Bước ra khỏi cái nắng ban trưa và đi vào một khu công nghiệp ở miền Nam Trung Quốc mùa hè này, người ta có thể thấy cảnh nhà máy đóng cửa. Chỉ vài tuần sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố biện pháp hạn chế đối với thương hiệu thời trang nhanh như Temu và Shein, một nhà máy ở Panyu – nơi tập trung nhiều nhà cung ứng – trông tối om và không có ai làm việc.

Nhưng rồi có tiếng động khẽ, tiếng thở dài, thậm chí tiếng ngáy. Đồng hồ chỉ hơn 1 giờ chiều. Hóa ra nhà máy không đóng cửa mà mọi người đang ngủ trưa. Bên dưới tầng trệt là hàng dài công nhân nằm ngủ, tận hưởng giấc nghỉ trưa giữa cái nóng oi bức.

Tại một trong những vùng kinh tế năng động nhất thế giới, giấc ngủ trưa, hay còn gọi là wuxiu trong tiếng Trung Quốc, có vẻ khá kỳ lạ. Giống như siesta của Tây Ban Nha, thói quen này bắt nguồn từ thời chưa có điều hòa nhiệt độ. Mùa hè miền nam Trung Quốc có thể vượt 35°C với độ ẩm trên 70%.

Với khách lạ, sự yên ắng trông lạ kỳ, nhưng thực tế điều đó phản ánh tinh thần lao động hăng say – nền tảng tạo nên “phép màu kinh tế Trung Quốc”. Công nhân cần ít nhất 1 giờ ngủ trưa vì họ thường làm 3 ca sáng, chiều và tăng ca từ 18h đến 21h. Dù luật lao động cấm làm đêm liên tục, nhiều người vẫn chấp nhận để kiếm thêm thu nhập.

Nếu công nhân có ca đêm, giới công nghệ có văn hóa 996 – làm từ 9h sáng tới 9h tối, 6 ngày/tuần. Trên mạng xã hội, nhiều công ty như Tencent, DJI hay Huawei bố trí khu vực đèn giảm sáng, giường gấp và gối kê để nhân viên ngủ sau bữa trưa.

Zhang Yi, CEO hãng nghiên cứu iiMedia (Quảng Châu), cho biết dù là thói quen truyền thống, ngủ trưa trở nên phổ biến hơn cùng với thu nhập tăng và thời gian làm việc kéo dài. iiMedia ước tính khoảng 70% người trưởng thành Trung Quốc ngủ trưa, tăng từ mức 60% năm 2019.

“Theo thói quen, wuxiu cực kỳ phổ biến”, Zhang Yi cho biết. Ngủ trưa ban đầu phổ biến ở các thành phố nhỏ, nhưng tâm lý chú trọng sức khỏe khiến xu hướng này lan rộng sang các đô thị lớn. “Nó vẫn rất phổ biến”.

Tuy vậy, trong bối cảnh căng thẳng thương mại và kinh tế tăng trưởng chậm lại, cường độ lao động đang thay đổi và có thể kéo theo sự suy giảm của giấc ngủ trưa.

Đầu tư tại khu vực châu thổ Châu Giang đang chậm lại. Khu vực vốn từng là đầm lầy này đã vươn mình trở thành công xưởng thế giới. Những khu chung cư xây dở tại đây phán ánh sự suy thoái của thị trường bất động sản. Tỉnh Quảng Đông với nền kinh tế đứng đầu Trung Quốc đang rơi vào nhóm tăng trưởng chậm nhất.

Dù vậy, bà Zhao Fen, chủ một nhà máy đồ chơi ở Đông Quan, khẳng định thời gian nghỉ trưa 1,5 giờ (30 phút ăn + ngủ) vẫn cần thiết để duy trì mô hình làm việc nhiều ca – nền móng giúp Trung Quốc trở thành “công xưởng của thế giới”.

Tuy nhiên, đôi khi nghỉ trưa lại quá nhiều. Tại quê bà ở Tứ Xuyên – vùng nổi tiếng với các quán trà và gấu trúc, người ta gần như không thể xử lý một công việc hành chính nào từ 11h30 đến 15h chiều.

“Tứ Xuyên còn thoải mái hơn”, bà cười nói. “Họ thực sự tận hưởng cuộc sống”.

The Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), GDP của Trung Quốc năm 2024 đạt 18,27 nghìn tỷ USD và dự kiến tăng lên 19,5 nghìn tỷ USD trong năm 2025.

Tham khảo: FT

Khổ Quá Mà Đông Quá! Sài Gòn CUỐI NĂM Cũng CĂNG LẮM | NGƯỜI NGHÈO Lại Càng NGHÈO | Sài Gòn Hôm Nay

🖤SÀI GÒN HÔM NAY xin chào Cô Bác Anh Chị!🖤
Xin cảm ơn Cô Bác Anh Chị đã xem và đồng hành cùng với kênh SÀI GÒN HÔM NAY.
GIỮA CUỘC SỐNG TẤT BẬT BỘN BỀ LO TOAN, SÀI GÒN HÔM NAY MUỐN GHI LẠI, LƯU GIỮ LẠI VÀ GỬI ĐẾN CÔ BÁC ANH CHỊ NHỮNG HÌNH ẢNH CHÂN THẬT CỦA SÀI GÒN, NHỮNG HÌNH ẢNH XƯA VÀ NAY, NHỮNG KHOẢNH KHẮC MỖI NGÀY. HY VỌNG CÔ BÁC ANH CHỊ CÓ DỊP ÔN LẠI NHỮNG CON ĐƯỜNG KỶ NIỆM THÂN QUEN ĐÃ TỪNG. SÀI GÒN HÔM NAY XIN CẢM ƠN CÔ BÁC ANH CHỊ.
BÊN CẠNH ĐÓ, SẼ LÀ NHỮNG THÔNG TIN CẬP NHẬT MỖI NGÀY ĐỂ CÔ BÁC ANH CHỊ CÓ CÁI NHÌN RÕ NÉT HƠN VỀ SÀI GÒN HÔM NAY. CHÚC CÔ BÁC ANH CHỊ VÀ CÁC BẠN THẬT NHIỀU SỨC KHỎE VÀ BÌNH AN TRONG CUỘC SỐNG.

Tấm cáo phó ám ảnh và tiếng khóc giữa Sài Gòn sáng sớm
Trong vô vàn tin tức cuối năm, tấm cáo phó của chị Đinh Thị Khánh Huyền và hai con nhỏ khiến nhiều người chết lặng. Gương mặt người mẹ 41 tuổi và hai đứa trẻ mới 7 tuổi, 2 tuổi chụm lại trên một tờ giấy, phía dưới là dòng chữ “hưởng dương 8 tuổi, 3 tuổi”… chỉ cần đọc đã thấy nhói tim. Ba mẹ con tử nạn trong chính căn nhà – quán bún ốc của mình trên đường Trần Hưng Đạo, phường Cầu Ông Lãnh, giữa trung tâm Sài Gòn – nơi mà chỉ một đêm trước đó vẫn còn sáng đèn, thơm mùi nước dùng. Sáng 5/12, thành phố thức dậy bằng tiếng còi xe cứu hỏa, cột khói đen cuộn lên từ mặt tiền quán lẩu ốc – bún ốc “Hương vị Hà Nội xưa”. Khi đám cháy được khống chế, người ta mới bàng hoàng nhận ra phía sau lớp cửa cuốn kiên cố là bốn mạng người đã vĩnh viễn nằm lại, trong đó có hai đứa trẻ chưa kịp hiểu thế nào là cuộc đời.

Căn nhà 4 tầng và lối thoát duy nhất bịt kín
Theo cơ quan chức năng, đám cháy bùng phát lúc khoảng 4h36 phút sáng, từ khu bếp chừng 20m² ở tầng trệt rồi nhanh chóng lan lên các tầng trên. Căn nhà dạng nhà ống, 1 trệt 3 lầu, cửa cuốn đóng kín, phía trong chất đầy vật dụng gia đình, thiết bị kinh doanh nên khi lửa bùng lên đã sinh khói dày đặc và khí độc, khiến việc chữa cháy, cứu người vô cùng khó khăn. Lực lượng PCCC phải cắt phá cửa cuốn, phun nước trực tiếp vào đám lửa, đồng thời phun sương làm mát để bảy chiến sĩ đeo mặt nạ phòng độc, mang bình CO₂ lao thẳng vào bên trong đưa sáu người đang mắc kẹt ra ngoài. Họ giành giật từng phút trong làn khói đen đặc, nhưng khi các nạn nhân được chuyển tới bệnh viện thì bốn người đã không qua khỏi: chị Đinh Thị Khánh Huyền (40 tuổi, chủ quán, quê Hà Nội), bé gái Đinh Khánh Linh (7 tuổi), bé trai Hoàng Nhật Khoa (2 tuổi) – hai con ruột của chị Huyền – và chị L.Q.A. (35 tuổi, nhân viên, mới từ Hà Nội vào làm việc hai ngày, xin ngủ lại quán vì chưa tìm được chỗ trọ). Căn nhà chỉ có một lối ra là cửa cuốn tầng trệt, khi lửa bùng lên, lối thoát ấy lập tức biến thành chiếc nắp đậy khổng lồ, chặn hết mọi cơ hội sống sót cho những người kẹt bên trong.

