luận trên tờ Telegraph.
Ảnh minh họa: Aïda Amer/Axios.
Theo ông Bolton, những chỉ trích của ông Trump nhằm vào NATO, nhiều quốc gia thành viên và cả các nhà lãnh đạo riêng lẻ giờ đây mang sắc thái gay gắt hơn, báo hiệu tương lai bất ổn cho liên minh.
Ông Trump đã gia tăng các lời công kích cá nhân và gọi NATO là “con hổ giấy”. Nhưng theo ông Bolton, các thành viên NATO cũng đã “mắc bẫy” khi đáp trả theo cùng cách thay vì suy nghĩ chiến lược, qua đó càng làm suy yếu mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương.
Theo cựu Cố vấn An ninh Nhà Trắng, rõ ràng ông Trump đã sai lầm khi không tham vấn các đồng minh NATO trước khi tiến hành các cuộc tấn công chung Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Ông cũng không tham khảo ý kiến các đồng minh ở châu Á - Thái Bình Dương như Nhật Bản hay Hàn Quốc – những nước phụ thuộc lớn vào dầu mỏ vùng Vịnh – cũng như các quốc gia Arab vùng Vịnh và các đối tác khác trên toàn cầu. Ngoài ra, ông cũng không thuyết phục được người dân Mỹ và Quốc hội về lý do cần thay đổi chế độ tại Iran. Có thể nói NATO không phải là bên duy nhất bị phớt lờ.
Những người ủng hộ ông Trump cho rằng việc tham vấn trước có thể làm mất yếu tố bất ngờ của chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, lập luận này hiểu sai bản chất của việc tham vấn. Mục tiêu của tham vấn là xây dựng sự ủng hộ về chính trị cả trong và ngoài nước, chứ không phải tiết lộ chi tiết tác chiến hay thời điểm tấn công. Trên thực tế, các thông tin về việc Mỹ tăng cường lực lượng tại Trung Đông trước đó đã đủ để Tehran nhận ra nguy cơ.
Sau khi hành động đơn phương, ông Trump đã thất vọng khi Mỹ không được phép sử dụng nhiều căn cứ tại châu Âu, và không có đồng minh NATO nào sẵn sàng hỗ trợ sau khi chiến tranh nổ ra.
“Đây không phải là cuộc chiến của châu Âu”, các nước này tuyên bố.
Sau tuyên bố của châu Âu, phản ứng của ông Trump là có thể dự đoán: “Ukraine không phải là cuộc chiến của chúng tôi".
Từ đó, hai cuộc tranh luận về Iran và Ukraine chồng chéo lên nhau, khiến tình hình thêm phức tạp, ông Bolton bình luận.
Trong khi đó, nhiều người châu Âu tỏ ra quá lạc quan về khả năng Mỹ rút khỏi NATO, cho rằng ông Trump không thể làm điều đó về mặt pháp lý. Một đạo luật năm 2023 yêu cầu phải có sự đồng thuận của hai phần ba Thượng viện hoặc Quốc hội thì Mỹ mới có thể rút khỏi NATO. Tuy nhiên, theo ông Bolton, điều này khó có thể ngăn cản ông Trump.
Theo Hiến pháp Mỹ, Thượng viện chỉ có vai trò phê chuẩn hiệp ước, còn việc rút khỏi hiệp ước thuộc thẩm quyền của tổng thống. Trong thực tế, các quyết định rút khỏi các hiệp ước trước đây như Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo (2002), Hiệp ước INF (2019) hay Hiệp ước Bầu trời Mở (2020) đều không cần sự tham gia của Quốc hội.
Ngay cả khi có tranh chấp pháp lý, quá trình xét xử có thể kéo dài, và trong thời gian đó NATO có thể đã suy yếu nghiêm trọng. Kết quả cũng có thể không rõ ràng, giống như phán quyết năm 1979 trong vụ kiện liên quan đến quyết định của Tổng thống Jimmy Carter về việc công nhận Trung Quốc, ông Bolton nhấn mạnh.
Một số người hy vọng ông Trump sẽ chỉ thực hiện các bước nhỏ gây tổn hại nhưng không phá vỡ NATO. Tuy nhiên, theo ông Bolton, tiêu đề “Mỹ rút khỏi NATO” hấp dẫn hơn nhiều đối với ông Trump so với những bước đi nhỏ lẻ.
Trong bối cảnh quan hệ giữa Mỹ và châu Âu suy giảm, các nhà lãnh đạo châu Âu đã bắt đầu bàn về việc xây dựng hệ thống phòng thủ độc lập. Nhưng ông Bolton cho rằng, châu Âu chưa sẵn sàng và sẽ không thể tự bảo vệ mình trong tương lai gần.
Việc Mỹ rút khỏi NATO – dù trên thực tế hay pháp lý – sẽ khiến năng lực quân sự, tình báo và hậu cần của liên minh suy giảm nghiêm trọng, và phải mất nhiều thập kỷ mới có thể bù đắp. Quan trọng hơn, việc mất “ô hạt nhân” của Mỹ sẽ tạo cơ hội cho các đối thủ của NATO gia tăng ảnh hưởng tại Đông và Trung Âu. Ngay cả khi kết hợp lực lượng răn đe hạt nhân của Anh và Pháp, châu Âu vẫn không thể thay thế vai trò của Mỹ, ông Bolton cảnh báo.
Vị tướng bị cách chức tố cáo Bộ trưởng Chiến tranh Hegseth về tội “tội ác chiến tranh” – biện minh cho việc sa thải ông.
Tướng George, người vừa bị Bộ trưởng Quốc phòng Peter Hegseth sa thải tuần trước, đã chỉ trích Hegseth là một tội phạm chiến tranh tiềm tàng.
Vị tướng George lập dị này đã đưa ra tất cả bằng chứng cần thiết để giải thích lý do tại sao ông ta bị sa thải. Rõ ràng, ông ta thiên vị và bị mua chuộc đến mức không thể đưa ra những quyết định sáng suốt.
Đoạn video này nói về tướng Randy George , một vị tướng bốn sao đã nghỉ hưu của quân đội Mỹ, từng giữ chức Tham mưu trưởng thứ 41 của Lục quân, nhưng bị Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth sa thải ngay giữa cuộc chiến tranh Iran. Chắc hẳn ông ấy đã rất sốc. Ông ấy có thể thoát tội với những suy nghĩ và thái độ chống Mỹ của mình dưới thời chính quyền Obama-Biden, nhưng Hegseth thì không cho phép điều đó.
Trong đoạn video, George nói rằng những bình luận của Hegseth về Iran, đặc biệt là cụm từ “không khoan nhượng”, không chỉ đơn thuần là lời nói cứng rắn. Theo George (và Hội Chữ thập đỏ quốc tế), loại ngôn từ đó đã vượt quá giới hạn và họ gọi đó là “tội ác chiến tranh”.
Như chúng tôi đã đưa tin trên trang web này, Hội Chữ thập đỏ quốc tế là một tổ chức cực đoan hoàn toàn cam kết với Trật tự Thế giới Mới và phe tả.
Trong video dưới đây, George nói trực tiếp với máy quay bằng giọng điệu thẳng thắn. Ông trình bày những gì ông gọi là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sự bảo vệ pháp lý và an toàn của binh lính Mỹ. Ông nói rằng các quân nhân hiện đang gặp nguy hiểm hơn bất kỳ thời điểm nào dưới các chính quyền trước đây.
Ông ấy ủng hộ điều đó ở đâu? Dưới thời Biden, quân nhân bị buộc phải tiêm vắc-xin COVID-19 hoặc mất chức vụ trong quân đội. Điều đó đã chứng minh nguy hiểm hơn bất kỳ hành động nào của Tổng thống Trump.
Tổng thống Trump đã tăng lương cho quân đội, và cuối tuần qua ông đã chứng tỏ rằng sẽ không bỏ rơi bất kỳ người lính nào. Những hành động này và tình yêu nước của ông là lý do khiến quân đội tận tâm hơn bao giờ hết. Thêm vào đó, số lượng thanh niên đăng ký gia nhập quân đội kể từ khi Tổng thống Trump nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai đã tăng vọt.
