Không ít người tin rằng chỉ cần giảm lượng tinh bột và đường là có thể kiểm soát đường huyết hiệu quả. Nhưng trên thực tế, đường huyết không chỉ phụ thuộc vào đường bột từ thực phẩm mà còn chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác.

Dưới đây là những thói quen khiến đường huyết tăng cao dù ăn ít đường bột.

Thiếu ngủ
Giấc ngủ có vai trò quan trọng với khả năng điều hòa đường huyết. Khi ngủ không đủ, hoóc môn cortisol sẽ tăng lên, từ đó kích thích gan giải phóng đường glucose vào máu và làm tăng đường huyết, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).


Uống cà phê khi bụng đói có thể làm tăng đường huyết tạm thời, đặc biệt là vào buổi sáng

ẢNH: AI

Uống cà phê khi bụng đói
Nhiều người có thói quen uống cà phê vào buổi sáng. Thế nhưng, uống cà phê khi bụng đói có thể ảnh hưởng đến đường huyết ở một số người. Thành phần quan trọng của cà phê là caffeine, một chất kích thích hệ thần kinh trung ương.

Khi đi vào cơ thể, caffeine làm tăng tiết hoóc môn cortisol. Vào buổi sáng, cortisol vốn đã tăng tự nhiên. Nếu uống cà phê ngay khi vừa thức dậy, phản ứng cortisol có thể mạnh hơn, dẫn đến việc gan giải phóng thêm đường glucose vào máu.

Điều đó không có nghĩa phải bỏ hoàn toàn cà phê. Nhiều chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị nên uống cà phê sau khi đã ăn nhẹ.

Ngồi quá lâu và ít vận động
Cơ bắp giúp cơ thể sử dụng đường glucose trong máu để tạo ra năng lượng. Do đó, vận động đều đặn giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn. Ngược lại, khi ngồi lâu và ít vận động, cơ bắp sẽ hấp thụ đường glucose ít đi đáng kể. Điều này khiến glucose dễ tích tụ trong máu hơn và làm tăng đường huyết.

Ít vận động, chẳng hạn ngồi làm việc nhiều giờ trước máy tính hoặc ít đi lại trong ngày, có thể khiến cơ thể khó kiểm soát đường huyết. Chỉ cần đứng dậy đi lại vài phút mỗi giờ hoặc đi bộ nhẹ sau bữa ăn cũng có thể giúp cơ thể tiêu hao đường tốt hơn, nhờ đó ổn định được đường huyết.

Bỏ bữa sáng
Bỏ bữa sáng là thói quen khá phổ biến ở những người muốn giảm cân hoặc nhịn ăn theo giờ. Tuy nhiên, ở một số người, thói quen này có thể khiến đường huyết tăng cao hơn vào các bữa ăn sau. Sau một đêm ngủ, cơ thể cần năng lượng để bắt đầu ngày mới. Nếu không ăn sáng, cơ thể có thể tự tạo thêm đường và đưa vào máu để duy trì năng lượng.

Ngoài ra, bỏ bữa sáng cũng khiến nhiều người đói hơn vào bữa trưa và dễ ăn nhiều hơn bình thường. Khi đó, lượng đường trong máu sau bữa ăn có thể tăng cao hơn so với khi có ăn sáng đầy đủ.

Muốn ổn định đường huyết, mọi người nên ăn sáng với đủ protein, chất xơ và chất béo có lợi. Những thành phần này không những giảm cảm giác đói trong ngày mà còn giúp đường huyết ổn định hơn, theo Healthline.

VietBF@sưu tập

Nhiều chuyên gia đã tiết lộ bí mật để tạo ra 'tinh bột kháng' từ cơm, mì ống, chỉ đơn giản bằng cách để nguội trong tủ lạnh, rồi sau đó hâm nóng lại và dùng.

Tuy nhiên, liệu cách làm trên có giúp ích cho mức đường huyết hay giảm cân? Sau đây, hãy xem các chuyên gia nói gì.

Hai loại tinh bột và quá trình "để nguội"
Đa số carbohydrate và calo trong cơm, mì đến từ tinh bột, gồm 2 loại: Amylose khó tiêu hóa và amylopectin dễ tiêu hóa. Amylopectin được xử lý nhanh và làm tăng đột biến đường huyết, trong khi amylose được xử lý chậm và điều hòa đường huyết.

Hầu hết carbohydrate thô (như trong cơm, khoai tây), chứa tinh bột khó tiêu (tinh bột kháng), nhưng nấu chín sẽ chuyển thành loại dễ tiêu hóa.

Khi làm lạnh cơm, mì đã nấu chín (để nguội ít nhất 12 - 24 giờ trong ngăn mát tủ lạnh), sẽ xảy ra quá trình thoái hóa tinh bột, chuyển đổi tinh bột dễ tiêu hóa thành tinh bột kháng, khiến nó khó tiêu hóa hơn ngay cả khi được hâm nóng lại.


Khi làm lạnh cơm đã nấu chín (để nguội ít nhất 12 - 24 giờ trong ngăn mát tủ lạnh), sẽ xảy ra quá trình thoái hóa tinh bột, chuyển đổi tinh bột dễ tiêu hóa trở thành tinh bột kháng

Ảnh: AI

Tác động của "cơm nguội" đến đường huyết và calo
Nghiên cứu năm 2015 cho thấy người ăn cơm, mì, khoai tây luộc để nguội, có mức đường huyết thấp hơn đáng kể so với ăn cơm mới nấu.

Tuy nhiên, về vấn đề giảm calo, tiến sĩ David Ludwig, nhà nội tiết học tại Bệnh viện Nhi Boston (Mỹ), giải thích: Làm nguội cơm hoặc mì không làm thay đổi đáng kể hàm lượng calo của thực phẩm, nhưng có thể ảnh hưởng đến hoóc môn và sự trao đổi chất theo cách giúp kiểm soát calo dễ dàng hơn nhiều.

Ăn nhiều tinh bột kháng giúp giảm sự gia tăng đường huyết và đặc biệt là giảm cảm giác thèm ăn.

Khi tinh bột trải qua quá trình thoái hóa, nó sẽ được tiêu hóa chậm hơn, giữ cho đường huyết ổn định hơn, cơ thể ít tích trữ chất béo hơn và có thể dễ "ăn kiêng" hơn.

Lời khuyên từ chuyên gia
Giáo sư - tiến sĩ Walter Willett, Trưởng Khoa Dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan (Mỹ), cho biết: Đối với tinh bột tinh chế như cơm, mì, làm lạnh có thể làm giảm bớt một số tác động tiêu cực của chúng. Nhưng để có hiệu quả, cần phải thực hiện nhất quán.

Ông lưu ý rằng làm nguội cơm, mì sẽ hữu ích cho mức đường huyết mà không phục hồi lượng chất xơ, khoáng chất và vitamin đã mất trong quá trình tinh chế.

Tuy nhiên, để giảm cân thì tiến sĩ Willett cho biết cách trên không mang lại hiệu quả đáng kể, ông khuyên nên dùng ngũ cốc nguyên hạt để giúp giảm cân bền vững, theo Yahoo News.