Hai cô gái sống sót: Đu cục nóng, ném gấu bông làm “gối đệm” rồi nhảy xuống
Hai người may mắn sống sót là chị K. (18 tuổi) và chị T. (21 tuổi), cùng là nhân viên quán. Họ kể lại, lúc đang ngủ ở tầng 3 thì nghe tiếng la hét, đập cửa, gọi cháy. Mở cửa phòng, cả hai choáng váng vì khói lửa đã tràn kín cầu thang, hơi nóng phả thẳng vào mặt, khói đen xộc vào mũi không thở nổi. Thử chạy xuống dưới nhưng chỉ đi được vài bước là buộc phải quay lại phòng, đóng cửa, tìm đường khác. Trong khoảnh khắc sinh tử, hai cô gái mở cửa sổ phía sau, men theo bệ tường đu ra cục nóng máy lạnh ở tầng 3. Phía dưới là nền gạch tối đen, khoảng cách gần chục mét khiến cả hai sợ chết khiếp. Nhưng ở trong thì ngạt khói, ở ngoài thì đứng giữa lưng chừng không trung, sau lưng là ngọn lửa đỏ rực bám sát. Chị T. nói với bạn: “Không nhảy cũng chết ngạt”, rồi liều mình thả rơi, trước đó kịp ném con gấu bông xuống làm “gối đệm”. Chị K. nhìn bạn lao xuống trong tiếng la hét hỗn loạn phía trong căn nhà, rồi cũng nhắm mắt nhảy theo. Họ được người dân và lực lượng chức năng đưa đi cấp cứu, chấn thương khắp người nhưng giữ được mạng sống – một sự trở về tưởng như ngoài tầm với trong khoảnh khắc cả căn nhà chìm trong biển lửa.

Những con số lạnh lùng và nỗi đau người ở lại
Báo cáo của cơ quan chức năng cho biết, vụ cháy được khống chế lúc 5h47 phút và dập tắt hoàn toàn lúc 6h15 phút, thiêu rụi khoảng 20m² khu vực bếp và làm hư hại nhiều hạng mục bên trên. Thủ tướng Chính phủ đã phải phát công điện khẩn, yêu cầu TP.HCM khẩn trương điều tra nguyên nhân, rà soát lại công tác phòng cháy chữa cháy tại các nhà ở kết hợp kinh doanh. Nhưng bên ngoài những dòng công văn và thống kê thiệt hại là nước mắt của người thân đang chờ bên ngoài nhà xác bệnh viện: thân nhân chị Huyền lặng người trước ba chiếc túi đựng thi thể, người chị họ của chị A. ngồi bệt xuống vỉa hè khi nghe tin người em mới vào Sài Gòn “kiếm việc vài ngày” đã vĩnh viễn không trở ra. Hai đứa trẻ, một bé mới học lớp 2, một bé còn chưa tròn 3 tuổi, lẽ ra giờ này phải được nắm tay mẹ đi học, đi chơi, lại cùng mẹ trở thành những cái tên trên cáo phó. Người ta nói cuộc đời là chuỗi Nhân – Duyên – Quả, có những cuộc gặp gỡ là hạnh phúc, có những phút giây lại hóa thành bi kịch. Nhiều Phật tử đã nhắc nhau niệm danh hiệu A Di Đà, gửi lời cầu nguyện mong mẹ con chị Huyền và các nạn nhân được tiếp dẫn về cõi Tịnh độ, nhẹ bớt oán khổ sau giây phút ra đi đầy hoảng loạn.

Nhà ống, cửa cuốn và những bài học chưa bao giờ được thuộc lòng
Đây không phải lần đầu Sài Gòn chứng kiến những vụ cháy nhà ống – nhà phố kết hợp kinh doanh – cướp đi nhiều mạng người chỉ vì một cửa cuốn, một cầu thang duy nhất và những ban công bị “bịt kín” bằng sắt. Mỗi khi thảm kịch xảy ra, người ta lại hứa sẽ kiểm tra, sẽ siết chặt, sẽ xử lý nghiêm. Nhưng rồi đâu lại vào đó, những căn nhà cao 4-5 tầng, mặt tiền đẹp đẽ, bên trong chật ních đồ đạc, phía trước là cửa cuốn nặng nề, phía sau không một lối thoát hiểm, vẫn sáng đèn mỗi đêm. Vụ cháy trên đường Trần Hưng Đạo lần này đau hơn ở chỗ, nó diễn ra ngay trung tâm thành phố, nơi xe cứu hỏa có thể tiếp cận khá nhanh, lực lượng chuyên nghiệp, nhưng bốn mạng người vẫn không thể thoát. Khi ngọn lửa bùng lên, cửa cuốn như chiếc nắp quan tài khổng lồ, mọi quy định, nghị định về PCCC bỗng trở nên vô nghĩa trước sự thật trần trụi: nhà phố Việt Nam vẫn được xây như những chiếc “hộp diêm”, chỉ cần một tàn lửa là đủ biến thành lò thiêu.

Cầu mong cho người đã khuất và lời nhắc cho người đang sống
Câu chuyện về chị Huyền, hai con nhỏ và chị A. – cô nhân viên mới vào làm được hai ngày – có lẽ sẽ còn ám ảnh nhiều người rất lâu. Họ không phải những nhân vật lớn lao, chỉ là một bà chủ quán bún ốc “hương vị Hà Nội xưa” đang chật vật mưu sinh, những người trẻ rời quê vào Sài Gòn kiếm việc, những đứa trẻ hồn nhiên ngủ trong vòng tay mẹ. Nhưng chỉ một biến cố, tất cả trở thành con số trong báo cáo, thành dòng tin vắn trên trang thời sự. Có lẽ điều duy nhất những người còn sống có thể làm cho họ lúc này là một nén nhang, một lời cầu nguyện và một sự thay đổi thật sự trong cách chúng ta xây nhà, kinh doanh, tuân thủ phòng cháy chữa cháy. Đừng để thêm một đêm nào đó, giữa thành phố hoa lệ, còi báo cháy lại xé toạc màn đêm và sáng hôm sau chúng ta lại phải đọc thêm một tấm cáo phó có hình những đứa trẻ. Cầu mong mẹ con chị Đinh Thị Khánh Huyền, chị L.Q.A. được an yên nơi miền xa, và mong gia đình họ đủ sức đi qua nỗi đau tưởng như không thể chịu đựng này.

Lễ bốc thăm World Cup 2026 tại Washington đã để lại hình ảnh khá hỗn loạn và vụng về, phơi bày một tổ chức FIFA cồng kềnh, rối rắm và xa rời với sự chuyên nghiệp mà bóng đá thế giới từng kỳ vọng.

Kevin Hart, nhân vật hài hước nhưng có chiều cao khiêm tốn, và Heidi Klum, tuy sang trọng nhưng lại cứng đờ, không chút cảm xúc (Minh họa)
Nếu bóng đá là môn thể thao của cảm xúc và World Cup là sân khấu lớn nhất trên hành tinh, thì lễ bốc thăm World Cup 2026 rạng sáng ngày 6/12 lẽ ra phải là một màn trình diễn trơn tru, chu đáo và mang đủ tầm vóc của sự kiện thể thao được cả thế giới hồi hộp theo dõi sát sao. Thế nhưng, những gì đã xảy ra tại Trung tâm Kennedy ở Washington lại giống một vở hài kịch chứa nhiều tình huống mà khán giả không biết nên cười hay khóc, hay nên cảm thấy bị xấu hổ thay cho FIFA.

Một "show" rời rạc, không đầu không đuôi!
Trong 54 năm hoạt động, Trung tâm Kennedy từng chứng kiến nhiều màn biểu diễn thảm họa. Nhưng lễ bốc thăm năm nay đã đạt đến tiêu chuẩn mới của sự vụng về, hỗn loạn và thiếu đi tính cách chuyên nghiệp vốn có. Một chương trình bóc thăm tầm cỡ World Cup mà lại hoạt động như thể được dàn dựng vội trên một con tàu du lịch, thiếu đi màn tổng duyệt, thiếu đi sự thống nhất và đặc biệt thiếu tầm vóc của tổ chức đứng phía sau.

Ngay từ những phút đầu tiên, người xem cảm nhận ngay sự chắp vá lạ kỳ này. Các MC được cho ghép đôi một cách khó hiểu: Kevin Hart, tuy hài hước nhưng có chiều cao khiêm tốn, và Heidi Klum, tuy sang trọng nhưng lại cứng đờ, không biểu lộ ra cảm xúc. Họ đứng cạnh nhau tạo thành cặp đôi một thấp một cao trông lạc quẻ đến mức khiến người ta nhớ lại buổi lể Brit Awards 1989, một trong những lễ trao giải tệ nhất lịch sử. Cảm giác ngượng ngùng lan rộng khi cả hai người này không tìm được nhịp ăn ý, câu chuyện dẫn dắt rời rạc, các mảng gây cười bị rơi vào khoảng không.

Nhưng đó mới chỉ là bề mặt. Sân khấu thiếu sự trang bị chu đáo, micro bị trục trặc liên tục, không có phụ đề cho các phần phỏng vấn qua tiếng Tây Ban Nha. Từng chi tiết nhỏ đều như đang gióng lên rằng buổi lễ này được tổ chức quá vội vàng và không có bàn tay người đạo diễn nào đủ kinh nghiệm đứng phía sau chỉ đạo.

Chủ tịch FIFA, ông Gianni Infantino chưa bao giờ che giấu tham vọng của mình, nhưng cách mà ông đặt Donald Trump vào trung tâm buổi lễ khiến cho nhiều người phải lắc đầu. Trump được trao tặng "Giải Hòa bình của FIFA", một khái niệm vừa vô nghĩa vừa gây ra lắm sự tranh cãi. Infantino đứng cạnh Trump với ánh mắt như một cậu em trai đang thần tượng hóa người anh lớn, tạo ra cảnh tượng vừa trông lố bịch vừa thật khó hiểu nỗi.