Rõ ràng là bất mãn, George sau đó tập trung vào Hegseth, cáo buộc ông ta sử dụng ngôn ngữ, cả trong các cuộc đàm phán và trên báo chí, phù hợp với "lời lẽ của những kẻ có khả năng phạm tội ác chiến tranh". George cảnh báo rằng ngay cả khi tổng thống ân xá cho Hegseth ở trong nước, "tòa án La Hay cuối cùng cũng sẽ đến để trừng phạt ông ta".
George là một ông già cay đắng, không còn là một vị tướng đương nhiệm trong quân đội, ông ta cho rằng binh lính ngày càng hoang mang hơn bao giờ hết, quên mất rằng Tổng thống Trump đã chấm dứt việc quân đội chi trả cho các ca phẫu thuật chuyển giới.
George chứng minh rằng việc anh bị sa thải là một điều tốt.
Đại tá phi công F-15 bị bắn rơi trong lãnh thổ Iran bị thương nhưng đã bất ngờ rời khỏi chỗ ẩn nấp vào những giây phút cuối cùng và thực hiện một "hành động táo bạo để gặp đội cứu hộ" gồm các đặc nhiệm tinh nhuệ thuộc Đội SEAL số 6, theo The Telegraph.
Các mảnh vỡ của máy bay Mỹ bị Iran bắn rơi trong chiến dịch giải cứu phi công F-15 của Mỹ. Ảnh Telehraph.
“Chúng ta đã tìm thấy cậu ấy! Trong vài giờ qua, quân đội Mỹ đã thực hiện một trong những chiến dịch tìm kiếm – cứu nạn táo bạo nhất trong lịch sử… Tôi rất vui mừng thông báo (phi công mất tích) hiện đã an toàn!”, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố vào sáng Chủ nhật.
Thông điệp trên mạng xã hội Truth Social của Tổng thống Mỹ khép lại chiến dịch giải cứu 36 giờ đầy kịch tính được xem là một dấu ấn đáng nhớ trong lịch sử quân sự Mỹ.
Tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ đã bị bắn hạ trên lãnh thổ Iran hôm thứ Sáu 3/4. Một phi công được giải cứu gần như ngay lập tức, nhưng người đại tá điều khiển vũ khí bị mất tích trong lãnh thổ Iran.
Tiếp đó là cuộc chạy đua sinh tử giữa Mỹ và Iran nhằm tìm ra vị đại tá.
Không chỉ tính mạng của người phi công và hàng chục lính đặc nhiệm tham gia giải cứu bị đặt vào tình thế nguy hiểm, mà uy tín quân đội Mỹ cũng bị thử thách.
Ông Trump nói: “Những cuộc đột kích như vậy hiếm khi được thực hiện vì rủi ro đối với con người và trang bị. Điều đó gần như không xảy ra!”.
Phi công F-15 chỉ có một khẩu súng ngắn để tự vệ
Truyền thông Iran hôm thứ Bảy đã chia sẻ hình ảnh về một ghế phóng, phù hợp với mẫu được sử dụng trong máy bay chiến đấu F-15E. Ảnh Telegraph.
Các đoạn video từ hiện trường cho thấy phi công đã ẩn náu trong khu vực núi khô cằn sâu trong miền nam Iran, sau khi kích hoạt cần phóng ghế thoát hiểm.
Hệ thống ghế phóng – sử dụng động cơ tên lửa rắn CKU-5 để xuyên qua buồng lái với tốc độ khoảng 200 m/giây – là một trong những công nghệ tiên tiến nhất, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ cao gây chấn thương cột sống và các tổn thương khác.
Tổng thống Mỹ xác nhận phi công “bị thương nghiêm trọng”.
“Vị sĩ quan dũng cảm này ở phía sau chiến tuyến đối phương, trong vùng núi hiểm trở của Iran, bị săn lùng và đối phương áp sát gần từng giờ”, ông nói, đồng thời cho biết vị đại tá “sẽ ổn trở lại".
Theo quy trình, các phi công rơi xuống lãnh thổ đối phương được huấn luyện phải ẩn nấp và chờ lực lượng cứu hộ.
Chỉ được trang bị một khẩu súng ngắn, mọi thứ phụ thuộc vào việc lực lượng đặc nhiệm Mỹ có thể tiếp cận và đưa ông ra ngoài trước khi lực lượng Iran tới hay không. Ông mang theo thiết bị định vị và liên lạc bảo mật, nhưng không thể sử dụng tự do vì có thể bị đối phương phát hiện, theo The New York Times.
Iran treo thưởng cho bất kỳ ai phát hiện ra phi công Mỹ, và các video lan truyền trên mạng cho thấy nhiều người dân địa phương đã tham gia chiến dịch tìm kiếm.
Trực thăng tham gia giải cứu phi công đầu tiên đã bị bắn từ mặt đất khi rút khỏi Iran sang Iraq.
Việc giải cứu phi công thứ hai diễn ra trong tình cảnh "ngàn cân treo sợi tóc". Một quan chức nói với Axios: “Đây giống như tìm kim trong đống cỏ khô – nhưng lần này là một con người đang ẩn mình trong khe núi, gần như vô hình nếu không có năng lực của CIA.”
Hành động táo bạo để tự cứu mình của phi công F-15
Theo The Wall Street Journal, ở những phút cuối, viên phi công bị thương đã rời khỏi nơi ẩn nấp và thực hiện một “hành động táo bạo” để tiếp cận đội cứu hộ.
Ông leo lên một sườn núi cao khoảng 2.134 km trong khi lực lượng Mỹ ném bom và khai hỏa nhằm ngăn chặn các đoàn xe Iran đang tiến đến.
Chiến dịch giải cứu huy động hàng trăm lính đặc nhiệm, được vận chuyển bằng máy bay MC-130J hạ cánh xuống một đường băng dã chiến. Các máy bay không người lái MQ-9 Reaper và chiến đấu cơ yểm trợ trên không, tấn công các mục tiêu bị coi là đe dọa trong bán kính 3 km.
Chiến dịch được triển khai sau khi tình báo CIA xác định được vị trí của đại tá phi công và tiến hành một “chiến dịch đánh lừa” để khiến Iran tin rằng ông đã được tìm thấy ở nơi khác.
Kế hoạch nghi binh thành công, nhưng sự cố xảy ra khi hai chiếc MC-130J bị mắc kẹt trên đường băng dã chiến và buộc phải bị phá hủy để tránh rơi vào tay đối phương.
Ba máy bay khác được điều tới vào những giờ cuối để đưa toàn bộ lực lượng và phi công rời khỏi Iran, theo The New York Times. Phi công hiện đang hồi phục tại một bệnh viện ở Kuwait.
Trong khi đó, hãng tin Tasnim News Agency tuyên bố nhiều máy bay Mỹ đã bị phá hủy và chiến dịch giải cứu thất bại.
Nhà Trắng và Lầu Năm Góc giữ im lặng trong suốt 36 giờ sau vụ việc, nhưng phía sau hậu trường, Tổng thống Trump liên tục nhận báo cáo từ Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth.
Quan chức Iran cũng công bố hình ảnh xác máy bay bị phá hủy nhằm giành lại lợi thế tuyên truyền.
Dù vậy, ông Trump ca ngợi chiến dịch là “một dấu mốc lịch sử” và nhấn mạnh: “Đây là lần đầu tiên trong ký ức quân sự, hai phi công Mỹ được giải cứu riêng rẽ, sâu trong lãnh thổ đối phương. Chúng ta sẽ không bao giờ bỏ lại bất kỳ binh sĩ Mỹ nào phía sau".
Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran đã phá vỡ trật tự địa chính trị cũ ở Trung Đông và tạo ra nhu cầu cấp bách về một cấu trúc an ninh mới, đặc biệt quanh eo biển Hormuz.
Vai trò của các nước vùng Vịnh
Trong nỗ lực cân bằng lập trường, các nước Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) dường như bị mắc kẹt giữa hai lựa chọn đều bất lợi. Đối đầu với Tổng thống Mỹ Donald Trump, đặc biệt trong bối cảnh chiến tranh, chắc chắn sẽ kéo theo chi phí lớn và những phản ứng khó lường từ một nhà lãnh đạo ngày càng khó đoán.
Còn nếu đối đầu với Iran, họ có thể bị Tehran xem là ít nhất có vai trò thụ động trong hành động gây hấn nhằm vào nước này khiến họ trở thành mục tiêu hợp pháp theo học thuyết quân sự ngày càng quyết đoán của Tehran.
