Tổng thống Trump đề nghị quốc hội duyệt ngân sách quốc phòng gần 1.500 tỷ USD cho năm 2027, khi cuộc chiến với Iran khiến chi phí leo thang.

Nhà Trắng ngày 3/4 công bố yêu cầu trên trong bản đề xuất ngân sách 92 trang trình lên quốc hội, kèm theo bản tóm tắt nêu rõ những ưu tiên của chính quyền Mỹ đối với các cơ quan liên bang.

Trong đề xuất, Tổng thống Donald Trump đề nghị quốc hội nhanh chóng phê duyệt hơn 1.100 tỷ USD ngân sách quốc phòng thông qua quy trình phân bổ ngân sách tiêu chuẩn, đồng thời phân bổ thêm hơn 350 tỷ USD bằng cơ chế bỏ phiếu đặc biệt để không cần đến ủng hộ từ phe Dân chủ.

Đề xuất này sẽ tăng chi tiêu của Lầu Năm Góc lên 1.500 tỷ USD, cao hơn 40% so với năm ngoái, mức tăng mạnh nhất kể từ Thế chiến II, khi chính quyền Mỹ đang nỗ lực duy trì các hoạt động quân sự ở Iran và bổ sung kho vũ khí gần cạn kiệt.

Kế hoạch không có tính ràng buộc, nhưng đóng vai trò là tuyên bố về các ưu tiên của chính quyền Mỹ khi quốc hội bắt đầu soạn thảo dự luật chi tiêu.


Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng hôm 2/4. Ảnh: AFP

Yêu cầu ngân sách khổng lồ cho thấy áp lực tài chính ngày càng tăng của cuộc xung đột tại Trung Đông, hiện sắp bước sang tuần thứ 6, đồng thời châm ngòi cho một cuộc đối đầu chính trị tại quốc hội Mỹ về phương án chi trả cho kế hoạch tăng mạnh ngân sách quân sự.

Truyền thông Mỹ, dẫn thông tin từ các buổi điều trần kín tại quốc hội, cho biết cuộc chiến với Iran có thể tiêu tốn tới 2 tỷ USD mỗi ngày, cho thấy gánh nặng tài chính ngay cả khi chưa tính đến chi phí bổ sung vũ khí dài hạn.

Để bù đắp một phần chi phí tăng thêm, ông Trump đề xuất cắt giảm khoảng 73 tỷ USD ngân sách ngoài quốc phòng, tương đương 10%, nhằm "loại bỏ các chương trình thức tỉnh (woke) hay những chương trình lãng phí và bị vũ khí hóa cho mục đích chính trị", đồng thời tăng trách nhiệm chi trả các chương trình phúc lợi của chính quyền bang và địa phương.

Tổng thống nhấn mạnh việc tăng ngân sách quốc phòng là nhiệm vụ cấp bách, khẳng định ưu tiên hàng đầu lúc này là đầu tư cho quân sự, dù có phải cắt giảm các chương trình an sinh xã hội của liên bang.

"Mỹ không thể gánh vác hết các khoản chi cho nhà trẻ, hỗ trợ y tế hay chăm sóc sức khỏe người cao tuổi", ông Trump phát biểu tại một sự kiện nội bộ gần đây, thêm rằng những trách nhiệm này nên được chuyển giao cho các bang, để chính quyền Mỹ tập trung toàn lực vào việc "bảo vệ quân sự".

Các lãnh đạo phe Cộng hòa đã bày tỏ thái độ cởi mở trước phương án ngân sách do Tổng thống đưa ra, nhất là khi họ đang ráo riết thúc đẩy tăng chi tiêu cho quốc phòng và thực thi luật di trú. Tuy nhiên, kế hoạch vẫn có thể bị phản đối ngay trong chính nội bộ đảng, khi một số nghị sĩ đang lo ngại về tình trạng thâm hụt ngân sách liên bang ngày càng trầm trọng.

Mỹ hiện đối mặt với mức thâm hụt hàng năm xấp xỉ 2.000 tỷ USD, trong khi tổng nợ công đã vượt ngưỡng 39.000 tỷ USD. Thực trạng trên khiến dư địa ngân sách cho các khoản chi tiêu mới trở nên hạn hẹp.

Các nghị sĩ lưỡng đảng cũng bày tỏ quan ngại về quy mô tăng cường quân sự được đề xuất, đặc biệt khi chính quyền Mỹ vẫn chưa cung cấp thông tin chi tiết về những kế hoạch sắp tới trong cuộc xung đột với Iran.

Phe Dân chủ lập tức công kích đề xuất ngân sách quốc phòng mới của Tổng thống. Bà Patty Murray, người đứng đầu cơ quan ngân sách của đảng Dân chủ tại Thượng viện, cảnh báo rằng kế hoạch này đang ưu tiên súng đạn hơn nhu cầu thiết yếu của người dân, đồng thời cáo buộc ông Trump đang theo đuổi những "cuộc chiến liều lĩnh ở nước ngoài".

"Ông Donald Trump có thể sẵn lòng chi tiền cho bom đạn tại Trung Đông hơn là chăm lo cho các gia đình ngay tại Mỹ, nhưng tôi thì không", bà Murray tuyên bố.

Ngoài lĩnh vực quốc phòng, chính quyền Mỹ còn đề xuất tăng ngân sách cho các cơ quan thực thi pháp luật liên bang, trong đó có khoản bổ sung hơn 40 tỷ USD cho Bộ Tư pháp.