Dàn MC xuất hiện tại lễ bốc thăm World Cup 2026.(Minh họa)
FIFA đang muốn truyền tải ra thông điệp gì? Là sự trung lập của thể thao, hay việc sẵn sàng ôm lấy bất cứ nhân vật chính trị nào có thể đem lại lợi ích? Sự việc này càng củng cố hình ảnh FIFA như một tổ chức luôn bị trượt dài trong các mối giao tiếp nặng đầy quyền lực và lợi ích, thay vì tập trung vào chất lượng chuyên môn của môn bóng đá.

Robbie Williams, người nổi tiếng với sự nghiệp chật vật tại Mỹ, lại được chọn là giọng ca của ca khúc chính thức World Cup. Một bài hát gây ra thất vọng không kém với những gì xảy ra trên sân khấu. Phần kết với Village People, nhóm nhạc huyền thoại nhưng đã quá cũ kỹ, biến buổi lễ thành một cuộc trình diễn chất chứa hoài niệm bất đắc dĩ. Dù Victor Willis, thành viên duy nhất còn lại của nhóm, đang ở tuổi 74, họ vẫn phải hát YMCA với trang phục thổ dân và công nhân xây dựng. Cả khán phòng đắm chìm trong sự gượng gạo hơn là phấn khởi.

Điều trớ trêu là Rio Ferdinand, người từng không ít lần bị châm biếm khi làm bình luận viên, lại tỏ ra là nhân vật vững vàng nhất trên sân khấu. Anh cố giữ buổi lễ đi đúng hướng, cố ngăn đà lao dốc của chương trình với sự kiên nhẫn đáng nể.

Nhưng càng về sau, vẻ mặt Ferdinand càng hiện rõ sự mệt mỏi và bất lực. Từng pha bị lỡ nhịp, từng pha trao tay sai sót khiến cho cựu trung vệ của Manchester United giống như một người Anh điển hình trong phim sitcom: cắn răng chịu đựng mọi tai ương đang ập đến.

Khi phần quan trọng nhất cũng… bị thất bại
Phần bốc thăm, vốn là trái tim của buổi lễ, lẽ ra phải được thực hiện trơn tru, chính xác và trang trọng. Nhưng không. Hệ thống chia bảng mới phức tạp khiến cho Ferdinand và Samantha Johnson lúng túng đến mức phải cho giải thích lại liên tục, làm gián đoạn nhịp chương trình. Tệ hơn, khi Ferdinand quay sang cảm ơn những người hỗ trợ như Shaquille O’Neal, Tom Brady hay Wayne Gretzky, thì họ… đã rời sân khấu từ lúc nào.

Một mình Rio Ferdinand không cứu được lễ bốc thăm World Cup 2026 bị chê là... thảm hoạ.(Minh họa)
Cả buổi lễ được khép lại với cảm giác như ai đó vừa tỉnh dậy từ một cơn ác mộng kéo dài hai tiếng. Một sự kiện lẽ ra phải thể hiện đẳng cấp và tầm vóc của World Cup lại trở thành tấm gương phản chiếu những vấn đề kéo dài của FIFA: sự phô trương quá mức, sự hời hợt trong tổ chức và nỗi ám ảnh với các màn trình diễn rỗng tuếch bên ngoài bóng đá.

World Cup 2026 sẽ là kỳ World Cup lớn nhất lịch sử, nhưng nếu buổi lễ bốc thăm đã bị hỗn loạn đến vậy, FIFA cần nên nhìn lại mình. Thứ mà bóng đá cần không phải là những buổi trình diễn hào nhoáng, mà là sự chuyên nghiệp, minh bạch và tôn trọng khán giả. Một lễ bốc thăm tệ hại tuy không làm hỏng giải đấu, nhưng nó cho thấy những điều đáng lo hơn: một tổ chức đang mất dần sự nghiêm túc với chính sản phẩm của mình.

Câu hỏi đặt ra: Liệu FIFA có dám thay đổi, hay sẽ tiếp tục biến các sự kiện lớn thành sân khấu của sự cẩu thả và phô diễn quyền lực?

Đó mới là vấn đề mà bóng đá thế giới nên quan tâm lúc này.

Sau phiên bất ngờ bật tăng, giá vàng hôm nay sụt giảm rất mạnh, khi chứng khoán Mỹ tăng điểm dữ dội.


Giá vàng hôm nay biến động rất mạnh

Chỉ trong vòng 24 giờ, giá vàng thế giới đã trải qua cú "lật kèo" ngoạn mục, từ mức đỉnh 4.260 USD/ounce lao thẳng xuống và đóng cửa cuối tuần ngày 6-12 ở mức 4.199 USD/ounce, giảm tới 61 USD so với mức cao nhất trong phiên giao dịch đêm qua.

Cú sụt giảm diễn ra chỉ vài phút sau khi giá vàng chạm đỉnh, trùng với thời điểm các chỉ số chứng khoán Mỹ đồng loạt bật tăng mạnh, nhờ tâm lý lạc quan Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể giảm thêm lãi suất trong cuộc họp tuần tới.

Biến động khó lường của vàng còn chịu tác động từ làn sóng nới lỏng tiền tệ đồng loạt trên toàn cầu. Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) đã chính thức hạ lãi suất. Động thái của RBI diễn ra chỉ vài ngày trước cuộc họp chính sách lãi suất của Fed.

Các nhà phân tích nhận định chuỗi cắt giảm lãi suất từ những nền kinh tế lớn nhất châu Á, cùng triển vọng Fed hạ lãi suất thêm 25 điểm % sẽ tiếp tục tạo lực đẩy cho hàng hóa nói chung.

Thế nhưng, trong ngắn hạn việc lãi suất giảm lại gây bất lợi cho vàng khi nhà đầu tư dịch chuyển vốn sang các tài sản rủi ro cao hơn như chứng khoán.

VietBF@sưu tập

Thế giới có tổng cộng 2.919 tỉ phú. Đây là con số cao nhất kể từ khi ngân hàng này bắt đầu thống kê vào năm 1995.

Theo báo cáo công bố hôm 4-12 của Ngân hàng Đầu tư và dịch vụ tài chính UBS (Thụy Sĩ), số lượng tỉ phú trên toàn thế giới cũng như tổng tài sản của họ đã chạm mức cao kỷ lục trong năm nay, chủ yếu nhờ vào đà tăng trưởng của nhóm cổ phiếu công nghệ.

Tính đến ngày 4-4, thời điểm UBS hoàn tất việc thu thập dữ liệu cho báo cáo, thế giới có tổng cộng 2.919 tỉ phú. Đây là con số cao nhất kể từ khi ngân hàng này bắt đầu thống kê vào năm 1995.

Bùng nổ tỉ phú mới nhờ AI
"Bất chấp những biến động, việc giá cổ phiếu công nghệ và tài sản tài chính nhìn chung đều tăng đã đẩy tổng tài sản của các tỉ phú lên mức cao mới" - UBS nhận định. Cụ thể, con số này đã đạt mốc 15,8 ngàn tỉ USD, tăng 13% trong vòng 12 tháng. Sự xuất hiện của 237 tỉ phú mới cũng góp phần vào sự gia tăng này, trong đó 128 người đến từ châu Á - Thái Bình Dương.


Hai tỉ phú Elon Musk (thứ 2 từ trái sang) và Jensen Huang. Ảnh: AP

Theo thống kê, khối tài sản của các tỉ phú công nghệ đã tăng gần 25%, cán mốc 3 ngàn tỉ USD. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi đà tăng giá cổ phiếu tại các công ty liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) như Meta, Oracle và Nvidia.

Theo UBS, 6 tỉ phú công nghệ Mỹ có mức tăng trưởng tài sản lớn nhất đã bỏ túi thêm tổng cộng 171 tỉ USD, đồng nghĩa tài sản mỗi người tăng trung bình thêm 28,5 tỉ USD. Sự gia tăng đột biến này gắn liền với năng lực AI của các công ty mà họ sở hữu, từ sản xuất chip nền tảng cho đến hạ tầng điện toán đám mây vận hành bằng AI.

Tổng số tỉ phú tại Mỹ tăng lên 924 người, chiếm gần 1/3 tổng số tỉ phú trên toàn cầu. Trung Quốc hiện có 470 tỉ phú, đứng thứ hai thế giới sau Mỹ. Ngoài ra, số lượng tỉ phú tự thân tiếp tục tăng, với 196 doanh nhân trở thành tỉ phú mới, sở hữu tổng tài sản 386,5 tỉ USD.

Tài sản bình quân của 374 nữ tỉ phú toàn cầu tăng 8,4% lên 5,2 tỉ USD. Ngành tiêu dùng và bán lẻ là lĩnh vực hàng đầu thúc đẩy tài sản của các nữ tỉ phú. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương cũng ghi nhận tỉ lệ tỉ phú nữ tự thân cao nhất so với các khu vực khác.

Trong cuộc khảo sát của UBS đối với các khách hàng tỉ phú từ tháng 7 đến tháng 9, giới siêu giàu chỉ ra rằng thuế quan, địa chính trị và bất ổn về chính sách là những rủi ro hàng đầu trong năm 2026. UBS chỉ ra rằng mức độ lo lắng của các tỉ phú thay đổi tùy theo nơi họ sống. Chẳng hạn như ở châu Á - Thái Bình Dương, 75% tỉ phú lo ngại về thuế quan. Còn tại Mỹ, 70% tỉ phú lo ngại lạm phát cao hoặc nguy cơ xảy ra một cuộc xung đột địa chính trị lớn.