Thực tế này cho thấy những giới hạn trong vai trò bảo trợ an ninh của Mỹ và nguyên trạng hiện nay là không bền vững.
Một trật tự mới chắc chắn sẽ thay thế trật tự hiện tại, khi điều kiện của tất cả các quốc gia trong khu vực sẽ tiếp tục xấu đi nếu xung đột leo thang. Không còn kịch bản nào mà Iran vẫn là mục tiêu trong khi các nước GCC có thể tiếp tục như bình thường, như đã xảy ra trong cuộc chiến 12 ngày vào tháng 6/2025.
Khả năng của Iran trong việc bóp nghẹt lưu thông hàng hải bằng các máy bay không người lái giá chỉ khoảng 20.000 USD, có thể được sản xuất ngầm và phóng đi từ bất kỳ đâu trong nước, cho thấy họ nắm giữ đòn bẩy rất lớn. Các quan chức Iran đã tuyên bố rõ rằng đòn bẩy này sẽ được sử dụng để định hình một trật tự mới cho Hormuz.
Quan hệ giữa Iran và các nước GCC đã trải qua nhiều thăng trầm kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Trong một thời gian dài, mối quan hệ này bị chi phối bởi sự thù địch, cho đến khi có sự chuyển biến tích cực đáng kể trong vài năm gần đây.
Các cuộc tấn công của Iran nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự và kinh tế tại các nước GCC, cùng với việc gần đây một số thủ đô GCC trục xuất các nhà ngoại giao Iran, rõ ràng là một bước thụt lùi nghiêm trọng, đưa quan hệ quay lại quá khứ.
Tuy vậy, cuộc khủng hoảng này cũng cho thấy an ninh là một lợi ích mang tính tập thể; cuộc chiến hiện tại chứng minh rằng sự bất an của một quốc gia sẽ khiến tất cả các quốc gia trong khu vực trở nên bất an. Một cấu trúc an ninh được xây dựng bằng cách gây tổn hại cho láng giềng không còn khả thi. Iran đã bắt đầu tháo dỡ trật tự cũ, nhưng trật tự mới không nhất thiết phải hoàn toàn do Iran thiết kế.
Bất thường pháp lý
Để tìm hướng đi, có thể nhìn vào kinh nghiệm lịch sử thành công của châu Âu trong việc xây dựng trật tự khu vực. Từ Hội nghị Vienna - giúp ổn định châu Âu sau các cuộc chiến của Napoleon - đến quá trình hội nhập kinh tế, chính trị và an ninh sau Thế chiến II, những dấu mốc này không phải là khuôn mẫu, mà là nguồn cảm hứng cho khu vực chúng ta.
Eo biển Hormuz tồn tại một bất thường pháp lý, khi vẫn là một trong số ít tuyến hàng hải chiến lược chưa có một hiệp ước quốc tế chuyên biệt điều chỉnh. Không giống Thổ Nhĩ Kỳ - nơi quyền kiểm soát chủ quyền và ổn định khu vực một phần được bảo đảm bằng Công ước Montreux điều chỉnh eo biển Bosphorus và Dardanelles - eo biển Hormuz vận hành mà không có một khuôn khổ pháp lý hàng hải được pháp điển hóa, khiến nó đặc biệt dễ bị các cường quốc áp đặt trong suốt lịch sử. Cuộc chiến hiện tại vì vậy, ở một mức độ nào đó, có thể được hiểu là hệ quả của môi trường thiếu điều chỉnh này.
Việc triệu tập một “Hội nghị Hormuz” có thể giúp các quốc gia trong khu vực cùng nhau thiết kế một cấu trúc an ninh, lấp khoảng trống pháp lý này và đảm bảo ổn định không chỉ cho khu vực mà còn cho nền kinh tế toàn cầu.
Mục tiêu cuối cùng của một cơ chế như vậy là pháp điển hóa một hiệp ước xác định rõ quy chế của eo biển, tạo ra sự chắc chắn pháp lý hiện còn thiếu, đồng thời nâng cao trọng lượng chiến lược của các quốc gia khu vực trong nền kinh tế toàn cầu bằng cách đảm bảo việc quản lý Hormuz vẫn là quyền tự quyết của khu vực.
Trong ngắn hạn, khuôn khổ này có thể giúp mở lại eo biển, tạo cho ông Trump một lối thoát khỏi bế tắc bằng cách tuyên bố rằng các đồng minh khu vực đã góp phần mở lại tuyến đường này. Về dài hạn, nó sẽ bảo vệ các nước GCC khỏi một “người bảo trợ” sẵn sàng hy sinh luật pháp quốc tế và ổn định khu vực vì lợi ích của đồng minh chủ chốt là Israel – một đồng minh mà không quốc gia nào trong khu vực có thể thay thế hoặc cạnh tranh.
Tương lai của Hormuz nên thuộc về những quốc gia sinh sống quanh nó, chứ không phải các siêu cường đã khai thác và hiện đang làm bất ổn khu vực này để theo đuổi lợi ích của riêng họ hoặc của Israel.
Dù một nền tảng đa phương và một hiệp ước chính thức là con đường lý tưởng hướng tới ổn định lâu dài, cần phải nhận thức rằng cuộc chiến mang tính sống còn hiện nay nhằm vào Iran – một cuộc xung đột được tạo điều kiện bởi nguyên trạng khu vực – đã khiến việc hình thành một trật tự mới trở thành điều không thể thương lượng đối với Tehran.
Nếu các nước GCC lựa chọn ưu tiên yêu cầu của các đồng minh phương Tây hơn là hội nhập khu vực - điều nhiều khả năng sẽ kéo dài xung đột và gây tổn thất cho tất cả các bên - Iran chắc chắn sẽ tiến hành thiết lập trật tự mới này một cách đơn phương.
Trong kịch bản đó, trật tự hình thành sẽ là một trật tự bị áp đặt, được sinh ra từ nhu cầu chiến lược và sinh tồn hơn là sự đồng thuận. Khi đó, nền tảng chung cho hòa bình, ổn định khu vực và thịnh vượng tập thể sẽ bị thu hẹp đáng kể. Đây sẽ là một cơ hội bị đánh mất.
Các quốc gia GCC giờ đây phải quyết định liệu họ muốn trở thành kiến trúc sư của kỷ nguyên khu vực mới, hay chỉ là những người quan sát thụ động.
3 kịch bản cho eo biển Hormuz
Al Jazeera trước đó đã hình dung ra 3 kịch bản cho eo biển Hormuz, gồm 2 kịch bản quân sự, một kịch bản ngoại giao.
Kịch bản thứ nhất là hành động quân sự đơn phương trong khu vực. Kịch bản này hình dung một liên minh các quốc gia trong khu vực, chủ yếu là các thành viên Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh và Jordan, tiến hành các hoạt động quân sự độc lập để mở lại eo biển Hormuz mà không cần sự can thiệp trực tiếp của Mỹ.
Kịch bản này vấp phải vấn đề “bất đối xứng về năng lực”. Mặc dù các quốc gia vùng Vịnh đã đầu tư đáng kể vào việc hiện đại hóa quân đội của họ trong hai thập kỷ qua, nhưng họ lại thiếu khả năng triển khai sức mạnh hải quân tích hợp, năng lực rà phá thủy lôi và khả năng phòng không để vô hiệu hóa mối đe dọa bất đối xứng nhiều tầng lớp mà Iran gây ra ở eo biển.
Hành động đơn phương trong khu vực có nguy cơ gây ra một vòng xoáy leo thang: học thuyết “phòng thủ tiên phong” của Iran ngụ ý rằng bất kỳ áp lực quân sự nào lên eo biển Hormuz đều có thể dẫn đến áp lực tương xứng lên cơ sở hạ tầng dầu mỏ và các trung tâm dân cư ở vùng Vịnh.
Kịch bản thứ hai là sự phối hợp khu vực với chiến dịch của Mỹ. Kịch bản này hình dung các quốc gia trong khu vực chính thức liên minh với Mỹ trong một chiến dịch quân sự phối hợp mang tính cưỡng chế để khôi phục quyền tự do hàng hải, với sự lãnh đạo hoạt động hoàn toàn của Mỹ. Các quốc gia vùng Vịnh sẽ cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ của họ và cung cấp sự hỗ trợ chính trị cũng như các nguồn lực quân sự bổ sung. Các quốc gia khác cũng có thể tham gia.