VietBF@sưu tập

Khi nhắc đến nước Mỹ, người ta thường nghĩ ngay đến một xã hội đa sắc tộc, nơi từng làn sóng di dân đã góp phần tạo nên diện mạo quốc gia này. Trong bức tranh ấy, cộng đồng người Ả Rập tại Mỹ là một thành phần rất đáng chú ý: không phải lúc nào cũng xuất hiện ồn ào trên truyền thông, nhưng lại có lịch sử lâu dài, phân bố rộng khắp và ảnh hưởng ngày càng rõ trong kinh tế, giáo dục, văn hóa lẫn chính trị. Theo Arab American Institute, hiện có khoảng 3,7 triệu người Mỹ gốc Ả Rập nếu tính theo phương pháp ước lượng đã điều chỉnh phần thiếu hụt thống kê; trong khi số liệu điều tra dân số thường ghi nhận thấp hơn vì vấn đề khai báo sắc tộc và nguồn gốc tổ tiên.

Người Ả Rập tại Mỹ là ai?

“Người Ả Rập tại Mỹ” hay Arab Americans là những người có nguồn gốc từ các quốc gia nói tiếng Ả Rập ở Trung Đông, Bắc Phi và một phần châu Phi cận Sahara. Cộng đồng này không phải là một khối đồng nhất. Họ đến từ hơn 20 quốc gia, mang theo các truyền thống tôn giáo, vùng miền và bản sắc khác nhau: có người gốc Lebanon, Syria, Palestine, Ai Cập, Iraq, Yemen, Jordan, Morocco, Sudan hay Algeria. Arab American Institute nhấn mạnh rằng đây là một cộng đồng sắc tộc rất đa dạng, và người Mỹ gốc Ả Rập có thể tự nhận mình thuộc nhiều nhóm chủng tộc khác nhau trong hệ thống phân loại của Mỹ.

Điều này rất quan trọng, bởi trong nhiều năm, người Ả Rập tại Mỹ vừa hiện diện đông đảo, vừa rơi vào tình trạng “khó đếm chính xác”. Chính Cục Điều tra Dân số Mỹ cho biết dữ liệu về nhóm MENA (Middle Eastern and North African) chỉ mới được phản ánh rõ hơn trong các bộ dữ liệu gần đây, và đến cuộc điều tra năm 2020 mới có bước tiến lớn trong việc ghi nhận người có nguồn gốc Trung Đông – Bắc Phi.

Họ đến Mỹ từ bao giờ?

Người Ả Rập đã đến Mỹ từ cuối thế kỷ 19, với những làn sóng di dân đầu tiên bắt đầu từ thập niên 1880. Theo Arab American Institute, các đợt di cư ban đầu chủ yếu đến từ vùng Đại Syria lịch sử, tức bao gồm Lebanon, Syria và Palestine ngày nay. Những người này thường làm nghề buôn bán nhỏ, bán hàng rong, sau đó dần chuyển sang kinh doanh, dịch vụ, giáo dục và các nghề chuyên môn.

Về sau, các cuộc chiến tranh, biến động chính trị và khủng hoảng kinh tế ở Trung Đông và Bắc Phi lại tạo ra những làn sóng di dân mới sang Mỹ. Vì vậy, cộng đồng Ả Rập tại Mỹ là kết quả của nhiều thế hệ chồng lớp: có gia đình đã ở Mỹ hơn 100 năm, nhưng cũng có những người mới đến trong vài thập niên gần đây vì chiến tranh, bất ổn hay cơ hội học tập và làm ăn.

Vì sao cộng đồng này tập trung ở một số bang lớn?

Các tiểu bang có dân số người gốc Ả Rập lớn hàng đầu gồm California, Michigan, New York, Texas và Florida. Dù con số trong ảnh có thể được tổng hợp theo một cách riêng từ dữ liệu ACS 5 năm, xu hướng chung là phù hợp với các thống kê chính thức và các ước lượng của Arab American Institute: các bang đông dân, có đô thị lớn, có lịch sử nhập cư mạnh và có mạng lưới cộng đồng lâu đời thường là nơi người Ả Rập tập trung đông nhất.

California

California thường đứng đầu hoặc thuộc nhóm đầu vì đây là bang đông dân nhất nước Mỹ, có nhiều trung tâm kinh tế lớn như Los Angeles, San Diego, San Francisco Bay Area. Người Ả Rập tại đây phân bố rộng, hoạt động trong thương mại, kỹ thuật, y tế, bất động sản và giáo dục. Theo hồ sơ nhân khẩu của AAI, California là bang có cộng đồng Arab American lớn nhất theo ước tính của tổ chức này.

Michigan

Michigan có vị trí đặc biệt trong lịch sử cộng đồng Ả Rập tại Mỹ, nhất là khu vực Dearborn và vùng đô thị Detroit. Đây là một trong những trung tâm người Mỹ gốc Ả Rập nổi tiếng nhất nước Mỹ. Arab American Institute cho biết riêng Michigan có quy mô cộng đồng rất lớn; đồng thời nhấn mạnh rằng số dân gốc Ả Rập do Census ghi nhận vẫn thấp hơn đáng kể so với ước tính đã điều chỉnh thiếu hụt.

New York, Texas, Florida, New Jersey, Illinois

Các bang này là cửa ngõ thương mại, có thành phố lớn, nhiều đại học, cơ hội việc làm và các mạng lưới gia đình – đồng hương mạnh. New York từ lâu là điểm đến của các cộng đồng nhập cư Trung Đông; Texas và Florida tăng nhanh nhờ kinh tế mở rộng và dòng người di chuyển nội địa; còn Illinois, nhất là Chicago, cũng là một đầu mối lớn của người gốc Ả Rập.

Người Ả Rập tại Mỹ không chỉ theo Hồi giáo

Nhiều người thường mặc định rằng người Ả Rập đồng nghĩa với người Hồi giáo, nhưng thực tế không phải vậy. Cộng đồng Ả Rập tại Mỹ rất đa tôn giáo. Có người theo Hồi giáo Sunni, Shiite, Druze; nhưng cũng có rất đông người theo Công giáo, Chính thống giáo Đông phương, Tin Lành và các hệ phái Kitô giáo khác. Chính các làn sóng nhập cư đầu tiên từ Lebanon và Syria sang Mỹ cuối thế kỷ 19 đã có tỷ lệ Kitô hữu khá cao. Arab American Institute cũng mô tả cộng đồng này như một tập hợp đa dạng về tín ngưỡng, văn hóa và nguồn gốc quốc gia.

Đó là lý do tại sao khi nói về “người Ả Rập tại Mỹ”, cần hiểu đây là một cộng đồng rộng, chứ không thể gom họ vào một hình ảnh duy nhất.

Đóng góp của cộng đồng Ả Rập cho nước Mỹ

Người Mỹ gốc Ả Rập hiện diện trong rất nhiều lĩnh vực. Họ là chủ cửa hàng, bác sĩ, kỹ sư, luật sư, giảng viên đại học, nhà khoa học, doanh nhân, viên chức công quyền và cả quân nhân. AAI cho biết hơn 85% người Mỹ gốc Ả Rập là công dân Hoa Kỳ, cho thấy đây không phải là một cộng đồng “tạm cư” mà là một phần đã bén rễ sâu trong xã hội Mỹ.

Tại nhiều nơi như Michigan, New Jersey hay California, người Ả Rập còn góp phần định hình diện mạo khu thương mại địa phương. Các nhà hàng Lebanon, tiệm bánh Palestine, siêu thị Trung Đông, quán cà phê kiểu Ả Rập, cửa hàng gia vị, tiệm vàng và doanh nghiệp gia đình đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị Mỹ. Không ít khu dân cư có biển hiệu song ngữ tiếng Anh – tiếng Ả Rập, phản ánh mức độ ổn định và tự tin của cộng đồng này.