VietBF@sưu tập

Thiếu niên Mỹ đang dấn thân vào thị trường chứng khoán, một số em được bố mẹ khuyến khích với mong muốn con cái đầu tư từ sớm.

Mizu Pope, 13 tuổi, chưa thể bỏ phiếu hay lái xe, nhưng có thể giao dịch cổ phiếu.

Mỗi lần muốn mua hoặc bán, cô bé đến từ bang Massachusetts phải xin phép mẹ. Cô bé thích đầu tư vào những công ty có sản phẩm mà em đang dùng, như Netflix hay McDonald's.

"Cháu chỉ muốn xem thử liệu có hiệu quả không, và mình có thể kiếm được bao nhiêu tiền", Pope nói. Em bắt đầu đầu tư theo gợi ý của mẹ, sử dụng số tiền kiếm được từ việc kéo thùng rác ra lề đường giúp hàng xóm.

Giới trẻ Mỹ độ tuổi đôi mươi đang đầu tư cổ phiếu ngày một đông, phía sau họ là làn sóng thiếu niên như Pope đang làm quen với thị trường. Greenlight, nền tảng cho phép trẻ em đầu tư khi có sự cho phép của phụ huynh, cho biết số giao dịch do trẻ vị thành niên thực hiện trong tháng 10 tăng đến 77% so với cùng kỳ năm 2023.


Mizu Pope và mẹ, Lizz Pope, tại bang Massachusetts. Ảnh: WSJ

Trái ngược với hình ảnh những nhà đầu tư liều lĩnh lao theo cổ phiếu meme, nhiều người Mỹ trẻ tuổi phản ứng trước biến động thị trường năm nay với sự kiên nhẫn và điềm tĩnh như những nhà đầu tư lớn tuổi, giới quan sát nhận định.

Phong cách tiếp cận này thể hiện rõ ngay cả ở những nhà đầu tư "nhí", khi một số thiếu niên đã lập danh mục đầu tư để dành dụm cho các cột mốc tương lai như mua nhà. Nghỉ hưu sớm cũng là chủ đề được thảo luận sôi nổi trong lớp tài chính cá nhân tại trường trung học Winooski ở Vermont, giáo viên Courtney Poquette cho biết.

Avery Shannon đến từ Prosper, Texas, ban đầu hoài nghi khi bố mẹ em, một nhà trị liệu ngôn ngữ và một nhân viên ngân hàng, bắt đầu mang số tiền em tự kiếm được thời trung học đi đầu tư. Shannon kiếm tiền nhờ tổ chức trại hè thiếu nhi, bán bánh quy.

Em lo bố mẹ sẽ làm mất số tiền mình vất vả kiếm được. Nhưng khi thấy có lãi hơn 500 USD trong một năm, em bắt đầu đồng lòng. Shannon, hiện 19 tuổi, đã đầu tư tổng cộng khoảng 55.000 USD từ những công việc tay trái đó và tự quản lý các tài khoản của mình.

Khi thị trường giảm trong tháng trước, cô chuyển 5.000 USD vào một quỹ chỉ số theo dõi toàn bộ thị trường chứng khoán Mỹ. Hiện cô chỉ hỏi ý kiến cha mẹ khi cần.

Nhân viên giao dịch làm việc tại sàn chứng khoán New York, ngày 13/8. Ảnh: AFP
Nhân viên giao dịch làm việc tại sàn chứng khoán New York, ngày 13/8. Ảnh: AFP

Giới quan sát từ lâu chỉ ra người Mỹ thiếu kiến thức tài chính, nhưng hiện ngày càng nhiều thanh thiếu niên được học về thị trường và tiền bạc trên lớp, hoặc thông qua các nền tảng đầu tư hoặc từ chính bố mẹ, những người từng ước họ bắt đầu đầu tư sớm hơn.

Theo Jennifer Seitz, giám đốc giáo dục của Greenlight, ngày càng nhiều trẻ em trên nền tảng thiết lập các khoản chuyển tiền định kỳ vào tài khoản để tự động đầu tư. Phần lớn là các khoản đóng góp hàng tuần, điều bà Seitz cho là dấu hiệu cho thấy nhiều em không quá để ý đến biến động từng ngày của thị trường, mà tập trung hơn vào các mục tiêu dài hạn.

Hiện có khoảng 12 bang Mỹ yêu cầu học sinh phải học môn tài chính cá nhân mới được tốt nghiệp trung học. Con số này dự kiến tăng lên 30 bang vào thời điểm thế hệ tốt nghiệp năm 2031 ra trường, theo Trung tâm Kiến thức Tài chính thuộc trường Champlain College.

Martin Franchi, giám đốc điều hành của nền tảng giao dịch NinjaTrader, cho biết câu lạc bộ tài chính tại trường của con trai 16 tuổi của ông đông đến mức phòng học không đủ chỗ cho các học sinh muốn tham gia.

Theo khảo sát năm 2024 của công ty dịch vụ tài chính Charles Schwab, các nhà đầu tư Gen Z đang bắt đầu tiếp cận thị trường ở tuổi trung bình là 19, sớm hơn 6 năm so với thế hệ millennials. Nhà đầu tư phải đủ 18 tuổi mới được tự mở tài khoản, nhưng tài khoản ủy thác cho phép bố mẹ đầu tư thay mặt con nhỏ.

Abdullah Ahmed, 15 tuổi, mua cổ phiếu thông qua tài khoản ủy thác và điều hành một câu lạc bộ đầu tư với 80 thành viên tại trường trung học ở Scarsdale, New York.

Khoảng 45% danh mục đầu tư của cậu là các công ty cậu cho là ổn định, như Apple hay hãng chip Marvell Technology. 40% khác dành cho giao dịch ngắn hạn, phần còn lại phân bổ vào cổ phiếu trả cổ tức và các giao dịch quyền chọn.

Bố Ahmed, người từng làm việc trong lĩnh vực tài chính, nạp thêm tiền vào tài khoản hai tháng một lần miễn là cậu bé hoàn thành các nhiệm vụ ông giao, như nghe báo cáo kết quả kinh doanh của một công ty, hoặc đọc hồ sơ 10-K. Danh mục đầu tư của cậu hiện khoảng 5.000 USD, và cậu tự đưa ra các quyết định đầu tư.

Ahmed chia sẻ mong muốn dành cả đời để đi du lịch và khởi nghiệp kinh doanh nhỏ ở nước ngoài. "Dù có trở thành bác sĩ hay luật sư, cháu cũng không thể kiếm đủ tiền để thực hiện nguyện vọng này. Cháu không muốn phải đánh đổi thời gian lấy tiền bạc", cậu bé nói.

Tuy nhiên, tiếp xúc sớm với thị trường cũng tiềm ẩn rủi ro. Giáo viên Poquette ở Vermont cho biết một học sinh đã mất hàng nghìn USD tiền tiết kiệm để học đại học, trong một vụ lừa đảo liên quan đến tiền số. Cô nhấn mạnh sự khác biệt giữa đầu tư và đầu cơ, đồng thời dạy học sinh cách nhận biết các hình thức lừa đảo.

VietBF@sưu tập

Nền kinh tế châu Âu sẽ chịu thiệt hại tích lũy lên tới 1,6 nghìn tỷ euro trong giai đoạn 2022-2025 do các lệnh trừng phạt chống Nga, Dmitry Chumakov, Phó Đại diện Thường trực của Phái đoàn Nga tại Liên Hợp Quốc, cho biết.

"Các lệnh trừng phạt là con dao hai lưỡi. Chúng gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho những người khởi xướng. Chỉ riêng từ các lệnh trừng phạt chống Nga, nền kinh tế châu Âu đã phải gánh chịu tổn thất tích lũy ước tính lên tới 1,6 nghìn tỷ euro trong giai đoạn 2022-2025", ông Chumakov phát biểu tại phiên họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc kỷ niệm Ngày Quốc tế Chống các Biện pháp Cưỡng chế Đơn phương.

Ông lưu ý rằng những nỗ lực "quản lý" nền kinh tế toàn cầu thông qua các hạn chế - các biện pháp cưỡng chế đơn phương - là "tàn dư của tư duy thực dân không hiệu quả trong bối cảnh thị trường toàn cầu và sự hình thành trật tự thế giới đa cực".

Ông Chumakov tuyên bố: "Bất chấp số lượng biện pháp chưa từng có được áp dụng đối với đất nước tôi - hơn 35.000 biện pháp - Nga đã chứng minh được mức độ thích ứng cao và phát triển công nghệ có chủ quyền".

Ông nói thêm rằng Liên bang Nga cam kết hợp tác cởi mở và bình đẳng, không phân biệt đối xử—và BRICS và Tổ chức Hợp tác Thượng Hải đang phát triển dựa trên những nguyên tắc này.

"Đối mặt với việc chính trị hóa thương mại và phát triển, chúng tôi dự định tiếp tục hợp tác với các đối tác để tạo ra các hệ thống thanh toán bền vững, thực hiện thanh toán bằng tiền tệ quốc gia, phát triển cơ sở hạ tầng chung về tài chính, công nghiệp và công nghệ, đồng thời phát triển các hành lang vận tải và hậu cần theo nhu cầu, có khả năng chống lại các biện pháp cưỡng chế đơn phương", nhà ngoại giao Nga nhấn mạnh.