Ở đây một phương pháp kết hợp có thể xuất hiện, bao gồm áp lực quân sự liên tục kết hợp với một con đường đàm phán gián tiếp song song thông qua Pakistan, được thiết kế để buộc Iran rút quân khỏi eo biển Hormuz nhằm giữ thể diện, đổi lại là việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt có thể kiểm chứng được.
Kịch bản thứ ba: Eo biển bị đóng cửa kéo dài. Đây là kịch bản khả thi nhất về mặt phân tích trong ngắn hạn, Iran duy trì quyền kiểm soát eo biển trong khi sử dụng mối đe dọa đóng cửa vĩnh viễn như một đòn bẩy trong các cuộc đàm phán với Mỹ. Đây là một ví dụ điển hình về điều mà học giả người Mỹ Thomas Schelling gọi là “mặc cả cưỡng chế”: Thao túng rủi ro chung để đạt được những nhượng bộ chính trị mà không cần phải cam kết một cuộc đối đầu toàn diện.
Ba kịch bản được xem xét ở đây không phải là những con đường loại trừ lẫn nhau mà là những áp lực cạnh tranh cùng tác động đồng thời trong cùng một môi trường khủng hoảng. Quỹ đạo ngắn hạn sẽ được định hình bởi sự tương tác giữa năng lực quân sự, tín hiệu cưỡng chế và sự sẵn có về mặt cấu trúc của các lối thoát ngoại giao.
Trong ba kịch bản, kịch bản thứ ba, trong đó Iran sử dụng việc đóng cửa eo biển như một công cụ mặc cả lâu dài trong khi các cuộc đàm phán gián tiếp vẫn tiếp diễn, là cấu hình khả thi nhất, nếu kênh trung gian của Pakistan vẫn còn nguyên vẹn và liên minh Mỹ - Israel không bị rạn nứt theo những cách dẫn đến chấm dứt hoặc đẩy nhanh đáng kể sự leo thang quân sự.
Kịch bản một và hai vẫn phụ thuộc vào sự thất bại của ngoại giao, và cả hai đều tiềm ẩn rủi ro leo thang không tương xứng so với lợi ích dự kiến.
Việc duy trì vai trò trung gian hòa giải của Pakistan, lập trường giảm leo thang của các quốc gia vùng Vịnh và việc thu hẹp dần khoảng cách đàm phán giữa Washington và Tehran tạo nên nền tảng thực tế nhất cho một giải pháp bền vững, dù chỉ là một phần.
Ukraine đã tiến hành loạt vụ tấn công quy mô lớn nhằm vào hạ tầng năng lượng của Nga cuối tuần qua, nhắm vào cảng dầu Sheskharis tại Novorossiysk, nhà máy lọc dầu NORSI của Lukoil ở vùng Nizhny Novgorod region, cảng Baltic Primorsk, cùng một tàu chở ngũ cốc trên biển Azov.
Hiện trường một vụ nổ ở Nga sau khi bị UAV Ukraine không kích. Ảnh: t.me/Tsaplienko
Đòn tấn công nhắm vào hạ tầng năng lượng của Nga gây chú ý nhất diễn ra tại Novorossiysk. Một vụ cháy lớn đã bùng phát tại cảng dầu Sheskharis sau khi trúng máy bay không người lái của Ukraine. Quy mô đám cháy cho thấy mức độ trong chiến dịch mới của Kiev, vốn đã leo thang trong những tuần gần đây nhằm gia tăng áp lực lên doanh thu dầu mỏ của Nga – lĩnh vực vốn đã chịu tác động từ các lệnh trừng phạt phương Tây.
Trước đó, lực lượng UAV Ukraine đã tấn công nhà máy lọc dầu NORSI – cơ sở Lukoil-Nizhegorodnefteorgsi ntez tại Kstovo – gây ra một vụ hỏa hoạn lớn. Nhà máy này sản xuất hơn 50 loại sản phẩm dầu mỏ, bao gồm nhiên liệu hàng không và diesel, với công suất khoảng 17 triệu tấn mỗi năm, cung cấp gần 30% lượng xăng cho khu vực Moscow và trực tiếp tiếp tế nhiên liệu cho quân đội Nga tại Ukraine.
Chỉ huy lực lượng drone Ukraine, Robert Brovdi, cũng xác nhận vụ tấn công và cho biết lực lượng của ông đã “ghé thăm” cơ sở của Lukoil tại Kstovo.
Cảng Primorsk – đầu mối quan trọng của công ty vận tải dầu Transneft – cũng tiếp tục bị nhắm mục tiêu, nối dài chuỗi tấn công trong hai tuần qua.
Thống đốc vùng Leningrad, Alexander Drozdenko, ban đầu cho biết phòng không Nga đã bắn hạ 19 UAV và mảnh vỡ làm hư hại một đoạn đường ống gần cảng.
Tuy nhiên, ông sau đó điều chỉnh thông tin, nói rằng đường ống không bị hư hại, và rò rỉ nhiên liệu là do một bồn chứa trúng mảnh đạn. Phía Ukraine tiếp tục xác nhận đã “một lần nữa đánh trúng cảng Transneft Primorsk”.
Tại biển Azov, một tàu chở hàng lớp Volgo-Balt vận chuyển lúa mì đã bị chìm sau khi trúng UAV, theo quan chức thân Nga tại Kherson, Vladimir Saldo. Ông cho rằng đây là “hành động khủng bố của chính quyền Kiev”.
Hai thủy thủ thiệt mạng, chín người khác được sơ tán bằng xuồng cứu sinh. Tình báo quốc phòng Ukraine trước đó từng theo dõi các tàu Volgo-Balt bị cáo buộc vận chuyển ngũ cốc Ukraine bị chiếm giữ từ các cảng bị kiểm soát, rồi xuất khẩu ra nước ngoài dưới danh nghĩa hàng Nga.
Các cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu bị xáo trộn mạnh bởi cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran và được đánh giá là cú gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử. Bối cảnh này mở ra những tranh luận chính trị mới tại châu Âu về việc có nên nối lại dòng năng lượng từ Nga.
Thủ tướng Slovakia, Robert Fico, sau cuộc điện đàm với người đồng cấp Hungary Viktor Orbán, đã kêu gọi Liên minh châu Âu chấm dứt các lệnh trừng phạt đối với dầu khí Nga để giải quyết khủng hoảng năng lượng. Ông cho rằng EU nên nối lại đối thoại với Moscow để tiếp cận nguồn cung “từ mọi nguồn, bao gồm cả Nga”.
Tuy nhiên, đề xuất này khó có khả năng nhận được sự ủng hộ tại Brussels, nơi phần lớn các quốc gia thành viên vẫn kiên quyết phản đối việc nới lỏng trừng phạt đối với Nga.
Trong quan niệm của y học cổ truyền, thận được coi là "gốc rễ của sự sống", nơi lưu trữ tinh hoa và quyết định tốc độ lão hóa của con người. Y học hiện đại cũng đồng tình rằng thận đóng vai trò huyết mạch trong việc bài tiết chất thải, cân bằng khoáng chất và điều tiết huyết áp thông qua các hormone quan trọng.
Một phân tích công bố trên Tạp chí Thận học Lâm sàng Hoa Kỳ đã chỉ ra rằng, một chế độ ăn uống lành mạnh có thể giảm tới 30% nguy cơ mắc bệnh thận mạn tính. Thay vì tìm kiếm những loại thuốc bổ đắt đỏ, bạn hoàn toàn có thể tìm thấy những "báu vật" dưỡng thận ngay tại các sạp hàng quen thuộc ở chợ Việt với mức giá rất bình dân. Nổi bật như:
1. Đậu đen
Y học cổ truyền tin rằng thực phẩm màu đen có tác động trực tiếp vào kinh thận, và đậu đen chính là cái tên đứng đầu danh sách này. Dưới góc nhìn khoa học, đậu đen rất giàu polysaccharid - hợp chất đã được chứng minh qua các thí nghiệm là có khả năng cải thiện tình trạng bệnh thận do tiểu đường.