Từ cộng đồng di dân đến lực lượng chính trị đáng chú ý

Trong vài thập niên gần đây, người Ả Rập tại Mỹ ngày càng tham gia chính trị mạnh hơn. Họ đi bầu, tài trợ vận động, thành lập tổ chức vận động quyền lợi và tham gia tranh cử ở cấp địa phương lẫn liên bang. Arab American Institute đánh giá Arab Americans là một cộng đồng cử tri tích cực, dù mức độ hăng hái bầu cử có thể biến động theo từng chu kỳ chính trị.

Sự gia tăng về tiếng nói chính trị của cộng đồng này xuất phát từ hai nguyên nhân. Thứ nhất là quy mô dân số đã đủ lớn tại nhiều bang chiến địa hoặc bang đông dân. Thứ hai là các vấn đề Trung Đông, chiến tranh, nhập cư, dân quyền và chống kỳ thị đã khiến nhiều người Mỹ gốc Ả Rập cảm thấy họ cần trực tiếp lên tiếng thay vì đứng ngoài.

Những khó khăn và định kiến họ từng phải đối mặt

Dù đóng góp lớn, người Ả Rập tại Mỹ cũng từng trải qua nhiều giai đoạn bị nghi ngờ hoặc kỳ thị, đặc biệt sau biến cố 11/9/2001. Trong mắt không ít người Mỹ, hình ảnh “Ả Rập” từng bị gắn chặt với chiến tranh, khủng bố, dầu mỏ hay xung đột Trung Đông. Hậu quả là nhiều công dân Mỹ gốc Ả Rập bị soi xét kỹ hơn ở sân bay, nơi làm việc, trường học hoặc trong đời sống công cộng.

Một nghiên cứu của Census Bureau về cách người có nguồn gốc MENA khai báo bản sắc cho thấy việc phân loại chủng tộc – sắc tộc của nhóm này ở Mỹ vốn phức tạp, và sự hiểu sai từ xã hội chung là một phần nguyên nhân khiến dữ liệu lẫn nhận thức công chúng thường không phản ánh đúng thực tế.

Tuy vậy, cũng chính từ áp lực đó, nhiều tổ chức dân sự và thế hệ trẻ Arab American đã đẩy mạnh việc khẳng định bản sắc, viết lại câu chuyện của chính mình và tham gia nhiều hơn vào đời sống công cộng.

Vì sao cộng đồng này ngày càng được chú ý?

Có ba lý do chính.

Thứ nhất, quy mô dân số ngày càng lớn và phân bố rộng, không còn chỉ bó hẹp ở vài khu phố nhập cư cổ điển. Dữ liệu ACS 5 năm hiện đã phủ đến cấp bang và nhiều đơn vị địa lý nhỏ hơn, cho phép theo dõi cộng đồng này rõ hơn trước đây.

Thứ hai, vai trò chính trị tăng lên, nhất là tại những bang có số cử tri đông và cạnh tranh cao. Trong các kỳ bầu cử gần đây, lá phiếu Arab American được các chiến dịch tranh cử chú ý hơn nhiều so với trước.

Thứ ba, bản sắc MENA đang được nhìn nhận rõ ràng hơn trong thống kê chính thức. Cục Điều tra Dân số Mỹ cho biết dân số có nguồn gốc MENA trong cuộc điều tra 2020 lên tới khoảng 3,5 triệu người, trong đó các nhóm Lebanese, Egyptian và các cộng đồng gốc Ả Rập khác chiếm tỷ trọng lớn.

Nhìn từ bức hình: điều gì đáng chú ý?

Bức hình xếp hạng các bang đông người gốc Ả Rập cho thấy một điều thú vị: cộng đồng này không chỉ tập trung ở bờ Đông hay vùng Trung Tây, mà đã trải rộng từ California, Texas, Florida đến Michigan, New Jersey, Illinois rồi sang Washington, Colorado, Oregon. Điều đó phản ánh hai xu hướng song song: một mặt là các “thành trì lịch sử” như Michigan hay New Jersey vẫn rất mạnh; mặt khác là người Ả Rập đã hòa vào các trung tâm kinh tế mới của nước Mỹ.

Nói cách khác, người Ả Rập tại Mỹ ngày nay không còn là hình ảnh của một nhóm di dân ở rìa xã hội. Họ đã trở thành một thành phần hữu cơ của nước Mỹ hiện đại: có mặt trong trường học, bệnh viện, giới doanh nghiệp, hội đồng thành phố, truyền thông và cả trong cuộc tranh luận về tương lai nước Mỹ.

Người Ả Rập tại Mỹ là một cộng đồng vừa lâu đời, vừa trẻ trung; vừa gìn giữ truyền thống, vừa thích nghi mạnh mẽ với đời sống Mỹ. Họ đến từ nhiều quốc gia, theo nhiều tôn giáo, mang nhiều bản sắc khác nhau, nhưng cùng góp phần vào câu chuyện lớn của xứ sở di dân này. Những con số dân số trong các bang chỉ là phần nổi của tảng băng. Phần sâu hơn là lịch sử vượt biên giới, hành trình lập nghiệp, nỗ lực chống định kiến và khát vọng được nhìn nhận đúng như một bộ phận không thể thiếu của Hoa Kỳ.

Khi đến Thái Lan, nhiều thực khách rùng mình khi thấy trên bàn là những đĩa ăn thịt sống ăn ngay, nhưng với người bản địa thì đây lại là món ngon từ xa xưa.

Với du khách quốc tế, thưởng thức ẩm thực Thái Lan luôn là hành trình đầy bất ngờ, nơi vị giác được dẫn dắt qua những cung bậc từ cay nồng, chua dịu đến ngọt thanh.

Tuy nhiên, có một mảng màu đặc biệt trong bức tranh ấy khiến không ít du khách quốc tế phải ngỡ ngàng, thậm chí e dè, đó là văn hóa ăn thịt sống.

Nguyên nhân người Thái Lan thích ăn thịt sống?

Từ những đĩa tép nhảy "Goong Ten" (tép nhảy) tanh tách trong miệng đến món "Larb Luat" (gỏi thịt băm tưới huyết tươi) đỏ tươi, việc tiêu thụ thực phẩm tươi sống không chỉ là một thói quen ăn uống mà còn là một phần di sản văn hóa lâu đời tại Thái Lan.

Để hiểu rõ tại sao người Thái, đặc biệt là người vùng Đông Bắc (Isan) và miền Bắc, lại say mê những món ăn đầy thử thách này, cần nhìn nhận qua lăng kính địa lý, lịch sử và cả triết lý về sự tươi ngon.



Tôn trọng độ tươi của nguyên liệu?

Lý do đầu tiên và quan trọng nhất chính là sự tôn trọng tuyệt đối dành cho độ tươi nguyên thủy của nguyên liệu. Trong quan niệm ẩm thực của nhiều địa phương tại Thái Lan, đỉnh cao của hương vị không nằm ở kỹ năng chế biến cầu kỳ mà nằm ở thời điểm nguyên liệu vừa được đánh bắt hoặc giết mổ.

Dân Thái Lan tin rằng khi thịt hoặc hải sản còn ở trạng thái sống, chúng giữ được độ ngọt tự nhiên, cấu trúc mọng nước và một loại "năng lượng" mà quá trình nấu nướng qua lửa sẽ làm mất đi. Người Thái yêu thích vị ngọt của thịt bò tươi vừa mới xẻ hay vị béo ngậy của gan sống. Họ coi đây một trải nghiệm vị giác chân thực nhất, giúp người ăn kết nối trực tiếp với nguồn cội của thực phẩm.