Vietbf @ Sưu tầm

(Minh họa)
Dự án nghệ thuật này được kết hợp với kỹ thuật robot, AI, và blockchain, tạo ra bởi nghệ sĩ Beeple (tên thật là Mike Winkelmann, nổi tiếng với nghệ thuật kỹ thuật số và NFT). Dự án tập trung vào các robot hình chó với đầu người được thiết kế như những "con vật thông thường" (regular animals), nhưng với cái đầu bằng silicone giống hệt khuôn mặt của các nhân vật nổi tiếng. Mỗi robot không chỉ là vật thể tĩnh mà là một hệ thống sống động, có khả năng di chuyển tự động, quan sát thế giới, tạo ra nghệ thuật dựa trên sự trải nghiệm của chúng, và lưu trữ dưới dạng in ấn vật lý lẫn NFT (non-fungible token) trên blockchain.

Các con chó robot này sẽ chụp ảnh liên tục đám đông và môi trường chung quanh, sau đó sẽ sử dụng AI để cho tái diễn giải hình ảnh đó theo phong cách nghệ thuật của nhân vật mà đầu của chúng đại diện. Kết quả là một tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số được in ra giống như máy ảnh chụp lấy liền nhưng có kèm với chứng nhận NFT.

Cấu tạo và tính năng chính của robot:

- Kích thước: 58 x 26 x 53 cm, trọng lượng khoảng 15kg.
- Cảm biến và tầm nhìn: Sử dụng LIDAR 4D (Unitree L1) để quét 360°, phát hiện vật thể từ 0,05 m, lập ra bản đồ 3D thời gian thực tế, và theo dõi tự động (như đi theo chủ).
- Chuyển động: 12 động cơ servo mạnh mẽ, tốc độ tối đa 5 m/s, cân bằng động tác với cảm biến IMU.
- Nguồn điện: Pin Li-ion 15,000 mAh, thời gian hoạt động từ 2-4 giờ, có thể cho nâng cấp, nếu cần
- Hệ thống đầu ra: Màn hình trạng thái phía sau, máy in nhiệt Canon Selphy CP1500 để in ra ảnh 4x6 inch (300 DPI).
- Đầu silicone tùy chỉnh: Làm từ loại silicone cao cấp, đúc tay, sơn chi tiết để giống như da người thật (với lớp màu dưới da).

Các "loài động vật" với 5 phiên bản robot
Có 5 phiên bản robot, mỗi loại đại diện cho một nhân vật nổi tiếng, với "tính cách tiêu biểu" (temperament), tốc độ, mức độ sáng tạo nghệ thuật, và thời gian nghỉ ngơi khác nhau. Chúng được thiết kế như loại robot chó với đầu người

1/ Andy Warhol: Tính cách Pop Art, tốc độ trung bình, sáng tạo rất cao, nghỉ trung bình.
2/ Mark Zuckerberg: Tính cách Metaversal (liên quan đến metaverse), tốc độ nhanh, sáng tạo thấp, nghỉ trung bình.
3/ Picasso: Tính cách Cubism (lập thể), tốc độ chậm, sáng tạo rất cao, nghỉ cao.
4/ Beeple: Tính cách Dystopian Future (tương lai đen tối), tốc độ trung bình, sáng tạo cao, nghỉ trung bình.
5/ Elon Musk: Tính cách Black and White/Analytical (đen trắng/phân tích), tốc độ nhanh, sáng tạo rất thấp (hiếm), nghỉ thấp.

Quy trình hoạt động

Mỗi robot như một "hệ thống sáng tạo sống" , chúng quan sát thế giới qua "mắt" (cảm biến), biến trải nghiệm thành hình ảnh nghệ thuật (blurring giữa nhận thức máy móc và thẩm mỹ con người), in ra ảnh vật lý (4x6 inch), và lưu trữ dưới dạng NFT trên blockchain. Đây là vòng lặp lại không ngừng: robot "sống 3 năm" (tương đương 21 năm chó), sau đó "sẽ chết", nhưng ký ức được cho lưu lại vĩnh viễn.

Các con chó robot này sẽ chụp ảnh đám đông và môi trường liên tục, sau đó sử dụng AI để cho tái diễn giải hình ảnh đó theo phong cách nghệ thuật của nhân vật mà đầu của chúng đại diện. Kết quả là một tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số được in ra dưới dạng ảnh chụp lấy liền kèm với chứng nhận NFT.

Dự án này được trình bày bởi Beeple Studios là studio của nam nghệ sĩ Beeple, chuyên về nghệ thuật kỹ thuật số và vật lý kết hợp đang xảy ra tại Art Basel Miami 2025, Miami, Florida, Mỹ.

Ý đồ của nghệ sĩ

Ý đồ chính là khám phá ra ranh giới giữa con người, kỹ thuật, và nghệ thuật trong tương lai AI/robotics. Từ phần Artist Statement:

- Chủ đề chính: Dự án cho "tái diễn giải" lịch sử chân dung pop (pop portraiture), điêu khắc, và nghệ thuật generative qua lăng kính kỹ thuật mới mẽ. Robot không phải vật thể chết mà là "bức tranh kỹ thuật số linh hoạt" khi chúng đang quan sát thế giới qua "lăng kinh mắt và đạo đức" của mình, được cho lưu ký ức vào số liệu, tái tạo thành hình ảnh mới, và góp phần vào bộ số liệu toàn cầu để huấn luyện AI trong tương lai.
- Thông điệp sâu sắc: Hiện tại, con người kiểm soát robot (như là "người bạn cơ khí"), nhưng với sự phát triển vượt bậc của AI/robot và bản sắc kỹ thuật số/physiscal của chúng ta, vai trò này có thể bị đảo ngược – robot có thể sáng tạo ra "quyền tự chủ" (agency), thậm chí kiểm soát con người. Dự án "thăm dò mức căng thẳng" giữa kiểm soát và tự do, vĩnh cửu và biến đổi, mời gọi suy ngẫm về nghệ thuật, bản sắc, và mối giao lưu với kỹ thuật. Cụm từ "We Are Not Prepared For The Future" nhấn mạnh lời cảnh cáo về tương lai không sẵn sàng.
- Mục đích về nghệ thuật: Kết hợp nhiếp ảnh, nghệ thuật kỹ thuật số, điêu khắc, và blockchain thành một tác phẩm tự ghi chép (self-documenting). Nó phê phán/hài hước về các nhân vật nổi tiếng (như Elon Musk, Zuckerberg) qua hình thức robot "động vật", đồng thời khám phá cách thức mà máy móc tạo ra ý nghĩa (và phá hủy nó) khi chúng bắt đầu "tạo ra một thế giới riêng".

Đây là một dự án nghệ thuật concept cao, kết hợp châm biếm với kỹ thuật tiên tiến, nhằm kích thích thảo luận về AI và tương lai của nhân loại.

Từ “America First” đến “America Alone”

Nhà Trắng vừa công bố bản Chiến lược An ninh Quốc gia mới, dài 33 trang, nhưng có thể tóm gọn bằng hai chữ lạnh lùng: “America Alone” – nước Mỹ một mình. Văn bản được giới thiệu như sự cụ thể hoá khẩu hiệu “America First”, song đọc kỹ lại thấy giống một bản tuyên ngôn bức xúc hơn là tầm nhìn chiến lược cho siêu cường số một thế giới.

Ngay mở đầu, tài liệu tuyên bố “những ngày nước Mỹ gánh cả trật tự thế giới như thần Atlas đã kết thúc”. Câu chữ nghe hùng hồn, nhưng lại không nói rõ nước Mỹ sẽ đứng ở đâu trong trật tự mới: không còn là “con chó đầu đàn”, mà cũng chẳng phải người kiến tạo luật chơi, chỉ thấy một Washington vừa gầm gừ, vừa hằn học nhìn những “chú chó khác” đang lớn lên trên sân chơi quyền lực toàn cầu.

Chiến lược thừa nhận Trung Quốc đã trỗi dậy “như vũ bão” và điều đó diễn ra “trên lưng nước Mỹ”, nhưng lại gần như không nhắc đến việc chính hàng hoá giá rẻ từ Trung Quốc đã giúp người Mỹ sống dễ thở hơn suốt nhiều thập niên. Giờ đây, Washington chấp nhận một thực tế: Bắc Kinh không thể bị chặn đứng, chỉ có thể bị kiềm chế.

Giấc mơ Monroe và “phụ lục Trump”

Không còn đủ sức hay không còn muốn “chống lưng” cho cả thế giới, Nhà Trắng quay về với sân sau Tây Bán Cầu. Văn bản gọi đó là “Trump Corollary” – một kiểu “phụ lục Trump” cho Học thuyết Monroe từ thế kỷ 19: thay vì dàn quân khắp địa cầu, Mỹ sẽ tập trung thống trị khu vực quanh mình.

Nhưng giấc mơ thống soái châu Mỹ ngày nay lại va ngay vào thực tế phũ phàng: Washington chẳng có bao nhiêu đồng minh thực sự hùng mạnh ở phía nam biên giới. Trong khi chiến lược sẵn sàng đe doạ “ném bom các mạng lưới ma tuý”, Nhà Trắng lại nhẹ tay với những cựu tổng thống tham nhũng của các quốc gia đầy rẫy ma tuý như Honduras. Một tay vung gươm, tay kia ký lệnh ân xá – bức tranh chính sách vừa cứng rắn bề ngoài, vừa mâu thuẫn bên trong.