Ông Trump đang đề nghị cấp 152 triệu USD để khởi động dự án mở cửa lại nhà tù Alcatraz trên đảo ở vịnh San Francisco, song đây là con số quá nhỏ bé so với tổng chi phí ước tính lên tới 2 tỷ USD.

Bản đề xuất này có thể khiến nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới, nhưng phe Cộng hòa cho rằng việc tăng ngân sách quốc phòng sẽ giúp đưa chi tiêu quân sự Mỹ tiến tới mức 5% GDP và tăng cường khả năng răn đe.

VietBF@sưu tập

Hai trực thăng Mỹ trúng hỏa lực Iran khi đang làm nhiệm vụ tìm kiếm phi công tiêm kích bị bắn rơi trước đó, theo NBC News.

Hãng thông tấn Mehr và Tasnim của Iran ngày 3/4 đưa tin một trực thăng Black Hawk của Mỹ "đã bị tấn công khi đang tham gia tìm kiếm phi công", đồng thời công bố hình ảnh cho thấy một phi cơ bốc khói trên bầu trời. Chưa rõ hình ảnh được chụp vào thời điểm và vị trí nào.

Một quan chức giấu tên Mỹ sau đó nói với kênh NBC News rằng "hai trực thăng đã trúng đạn khi tham gia chiến dịch tìm kiếm cứu nạn liên quan tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran". Người này khẳng định những người trên hai trực thăng đều an toàn.

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, chưa bình luận về thông tin.


Ảnh được cho là trực thăng Mỹ trúng đạn khi tìm kiếm phi công tại Iran ngày 3/4. Ảnh: Tasnim

Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với NBC News cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump từ chối thảo luận chi tiết liên quan đến hoạt động tìm kiếm cứu nạn đang diễn ra tại Iran. Tuy nhiên, ông bày tỏ thất vọng khi truyền thông Mỹ đưa tin về nỗ lực này.

Khi được hỏi liệu các sự việc mới diễn ra có ảnh hưởng đến những cuộc đàm phán với Iran hay không, ông Trump đáp rằng "hoàn toàn không, đây là chiến sự, nước Mỹ đang trong xung đột".

Các quan chức Mỹ ngày 3/4 xác nhận với kênh CBS News rằng một tiêm kích đa năng F-15E bị bắn rơi trên bầu trời Iran. Một trong hai phi công đã được giải cứu, lực lượng Mỹ đang tìm kiếm người còn lại.

Video trên mạng xã hội cho thấy 3 máy bay Mỹ di chuyển tầm thấp ở miền trung Iran, dường như để tìm phi công bị bắn rơi.

Đây là lần đầu tiên một máy bay Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2. Quân đội Mỹ dường như đã mất hơn 20 máy bay các loại trong chiến sự, trong đó có máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry và tiêm kích tàng hình F-35A, phần lớn do trúng hỏa lực Iran khi đậu tại sân bay.

VietBF@sưu tập

Iran thông báo đã bắn hạ một cường kích A-10 Mỹ, báo NY Times cho biết phi công phóng ghế thoát hiểm và được giải cứu an toàn.

"Văn phòng thông tấn quân sự cho biết một cường kích A-10 Mỹ đã bị hệ thống phòng không Iran bắn rơi ở vùng biển phía nam và rơi xuống khu vực thuộc vịnh Ba Tư", hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin hôm nay.

Báo New York Times trước đó dẫn lời hai quan chức Mỹ giấu tên cho biết một cường kích A-10 rơi tại vịnh Ba Tư và phi công đã được giải cứu. Các quan chức này không cung cấp thêm thông tin chi tiết về vụ cường kích A-10 trúng đạn, như diễn biến và địa điểm cụ thể.

Một quan chức Mỹ xác nhận với CNN rằng chiếc A-10 bị Iran bắn trúng. "Phi công đã cố gắng điều khiển máy bay ra khỏi không phận đối phương trước khi phóng ghế thoát hiểm", người này cho hay.

Cường kích A-10 tiếp dầu khi tham gia chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng ngày 9/3. Video: USAF

Theo ABC News, sự việc xảy ra khi chiếc A-10 đang yểm trợ hỏa lực cho lực lượng tìm kiếm cứu nạn tổ bay F-15E bị bắn rơi ở Iran.

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin trên.

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Cain hồi giữa tháng 3 thông báo phi đội cường kích A-10 đã "bắt đầu tham chiến và đang săn tìm xuồng các tấn công nhanh trên eo biển Hormuz".

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth ngày 26/3 tuyên bố năng lực phòng thủ bờ biển của Iran "đã bị hạn chế tối đa", tới mức cường kích A-10 cùng trực thăng AH-64 Apache có thể "bay tự do khắp không phận Iran", trong đó có cả eo biển Hormuz.

A-10 là cường kích do hãng Fairchild Republic phát triển từ đầu thập niên 1960 để thay thế dòng A-1 Skyraider, sản xuất hàng loạt từ năm 1972 và biên chế vào không quân Mỹ năm 1977.