Kết hợp với thảo mộc và gia vị bản địa?

Tiếp nối lý do về hương vị chính là sự kết hợp tài tình với các loại gia vị bản địa, giúp "chế ngự" mùi tanh và kích thích vị giác. Ăn thịt sống ở Thái Lan hiếm khi là ăn một miếng thịt đơn độc. Đó là sự kết hợp của các loại thảo mộc như sả, lá chanh, húng quế và đặc biệt là thính gạo rang thơm lừng.

Sự hiện diện của ớt bột siêu cay và nước mắm nồng nàn không chỉ đóng vai trò làm dậy mùi mà còn được xem như một phương pháp "làm chín" về mặt hóa học hoặc giúp sát khuẩn tự nhiên theo kinh nghiệm dân gian. Chính sự bùng nổ của vị cay và chua đã trung hòa độ ngậy của thịt sống, biến mỗi miếng ăn thành một trải nghiệm sảng khoái, giúp xua tan cái nóng bức đặc trưng của vùng nhiệt đới.

Truyền thống lịch sử?

Lý do thứ ba nằm sâu trong nếp sống nông nghiệp và truyền thống lịch sử của người dân Thái Lan. Trong quá khứ, khi điều kiện kinh tế còn khó khăn và phương thức bảo quản thực phẩm chưa phát triển, việc tận dụng nguồn protein từ thiên nhiên như cá sông, tép đồng hay gia súc trong làng là điều thiết yếu.

Sau những buổi đi săn hoặc mổ thịt chung của cả cộng đồng, những phần thịt ngon nhất thường được thưởng thức ngay tại chỗ để đảm bảo không bị hư hỏng dưới cái nắng gay gắt. Thói quen này dần hình thành nên một nét văn hóa cộng đồng, nơi mọi người quây quân bên mâm cơm chung, cùng chia sẻ những đĩa thịt sống như một biểu tượng của sự gắn kết và lòng hiếu khách.

Giá trị dinh dưỡng?

Một khía cạnh thú vị khác lý giải cho sở thích này chính là niềm tin vào giá trị dinh dưỡng và sức mạnh sinh lý mà thịt sống mang lại. Nhiều nam giới tại Thái Lan tin rằng tiêu thụ thịt bò tươi hoặc các món có chứa huyết sống giúp bồi bổ khí huyết, tăng cường sức bền và sự dẻo dai cho cơ thể.

Theo quan niệm dân gian Thái Lan, việc ăn sống giúp giữ trọn vẹn các vitamin và enzyme vốn dễ bị phá hủy bởi nhiệt độ. Dù đứng dưới góc độ y học hiện đại, điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro về ký sinh trùng, nhưng trong tâm thức của nhiều thế hệ, đây vẫn là một loại "thuốc bổ" tự nhiên giúp họ có thêm năng lượng để làm việc đồng áng cực nhọc.

Gìn giữ văn hóa?

Lý do cuối cùng gắn liền với sự kiêu hãnh về bản sắc và sự phong phú của ẩm thực vùng miền. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi các món ăn nhanh dần chiếm ưu thế, người Thái vẫn gìn giữ các món sống như một cách để khẳng định cái tôi văn hóa độc đáo của mình.

Những món như "Koi Soi" (gỏi thịt sống) hay "Sok Lek" (thịt tươi thía lát) không chỉ đơn thuần là thức ăn, mà còn là câu chuyện về sự thích nghi của con người với môi trường sống. Việc thưởng thức thịt sống đòi hỏi một sự can đảm và một khẩu vị tinh tế, điều mà người Thái luôn tự hào khi giới thiệu với bạn bè quốc tế như một phần "linh hồn" của vùng đất Isan đầy nắng gió.

Bước sang ngày thứ 10, chiến sự Iran đang rung chuyển bởi tổn thất khốc liệt trên thực địa, giá dầu thế giới chạm đỉnh và cuộc chuyển giao quyền lực đầy kịch tính tại Tehran.

Một nguồn tin tiết lộ với CNN ngày 10/3 rằng Iran đang lên kế hoạch áp thuế đối với tàu chở dầu và tàu thương mại hoạt động tại Vịnh Ba Tư, động thái có thể làm gia tăng căng thẳng trên tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới.

Theo nguồn tin này, Tehran đang hoàn tất phương án áp “thuế an ninh” đối với các tàu chở dầu và tàu hàng thuộc những quốc gia được coi là đồng minh của Mỹ khi đi qua khu vực. Nguồn tin cũng khẳng định eo biển Hormuz trên thực tế đã bị đóng, trái ngược với tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng tuyến hàng hải này vẫn mở.

“Chúng tôi nắm trong tay quyền kiểm soát giá dầu toàn cầu. Trong thời gian dài, Mỹ sẽ phải chờ các bước đi của chúng tôi để ổn định giá”, nguồn tin nói, đồng thời cho rằng thị trường năng lượng đang trở nên bất ổn và Tehran sẽ tiếp tục gây sức ép cho đến khi Washington phải thừa nhận thất bại.

Trước đó, ông Trump cho biết các tàu thuyền đã bắt đầu di chuyển trở lại qua eo biển Hormuz, đồng thời tiết lộ Washington đang cân nhắc tiếp quản tuyến đường thủy chiến lược này nếu cần thiết.

Trong một diễn biến khác, theo Reuters, chính quyền của ông Trump cũng đang xem xét nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Nga nhằm hạ nhiệt giá năng lượng toàn cầu. Thông tin này xuất hiện ngay sau cuộc điện đàm giữa ông Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong đó nhà lãnh đạo Nga cho biết Moscow sẵn sàng cung cấp thêm dầu và khí đốt cho châu Âu.


Người dân xuống đường kêu gọi Mỹ - Israel ngừng chiến với Iran. Ảnh: EPA.
Iran 'chờ sẵn' hạm đội Mỹ tại eo biển Hormuz
Theo truyền thông nhà nước Iran, Thiếu tướng Ali Mohammad Naeini đưa ra phát biểu này nhằm đáp lại các tuyên bố gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc bảo vệ eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ và hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới.

“Các lực lượng vũ trang của Cộng hòa Hồi giáo Iran đang chờ hạm đội hải quân Mỹ tại khu vực eo biển Hormuz, cũng như sự xuất hiện của tàu sân bay USS Gerald R. Ford”, ông Naeini nói.

Ông cho rằng Washington đang phóng đại sự hiện diện quân sự của mình trong khu vực. Theo ông, các tàu chiến và máy bay Mỹ đã rút khỏi khu vực Hormuz, triển khai ở khoảng cách hơn 1.000 km để tránh các tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Trước đó, trong cuộc họp báo ngày 10/3, ông Trump khẳng định eo biển Hormuz “sẽ tiếp tục an toàn”, đồng thời cảnh báo Iran sẽ phải trả “cái giá không thể tính toán nổi” nếu tấn công bất kỳ tàu thuyền nào.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng từng nói chính quyền của ông đang “cân nhắc” kiểm soát eo biển này, và hải quân Mỹ có thể hộ tống các tàu chở dầu nếu cần thiết.

Đáp lại, ông Naeini cảnh báo rằng nếu các cuộc không kích của Mỹ và Israel tiếp diễn, Iran “sẽ không cho phép một lít dầu nào được xuất khẩu khỏi khu vực”. Hiện Mỹ đã triển khai hai nhóm tác chiến tàu sân bay tại Trung Đông.