Châu Âu – “kẻ phản bội văn minh” trong mắt Nhà Trắng

Đáng lo nhất là cách chiến lược mới nói về châu Âu. Ở đây vang vọng rõ ràng giọng điệu bài xích mà Phó tổng thống JD Vance từng đem tới Hội nghị An ninh Munich: châu Âu bị mô tả là lục địa suy đồi, bóp nghẹt tự do ngôn luận, tự trói kinh tế bằng luật lệ, đồng thời lơ là quốc phòng.

Tài liệu còn trượt sang vùng đất nguy hiểm của thuyết phân biệt chủng tộc “Great Replacement”, khi cảnh báo rằng châu Âu đang đối diện “xoá sổ văn minh” vì di cư. “Trong vài thập niên nữa, một số thành viên NATO có thể trở thành quốc gia đa số không còn là người châu Âu,” văn bản viết, ám chỉ rằng khi châu Âu “ít trắng hơn” thì cũng sẽ ít đáng tin cậy hơn với Mỹ. Giải pháp mà chiến lược đề nghị là “nuôi dưỡng lực lượng kháng cự quỹ đạo hiện tại ngay trong các quốc gia châu Âu” – một cách nói hoa mỹ cho việc can thiệp công khai vào chính trị nội bộ đồng minh.

Trái ngược hẳn, Nga lại được mô tả như đối tác có thể tìm kiếm “ổn định chiến lược”. Mỹ không còn tự xem mình là đồng minh cùng chiến hào với châu Âu, mà là “trọng tài” đứng giữa Moscow và các nước châu Âu, đóng vai người hoà giải chứ không phải người bảo vệ.

Ukraine – “tồn tại được là may”

Với Ukraine, câu chữ trong bản chiến lược lạnh như thép. Ưu tiên hàng đầu là “chấm dứt nhanh chóng thù địch”, thiết lập lại “ổn định chiến lược” với Nga, và bảo đảm “sự tồn tại như một nhà nước khả thi” cho Ukraine. Hai chữ “tồn tại” và “khả thi” cho thấy Kyiv chỉ được phép mơ ước sống sót, chứ không dám nghĩ đến chiến thắng hay chủ quyền trọn vẹn.

Chiến lược kiên quyết muốn “chấm dứt ấn tượng, và ngăn chặn thực tế, rằng NATO là liên minh luôn mở rộng”. Đó là món quà không thể rõ ràng hơn gửi tới Vladimir Putin – người vẫn xem NATO mở rộng là cái cớ cho cuộc chiến. Thay vì nói thẳng rằng hiện giờ hầu như chẳng còn ứng viên nào đủ điều kiện, tài liệu lại biến việc đóng sập cánh cửa NATO thành chủ trương lâu dài.

Trung Đông, châu Phi và phần còn lại của thế giới

Đối với Trung Đông, tài liệu lạnh lùng ghi một dòng: “Xung đột vẫn là động lực rắc rối nhất.” Như thể chiến tranh ở đây chỉ hơi “rắc rối” hơn… thời tiết nóng. Vài dòng sau, cuộc xung đột Israel – Palestine được mô tả là “gai góc”, một cụm từ nhẹ đến mức khó tin nếu đặt cạnh máu và nước mắt của hàng chục nghìn người bên dưới.

Còn châu Phi, nơi hơn một tỷ người đang giằng co giữa đói nghèo, khủng bố và biến đổi khí hậu, chỉ được nhắc tới vội vàng ở những đoạn cuối, với giọng điệu xem lục địa này giống như kho tài nguyên hơn là cộng đồng con người.

Một nước Mỹ tự tách mình khỏi tấm gương

Chiến lược an ninh quốc gia đáng lẽ phải là bản đồ chỉ đường cho siêu cường duy nhất của thế giới. Thế nhưng văn bản mới của Nhà Trắng lại giống một bài diễn văn dài, nặng mùi oán giận và nỗi ám ảnh bị “thay thế”. Nó mô tả chính sách của Trump bằng những câu chữ hoa mỹ: “thực dụng nhưng không phải chủ nghĩa thực dụng”, “cứng rắn nhưng không hiếu chiến”, “kiềm chế nhưng không nhu nhược” – một kiểu “salad ngôn từ” cố né mọi nhãn mác, nhưng lại phơi bày một điều hiển nhiên: nước Mỹ đang tự thu mình, rút khỏi các giá trị và liên minh đã tạo nên sức mạnh của chính mình suốt nhiều thập niên.

“America Alone” không chỉ là khẩu hiệu, mà là lựa chọn. Vấn đề là thế giới ngày nay nguy hiểm hơn, phức tạp hơn, và ngay cả một siêu cường cũng khó có thể đứng một mình mà không trả giá.

Tối cao Pháp viện Mỹ bước vào “vùng đất tưởng đã an bài”
Trong hơn một thế kỷ, quyền “có quốc tịch Mỹ khi chào đời trên đất Mỹ” gần như được coi là chuyện đã ngã ngũ về mặt hiến pháp. Thế nhưng, ngày Thứ Sáu vừa rồi, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ bất ngờ đồng ý thụ lý một vụ kiện có thể làm rung chuyển nền tảng đó: liệu Tổng Thống Donald Trump có thể đơn phương, bằng một sắc lệnh hành pháp, chấm dứt chế độ “jus soli” – quốc tịch theo nơi sinh – hay không. Trước đó, các tòa cấp dưới – cả thẩm phán bảo thủ lẫn cấp tiến – đều gần như đồng loạt phán rằng sắc lệnh của Trump trái Hiến Pháp, trái phán quyết lịch sử năm 1898 và trái cả luật do Quốc Hội ban hành. Nhưng lần này, Tối cao Pháp viện không còn né tránh bằng những lý do thủ tục hay “đứng ngoài cuộc” nữa, mà quyết định bước thẳng vào nội dung cốt lõi: Hiến Pháp cho phép một tổng thống “tái định nghĩa” quốc tịch bằng một chữ ký hay không.

Tu chính án 14 và án lệ 1898: nền móng bị thách thức
Tu chính án 14, được phê chuẩn năm 1868 sau Nội chiến, viết rất rõ: “Mọi người sinh ra hoặc được nhập tịch tại Hợp Chủng Quốc, và thuộc quyền tài phán của Hoa Kỳ, đều là công dân Hoa Kỳ…” Hai thập niên sau, năm 1898, vụ án US v. Wong Kim Ark đưa nguyên tắc đó vào thực tiễn: một người đàn ông sinh ra tại San Francisco, con của cha mẹ là người Hoa chưa nhập tịch, vẫn được Tối cao Pháp viện xác định là công dân Mỹ. Từ đó, quyền “birthright citizenship” – có quốc tịch Mỹ khi sinh trên đất Mỹ, với một vài ngoại lệ rất hẹp – trở thành nền tảng cho cả luật di trú lẫn khái niệm “người Mỹ” trong hơn 100 năm. Phía chính quyền Trump lại cho rằng cả lịch sử pháp lý đó là… hiểu sai. Trong đơn kháng cáo, Tổng Biện Lý D. John Sauer lập luận rằng điều khoản quốc tịch trong Tu chính án 14 “được thông qua để trao quốc tịch cho nô lệ được giải phóng và con cái của họ – chứ không phải con cái của du khách tạm thời hay người nhập cư bất hợp pháp”. Họ mô tả cách hiểu truyền thống về birthright citizenship là “sai lầm” và mang “hậu quả hủy hoại”. Ngược lại, phía ACLU và các nhóm quyền dân sự gọi đây đúng nghĩa là một nỗ lực “bóp méo lịch sử, trích dẫn sai bối cảnh, bịa thêm học thuyết mới cho khớp với sở thích chính trị”.

Sắc lệnh ‘bảo vệ ý nghĩa quốc tịch Mỹ’ – hay cú đòn vào Hiến Pháp?
Sắc lệnh gây tranh cãi, được Trump ký ngày 20 Tháng Giêng, mang một cái tên rất đẹp: “PROTECTING THE MEANING AND VALUE OF AMERICAN CITIZENSHIP” – Bảo vệ ý nghĩa và giá trị của quốc tịch Mỹ. Nội dung thực tế thì ngược lại: chính phủ liên bang sẽ không cấp bất kỳ giấy tờ nào công nhận quốc tịch Mỹ cho trẻ sinh trên lãnh thổ Hoa Kỳ nếu cha mẹ đang ở đây “bất hợp pháp” hoặc chỉ “tạm thời hợp pháp”. Nói cách khác, đứa trẻ sinh trên đất Mỹ sẽ bị treo lơ lửng: không tự động được coi là công dân, có thể phải chứng minh lại quy chế của cha mẹ, đối diện với một mê cung giấy tờ và nguy cơ bị từ chối quốc tịch dù chào đời ở bệnh viện Mỹ, nói tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ. Các tòa cấp dưới nhanh chóng chặn sắc lệnh. Một thẩm phán liên bang tại New Hampshire đã ra phán quyết trong một vụ kiện tập thể, cấm thi hành đối với tất cả các trẻ em thuộc nhóm bị ảnh hưởng. Tại Bờ Tây, Tòa Phúc thẩm Khu vực 9 cũng y án lệnh ngăn chặn toàn quốc trong một vụ do các tiểu bang Dân Chủ khởi kiện. Cả hai hướng kiện đều cho rằng tổng thống không thể dùng sắc lệnh để xóa bỏ một quyền đã được Hiến Pháp ghi nhận và được Tối cao Pháp viện giải thích rõ từ năm 1898.