Đây là máy bay được chế tạo chuyên biệt cho nhiệm vụ yểm trợ đường không tầm gần cho bộ binh, ưu tiên khả năng tấn công xe tăng, thiết giáp và lực lượng mặt đất đối phương, khiến chúng được mệnh danh là "sát thủ diệt tăng". Những chiếc A-10 cũng có thể đóng vai trò trạm kiểm soát không lưu tiền phương, điều phối các chiến đấu cơ khác tấn công mục tiêu mặt đất.

Điểm mạnh của A-10 là độ bền và khả năng sống sót cao. Phi công được bảo vệ bởi phần thân dạng bồn tắm làm bằng titan, có thể chịu được đạn pháo 23 mm. Động cơ máy bay được bố trí trên cánh đuôi ngang và trong cánh đuôi đứng, giúp chúng không hút các mảnh vụn từ đường băng dã chiến và hạn chế một phần tín hiệu nhiệt trước đầu dò hồng ngoại của tên lửa vác vai.


Cường kích A-10 tham gia chiến dịch nhằm vào Iran ngày 9/3. Ảnh: USAF

Dù vậy, A-10 cũng tồn tại một số điểm yếu như tốc độ chậm, khả năng cơ động kém, thiếu các hệ thống gây nhiễu và chỉ thị mục tiêu tiên tiến. Điều này khiến chúng chỉ có thể phát huy tối đa ưu thế khi không quân Mỹ đã làm chủ hoàn toàn bầu trời, không còn mối đe dọa từ tiêm kích và các tổ hợp tên lửa phòng không đối phương.

VietBF@sưu tập

Truyền thông Israel và Mỹ đưa tin một trong hai phi công điều khiển tiêm kích bị Iran bắn rơi đã được giải cứu.

CBS News dẫn lời hai quan chức Mỹ am hiểu vấn đề xác nhận tiêm kích F-15E của nước này đã bị bắn rơi trên bầu trời Iran và một trong hai phi công điều khiển máy bay đã được các lực lượng Mỹ giải cứu. Chiến dịch tìm kiếm phi công còn lại vẫn tiếp tục diễn ra.

Kênh Channel 12 của Israel cũng đưa thông tin tương tự, cho biết phi công Mỹ đã được sơ tán khỏi Iran.

Trước đó, video trên mạng xã hội cho thấy 3 máy bay Mỹ di chuyển tầm thấp ở miền trung Iran, dường như để tìm phi công tiêm kích mà Tehran tuyên bố bắn hạ.

Phóng viên hãng tin Tasnim tại tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad dẫn lời các nguồn tin cho hay lực lượng Mỹ đã triển khai chiến dịch tìm kiếm từ sáng nay nhằm giải cứu các phi công. Chiến dịch này có sự tham gia của trực thăng HH-60 và một máy bay tìm kiếm cứu nạn chiến đấu HC-130J Combat King II.

Những nỗ lực giải cứu dường như đã được ghi lại trong một số video đăng tải trên mạng xã hội. Trong video, có thể thấy một máy bay đang bay thấp gần mặt đất trong khi hai trực thăng theo sát phía sau.


Chiếc ghế phóng thoát hiểm của phi công được tìm thấy ở Iran, phù hợp với loại được sử dụng trên tiêm kích F-15. Ảnh: CNN

Hiện chưa rõ vị trí chính xác chiếc tiêm kích bị rơi tại Iran. Quân đội Mỹ và Nhà Trắng chưa đưa ra bình luận về số phận hay tình trạng của các phi công.

Sự việc, nếu được xác nhận, sẽ đánh dấu lần đầu tiên một máy bay Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran trong suốt cuộc xung đột.

Hình ảnh do truyền thông nhà nước Iran công bố cùng ngày cho thấy một chiếc ghế phóng thoát hiểm trên tiêm kích bị hư hại nằm trên mặt đất. Phân tích của CNN chỉ ra rằng chiếc ghế phù hợp với mẫu được sử dụng trên tiêm kích F-15E. Một phân tích trước đó từ CNN về các hình ảnh do truyền thông Iran công bố cũng cho thấy những mảnh vỡ máy bay khớp với hình ảnh tư liệu về một chiếc F-15 thuộc biên chế không quân Mỹ.

VietBF@sưu tập

Việc biện minh lý do tấn công Iran vì chương trình hạt nhân của Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump giờ đây cần có một giải pháp liên quan vấn đề này để rút khỏi cuộc chiến.

Như tuyên bố trước đó của Tổng thống Trump, Mỹ hôm qua 3.4 tiếp tục tấn công mạnh mẽ nhằm vào Iran khi đánh sập hoàn toàn cây cầu lớn nhất của nước này. Chủ nhân Nhà Trắng cảnh báo sẽ còn nhiều diễn biến nữa, đồng thời đe dọa hủy các nhà máy điện của đối phương.

Ngược lại, Hãng thông tấn Tasnim dẫn thông báo từ Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng ngày tuyên bố đã bắn rơi thêm một máy bay tiêm kích thế hệ 5 tàng hình F-35 của Mỹ. Tasnim đăng tải nhiều hình ảnh được cho là chụp mảnh vỡ máy bay, nhưng giới phân tích cho rằng hình ảnh đó có thể là của dòng chiến đấu cơ F-15. Phía Mỹ chưa lên tiếng phản hồi về thông báo của IRGC.

Từ thách thức
Giữa tình hình chiến sự vẫn leo thang, 2 chuyên gia Heather Williams và Joseph Rodgers, thuộc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá Tổng thống Trump thực tế cần một lối thoát nhanh chóng và giữ thể diện để giải quyết vấn đề hạt nhân nếu ông muốn đạt được các mục tiêu của mình như đã nêu trong bài phát biểu ngày 1.4.