Theo Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, tàu sân bay USS Abraham Lincoln đang hoạt động ở biển Arab, trong khi tàu USS Gerald R. Ford có mặt tại Biển Đỏ sau khi đi qua kênh đào Suez.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục gia tăng sức ép với Iran khi cảnh báo Washington sẽ sử dụng “sức mạnh chưa từng có” nếu Tehran tìm cách ngăn chặn dòng chảy dầu mỏ qua Strait of Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới.

Trong một bài đăng trên nền tảng Truth Social, ông Trump viết: “Nếu Iran làm bất cứ điều gì nhằm ngăn dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz, họ sẽ bị nước Mỹ tấn công mạnh gấp 20 lần so với những gì đã phải hứng chịu cho đến nay”.

Nhà lãnh đạo Mỹ còn cảnh báo Washington sẽ nhắm vào những mục tiêu mà ông gọi là “dễ dàng phá hủy”, nhằm khiến Iran “gần như không thể tái thiết lại đất nước”. “Chết chóc, lửa và cuồng nộ sẽ giáng xuống họ”, ông Trump tuyên bố.

Dù vậy, ông cũng nói thêm rằng mình “hy vọng và cầu nguyện điều đó sẽ không xảy ra”, đồng thời cho rằng lời cảnh báo này thực chất là “một món quà của nước Mỹ dành cho Trung Quốc và các quốc gia phụ thuộc nhiều vào tuyến vận tải qua Hormuz”.

Thị trường tài chính toàn cầu ghi nhận giá vàng bình ổn, đồng USD và giá dầu thô sụt giảm đồng thời sau những tuyên bố mới nhất từ Tổng thống Donald Trump về khả năng sớm chấm dứt xung đột tại Trung Đông.

Chỉ số Dow Jones tăng 240 điểm, còn Nasdaq Composite tăng hơn 300 điểm.

Chỉ số Bloomberg Dollar Spot Index đã giảm 0,1% vào ngày thứ Hai sau khi những phát biểu của ông Trump đẩy giá năng lượng xuống thấp hơn, đảo ngược đà tăng vọt từng khiến giá dầu vượt ngưỡng 110 USD/thùng vào ngày hôm qua.

"Cuộc chiến về cơ bản đã hoàn tất, gần như là vậy", ông Trump nói với CBS News trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại, đồng thời cho biết Mỹ đang cân nhắc việc kiểm soát Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

"Đối với các thị trường, điều này loại bỏ một số rủi ro cực đoan cho giá năng lượng - nhưng không phải tất cả",Bipan Rai, Giám đốc điều hành tại BMO Asset Management Inc., nhận định.

Vàng thỏi giao dịch quanh mức 5.140 USD/ounce trong phiên sáng nay, sau khi đã giảm 0,6% ở phiên trước đó. Chỉ số đo lường sức mạnh đồng USD đã giảm tới 0,1%, nới rộng đà giảm từ hôm thứ Hai. Trong khi đó, giá dầu lao dốc sau một phiên giao dịch biến động mạnh.

Giá dầu thô WTI giảm mạnh xuống còn khoảng88 USD/thùng, sau khi có thời điểm vượt mốc 110 USD/thùng. Tương tự, giá dầu Brent cũng lùi về mức hơn 92 USD/thùng, sau khi từng tăng vọt lên gần 120 USD/thùng trong phiên giao dịch trước đó.

Daniel Ghali, chiến lược gia cấp cao tại TD Securities, cho biết có dấu hiệu cho thấy các nhà giao dịch đã "bắt đáy" trên thị trường vật chất phi tập trung (OTC), nhưng khối lượng vẫn hạn chế và duy trì ở quy mô thông thường.

Lãi suất cao hơn thường là lực cản đối với vàng vì đây là tài sản không trả lãi. Tuy nhiên, tài sản trú ẩn này cũng là một nguồn thanh khoản trong bối cảnh thị trường chứng khoán toàn cầu sụt giảm nghiêm trọng khi chiến tranh tiếp diễn.

Dù giao dịch biến động và đà tăng bị chững lại, vàng vẫn tăng gần 1/5 giá trị trong năm nay. Những xáo trộn của ông Trump đối với thương mại và địa chính trị toàn cầu, cũng như các mối đe dọa đối với sự độc lập của Fed, phần lớn đã hỗ trợ cho các nhóm tài sản an toàn.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) của Iran tuyên bố Tehran sẽ là bên quyết định cách thức và thời điểm kết thúc cuộc chiến tại Trung Đông, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định xung đột sẽ “sớm kết thúc”. “Chính chúng tôi sẽ quyết định hồi kết của cuộc chiến”, IRGC nhấn mạnh trong một tuyên bố chính thức.

Theo lực lượng này, cục diện và tương lai của khu vực hiện nằm trong tay các lực lượng vũ trang Iran, đồng thời khẳng định quân đội Mỹ sẽ không phải là bên định đoạt kết thúc cuộc chiến.

“Những phương trình chiến lược và trạng thái tương lai của khu vực giờ đây nằm trong tay lực lượng vũ trang của chúng tôi; các lực lượng Mỹ sẽ không phải là bên chấm dứt cuộc chiến này”, tuyên bố của IRGC nêu rõ.

Tối 9/3, tại cuộc họp báo, Tổng thống Donald Trump khẳng định chiến dịch tại Iran đang vượt xa tiến độ và có thể dứt điểm ngay trong tuần này. Sau khi dội hỏa lực vào hơn 5.000 mục tiêu, ông tuyên bố hai cấp lãnh đạo cao nhất của Tehran đã bị xóa sổ hoàn toàn.

Dù Mojtaba Khamenei vừa được bổ nhiệm kế vị, ông Trump bày tỏ sự thất vọng và phát tín hiệu ưu tiên "mô hình Venezuela" - tức thúc đẩy thay đổi nhân sự từ nội bộ thay vì lật đổ hoàn toàn hệ thống.

Ông nhấn mạnh đây là bước đi bắt buộc để ngăn chặn kịch bản Iran hủy diệt Israel và thâu tóm Trung Đông bằng vũ khí hạt nhân.

Ông khẳng định Eo biển Hormuz sẽ sớm an toàn, giúp hạ giá nhiên liệu dài hạn cho các gia đình Mỹ. Quyết tâm của ông Trump còn được củng cố sau chuyến thăm các gia đình tử sĩ tại Dover. "Họ yêu cầu tôi phải hoàn thành mục tiêu," ông nói, cam kết chấm dứt mối đe dọa từ Tehran một lần và mãi mãi.

Iran cho biết đang chuẩn bị các cuộc tấn công bằng tên lửa, đồng thời tuyên bố từ nay sẽ chỉ sử dụng những loại tên lửa mang đầu đạn nặng trên một tấn, trong bối cảnh căng thẳng khu vực tiếp tục gia tăng.

“Kể từ bây giờ, sẽ không có tên lửa nào mang đầu đạn nhẹ hơn một tấn được phóng đi”, Chuẩn tướng Majid Mousavi, chỉ huy lực lượng không quân của Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC), viết trên mạng xã hội X (Twitter) ngày 9/3.

Theo ông Mousavi, “làn sóng” các đợt phóng tên lửa của Iran sẽ tiếp tục gia tăng, cả về cường độ lẫn tầm bắn trong thời gian tới. Tuyên bố này được đưa ra khi IRGC thông báo các đợt phóng tên lửa mới nhằm vào Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông, chỉ vài giờ sau khi Iran bổ nhiệm lãnh tụ tối cao mới.