Ngoài ra, y học hiện đại chứng minh lớp vỏ màu đen của đậu chứa nhiều anthocyanin, một chất chống oxy hóa mạnh mẽ giúp bảo vệ các mạch máu nhỏ trong thận khỏi sự tấn công của gốc tự do. Tuy nhiên, người đã mắc bệnh thận nặng hoặc có hệ tiêu hóa kém nên ăn lượng vừa phải để tránh gây đầy hơi hoặc tăng gánh nặng lọc cho thận.
2. Hạt bí ngô
Hạt bí là món ăn vặt "quốc dân" tại Việt Nam nhưng ít ai biết chúng là vệ sĩ thầm lặng cho hệ tiết niệu, dưỡng thận rất tốt.
Các nghiên cứu y khoa hiện đại cho thấy hạt bí ngô rang có tác dụng bảo vệ thận tốt hơn hạt sống. Chúng chứa hàm lượng kẽm và magiê dồi dào, giúp giảm nồng độ các chất gây tổn thương mô thận và tăng cường khả năng chống oxy hóa cho cơ thể. Việc duy trì một nắm nhỏ hạt bí mỗi ngày giúp thận duy trì chức năng ổn định và giảm nguy cơ hình thành sỏi thận hiệu quả.
3. Táo
Táo là loại quả vàng cho người cần dưỡng thận nhờ hàm lượng kali, phốt pho và natri cực thấp. Điều này giúp giảm áp lực bài tiết tối đa cho bộ lọc của cơ thể.
Y học hiện đại nhấn mạnh rằng polyphenol và vitamin C trong táo, đặc biệt là ở phần vỏ, có đặc tính kháng viêm rất mạnh. Một nghiên cứu vào đầu năm 2025 cho thấy việc bổ sung polyphenol từ táo giúp cải thiện đáng kể các chỉ số liên quan đến bệnh thận giai đoạn đầu. Vì vậy, khi ăn táo tại nhà, bạn nên rửa sạch và ăn cả vỏ để hấp thụ trọn vẹn dưỡng chất.
4. Đậu đỏ
Bác sĩ y Lâm Quý (Đài Loan, Trung Quốc) cho biết, nếu đậu đen dưỡng thận âm thì đậu đỏ được Đông y trọng dụng nhờ khả năng "lợi tiểu, tiêu phù, bổ thận". Y học hiện đại phân tích thấy đậu đỏ chứa hàm lượng chất xơ hòa tan và protein thực vật rất cao nhưng lại ít chất béo xấu.
Việc tiêu thụ đậu đỏ giúp kiểm soát mức đường huyết và huyết áp – hai "kẻ thù" lớn nhất gây suy giảm chức năng lọc của cầu thận. Đặc biệt, đậu đỏ giúp thúc đẩy quá trình đào thải chất độc qua đường tiết niệu mà không làm mất đi các khoáng chất thiết yếu, giúp thận hoạt động nhẹ nhàng và bền bỉ hơn.
5. Mộc nhĩ
Tại các sạp đồ khô ở chợ Việt, mộc nhĩ (nấm mèo) là nguyên liệu cực rẻ nhưng lại giàu polysaccharid tự nhiên. Các hoạt chất này giúp bảo vệ tế bào thận và giảm tình trạng mất protein qua nước tiểu. Chất xơ trong các loại thực phẩm này còn hỗ trợ đào thải các kim loại nặng như cadmium và chì ra khỏi cơ thể trước khi chúng kịp tích tụ và gây độc cho thận.
Đây là giải pháp giải độc tự nhiên và hiệu quả mà y học dự phòng luôn khuyến khích để giữ cho mạch máu thận luôn thông thoáng. Nên ưn vừa phải để dưỡng thận, tốt cho tim mạch.
6. Dầu ô liu
Dầu ô liu ngày nay đã trở nên phổ biến trong gian bếp Việt và bán ở nhiều hàng quán như một lựa chọn lành mạnh cho sức khỏe.
Theo bác sĩ Lâm, cholesterol cao là kẻ thù giấu mặt gây xơ cứng mạch máu thận. Với hàm lượng axit béo không bão hòa đơn và các chất kháng viêm, dầu ô liu giúp giảm cholesterol ldl có hại, từ đó bảo vệ tính đàn hồi của thành mạch máu thận. Các nghiên cứu cũng cho thấy chỉ sau 9 tuần sử dụng dầu ô liu nguyên chất, các bệnh nhân mắc bệnh thận đã có sự cải thiện rõ rệt về chức năng lọc và giảm tình trạng stress oxy hóa khốc liệt.
Dấu hiệu thận gặp vấn đề
Dưỡng thận ngoài ăn uống còn phải ngủ nghỉ, vận động vừa phải, uống nước đúng cách và khám sức khỏe định kỳ. Nếu phát hiện các dấu hiệu thận suy yếu dưới đây thì cần đi khám ngay:
- Cảm giác mệt mỏi, uể oải kéo dài ngay cả sau khi đã nghỉ ngơi.
- Phù nề ở chân, bàn chân hoặc mí mắt sưng húp vào buổi sáng.
- Nước tiểu có nhiều bọt kéo lâu tan hoặc có màu sắc bất thường như tiểu ra máu.
- Thay đổi thói quen tiểu tiện như đi tiểu quá nhiều hoặc quá ít một cách đột ngột, tiểu buốt.
- Đau lưng vùng hạ sườn khó hiểu, kèm thói quen tiểu tiện thay đổi.
- Da dẻ xỉn màu hoặc luôn cảm thấy có vị kim loại trong miệng.
Theo trang Tasting Table, thớt là một trong những dụng cụ quan trọng nhất trong bộ dụng cụ nấu nướng của chúng ta. Gỗ là vật liệu tốt nhất về độ bền và cả giá trị thẩm mỹ khi nói đến thớt, nhưng bản chất của nó đòi hỏi một số biện pháp phòng ngừa để đảm bảo an toàn thực phẩm. Một trong những biện pháp phòng ngừa đó là biết bạn nên và không nên thái những gì trên thớt gỗ. Nhìn chung, thớt gỗ được coi là an toàn vì gỗ có tính xốp, và không giống như nhựa nơi vi khuẩn có thể trú ngụ, gỗ hấp thụ vi khuẩn, khô đi và vi khuẩn chết đi. Tất cả điều này chỉ diễn ra theo đúng kế hoạch nếu được bảo quản đúng cách.
Một trong những cách tốt nhất để giữ cho thớt gỗ sạch sẽ là tránh các loại thực phẩm có khả năng gây hại, đặc biệt là đồ nóng hoặc nhiều dầu mỡ . Chất béo trong các loại dầu khác nhau sẽ thấm vào các lỗ nhỏ trên gỗ, nơi chúng có thể bị mắc kẹt và gây hư hỏng. Mặc dù việc vệ sinh cẩn thận giúp kiểm soát vi khuẩn trên thớt gỗ, nhưng chất béo thấm vào mà bạn không hề hay biết sẽ bị ôi thiu và trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Ngay cả khi điều này không làm bạn bị ốm, nó cũng có thể khiến mọi thứ bạn thái sau đó đều có vị rất tệ.
Nhiệt độ từ thức ăn nóng cũng có thể gây ra hư hại lâu dài. Nhiệt độ cao tác động trực tiếp lên gỗ có thể làm cho gỗ bị cong vênh, theo thời gian dẫn đến nứt nẻ. Một chiếc thớt bị nứt không chỉ là một bề mặt thái không bằng phẳng, gây khó chịu hoặc nguy hiểm, mà còn là nơi trú ẩn lý tưởng cho vi khuẩn phát triển.
Nên thái loại thực phẩm nào trên thớt nào?
Trước nguy cơ mùi vị bị ôi thiu, vi khuẩn gây bệnh và bề mặt bị nứt nẻ, có lẽ bạn sẽ không bao giờ chế biến thức ăn nóng, nhiều dầu mỡ trên thớt gỗ của mình nữa. Nhận ra điều này là cơ hội tốt để nâng cấp toàn bộ bộ dụng cụ thớt của bạn. Bạn không chỉ nên tránh dùng một số loại thực phẩm nhất định trên thớt gỗ, mà thực tế bạn nên sử dụng các loại thớt khác nhau cho các loại thực phẩm khác nhau để tránh lây nhiễm chéo. Các đầu bếp chuyên nghiệp sử dụng hệ thống thớt mã màu mà các bà nội trợ nên học hỏi, gán các màu nhất định cho thịt và gia cầm sống, hải sản sống, rau củ quả đã rửa hoặc chưa rửa, sản phẩm từ sữa, bánh nướng và các loại thực phẩm khác.