Cây cầu ở Iran bị Mỹ đánh phá vào ngày 3.4

Ảnh: Reuters

Quay lại tháng 6.2025, Mỹ và Israel tiến hành chiến dịch quân sự "Búa nửa đêm" và "Sư tử trỗi dậy" để tấn công vào các cơ sở hạt nhân Fordow và Isfahan của Iran. Sau cuộc tấn công, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tự tin tuyên bố "tham vọng hạt nhân của Iran đã bị xóa sổ". Nhưng thực tế, cuộc tấn công khi đó được cho là chỉ phá hủy một số máy ly tâm, thiết bị và cơ sở vật chất, còn các chi tiết quan trọng về chương trình hạt nhân vẫn chưa rõ bị thiệt hại thế nào.

Quan trọng nhất, kho dự trữ uranium được cho là đã làm giàu đến 60% của Iran ở đâu? Theo Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi phát biểu vào ngày 9.3, kho dự trữ hạt nhân đang ở 2 địa điểm: khu phức hợp đường hầm ngầm Isfahan, cùng với Natanz.

Liên quan vấn đề này, một câu hỏi khác là tình trạng thiết bị hạt nhân và chuyên môn của Iran. Sau chiến dịch "Sư tử trỗi dậy", đại diện Israel còn tiết lộ nước này đã ám sát 14 nhà khoa học hàng đầu của Iran và tấn công các cơ sở sản xuất máy ly tâm trên khắp nước này. Nhưng dường như Iran vẫn duy trì một số năng lực hạt nhân, vận hành một số lò phản ứng nghiên cứu và điện hạt nhân. Ngoài ra, có thể có các máy ly tâm khác thực tế được cất giữ thành công ở các cơ sở ngầm để tiếp tục chương trình hạt nhân bí mật.

Đến chọn lựa
Nhiều thông tin gần đây cho thấy Tổng thống Trump đang xem xét triển khai quân đội để chiếm giữ hoặc phá hủy kho dự trữ 440,9 kg uranium làm giàu 60% của Iran. Nếu dùng giải pháp quân sự, ông Trump có thể có 3 chọn lựa.

Thứ nhất, Lầu Năm Góc có thể chọn tiến hành một chiến dịch không kích kéo dài nhằm phá hủy các cơ sở ngầm. Đây là lựa chọn ít rủi ro nhất về mặt chính trị vì không dùng đến lực lượng mặt đất. Nhưng đây cũng là chọn lựa khó thành công nhất. Trong chiến dịch "Búa nửa đêm" hồi tháng 6.2025, Mỹ đã dùng vũ khí "phá boongke", nhưng kết quả dường như chỉ khiến vật liệu hạt nhân của Iran bị vùi lấp dưới đất chứ không bị phá hủy. Nên với chọn lựa này, sau tấn công, Mỹ và Israel sẽ phải liên tục theo dõi các địa điểm bị tấn công và sẵn sàng tiếp tục tấn công nếu Iran tìm cách phục hồi cơ sở.

Lựa chọn thứ hai là tiến hành đột kích các cơ sở mục tiêu để phá hủy vật liệu cùng thiết bị từ bên trong. Chọn lựa này đòi hỏi một lực lượng viễn chinh lớn để bảo vệ một vành đai xung quanh các cơ sở, các đội phá hủy để phá vỡ các lối vào đường hầm bị chôn vùi và các đội phá hủy cơ sở. Mỗi nhân lực đều phải trang bị các thiết bị chuyên dụng. Khi cho nổ từ bên trong, Iran khó có thể phục hồi vật liệu hạt nhân. Nhưng nếu không có kiểm chứng hiệu quả, thì không có gì đảm bảo rằng tất cả các vật liệu phân hạch đã bị phá hủy.

Lựa chọn thứ ba là tấn công phá vỡ các lối vào đường hầm, xác định và loại bỏ vật liệu hạt nhân, rồi vận chuyển ra khỏi Iran. Muốn làm được điều này, Mỹ cần huy động lực lượng khổng lồ cả binh sĩ chiến đấu lẫn hậu cần, triển khai máy bay vận chuyển hàng hóa và nhiều phương tiện cần thiết để đưa vật liệu ra khỏi Iran. Chiến dịch như vậy được các chuyên gia quân sự mô tả là "đặc biệt phức tạp nhất trong lịch sử". Không những vậy, chọn lựa này cũng đầy rủi ro.

Tất nhiên, vẫn có thể có những giải pháp ngoại giao nhưng cũng không hề dễ dàng, bởi sau những gì đã xảy ra với Iran, thể chế cầm quyền nước này nhiều khả năng càng quyết tâm sở hữu vũ khí hạt nhân để phòng ngừa các rủi ro trong tương lai.

VietBF@sưu tập

Sáng qua (3.4, giờ VN), các phi hành gia của Cơ quan Hàng không và vũ trụ Mỹ (NASA) đang thực hiện sứ mệnh Artemis 2 đã kích hoạt động cơ của tàu vũ trụ Orion để thoát khỏi quỹ đạo trái đất và hướng đến mặt trăng, theo AP.