Mỹ cáo buộc Iran đang 'bắt thế giới làm con tin’
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 9/3 đã đưa ra những tuyên bố về Chiến dịch Epic Fury, khẳng định Washington đang sử dụng sức mạnh áp đảo để vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực quân sự của Tehran, theo Foxnews.

Phát biểu tại Bộ Ngoại giao, ông Rubio nhấn mạnh: "Tất cả chúng ta đều thấy rõ mối đe dọa từ chế độ này. Họ đang cố gắng bắt thế giới làm con tin, tấn công các quốc gia láng giềng, đồng thời nhắm trực tiếp vào hạ tầng năng lượng và thường dân những nước đó".

"Tôi muốn khẳng định rằng quân đội Mỹ đang hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Mỗi ngày trôi qua, tiềm lực của chế độ Iran lại suy giảm rõ rệt khi tên lửa và bệ phóng ít dần đi, các nhà máy quốc phòng bị tê liệt và lực lượng hải quân đang bị xóa sổ hoàn toàn. Thế giới sẽ an toàn và tốt đẹp hơn khi sứ mệnh này hoàn tất. Chúng tôi đang tiến rất gần đến mục tiêu đó từng ngày bằng sức mạnh áp đảo và độ chính xác tuyệt đối”, ông nói thêm.

Tehran tố Mỹ tấn công nhằm mục tiêu chiếm đoạt dầu mỏ
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cáo buộc Washington mưu đồ phân rã đất nước để độc chiếm tài nguyên, sau loạt đòn tấn công từ liên quân Mỹ - Israel, theo Al Jazeera.

Tại cuộc họp báo hôm nay, ông Baghaei lên án chiến dịch quân sự của liên quân là hành vi "vi phạm mọi chuẩn mực và thông lệ quốc tế". Ông khẳng định Mỹ đã chủ động phá hủy các nỗ lực ngoại giao, buộc người dân Iran phải "đồng lòng bảo vệ đất nước".

"Âm mưu của họ đã quá rõ ràng. Họ muốn chia cắt Iran để chiếm đoạt trái phép nguồn dầu mỏ dồi dào của chúng tôi", ông Baghaei nhấn mạnh.

Cáo buộc này được đưa ra sau khi Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham, đồng minh thân cận của Tổng thống Donald Trump, công khai nhận định về lợi ích kinh tế nếu chính quyền Iran sụp đổ. Ông Graham chỉ ra rằng việc kiểm soát nguồn cung từ Iran và Venezuela (chiếm 31% trữ lượng toàn cầu) sẽ là "cơn ác mộng của Trung Quốc" và là một "khoản đầu tư hời" cho Washington, theo RT.

Theo giới chức Tehran, những tuyên bố này chính là bằng chứng cho thấy mục tiêu thực sự của Mỹ không phải là an ninh mà là quyền kiểm soát tài nguyên chiến lược toàn cầu.

Israel tấn công tổng lực khi Iran có đại giáo chủ mới
Hôm 9/3, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã triển khai chiến dịch không kích quy mô lớn nhắm vào các hạ tầng quân sự của Iran tại Tehran, Isfahan và khu vực phía Nam. Theo thông báo từ IDF, các mục tiêu tập trung vào hệ thống trung tâm chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cùng các cơ sở sản xuất tên lửa, theo NDTV.

Trong bối cảnh xung đột gia tăng, Hội đồng Chuyên gia Iran chính thức chỉ định giáo sĩ Mojtaba Khamenei (56 tuổi) đảm nhiệm vị trí Lãnh tụ Tối cao, kế nhiệm cha ông vừa qua đời. Với tầm ảnh hưởng sâu rộng trong IRGC, việc bổ nhiệm này được giới chức Iran trình bày như một thông điệp về sự kiên định của Tehran trong cuộc chiến mà họ mô tả là vì sự tồn vong quốc gia.

Tại quảng trường Enghelab, hàng nghìn người đã tập trung để thực hiện nghi thức tuyên thệ trung thành với tân lãnh đạo. Dù vậy, việc chuyển giao quyền lực mang tính chất kế vị này cũng gặp phải những phản hồi trái chiều từ một số chính trị gia nội bộ, do những lo ngại về tiền lệ "gia đình trị" tương tự chế độ quân chủ từng bị lật đổ vào năm 1979.

'Cú sốc Covid' tái hiện
Khi giá dầu leo thang sát ngưỡng 120 USD/thùng, thị trường tài chính toàn cầu đang đứng trước một cuộc "phán quyết" tất yếu. Chuyên gia Shuli Ren nhận định sự thờ ơ hiện tại của giới đầu tư-khi chỉ số S&P 500 chỉ giảm nhẹ hay việc bắt đáy tại Hàn Quốc-chính là kịch bản lặp lại của giai đoạn đầu đại dịch Covid-19, theo Bloomberg.

Bước sang tuần thứ hai, cuộc khủng hoảng Iran đã dập tắt hoàn toàn kỳ vọng của thị trường về một cuộc xung đột ngắn hạn. Việc Tehran bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei làm Lãnh đạo tố cao Iran vị là tín hiệu rõ ràng cho thấy

NATO đánh chặn tên lửa Iran
Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã đánh chặn một tên lửa đạn đạo Iran trên không phận Thổ Nhĩ Kỳ, đẩy liên minh quân sự này đứng trước nguy cơ bị lôi kéo trực tiếp vào cuộc chiến Trung Đông sau hai vụ xâm nhập liên tiếp trong một tuần.

"Một loại đạn đạn đạo bắn từ Iran xâm nhập không phận Thổ Nhĩ Kỳ đã bị các khí tài phòng không và phòng thủ tên lửa của NATO ở Đông Địa Trung Hải vô hiệu hóa”, Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ cho biết trong một tuyên bố ngày 9/3.

Ankara, quốc gia không cho phép sử dụng các căn cứ hoặc không phận của mình cho các cuộc tấn công vào Iran, đã kêu gọi nỗ lực ngoại giao để hạ nhiệt căng thẳng.

VietBF@ sưu tập

Trong khi thế giới chú ý đến chiến sự giữa Hoa Kỳ và Iran cùng những biến động dữ dội của thị trường dầu hỏa, Trung Cộng vừa công bố một văn kiện kinh tế chiến lược được nhiều nhà phân tích xem là một trong những tài liệu quan trọng nhất của thập niên. Kế hoạch Ngũ Niên lần thứ 15 được công bố tại Đại hội Đại biểu Nhân dân Trung Quốc vào Ngày 5 tháng 3 năm 2026, đặt trọng tâm vào trí tuệ nhân tạo và các kỹ nghệ công nghệ cao.

Văn kiện dài 141 trang này nhắc đến trí tuệ nhân tạo hơn 50 lần và đặt mục tiêu đạt mức ứng dụng khoảng 70% trong toàn bộ nền kinh tế Trung Quốc vào năm 2027 và 90% vào năm 2030. Bắc Kinh cũng xác định người máy hình nhân là một ngành kỹ nghệ trụ cột với sản lượng dự kiến tăng gấp đôi trong vòng 5 năm tới.

Ngoài trí tuệ nhân tạo và người máy, kế hoạch còn đề cập đến các chương trình công nghệ cao như mạng truyền thông lượng tử giữa không gian và địa cầu, nghiên cứu năng lượng nhiệt hạch, cùng các hệ thống giao tiếp giữa não bộ con người và máy điện toán. Trung Cộng đặt mục tiêu giá trị các ngành kỹ nghệ liên hệ đến trí tuệ nhân tạo vượt quá 10 ngàn tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng $1.38 ngàn tỷ Mỹ kim.