Nên sử dụng các loại thớt nhựa có mã màu khác nhau cho những thực phẩm bạn không muốn thái trên thớt gỗ, ví dụ như các loại thực phẩm nóng và nhiều dầu mỡ, cũng như các loại trái cây có tính axit dễ ăn mòn gỗ, thịt sống và hải sản. Ngoài ra, hãy nhớ khử trùng thớt gỗ sau mỗi lần sử dụng, bất kể bạn thái gì trên đó. Điều này sẽ ngăn ngừa vi khuẩn bám lại và sinh sôi. Cách dễ dàng và hiệu quả để khử trùng thớt gỗ là sử dụng dung dịch an toàn thực phẩm gồm nước và giấm trắng. Sau đó, điều quan trọng là phải tôi dầu khoáng cho thớt gỗ, vì nó tạo ra một lớp màng bảo vệ chống lại vi khuẩn.
Nếu bạn chỉ sử dụng thớt gỗ cho những loại thực phẩm cụ thể và vệ sinh chúng sau mỗi lần sử dụng, bạn sẽ tránh được việc mùi vị khó chịu lan rộng và sự phát triển của vi khuẩn. Với những kỹ thuật này, thớt gỗ của bạn sẽ dùng được trong nhiều năm.
Nhiều người trung niên và lớn tuổi cố gắng duy trì thói quen đi bộ 10.000 bước mỗi ngày với hy vọng cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên, không ít người lại gặp tình trạng cân nặng không giảm, trong khi đầu gối ngày càng đau, leo cầu thang thì chân yếu hẳn đi.
Chuyên gia cho biết, nếu chỉ coi đi bộ là hình thức vận động duy nhất, thậm chí cố gắng "cày đủ bước" mỗi ngày, điều này không những không tốt mà còn có thể làm mất cơ nhanh hơn và gây hại cho khớp.
Đi bộ chỉ rèn luyện một loại cơ
Chuyên gia dinh dưỡng đồng thời là huấn luyện viên của Hiệp hội Y học Thể thao Mỹ, ông Khâu Thế Hân, chia sẻ một trường hợp: Một phụ nữ 62 tuổi kiên trì đi đủ 10.000 bước mỗi ngày trong vài tháng. Kết quả là cân nặng không giảm rõ rệt, nhưng đầu gối lại đau nghiêm trọng.
Ông giải thích, cơ thể con người có 2 loại cơ chính:
Cơ co chậm (cơ đỏ): Phụ trách sức bền.
Cơ co nhanh (cơ trắng): Phụ trách sức mạnh, khả năng chống đỡ và phản xạ chống ngã.
Các hoạt động như đi bộ hay chạy chậm trong thời gian dài chủ yếu chỉ kích thích cơ co chậm.
Theo chuyên gia, khi tuổi tăng lên, nhóm cơ bị suy giảm nhanh nhất lại chính là cơ co nhanh. Điều này đồng nghĩa với việc dù mỗi ngày đi đủ 10.000 bước, bạn vẫn không tác động được đến nhóm cơ đang bị teo đi nhanh nhất.
Thiếu protein, càng đi càng "hao cơ"
Nếu chế độ ăn thiếu protein, việc đi bộ kéo dài có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái dị hóa (phân giải). Khi đó, cơ thể sẽ "đốt" chính phần cơ vốn đã ít ỏi để tạo năng lượng.
Hậu quả là:
Khối lượng cơ giảm dần
Khớp mất lớp "đệm" bảo vệ
Mỗi bước đi giống như xương cọ xát trực tiếp vào nhau
Đây chính là nguyên nhân khiến nhiều người càng đi càng đau đầu gối.
3 chiến lược quan trọng để vừa giữ cơ, vừa bảo vệ khớp
Chuyên gia khuyến nghị, nếu đã xuất hiện đau gối, nên từ bỏ việc ép bản thân đi đủ 10.000 bước mỗi ngày, và thay vào đó:
1. Đi bộ nhẹ nhàng: Chỉ cần đi dạo thư giãn khoảng 15-20 phút mỗi ngày là đủ.
2. Kích hoạt cơ co nhanh bằng tập kháng lực: Điều thực sự cần thiết là "rèn luyện sức đề kháng". Bạn có thể từ từ thực hiện squat tại nhà với một chiếc ghế ổn định, hoặc buộc dây thun vào đùi để nâng chân bên. Kích thích trọng lượng cho cơ bắp một chút để phát triển các cơ co bóp nhanh.
3. Bổ sung dinh dưỡng đúng thời điểm: Trong vòng 30-60 phút sau khi tập kháng lực là "thời điểm vàng" để tổng hợp cơ.
Nên bổ sung sữa đậu nành không đường hoặc protein whey giúp cung cấp nguyên liệu cần thiết cho cơ bắp phục hồi và phát triển.
Tóm lại, đi bộ tốt cho sức khỏe nhưng không phải "càng nhiều càng tốt". Nếu thiếu tập kháng lực và dinh dưỡng phù hợp, bạn có thể rơi vào tình trạng càng vận động càng mất cơ – càng đi càng đau khớp.
Nước tăng lực hiện là ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD, với hơn một nửa dân số toàn cầu từng thử ít nhất một lần và hơn 20% sử dụng hàng tuần. Điều đó đồng nghĩa với việc có một lượng lớn người đã và đang sử dụng loại đồ uống này.
Theo các chuyên gia, vấn đề không nằm hoàn toàn ở bản thân nước tăng lực, mà ở liều lượng, tần suất và thời điểm sử dụng, cũng như lối sống tổng thể của người dùng.
Cơ chế tác động: caffeine và đường
Một video do Viện Giải phẫu Người (Institute of Human Anatomy) công bố năm 2023 đã giải thích chi tiết những gì xảy ra trong cơ thể khi bạn uống nước tăng lực.
Trong video, Justin Cottle - cựu Giám đốc phòng thí nghiệm của viện cho biết, tác động của nước tăng lực chủ yếu đến từ hai thành phần phổ biến nhất: caffeine và đường. Mặc dù những tác động này không chỉ riêng nước tăng lực mới có, nhưng đây là nguồn phổ biến và dễ tiếp cận nhất để hai yếu tố này cùng xuất hiện.
Caffeine “đánh lừa” não bộ
Caffeine hoạt động bằng cách chặn các thụ thể adenosine trong não. Bình thường, adenosine là phân tử giúp gửi tín hiệu khiến bạn cảm thấy buồn ngủ.
Caffeine có cấu trúc tương tự nên có thể “chiếm chỗ” các thụ thể này nhưng không kích hoạt chúng. Kết quả là não không nhận được tín hiệu mệt mỏi, khiến bạn cảm thấy tỉnh táo dù thực tế không hề được bổ sung năng lượng.
Tuy nhiên, hiệu ứng này chỉ là tạm thời. Khi caffeine hết tác dụng, lượng adenosine tích tụ trước đó sẽ đồng loạt gắn vào các thụ thể, tạo ra cảm giác mệt mỏi dồn dập - hiện tượng này thường được gọi là “tụt năng lượng”.
Kích hoạt phản ứng “chiến hay chạy”
Việc tiêu thụ caffeine còn kích thích tuyến yên và tuyến thượng thận, khiến cơ thể giải phóng adrenaline và norepinephrine - những hormone liên quan đến phản ứng “chiến đấu hoặc bỏ chạy”.
Ở liều cao, phản ứng này khiến nhịp tim tăng lên dù cơ thể không thực sự cần chiến đấu hay chạy trốn. Điều này có thể gây áp lực lên hệ tim mạch, đặc biệt ở những người ít vận động hoặc đã có bệnh nền.
Ngoài ra, trạng thái “chiến hay chạy” cũng khiến cơ thể tạm ngưng các chức năng như nghỉ ngơi và tiêu hóa, vốn bị xem là không cần thiết trong tình huống nguy hiểm.
Tác động của đường
Bên cạnh caffeine, lượng đường cao trong nước tăng lực cũng là vấn đề đáng lo ngại.