Phi thuyền Orion chở theo 3 phi hành gia Mỹ và 1 người Canada được phóng lên bằng tên lửa đẩy SLS trước đó một ngày. Trong thời gian đó, phi thuyền bay quanh quỹ đạo trái đất để phi đội kiểm tra các hệ thống hỗ trợ sự sống trên tàu.

Đến sáng qua, trung tâm chỉ huy mặt đất mở nhạc đánh thức các nhà du hành và bật đèn xanh cho họ kích hoạt động cơ của phi thuyền để bứt ra khỏi quỹ đạo trái đất. Theo AFP, lực đẩy mạnh tương đương với việc tăng tốc một chiếc xe đứng yên lên vận tốc của xe chạy trên đường cao tốc trong chỉ 3 giây. Cú đề pa được thực hiện "hoàn hảo", đẩy con tàu lên vận tốc hơn 38.000 km/giờ để thoát khỏi lực hút của trái đất. Quan chức NASA Lori Glaze cho biết đây là lần đầu tiên từ năm 1972 con người rời khỏi quỹ đạo trái đất.


Trái đất nhìn từ cửa sổ tàu Orion

Ảnh: AP

Trong khoảng một ngày trước đó, các phi hành gia đã thoải mái tận hưởng khung cảnh hùng vĩ của trái đất từ cửa sổ của tàu Orion. "Tôi phải nói rằng đây là sự kiện phi thường. Đưa 4 người đi xa 250.000 dặm (402.336 km) vào vũ trụ là nỗ lực phi thường", chỉ huy trưởng Reid Wiseman nói.

Trước đó, một sự cố nhỏ đã xảy ra ở buồng vệ sinh của tàu khi phi thuyền vừa lên quỹ đạo, buộc phi hành gia phải sử dụng túi đựng nước tiểu dự phòng. Trung tâm chỉ huy mặt đất cũng yêu cầu phi đội cho nước vào các túi dự trữ vì lo thiếu nước uống sau khi vòi nước trên tàu bị trục trặc lúc vừa phóng. Các sự cố đã được hướng dẫn khắc phục.

Trong những ngày tới, phi thuyền sẽ bay vòng qua mặt trăng và trở về trái đất, hoàn thành đường bay theo hình số 8 với tổng hành trình dài nhất từ trước đến nay của một sứ mệnh không gian có người. Phi thuyền sẽ dựa vào lực hấp dẫn của trái đất và mặt trăng để hoàn thành chuyến bay kéo dài 10 ngày mà không cần kích hoạt động cơ thêm.

Cột mốc lớn tiếp theo sẽ diễn ra vào đầu tuần sau, khi tàu Orion vòng qua phía xa của mặt trăng và cũng là điểm xa nhất trong hành trình. Khi đó, phi đội sẽ có dịp chứng kiến cảnh nhật thực toàn phần, khi mặt trăng che hết mặt trời theo góc nhìn trên tàu. Khi trở về vào ngày 10.4, tàu Orion có thể thiết lập thêm kỷ lục là tàu vũ trụ tái nhập bầu khí quyển với tốc độ cao nhất.

Artemis 2 là chuyến bay có người đầu tiên trong đại kế hoạch của NASA nhằm đưa con người đặt chân trở lại mặt trăng, dự kiến vào năm 2028, và xa hơn là xây dựng căn cứ cũng như hiện diện lâu dài trên đó.

VietBF@sưu tập

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp, bao gồm di truyền, tuổi tác, béo phì, chế độ ăn nhiều muối, lười vận động và căng thẳng kéo dài. Vậy, liệu tập thể dục có ảnh hưởng đến huyết áp hay không?

Sau đây, cô Jenessa Connor, chuyên gia sức khỏe - kiêm huấn luyện viên thể hình ở Mỹ, sẽ giải thích rõ thắc mắc trên.

Cô Connor cho biết huyết áp bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc vận động. Cụ thể, tập thể dục mỗi sáng hoặc bất kỳ thời điểm nào trong ngày sẽ tạm thời làm tăng huyết áp. Tuy nhiên, theo thời gian, tập luyện thường xuyên có thể làm giảm mức huyết áp cao hoặc giúp duy trì mức huyết áp bình thường, khỏe mạnh.


Tập thể dục mỗi sáng hoặc bất kỳ thời điểm nào trong ngày sẽ tạm thời làm tăng huyết áp

Ảnh: AI



Tập thể dục buổi sáng ảnh hưởng đến huyết áp như thế nào?
Trong quá trình tập luyện buổi sáng, hầu hết mọi người sẽ thấy huyết áp tăng lên do 2 yếu tố chính:

Bản thân việc tập luyện: Khi tập thể dục, tim đập nhanh hơn để đưa oxy đi khắp cơ thể, tạo ra lực lớn hơn lên các động mạch làm huyết áp tăng lên. Đây là phản ứng sinh lý bình thường.

Thời gian trong ngày: Theo nhịp sinh học, huyết áp tự nhiên giảm 10 - 20% khi ngủ và bắt đầu tăng lên khi thức dậy, thường đạt đỉnh điểm từ 6 giờ sáng đến 12 giờ trưa.