Một phần then chốt của kế hoạch là việc củng cố quyền kiểm soát chuỗi cung ứng bán dẫn và các nguyên tố đất hiếm. Bắc Kinh tuyên bố sẽ áp dụng những biện pháp đặc biệt nhằm bảo đảm sự tự chủ và ưu thế trong việc chế biến các nguyên liệu chiến lược này.



Hiện nay Trung Quốc kiểm soát khoảng 90% khả năng chế biến đất hiếm trên toàn thế giới. Các nguyên tố này giữ vai trò thiết yếu trong nhiều hệ thống vũ khí tân tiến. Chẳng hạn một chiến đấu cơ F-35 cần khoảng 920 pound vật liệu đất hiếm cho các hệ thống điện tử và điều khiển.

Những hệ thống phòng thủ như Patriot, THAAD và các loại vũ khí dẫn đường chính xác cũng phụ thuộc nặng nề vào nguồn vật liệu này. Vì vậy chuỗi cung ứng đất hiếm đã trở thành một yếu tố chiến lược trong sức mạnh quân sự của các cường quốc.

Trong khi đó Hoa Kỳ đã ban hành Đạo luật CHIPS và Khoa học vào năm 2022 nhằm tăng cường khả năng sản xuất bán dẫn trong nước. Chương trình này phân bổ khoảng $52.7 tỷ Mỹ kim cho ngành bán dẫn, gồm $39 tỷ trợ cấp trực tiếp cùng các ưu đãi thuế đầu tư.

Đạo luật này đã thúc đẩy hơn $640 tỷ Mỹ kim vốn đầu tư tư nhân vào khoảng 140 dự án tại 30 tiểu bang, đồng thời tạo ra khoảng nửa triệu việc làm. Tuy nhiên nhiều chuyên gia nhận định rằng chương trình của Hoa Kỳ chủ yếu tập trung vào một lãnh vực duy nhất, trong khi kế hoạch của Trung Cộng bao trùm toàn bộ hệ thống kỹ nghệ công nghệ cao.

Một yếu tố đáng chú ý khác là việc Trung Cộng áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất cảng đối với 17 nguyên tố đất hiếm từ năm 2025. Trong khi đó Bộ Chiến Tranh Hoa Kỳ đang tìm cách loại bỏ sự lệ thuộc vào nguồn cung đất hiếm của Trung Quốc trước thời hạn năm 2027.

Các nhà phân tích cho rằng việc xây dựng chuỗi cung ứng thay thế có thể cần từ 10 đến 15 năm. Điều này tạo ra một giai đoạn chuyển tiếp dài khi Hoa Kỳ vừa phải duy trì sức mạnh quân sự vừa phải phát triển nguồn vật liệu chiến lược mới.

Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, kế hoạch công nghệ mới của Trung Cộng được xem như một chiến lược lâu dài nhằm củng cố vị thế kỹ nghệ và khoa học của quốc gia này trong nhiều thập niên sắp tới.

Giá dầu thế giới đã vọt lên mức cao nhất trong gần 4 năm khi xung đột tại Iran gây gián đoạn nguồn cung năng lượng. Vậy bài học rút ra từ những lần "vàng đen" vượt ngưỡng 100 USD/thùng là gì?


Kho dự trữ dầu ở Carson, California (Mỹ). Ảnh: CNN/TTXVN

Trong phiên giao dịch ngày 9/3, có thời điểm giá dầu Brent tăng 30% lên 119,46 USD/thùng, trong bối cảnh xung đột ở Trung Đông tiếp diễn và rủi ro ngày càng lớn rằng nguồn cung “vàng đen” toàn cầu. Đây là mức cao nhất của giá dầu kể từ sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022.

Bài học rút ra từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây cho thấy thời gian kéo dài của cú sốc mới là yếu tố quan trọng nhất đối với thị trường.

Business Insider (Mỹ) dẫn nhận định của các nhà phân tích tại Bank of America cho rằng việc giá dầu trở lại mốc “ba chữ số” đang đe dọa dự báo lạm phát của họ. Các nhà phân tích của Bank of America lưu ý rằng dự đoán lạm phát dựa trên thị trường và khảo sát thường phản ứng khá nhạy với biến động giá dầu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, dữ liệu lịch sử cho thấy chỉ những đợt tăng vọt mạnh và kéo dài của giá dầu thô mới có thể kích hoạt chu kỳ lạm phát dai dẳng.

Bank of America đã phân tích tác động của các biến động giá dầu trong lịch sử đối với lạm phát tại Mỹ, được đo lường thông qua thay đổi trong chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) – thước đo lạm phát ưa thích của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Các nhà phân tích đánh giá lạm phát và giá dầu từng có mối tương quan trong các cuộc khủng hoảng kinh tế trước đây, như đợt suy thoái năm 2008 và giai đoạn kinh tế sa sút trong đại dịch COVID-19. Tuy vậy, họ lưu ý yếu tố quan trọng cần theo dõi là liệu đà tăng này có mang tính kéo dài hay không.

Bank of America nêu bật: “Chúng tôi nhận thấy rằng chỉ những cú tăng mạnh và kéo dài của giá dầu, thường gắn với các cú sốc nguồn cung, mới trở thành chỉ báo sớm cho đợt lạm phát gia tăng dai dẳng”.

Họ cũng cảnh báo rằng rủi ro sẽ gia tăng theo thời gian nếu Eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa. Theo các chuyên gia chiến lược dầu khí tại Macquarie Research, nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa trong vài tuần, giá dầu có thể tăng lên 150 USD/thùng hoặc cao hơn.

Bank of America đã lưu ý về các nguy cơ đáng quan ngại có thể hình thành khi giá năng lượng leo thang.

Rủi ro đầu tiên là chi tiêu của nhóm thu nhập cao có thể giảm mạnh nếu thị trường chứng khoán xảy ra làn sóng bán tháo. Hiện tượng “nền kinh tế hình chữ K” tại Mỹ đang được nâng đỡ bởi mức chi tiêu mạnh tay của nhóm thu nhập cao, trong bối cảnh giá cổ phiếu vẫn giao dịch gần mức đỉnh lịch sử. Mô hình “chữ K” ám chỉ mức chi tiêu của các hộ thu nhập cao tiếp tục tăng, trong khi người thu nhập thấp gần như dậm chân tại chỗ.

Rủi ro thứ hai mà Bank of America nhận thấy là kịch bản các hộ gia đình thu nhập thấp thắt chặt hầu bao. Các nhà phân tích cho biết nhóm thu nhập thấp dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc giá dầu, và việc chi phí năng lượng tăng cao có thể khiến tỷ lệ chậm trả nợ tín dụng gia tăng.

Cuối cùng, các nhà phân tích cho rằng việc trì hoãn đầu tư do giá năng lượng cao có thể trở thành lực cản đối với tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) trong năm nay.

Trong kịch bản giá dầu duy trì ở mức rất cao trong thời gian dài, ngân sách hộ gia đình vốn đã eo hẹp do lạm phát cao có thể “tan vỡ” dưới áp lực. Trong khi đó, các công ty đối mặt với nguy cơ hóa đơn nhiên liệu và chi phí dự trữ hàng hóa tăng vọt. Tất cả điều này làm dấy lên khả năng xảy ra kịch bản xấu nhất cho nền kinh tế toàn cầu: "lạm phát đình trệ" (stagflation). Đây là cụm từ ám chỉ việc đồng thời xảy ra lạm phát cao và suy thoái kinh tế, đồng thời là “cơn ác mộng” mà không một nhà hoạch định chính sách nào muốn trải qua.