Đường kích hoạt hệ thống phần thưởng dopamine trong não. Theo Cottle, bản thân đường không hoàn toàn xấu, nhưng tiêu thụ quá nhiều có thể gây hại nghiêm trọng.
Trong quá trình tiêu hóa, đường được phân giải thành glucose và fructose, sau đó được lưu trữ dưới dạng mỡ. Điều này có thể ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất, và các nghiên cứu vẫn đang tiếp tục tìm hiểu mối liên hệ giữa đường với các rối loạn chuyển hóa và thần kinh.
Vấn đề nằm ở cách sử dụng
Việc thỉnh thoảng sử dụng nước tăng lực có thể không gây vấn đề lớn đối với người khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu bạn có chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, ít vận động hoặc có sẵn vấn đề sức khỏe, thì ngay cả một lon nước tăng lực cũng có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hiện tại.
Tóm lại, nước tăng lực không hoàn toàn có hại nhưng việc sử dụng thiếu kiểm soát có thể dẫn đến nhiều hệ lụy cho cơ thể, từ cảm giác mệt mỏi đến các nguy cơ về tim mạch và chuyển hóa.
Trong khi nhiều người sẵn sàng chi hàng triệu đồng cho thực phẩm chức năng với kỳ vọng cải thiện sức khỏe và kéo dài tuổi thọ, thì ít ai ngờ rằng một loại thực phẩm quen thuộc, giá rẻ lại mang đến hiệu quả không kém. Đó chính là đậu nành - nguồn protein thực vật được các chuyên gia dinh dưỡng đánh giá cao nhờ khả năng bảo vệ tim mạch, giảm bệnh tật và góp phần nâng cao chất lượng sống nếu được sử dụng đúng cách, đều đặn.
Protein thực vật và “chìa khóa” cho tuổi thọ
Những năm gần đây, ngày càng nhiều nghiên cứu khoa học khẳng định vai trò của protein thực vật đối với sức khỏe lâu dài. Một nghiên cứu công bố tháng 1/2024 trên Tạp chí Dinh dưỡng Lâm sàng Hoa Kỳ đã theo dõi hơn 40.000 người trong độ tuổi từ 38 đến 59, phân tích mối liên hệ giữa lượng protein tiêu thụ và tình trạng sức khỏe trong thời gian dài.
Kết quả cho thấy, những người tiêu thụ nhiều protein thực vật ở độ tuổi trung niên có khả năng duy trì sức khỏe tốt và sống thọ hơn so với nhóm tiêu thụ ít. Đáng chú ý, cứ mỗi 3% năng lượng hằng ngày được bổ sung từ protein thực vật, khả năng kéo dài tuổi thọ và giảm nguy cơ bệnh tật trong giai đoạn sau của cuộc đời có thể tăng tới 46%.
Không chỉ dừng lại ở tuổi thọ, chế độ ăn giàu protein thực vật còn giúp giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mãn tính. Nhóm người này có tỷ lệ suy giảm trí nhớ, suy giảm nhận thức và các vấn đề sức khỏe tinh thần thấp hơn đáng kể. Các nhà nghiên cứu lý giải rằng thực phẩm có nguồn gốc thực vật giúp giảm cholesterol xấu, hỗ trợ hạ huyết áp, cải thiện độ nhạy insulin và giảm tình trạng viêm trong cơ thể - những yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tim mạch.
Một nghiên cứu khác công bố tháng 2/2024 trên chuyên trang “Thực phẩm tự nhiên” của tạp chí Nature tiếp tục củng cố nhận định này. Theo đó, việc thay thế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và một phần sản phẩm từ sữa bằng thực phẩm giàu protein thực vật có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh mãn tính, đồng thời góp phần kéo dài tuổi thọ.
Những kết quả này cho thấy, thay vì phụ thuộc vào các loại thực phẩm bổ sung đắt đỏ, việc điều chỉnh chế độ ăn uống theo hướng tăng cường thực phẩm có nguồn gốc thực vật là một giải pháp bền vững, khoa học và phù hợp với đa số người dân.
Đậu nành - nguồn protein thực vật “vàng”
Trong số các thực phẩm giàu protein thực vật, đậu nành được xem là lựa chọn nổi bật. Theo Phó giáo sư Bành Tinh Vân, thuộc Học viện Khoa học Thực phẩm và Kỹ thuật Dinh dưỡng (Trung Quốc), hàm lượng protein trong đậu nành có thể đạt khoảng 35%. Đặc biệt, tỷ lệ hấp thu của protein từ đậu nành lên tới hơn 0,9 - tương đương với protein từ thịt và trứng.
Chính vì vậy, đậu nành được đánh giá là loại protein thực vật có giá trị sinh học cao, có thể thay thế một phần hoặc thậm chí toàn bộ protein động vật trong khẩu phần ăn nếu sử dụng hợp lý.
Không chỉ dừng lại ở hạt đậu nành, các sản phẩm chế biến như sữa đậu nành, đậu phụ, đậu phụ khô, váng đậu hay tào phớ cũng đều chứa lượng protein chất lượng cao. Những thực phẩm này không chỉ dễ ăn, dễ chế biến mà còn phù hợp với nhiều đối tượng, từ trẻ em đến người cao tuổi.
Theo “Hướng dẫn chế độ ăn uống cho cư dân Trung Quốc” năm 2022, mỗi người nên tiêu thụ từ 105-175 gram đậu nành mỗi tuần, tương đương khoảng 15-25 gram mỗi ngày để đảm bảo lợi ích sức khỏe tối ưu.
Giải đáp những hiểu lầm phổ biến:
Dù mang lại nhiều lợi ích, đậu nành vẫn thường bị hiểu sai, khiến không ít người e ngại khi sử dụng.
1. Đậu nành gây ung thư vú?
Theo bác sĩ Trịnh Oánh, Giám đốc Khoa Phòng chống Ung thư của Bệnh viện Ung thư Đại học Phúc Đán, cả nghiên cứu thực tế và thí nghiệm đều không ủng hộ quan điểm này. Ngược lại, nhiều nghiên cứu cộng đồng cho thấy việc tiêu thụ đậu nành có liên quan đến việc giảm nguy cơ ung thư vú. Đối với bệnh nhân ung thư, sử dụng đậu nành hợp lý còn giúp giảm nguy cơ tái phát và tử vong.
2. Người mắc bệnh thận không nên ăn đậu nành?
Chuyên gia dinh dưỡng Lư Vị (Bệnh viện trực thuộc Đại học Tôn Trung Sơn) cho biết đây là quan niệm chưa chính xác. Protein từ đậu nành có thể giúp giảm tình trạng lọc cầu thận quá mức. Tuy nhiên, người mắc bệnh thận cần kiểm soát lượng tiêu thụ, không nên vượt quá 20 gram mỗi ngày.
3. Trẻ em ăn đậu nành sẽ dậy thì sớm?
Theo bà Hùng Trúc Quyên, Giám đốc Khoa Dinh dưỡng Lâm sàng Bệnh viện Ung thư Tứ Xuyên, hiện chưa có bằng chứng khoa học nào chứng minh điều này. Phytoestrogen trong đậu nành khác biệt đáng kể với estrogen trong cơ thể người và lượng hấp thụ hằng ngày không đủ để gây ảnh hưởng đến quá trình dậy thì.
Người ta bảo: "Đàn bà hơn nhau ở tấm chồng", tôi xin bổ sung: "Đàn ông thua nhau ở mống vợ". 🙂
Vợ ơi! Tôi bị cô làm cho xấu mặt, làm cho ức chế nhiều lần lắm rồi! Cô có biết không?