Dù tập luyện buổi sáng làm tăng huyết áp ở người huyết áp cao, nhưng bằng chứng từ các nghiên cứu cho thấy điều này không gây thêm áp lực đáng kể lên hệ tim mạch. Trong trường hợp này, huyết áp chỉ tăng tạm thời rồi hạ xuống sau khi tập thể dục, kéo dài từ vài phút đến vài giờ. Tuy nhiên, vì đau tim và đột quỵ dễ xảy ra hơn từ 6 giờ sáng đến 12 giờ trưa, người huyết áp cao cần phải hỏi ý kiến bác sĩ về cách tập luyện cho an toàn, theo trang tin sức khỏe Health.

Lợi ích lâu dài
Về lâu dài, tập luyện đều đặn là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để kiểm soát huyết áp. Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến nghị ít nhất 150 phút tập thể dục cường độ vừa phải mỗi tuần để bảo vệ tim mạch. Tập thể dục giúp tăng cường sức khỏe tim mạch và khuyến khích cơ thể sản sinh oxit nitric, giúp mạch máu giãn nở và linh hoạt.

Lời khuyên để duy trì huyết áp khỏe mạnh
Nếu bạn muốn giảm huyết áp hoặc giữ huyết áp ở mức khỏe mạnh, điều quan trọng nhất là đưa việc tập thể dục vào lịch trình thường xuyên của bạn. Sự nhất quán là quan trọng nhất.

Nghiên cứu cho thấy hầu hết các bài tập như tập tạ, tập aerobic và tập luyện cường độ cao ngắt quãng (HIIT), đều có hiệu quả trong việc giảm huyết áp.

Nghiên cứu cũng cho thấy cả tập thể dục buổi sáng và buổi tối đều cải thiện chức năng mạch máu. Vì vậy, hãy chọn thời gian phù hợp với lịch trình và sở thích của bạn sao cho việc tập luyện được duy trì đều đặn nhất.

Ngoài ra, để ổn định huyết áp, cũng cần bỏ hút thuốc, hạn chế bia rượu, chú ý lượng natri nạp vào và kiểm soát căng thẳng.

VietBF@sưu tập

Trong bối cảnh ngòi nổ xung đột Trung Đông năm 2026 đang rực cháy giữa bộ ba Iran, Mỹ và Israel, hệ thống pháo phản lực phóng loạt (MLRS) Fajr-5 Iran đã không còn là cái tên xa lạ trên các bản đồ tác chiến.
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông năm 2026, khi Mỹ và Israel liên tục nhắm vào hạ tầng tên lửa đạn đạo của Iran, một hệ thống vũ khí ít được nhắc đến nhưng vẫn giữ vai trò chiến lược quan trọng là Fajr-5 MLRS.

Đây không phải tên lửa đạn đạo tầm xa mà là pháo phản lực đa nòng cỡ lớn, được thiết kế để hỗ trợ hỏa lực diện rộng, tấn công mục tiêu cố định và tạo ra các mối đe dọa bất đối xứng trên biển.

Với khả năng triển khai nhanh, chi phí thấp và biến thể dẫn đường hiện đại, Fajr-5 tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những sản phẩm tự sản xuất thành công nhất của chương trình vũ khí Iran.

Fajr-5 MLRS, hay còn gọi là Fadjr-5 MLRS, được Iran phát triển từ những năm 1990 bởi Shahid Bagheri Industries thuộc Tổ chức Công nghiệp Hàng không Vũ trụ.

Hệ thống này thuộc dòng pháo phản lực đa nòng (MLRS) cỡ 333mm, được lắp trên khung gầm xe tải 6x6 (thường dựa trên khung gầm (chassis) Mercedes-Benz), cho phép di chuyển linh hoạt với tốc độ lên đến 60 km/h.

Toàn bộ bệ phóng khi không tải nặng khoảng 15 tấn, chiều dài bệ phóng (launcher) khoảng 10 mét, rộng 2,5 mét và cao 3,34 mét.

Mỗi bệ mang 4 ống phóng đơn, có khả năng nâng góc bắn từ 0 đến 57 độ và xoay ngang 45 độ hai bên, giúp bao quát khu vực rộng mà không cần di chuyển nhiều.

Về thông số kỹ thuật cốt lõi, mỗi rocket Fajr-5 dài 6,48 mét, nặng 915kg, mang đầu đạn phân mảnh nặng 175kg (trong đó chứa 90kg chất nổ cao).

Phiên bản tiêu chuẩn có tầm bắn tối đa 75km, tốc độ bay cực đại 1.100 m/s và được trang bị ngòi nổ chạm hoặc gần.

Iran đã liên tục nâng cấp hệ thống: đến năm 2025, các cuộc tập trận của Lục quân Iran đã thử nghiệm thành công biến thể với tầm bắn vượt 110km, đồng thời giới thiệu rocket dẫn đường Fajr-5C sử dụng kết hợp hệ thống quán tính (INS) và định vị vệ tinh (GNSS).

Phiên bản dẫn đường này giảm độ lệch vòng tròn xác suất (CEP) xuống còn khoảng 50 mét khi dùng GNSS và 250 mét với INS, giúp Fajr-5 chuyển từ vũ khí diện rộng sang khả năng tấn công chính xác hơn, phù hợp với các mục tiêu giá trị cao như sân bay, căn cứ quân sự hoặc cụm mục tiêu ven biển.

Một trong những cải tiến đáng chú ý nhất năm 2025 là biến thể chuyên dùng rải mìn biển.

Trong các cuộc tập trận hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Fajr-5 đã được điều chỉnh để phóng rocket mang mìn biển, thay vì đầu đạn thông thường.