VietBF@sưu tập

CSGT Phú Thọ xác minh danh tính và triệu tập nữ tài xế lao ôtô lên vỉa hè, hất văng cô gái rồi lái xe rời khỏi hiện trường.
Khoảnh khắc ôtô tông văng cô gái trên vỉa hè Ngày 9/3, đại diện Công an xã Cẩm Khê (Phú Thọ) cho biết, đơn vị phối hợp Phòng CSGT Công an tỉnh xác minh vụ cô gái bị ôtô húc văng khi đứng trên vỉa hè.
Ngày 9/3, trả lời Báo Điện tử VTC News, đại diện Công an xã Cẩm Khê (Phú Thọ) cho biết, đơn vị phối hợp Phòng CSGT Công an tỉnh xác minh vụ cô gái bị ôtô húc văng khi đứng trên vỉa hè.

Liên quan vụ việc, lực lượng CSGT Đội 2 - Phòng CSGT Công an tỉnh Phú Thọ đã triệu tập nữ tài xế Đ.T.T.N. (SN 1980, trú xã Cẩm Khê) lên làm việc để làm rõ hành vi tông ngã cô gái rồi lái xe bỏ đi.

Sự việc xảy ra vào 6h46 cùng ngày, tại khu vực ngã tư xã Cẩm Khê. Nạn nhân là chị N.T.N. (SN 1994, trú xã Cẩm Khê). Sau va chạm, chị N. được người thân đưa đến cơ sở y tế kiểm tra sức khỏe.

Trước đó, mạng xã hội chia sẻ đoạn clip ghi lại hình ảnh cô gái đứng trên vỉa hè, cách lòng đường khoảng 1m. Bất ngờ một chiếc ôtô con màu trắng lao tới, chồm lên vỉa hè hất văng cô gái. Nạn nhân ngã đập đầu xuống nền, hành lý cũng bị hất văng ra xa. Người dân chứng kiến vội chạy tới kiểm tra tình trạng sức khoẻ của cô gái.


Cô gái bị ôtô lao tới hất văng khi đang đứng trên vỉa hè.
Ở một góc quay khác thể hiện, vị trí tai nạn gần điểm giao cắt giao thông. Ôtô con chuyển làn rẽ phải, cùng thời điểm này, ôtô tải chạy chiều ngược lại đang rẽ trái. Trong lúc tránh ôtô tải, tài xế xe con không làm chủ tay lái đã lao lên vỉa hè rồi tông vào cô gái.

Theo hình ảnh trong clip, sau khi gây tai nạn, nữ tài xế lái xe rời khỏi hiện trường.

VietBF@ sưu tập

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, Tổng thống Madagascar, ông Michael Randrianirina, ngày 9/3 đã quyết định giải tán Chính phủ nước này.


Đại tá Michael Randrianirina tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Madagascar ngày 17/10/2025. Ảnh: Reuters

Thông báo của Phủ Tổng thống Madagascar cho biết quyết định được đưa ra căn cứ theo các quy định của Hiến pháp, đồng thời khẳng định Chính phủ hiện tại đã chấm dứt nhiệm vụ. Tổng thống Randrianirina dự kiến sớm bổ nhiệm một Thủ tướng mới theo các điều khoản của Hiến pháp.

Trong thời gian chờ thành lập Chính phủ mới, các Tổng thư ký tại từng bộ sẽ phụ trách xử lý công việc thường xuyên của bộ máy hành chính nhà nước. Hiện chưa có thông tin về thời điểm cụ thể bổ nhiệm người đứng đầu Chính phủ mới.

Chính phủ vừa bị giải tán được thành lập ngày 28/10/2025, sau khi ông Herintsalama Rajaonarivelo được bổ nhiệm làm Thủ tướng ngày 20/10/2025, 3 ngày sau khi ông Randrianirina chính thức tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Madagascar tại Antananarivo

Madagascar là một quốc đảo lớn nằm ở Ấn Độ Dương, cách bờ biển Đông Nam của Mozambique khoảng 400 km. Đây là hòn đảo lớn thứ 4 thế giới về diện tích, rộng hơn 587.000 km².

VietBF@sưu tập

Ngày 9/3, Công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic đã đệ đơn kiện chính quyền của Tổng thống Donald Trump sau khi Bộ Chiến tranh Mỹ liệt công ty này vào danh sách “nguy cơ chuỗi cung ứng” đối với hệ thống quốc phòng. Đơn kiện được nộp tại Tòa án liên bang khu vực North California, trong đó Anthropic cho rằng quyết định của chính phủ là “chưa từng có tiền lệ và trái luật”.


Lầu Năm Góc tại Washington DC., Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo phóng viên TTXVN tại Washington, đơn kiện nêu rõ quyết định của Lầu Năm Góc đang gây thiệt hại nghiêm trọng cho hoạt động kinh doanh của Anthropic. Các hợp đồng của công ty với chính phủ liên bang bắt đầu bị hủy bỏ, trong khi nhiều hợp đồng với khu vực tư nhân cũng bị đặt dấu hỏi, đe dọa mất đi hàng trăm triệu USD doanh thu trong thời gian ngắn.

Anthropic cũng lập luận rằng việc bị liệt vào danh sách "nguy cơ chuỗi cung ứng" không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn làm tổn hại danh tiếng của công ty và ảnh hưởng đến các quyền tự do hiến định. Công ty yêu cầu tòa án hủy bỏ quyết định của Bộ Chiến tranh và tạm đình chỉ việc thi hành quyết định này trong thời gian xét xử. Công ty cũng nói rõ cần đưa vụ việc ra tòa để bảo vệ quyền lợi của mình, khách hàng cũng như các đối tác.

Cuộc tranh chấp giữa Anthropic và chính quyền Tổng thống Trump đã leo thang nhanh chóng trong 2 tuần qua. Trước khi xung đột bùng nổ công khai, Anthropic từng là một đối tác quan trọng của nhiều cơ quan liên bang trong nỗ lực nâng cấp hệ thống công nghệ bằng trí tuệ nhân tạo (AI), trong đó có hợp đồng 200 triệu USD ký với Bộ Chiến tranh hồi tháng 7/2025 hay từng tham gia thí nghiệm triển khai hệ thống AI trên các mạng lưới bảo mật của chính phủ Mỹ.

Tuy nhiên, ở thời điểm này, Anthropic lại đang bị chính phủ Mỹ coi là một trong những nguy cơ chuỗi cung ứng, buộc các nhà thầu quốc phòng phải lánh xa các mô hình AI của công ty này trong tất cả các dự án liên quan đến Bộ Chiến tranh.

Tổng thống Trump cũng đã đăng trên mạng xã hội yêu cầu các cơ quan liên bang “lập tức chấm dứt” sử dụng công nghệ của Anthropic. Ông nhấn mạnh tương lai đất nước phải do chính người dân Mỹ quyết định, chứ không phải bởi các công ty AI "xa rời thực tế".

Một số nguồn tin cho biết nguyên nhân bất đồng giữa Anthropic và Bộ Chiến tranh có liên quan đến cách sử dụng công nghệ AI. Lầu Năm Góc muốn có quyền sử dụng các mô hình AI của Anthropic cho mọi mục đích hợp pháp nhưng công ty này muốn đảm bảo rằng công nghệ của họ sẽ không được dùng cho các hệ thống vũ khí tự động hoàn toàn hoặc chương trình giám sát đại trà trong nước.

VietBF@sưu tập