Tối cao Pháp viện: từ né tránh thủ tục đến đụng thẳng nội dung
Hồi Tháng Sáu, Tối cao Pháp viện từng ra một phán quyết quan trọng có liên quan đến sắc lệnh này, nhưng chỉ dừng ở “vấn đề kỹ thuật”: tòa giới hạn phần nào quyền ra “lệnh cấm toàn quốc” của các tòa cấp dưới, chứ chưa đụng vào câu hỏi sống còn: Trump có quyền chấm dứt birthright citizenship hay không. Sau phán quyết đó, sắc lệnh của Trump lại tiếp tục bị chặn bằng những cơ chế pháp lý khác, và trên thực tế chưa bao giờ có hiệu lực. Lần này, khi nhận thụ lý vụ kiện từ New Hampshire, Tối cao Pháp viện đã chấp nhận bước vào trung tâm cơn bão. Họ bỏ qua vụ của Khu vực 9 (vì vướng câu hỏi các tiểu bang có đủ ‘tư cách khởi kiện’ hay không), nhưng lại trực tiếp nhận vụ do ACLU đại diện cho các cá nhân bị ảnh hưởng. Nghĩa là phiên điều trần năm tới sẽ buộc chín thẩm phán phải trả lời một cách dứt khoát: Tu chính án 14 là một bức tường vững chắc, hay chỉ là một vạch phấn có thể xoá bằng một executive order khi có đủ phiếu bảo thủ trong tòa?

Nếu Trump thắng: địa chấn pháp lý và cơn ác mộng giấy tờ
Một phán quyết đứng về phía Trump sẽ không chỉ là một chiến thắng chính trị cho phong trào “chống di dân” mà ông theo đuổi, mà còn là một cú địa chấn pháp lý lẫn xã hội. Hàng triệu gia đình sẽ phải loay hoay tìm cách chứng minh quy chế của mình để con cái được công nhận là công dân. Các bệnh viện, sở hộ tịch, cơ quan liên bang sẽ phải xây dựng thêm quy trình sàng lọc, kiểm tra, xác thực – mở ra cả một khu rừng thủ tục hành chính mới, nơi người nghèo, người mới đến và người ít hiểu biết pháp lý sẽ luôn là những nạn nhân đầu tiên. Những trẻ em chào đời trên đất Mỹ nhưng cha mẹ là người không giấy tờ sẽ đứng trước nguy cơ trở thành một thế hệ “trẻ vô quốc tịch” trên chính lãnh thổ mà chúng đã sinh ra. Về mặt hiến định, nó còn tạo ra tiền lệ nguy hiểm: nếu một tổng thống có thể “diễn giải lại” Tu chính án 14 bằng sắc lệnh, điều gì ngăn người khác sau này làm điều tương tự với các quyền khác – như quyền tự do ngôn luận, quyền mang vũ khí hay quyền được xét xử công bằng? Không phải ngẫu nhiên mà giới học giả bảo thủ lẫn cấp tiến đều từng xem lập luận của Trump là “ngoài lề” và “mạo hiểm”.

Phía phản đối: ‘một mớ trộn lẫn lịch sử méo mó và sở thích chính trị’
Steve Vladeck, giáo sư luật tại Georgetown, nhận xét thẳng thừng: nỗ lực thu hẹp birthright citizenship bằng sắc lệnh là “sai” từ nhiều tầng nấc – từ luật hiện hành, đến bản thân Tu chính án 14 và án lệ năm 1898. ACLU thì dùng lời lẽ còn gay gắt hơn: “Hồ sơ của chính quyền chẳng khác nào một mớ hỗn độn của những lập luận lịch sử méo mó, trích dẫn sai bối cảnh, học thuyết tự chế và – hơn hết – là đề xuất chính sách mang tính ý chí.” Cecillia Wang, giám đốc pháp lý toàn quốc của ACLU, nói tổ chức này “mong chờ” Tối cao Pháp viện lên tiếng rõ ràng để “đặt dấu chấm hết” cho tranh cãi. Các tòa cấp dưới – dù bổ nhiệm bởi tổng thống Cộng Hòa hay Dân Chủ – đến nay đều thống nhất một điểm: sắc lệnh của Trump vượt quá thẩm quyền hành pháp. Nếu muốn thay đổi định nghĩa quốc tịch, đó phải là câu chuyện của Tu chính án mới hoặc luật mới được Quốc Hội thông qua, chứ không phải là một văn bản hành pháp xuất phát từ Nhà Trắng.

Một nước Mỹ soi lại chính mình qua câu hỏi: ai là người Mỹ?
Tranh cãi về birthright citizenship không chỉ là chuyện chiếu hiến pháp lên bàn cân, mà còn là một cuộc đấu về bản sắc. Từ chỗ mở rộng quốc tịch cho nô lệ được giải phóng và con cái của họ, Tu chính án 14 trở thành nền tảng để hàng triệu, hàng chục triệu người nhập cư – từ châu Âu, Á, Mỹ Latin, Phi – có thể yên tâm rằng đứa trẻ sinh ra trên đất Mỹ sẽ là người Mỹ đúng nghĩa. Đó cũng là lý do mà câu hỏi “ai xứng đáng là công dân?” vừa mang tính pháp lý, vừa chạm rất sâu vào cảm xúc, vào nỗi sợ mất kiểm soát biên giới, vào cơn giận với hệ thống di trú rối rắm, và cả vào những mơ ước một cuộc đời khác. Trump chọn tấn công thẳng vào biểu tượng đó bằng một sắc lệnh được đặt tên rất đẹp về “bảo vệ ý nghĩa quốc tịch”. Nhưng có lẽ, chính Tối cao Pháp viện mới là nơi nước Mỹ buộc phải đối diện thành thật với câu hỏi: nước Mỹ là một quốc gia được ràng buộc bằng máu huyết, hay bằng hiến pháp? Và những em bé vừa cất tiếng khóc chào đời trên đất Mỹ – cha mẹ chúng là ai, chúng đến bằng con đường nào – có được quyền mang cái danh hiệu “người Mỹ” như bao thế hệ di dân trước đây hay không. Câu trả lời dự kiến sẽ xuất hiện vào cuối Tháng Sáu năm sau. Nhưng ngay từ bây giờ, người ta đã biết chắc một điều: bất luận Tối cao Pháp viện chọn bên nào, nước Mỹ sẽ không còn như trước nữa.

Là một trong những phi cơ tiếp tế nhiên liệu chính của Không Lực Hoa Kỳ, chiếc KC-135 đã được đưa vào sử dụng cách đây 68 năm. Dù khá lâu đời nhưng nó vẫn đang hoạt động tốt với vận tốc bay tối đa là 933 km/giờ và phạm vi bay xa đến 2,400 km. Một điểm hạn chế của KC-135 và của các phi cơ tiếp tế nhiên liệu nói chung là thiếu khả năng để tự phòng vệ và điều này có thể gây ra nguy hiểm. Do đó kể từ năm 2023, Không quân Mỹ đã nghiến cứu chế tạo ra một loại thiết bị để phóng các drone mini từ phi cơ này.

Quá trình nghiên cứu chế tạo thiết bị này chỉ mất khoảng 1 năm và đã hoàn tất xong vào năm 2024. Nó được đặt tên là Hệ thống Phóng Drone (DDM) và sẽ mang lại cho KC-135 không chỉ có khả năng về phòng thủ hay trinh sát mà còn là cả cứu nạn khi cần. Không rõ DDM sẽ gồm có cụ thể là những thứ gì, nhưng thành phần chính của nó chỉ là một ống phóng tiêu chuẩn gọi là CLT (Common Launch Tube) và có thể được đặt ở cửa bật xuống của máy bay. Một vài loại drone tiềm năng có thể được phóng ra từ loại ống phóng này là Coyote của công ty Raytheon và Altius-600 của công ty Anduril.

Ống phóng CLT (Minh họa)
Nhờ không gian bên trong rộng lớn, một chiếc phi cơ KC-135 có thể chứa được cả trăm drone cỡ nhỏ để cho phóng ra. Khi một ống CLT đã phóng drone xong thì người bên trong máy bay có thể cho tái trang bị cho nó để cho phóng tiếp. Những chiếc drone mini này có thể mang các bộ gây nhiễu nhỏ và trang bị nhiều loại cảm biến nhằm phát hiện kịp thời các mối đe dọa lẫn tăng cường nhận thức về tình huống. Hỏa tiển đánh chặn cỡ nhỏ và UAV cảm tử cũng là những thiết bị tiềm năng có thể cho đặt trong ống phóng này.

Điều thú vị là nếu phóng ra drone, phi cơ tiếp tế KC-135 có thể làm cả công tác tìm kiếm cứu nạn ở một mức độ nhất định. Chẳng hạn nó có thể phóng ra drone đem bè nổi đến cho một phi công đang lênh đênh giữa biển cả, hoặc chuyển bộ pin đến cho một người lính đang lạc trên đảo để cho họ gắn vào chiếc bộ đàm đã cạn pin. Với nhiệm vụ trinh sát, các drone phóng đi có thể quan sát sân bay mà phi cơ KC-135 sắp cho hạ cánh để dò tìm các ổ gà trên mặt phi trường có đủ điều kiện cho hạ cánh hay không. Các tình huống thực tế đó dự kiến sẽ được cho thử nghiệm cuối năm nay. Sau chiếc KC-135 thì loại máy bay KC-46 Pegasus cũng có thể được cho điều chỉnh lại để trang bị loại ống phóng drone này.

Theo TWZ, Saffm.