Cách tiếp cận này cho phép Iran nhanh chóng phong tỏa các tuyến hàng hải chiến lược mà không cần tàu chuyên dụng, tạo lợi thế bất đối xứng trong kịch bản xung đột với Mỹ và các đồng minh.

Rocket mang mìn có thể được bắn từ bờ hoặc từ xe di động, sau đó thả mìn vào vị trí đã định trước, đe dọa nghiêm trọng đến an ninh hàng hải toàn cầu, đặc biệt tại eo biển Hormuz, nơi chiếm phần lớn lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển.

Về mặt công nghệ, Fajr-5 thể hiện rõ chiến lược “tự lực” của Iran: sử dụng động cơ đẩy nhiên liệu rắn đơn giản, dễ sản xuất hàng loạt, kết hợp khung gầm thương mại để giảm chi phí.

Hệ thống có tốc độ bắn nhanh, một rocket mỗi 4-8 giây và có thể bắn đơn lẻ hoặc loạt. Sau khi khai hỏa, xe phóng di chuyển ngay lập tức để tránh phản kích, đồng thời được nạp đạn lại bằng cần cẩu.

Dù không phải là vũ khí dẫn đường chính xác cao như một số tên lửa đạn đạo hiện đại, Fajr-5 lại nổi bật ở tính cơ động, khả năng sống sót cao và chi phí thấp, khiến nó trở thành lựa chọn lý tưởng cho lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah hay Hamas trong các cuộc xung đột bất đối xứng.

Trong bối cảnh xung đột Mỹ-Israel-Iran nổ ra từ cuối tháng 2/2026, Fajr-5 không nằm trong trọng tâm các cuộc không kích của liên quân Mỹ-Israel, vốn tập trung tiêu diệt hàng trăm bệ phóng tên lửa đạn đạo tầm xa.

Tuy nhiên, hệ thống này vẫn đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phòng thủ đa tầng của Iran. Nó được sử dụng để hỗ trợ hỏa lực ven biển, tạo mối đe dọa phong tỏa hàng hải và cung cấp khả năng hỗ trợ cho các nhóm đồng minh khu vực.

Các chuyên gia quân sự nhận định rằng, dù Iran mất nhiều bệ phóng (launcher) tên lửa đạn đạo, Fajr-5 với thiết kế di động và dễ ngụy trang vẫn là công cụ hiệu quả để duy trì áp lực lên tuyến hậu phương và các tuyến đường biển quan trọng, góp phần vào chiến lược “phong tỏa bất đối xứng” mà Tehran theo đuổi.

Fajr-5 MLRS là minh chứng rõ nét cho khả năng thích ứng công nghệ của Iran dưới áp lực cấm vận. Từ một hệ thống pháo phản lực không dẫn đường cơ bản, nó đã tiến hóa thành nền tảng đa năng với biến thể dẫn đường và chuyên dụng hải quân.

Trong khi cuộc xung đột Mỹ-Israel-Iran 2026 tiếp tục làm suy giảm năng lực tên lửa đạn đạo tầm xa của Iran, Fajr-5 vẫn giữ vị thế là “con ngựa chiến thầm lặng”, sẵn sàng hỗ trợ cả tác chiến trên bộ lẫn trên biển trong bất kỳ kịch bản leo thang nào tiếp theo.

VietBF@ sưu tập

Đau cổ vai gáy là tình trạng rất phổ biến, đặc biệt ở người làm việc văn phòng, sử dụng điện thoại nhiều hoặc ít vận động. Tuy nhiên, không phải cơn đau nào cũng chỉ đơn giản là mỏi cơ.

Trong một số trường hợp, đau cổ vai gáy kéo dài có thể là dấu hiệu sớm của thoái hóa cột sống cổ. Tình trạng này xảy ra khi đĩa đệm, xương và dây chằng ở vùng cổ dần bị thoái hóa theo thời gian, gây đau, cứng cổ, đôi khi chèn ép thần kinh, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).


Đau cổ vai gáy kéo dài kèm yếu cơ, tê có thể là dấu hiệu của thoái hóa đốt sống cổ

ẢNH: AI

Các biểu hiện ban đầu thường khá âm thầm, dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với mỏi cơ thông thường. Nếu xuất hiện những kiểu đau sau, mọi người cần chú ý để kịp thời phát hiện và can thiệp.

Đau kèm cứng cổ vào buổi sáng
Đau âm ỉ kéo dài kèm cứng cổ vào buổi sáng là kiểu đau phổ biến nhất của thoái hóa cột sống cổ. Người bệnh thường cảm thấy cổ bị cứng, khó xoay đầu khi mới ngủ dậy hoặc sau khi ngồi lâu. Cơn đau không dữ dội mà âm ỉ, kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, dễ khiến người ta chủ quan.

Đặc điểm dễ nhận thấy là cơn đau tăng lên khi giữ một tư thế lâu, chẳng hạn ngồi làm việc trước máy tính hoặc cúi xem điện thoại. Ngược lại, khi vận động nhẹ hoặc thay đổi tư thế, cảm giác đau có thể giảm đi. Điều này khiến nhiều người lầm tưởng đây chỉ là tình trạng mỏi cơ thông thường.