Như mới bữa trước đây này, có thằng em cùng công ty hỏi vay tôi 5 trăm, tôi thú thật là tôi không có. Thế rồi lúc ăn trưa, tôi móc ví trả tiền cơm, thì lại thấy hai triệu từ trong ví rơi ra, thằng em cùng công ty cũng đã nhìn thấy, tôi xấu hổ quá, chả biết giải thích với nó sao cả! Tại sao cô lại lén lút bỏ tiền vào ví tôi hả? Ai cho cô cái quyền đó? Ai cho phép cô làm điều đó? Cô đã biến tôi thành một thằng đàn ông bẩn tính, keo kiệt trong mắt anh em đồng nghiệp, cô có biết không? 🙂
Hơn nữa, bữa sáng, bữa tối tôi đều ăn ở nhà, chỉ mỗi bữa trưa là ăn ngoài, hết giờ làm tôi cũng về nhà ngay, không quán xá la cà, thì cho nhiều tiền vào ví để làm cái gì? Cô có biết đàn ông mang nhiều tiền trong ví là dễ sa đà, hư hỏng lắm hay không? 🙂
Rồi hôm nọ cũng thế. Mấy thằng trong khu gọi tôi đi uống bia, chúng nó gọi cả chục cuộc, nhưng tôi mải bế con, không muốn đi, và cố tình không nghe máy. Ấy vậy mà cô từ đâu chạy về, lanh chanh nhấc máy, rồi bảo là các anh đợi chồng em một tí, em sẽ bế con cho chồng em để chồng em đến uống bia với các anh ngay! Chẳng lẽ, cô không hiểu rằng rượu bia có hại cho sức khỏe? 🙂
Còn nữa, người tôi ít mồ hôi, lại làm việc trong văn phòng, không phải ra nắng, ra bụi, nên quần áo mặc phải ít nhất hai ba ngày mới có mùi. Ấy thế mà cái áo tôi mới mặc lúc sáng, chiều về cởi ra treo lên móc, định mai mặc tiếp, thì quay đi quay lại, mắt trước mắt sau, đã thấy cô mang ngâm vào chậu xong ngồi cặm cụi giặt rồi. Cô có biết là quần áo giặt nhiều sẽ chóng sờn, chóng rách hay không? 🙂
Cả cái vụ sinh nhật tôi cũng vậy. Mấy chục năm nay, tôi chả tổ chức sinh nhật bao giờ, cũng có sao đâu? Thế mà từ ngày lấy cô, năm nào đến sinh nhật tôi là cô cũng mua bánh, mua hoa, mua nến về, rồi sắp cơm mời mọi người đến liên hoan tưng bừng, rồi thì mọi người lại tặng quà, ríu rít chúc mừng, làm tôi thấy ngại vô cùng! 🙂
Chưa hết, cô thừa biết là tôi bị đau dạ dày, bác sĩ khuyên không nên ăn quá no. Vậy mà ngày nào cô cũng nấu rõ nhiều món, toàn món lạ, món ngon, làm tôi cứ phải ăn đến khi cái bụng căng tròn. Cô muốn tôi bị bệnh dạ dày hành hạ trong đau đớn thì cô mới hả lòng hả dạ đúng không? 🙂
Ngoài bệnh dạ dày, tôi còn bị đau lưng, đau cột sống, bác sĩ dặn không nên hoạt động mạnh, không nên ngọ nguậy, lắc lư, uốn éo lung tung. Ấy vậy mà hôm nào đi ngủ, cô cũng thả rông, rồi mặc mỗi cái váy ngắn cũn, mỏng tang, làm tôi không thể kìm lòng, rồi lại phải dằn vặt, đấu tranh tư tưởng xem mình có nên làm trái lời bác sĩ hay không?! 🙂
Tôi không biết kiếp trước tôi đã gây ra tội gì, mà kiếp này lại lấy cô làm vợ!
Thôi thì hi vọng là sẽ chỉ phải sống cùng cô đến hết kiếp này, còn kiếp sau, mong là chúng ta sẽ không gặp lại!
Gây chú ý khi góp mặt trong dự án điện ảnh 'Anh Hùng', NSƯT Lê Thiện khẳng định bà trân trọng và muốn ủng hộ tác phẩm điện ảnh đầu tay của Võ Thạch Thảo.
Hôm 16.3, nhà sản xuất Anh Hùng vừa có buổi gặp gỡ truyền thông để chia sẻ về dự án mới. Sự kiện quy tụ dàn sao Việt gồm NSƯT Lê Thiện, diễn viên Thái Hòa, diễn viên Hồng Ánh, diễn viên Võ Tấn Phát, diễn viên Phương Thanh…
Lý do NSƯT Lê Thiện đóng phim 'Anh Hùng'
Tại sự kiện, dàn diễn viên cũng có những chia sẻ liên quan đến vai diễn trong phim. Ở tuổi 81, việc NSƯT Lê Thiện góp mặt trong dự án này gây tò mò. Nói về lý do, nữ nghệ sĩ chia sẻ thẳng thắn: “Khi ngỏ mời, đạo diễn Võ Thạch Thảo có nói một câu rằng “đây là tác phẩm đầu tay”. Tôi rất quý trọng những bạn diễn viên, đạo diễn trẻ tâm huyết với sự nghiệp. Thảo là một trong những đạo diễn mà tôi từng cộng tác và yêu quý, tôi xem Thảo như con cháu của mình”.
Theo NSƯT Lê Thiện, tác phẩm đầu tay ở vai trò đạo diễn có ý nghĩa đặc biệt đối với Võ Thạch Thảo. Nên khi được đặt vấn đề, bà sẵn sàng sắp xếp thời gian, lịch trình để đồng hành. Khi nói về cát sê, diễn viên Dù gió có thổi thẳng thắn: “Bạn ấy muốn trả bao nhiêu thì trả. Vì Thảo là người đạo diễn tôi rất quý, người nhỏ nhắn nhưng rất gan lì, và điều đó làm tôi xúc động”.
Dù đã đảm nhận không ít vai người cha nhưng Thái Hòa vẫn nhận lời đóng chính Anh Hùng. Về vấn đề này, nam diễn viên chia sẻ: “Tôi đã làm việc với Thảo từ Cây táo nở hoa và tôi tin tưởng vào sự tinh tế của cô trong việc quan sát diễn xuất. Tham gia phim mới, tôi tin tưởng vào con người, quan điểm cuộc sống, tình yêu của cô nên tôi nhận lời. Trong quá trình tìm hiểu vai diễn, qua mỗi ngày tôi lại càng thích nó hơn”.
Về câu chuyện áp lực doanh thu, anh khẳng định không quan tâm và chỉ dành công sức cố gắng làm tốt nhất có thể và làm hài lòng đạo diễn.
Với chủ đề “lật mặt anh hùng từ thiện tiền tỉ”, đạo diễn Võ Thạch Thảo nhận nhiều câu hỏi về nguồn cảm hứng có thật để thực hiện bộ phim. Trong đó, câu chuyện về mẹ Bắp rầm rộ mạng xã hội năm 2025 nhiều lần được đề cập. Phản hồi về những nghi vấn này, nữ đạo diễn khẳng định cô đã có ý tưởng về phim từ năm 2021, và đến năm 2024 mới bắt đầu phát triển.
“Khi làm phim Cây táo nở hoa cùng anh Thái Hòa, cả hai anh em từng có nói chuyện với nhau về ý tưởng này. Mãi đến 2024, tôi mới bắt đầu phát triển thành kịch bản vì phải đi tìm một điểm mấu chốt mình muốn kể. Dù có chuẩn bị từ trước nhưng sự va chạm với những câu chuyện thực tế là khó tránh khỏi. Khi nghĩ về câu chuyện và tình huống thực tế xảy ra, tôi có sự tham khảo nhất định nhưng dựa trên quan sát thời cuộc, từ xã hội đương thời chứ tôi đã biết chính xác phải kể gì. Từ thiện chỉ là bề nổi, đằng sau còn có câu chuyện người cha nữa”, cô cho biết.
Về những lời bàn tán về việc từ lĩnh vực truyền hình chuyển sang làm phim điện ảnh, Võ Thạch Thảo khẳng định xuất phát điểm của đạo diễn không quan trọng. Thay vào đó, cô đặt mục tiêu làm tốt nhất có thể, xem đây là môi trường rèn luyện kỹ năng kể chuyện của mình. “Tôi biết điện ảnh có yêu cầu kể chuyện khác, nhưng có chi tiết tương đồng giữa hai mảng là cảm xúc gửi đến khán giả. Tôi nghĩ rằng mình đã làm việc với một ê kíp trong mơ, bù đắp phần thiếu sót của tôi. Mỗi ngày làm việc với họ tôi học được nhiều thứ”, nữ đạo diễn bày tỏ.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. Vì một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hãy ghé thăm chúng tôi, hãy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.
VN