Nguyên nhân chính của cơn đau là do đĩa đệm mất nước và xẹp dần theo thời gian. Khi đó, khoảng cách giữa các đốt sống sẽ giảm, làm tăng ma sát và khiến cơ vùng cổ phải co cứng để giữ ổn định, từ đó gây ra cảm giác đau và cứng kéo dài.

Đau lan từ cổ xuống vai, cánh tay
Khi cơn đau không còn chỉ ở vùng cổ mà lan xuống vai hoặc cánh tay thì đây có thể là dấu hiệu của tình trạng chèn ép rễ thần kinh. Người bệnh thường mô tả cảm giác đau chạy dọc từ cổ xuống vai, thậm chí lan đến cẳng tay hoặc bàn tay.

Ngoài đau, người mắc có thể xuất hiện cảm giác tê như kim chích hoặc yếu tay. Một số động tác như quay đầu hoặc nghiêng cổ có thể làm cơn đau tăng rõ rệt.

Có tiếng lạo xạo khi xoay cổ
Một số người nhận thấy khi xoay cổ có tiếng lạo xạo. Nếu hiện tượng này xuất hiện kèm theo cảm giác đau hoặc khó chịu, cần đặc biệt lưu ý vì có thể liên quan đến thoái hóa khớp.

Thông thường, người bệnh sẽ cảm thấy cổ không còn vận động trơn tru như trước, có cảm giác khô khớp hoặc vướng khi xoay đầu. Âm thanh phát ra là do sự thay đổi trong cấu trúc khớp, đặc biệt là khi sụn khớp bị mòn.

Đau kèm yếu cơ, tê hoặc mất thăng bằng
Đây là nhóm triệu chứng nghiêm trọng hơn. Người bệnh có thể cảm thấy tay yếu, cầm nắm kém, dễ làm rơi đồ. Một số trường hợp xuất hiện tê ở tay hoặc vai, đi lại không vững, thậm chí mất thăng bằng. Những biểu hiện này cho thấy hệ thần kinh trung ương đã bị ảnh hưởng, theo Healthline.

VietBF@sưu tập

Thịt gà từ lâu đã trở thành thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày nhờ giá trị dinh dưỡng cao và cách chế biến đa dạng.

Thịt gà cung cấp protein hoàn chỉnh, hỗ trợ phát triển cơ bắp và duy trì nhiều chức năng quan trọng của cơ thể, theo trang sức khỏe Health.

Bà Lindsey DeSoto, chuyên gia dinh dưỡng làm việc tại Mỹ, cho biết việc ăn thịt gà hợp lý còn giúp kiểm soát cân nặng, hỗ trợ não bộ và cải thiện sức khỏe da, khớp.

Nguồn protein hoàn chỉnh cần thiết cho cơ thể
Thịt gà cung cấp đủ 9 axit amin thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được. Protein tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng như đông máu, miễn dịch, thị lực và sản xuất hormone.

Trong 85 g ức gà có khoảng 26 g protein, trong khi các phần như đùi hoặc cánh cung cấp khoảng 20 g.


Thịt gà có nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng phải chế biến đúng cách

Ảnh: AI

Phát triển và duy trì cơ bắp
Protein từ thịt gà giúp sửa chữa và xây dựng mô cơ. Khi kết hợp với tập luyện sức mạnh, chế độ ăn giàu protein giúp tăng khối lượng và sức mạnh cơ bắp.

Protein còn giúp duy trì khối cơ trong quá trình giảm cân, từ đó giữ ổn định tốc độ trao đổi chất. Việc bổ sung đủ protein cũng giúp hạn chế tình trạng mất cơ và suy giảm vận động khi lớn tuổi.

Hỗ trợ giảm cân
Ức gà bỏ da chứa ít calo nhưng giàu protein, phù hợp với chế độ ăn kiểm soát cân nặng. Protein có hiệu ứng sinh nhiệt cao, giúp cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn khi tiêu hóa.

Protein giúp giữ khối cơ nạc, hạn chế giảm trao đổi chất trong quá trình giảm cân.

Tác dụng không ngờ của hạt chia đến sức khoẻ con người

Chức năng não
Thịt gà cung cấp choline và vitamin B12, 2 dưỡng chất quan trọng cho não bộ. Choline đóng vai trò trong sự phát triển hệ thần kinh và chức năng nhận thức.

Việc bổ sung đủ choline trong thai kỳ giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh và hỗ trợ phát triển trí não của trẻ. Vitamin B12 giúp duy trì chức năng thần kinh và hỗ trợ phát triển não bộ.

Cải thiện da và khớp
Thịt gà là nguồn cung cấp collagen tự nhiên. Collagen giúp duy trì cấu trúc của da, xương và gân.

Khi cơ thể lão hóa, lượng collagen giảm dần, dẫn đến đau khớp và xuất hiện nếp nhăn. Collagen từ gà có thể giúp giảm đau khớp và cải thiện độ đàn hồi của da.

Lưu ý khi sử dụng thịt gà
Ức gà không da chứa ít chất béo, trong khi đùi gà có da chứa nhiều chất béo hơn, đặc biệt là chất béo bão hòa. Việc tiêu thụ nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng cholesterol.

Bạn nên ưu tiên luộc, nướng hoặc áp chảo thay vì chiên. Cần hạn chế ăn da gà để giảm lượng chất béo bão hòa. Thịt gà nên ăn cùng rau xanh và dầu ô liu để tăng giá trị dinh dưỡng.

VietBF@sưu tập