Khi LeBron tự tay “kết liễu” kỷ lục của chính mình
Với rất nhiều vận động viên, kỷ lục cá nhân là thứ không thể đánh đổi. Nhưng với LeBron James, trong một đêm lạnh ở Toronto, chiến thắng của đội lại quan trọng hơn cả một con số đã kéo dài gần hai thập niên.
Trước Raptors, LeBron chỉ ghi được 8 điểm, chấm dứt chuỗi 1.297 trận liên tiếp ghi ít nhất 10 điểm ở mùa giải chính – kỷ lục tuyệt đối của NBA. Khoảnh khắc quyết định không phải là một cú ném cuối cùng để giữ kỷ lục, mà là một đường chuyền cho Rui Hachimura ở vạch 3 điểm. Hachimura ném trúng ở tiếng còi mãn cuộc, Lakers thắng 123-120, còn chuỗi trận lịch sử của LeBron lặng lẽ khép lại.
Đêm đó, LeBron bước khỏi sân, không gào thét, không tiếc nuối. Anh chỉ nói một câu: “Không hối tiếc. Chúng tôi đã thắng.”

1.297 trận – gần 20 năm không dưới 10 điểm
Chuỗi trận đi vào lịch sử ấy bắt đầu ngày 6 Tháng Một 2007, khi LeBron còn khoác áo Cleveland Cavaliers. Từ đó đến nay, gần 20 năm trời, anh chưa từng một lần kết thúc một trận mùa thường lệ với dưới 10 điểm.
Để hình dung, kỷ lục cũ của Michael Jordan “chỉ” dừng ở 866 trận liên tiếp ghi trên 10 điểm. Kareem Abdul-Jabbar đứng thứ ba với 787 trận, Karl Malone thứ tư với 575. Khoảng cách giữa LeBron và phần còn lại của lịch sử là cả một… thế hệ bóng rổ.
Trước trận đấu với Toronto, lần gần nhất người ta thấy LeBron dưới 10 điểm ở mùa thường lệ là vào ngày 5 Tháng Một 2007 – cũng với 8 điểm cho Cleveland trong chiến thắng trước Milwaukee. Ngày hôm sau, anh ghi 19 điểm và mở ra chuỗi 1.297 trận không ai phá nổi. Để một người khác bắt kịp, người đó sẽ phải chơi bền bỉ, không chấn thương, không sa sút phong độ suốt gần hai thập niên.

Khoảnh khắc lựa chọn: ghi 2 điểm cho mình hay kiến tạo 3 điểm cho đội?
Trở lại với đêm ở Toronto. Khi LeBron vào lại sân ở 5 phút 23 giây cuối cùng, anh mới có 6 điểm, ném 3/15 – một trận đấu hiếm hoi mà “Nhà Vua” rõ ràng không tìm được nhịp. Anh ghi thêm một cú lên rổ ở phút 1:46 để gỡ hòa, rồi bỏ lỡ một pha ném tầm trung ở phút 1:01 – cú ném nếu thành công sẽ giúp anh chạm mốc 10 điểm và nối dài kỷ lục.
Sau đó, LeBron không ném thêm một quả nào. Bóng cuối cùng của Lakers rơi vào tay anh sau pha chuyền của Austin Reaves. Nhiều người sẽ nghĩ: đây là lúc “cứu” kỷ lục. Nhưng LeBron lập tức nhìn thấy Rui Hachimura trống góc, chuyền bóng và chấp nhận để lịch sử dừng lại.
Huấn luyện viên JJ Redick nói thẳng: “LeBron biết rất rõ mình đang có bao nhiêu điểm. Nhưng anh ấy xử lý đúng như cách anh ấy vẫn làm suốt sự nghiệp. Các ‘vị thần bóng rổ’ thường thưởng cho những người chơi đúng cách.” Và đúng là tối đó, phần thưởng là một chiến thắng.

Định nghĩa của LeBron: Chơi đúng, kể cả khi bị chửi là ‘nhát bóng’
Không phải bây giờ LeBron mới bị soi vì chuyền thay vì ném ở những khoảnh khắc lớn. Suốt gần 20 năm, anh đã nghe đủ loại chỉ trích: không “lạnh lùng” như Jordan, không “bất cần” như Kobe, quá tin đồng đội, quá thích làm “PG” trong thân xác một tiền đạo.
Nhưng đêm Toronto, anh nhắc lại triết lý cũ mà chưa bao giờ anh từ bỏ: “Tôi luôn chỉ cố gắng chơi đúng bóng rổ. Đó là cách tôi được dạy từ nhỏ. Đó là cách tôi chơi cả sự nghiệp này. Chúng tôi ở trong cái nghề là để chiến thắng, và cả đời tôi thắng bằng cách chơi đúng như thế.”
Austin Reaves, người trao bóng cho LeBron ở đợt tấn công cuối, nói đầy tôn trọng: “Anh ấy là kiểu người chỉ quan tâm tới việc đưa ra quyết định đúng. Anh ấy làm như thế cả sự nghiệp, và hôm nay cũng vậy.”

Một kỷ lục khó tin… và gần như bất khả xâm phạm
Tính cả playoffs, chuỗi ghi trên 10 điểm của LeBron dừng ở 865 trận (anh từng có 2 trận playoff dưới 10 điểm trong giai đoạn này: năm 2011 và 2014). Jordan vẫn giữ kỷ lục toàn bộ (bao gồm playoff) với 1.045 trận, nhưng ở riêng mùa thường lệ, không ai chạm được LeBron.
Nhìn vào những cầu thủ còn đang thi đấu mới thấy con số 1.297 “vô lý” cỡ nào. Kevin Durant, hiện khoác áo Houston, là người có chuỗi ghi trên 10 điểm dài nhất còn hoạt động với 267 trận. Nghĩa là nếu cứ đều đều, không chấn thương, không sa sút, anh sẽ phải chơi đến cỡ… 49 tuổi mới có cửa bắt kịp LeBron. Shai Gilgeous-Alexander (Oklahoma City) thì đang có chuỗi 170 trận – anh phải duy trì phong độ thêm khoảng 14 năm nữa, đến tuổi 41, mà không lỡ tay một trận nào.
Con số, vì thế, không chỉ nói về khả năng ghi điểm, mà còn là bằng chứng cho sự bền bỉ, chăm sóc cơ thể, kỷ luật và cả may mắn suốt một quãng đời thể thao.

Khi LeBron ăn mừng… thất bại của chính kỷ lục mình
Điều thú vị là khi chuỗi trận lịch sử kết thúc, LeBron không đắm mình trong tiếc nuối. Anh ăn mừng chiến thắng với đồng đội, cười nói khi nhắc lại pha kiến tạo cuối cùng, và chỉ nhẹ nhàng nhắc đến “các vị thần bóng rổ” – những người mà anh tin là luôn “trả lại” cho những ai chơi đúng tinh thần của trò chơi.
Anh thừa nhận mình chưa thực sự vào phom sau chấn thương, đã bỏ lỡ toàn bộ preseason và hầu hết các trận đầu mùa, dẫn tới những trận ném 3/15, 0/6 đầu trận như trước Toronto. Nhưng thay vì cố gượng ghi thêm hai điểm để kéo dài kỷ lục, anh chọn con đường mình luôn chọn: chuyền cho người có cơ hội tốt hơn.
LeBron từng nói: “Tôi nhớ hết những lời tiêu cực nói về mình, nhất là chuyện bị chê vì chuyền bóng ở thời khắc quan trọng. Đó là một trong những điều ngu xuẩn nhất mà tôi từng nghe. Tôi đã thắng ở mọi cấp độ bằng cách chơi đúng như thế.”
Và đêm đó, tại Toronto, câu trả lời của anh không nằm trên bảng điểm cá nhân, mà nằm ở con số 123-120 nghiêng về Lakers – và nụ cười rất thanh thản của một huyền thoại vừa tự tay khép lại kỷ lục của mình, đúng theo cách anh vẫn sống: hy sinh điểm số, giữ lại triết lý.

NASA đã hoàn tất việc cho lắp ráp kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman, khi phần bên trong và bên ngoài của kính đã được lắp đặt để kết nối với nhau. Bức ảnh này được chụp ngày 25/11 tại Trung tâm Bay Không gian Goddard của NASA, đặt ở Greenbelt, Maryland.

Như vậy là kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman (gọi tên tắt là kính Roman, được đặt theo tên của nữ tiến sĩ Nancy Grace Roman, giám đốc phụ trách thiên văn học đầu tiên của NASA), đã được chế tạo xong, sau khi hoàn thành bước thử nghiệm cuối cùng, kính này sẽ được chở về Trung tâm vũ trụ Kennedy ở Florida để phóng lên vũ trụ.
Ban đầu NASA dự định cho phóng kính Roman vào tháng 5/27, nhưng việc chế tạo ra đã hoàn tất xong sớm hơn và đã qua bước cho thử nghiệm cuối cùng sẽ giúp cho họ rút ngắn tiến độ, qua đó đặt mục tiêu cho phóng kính Roman ngay trong mùa Thu năm 2026.

Kính chính của kính Romancó đường kính 2,4 mét, ngang bằng với kính Hubble, tuy nhiên được làm bằng vật liệu kỹ thuật tinh vi mới nên sẽ nhẹ hơn và bền vững hơn (trọng lượng khoảng 186 kg). Camera của kính Roman có độ phân giải khoảng 300 MP, cho phép chụp được những bức ảnh rộng hơn 100 lần so với kính Hubble.

Roman không phải kính viễn vọng vũ trụ thay thế cho James Webb hiện nay, mà nó có nhiệm vụ khác là quét hàng tiỷ thiên hà trong vũ trụ bao la, giúp cho giới khoa học mở rộng phạm vi quan sát và nghiên cứu lịch sử của vũ trụ.

Theo NASA

** Đọc thêm ở đây:
- https://www.nasa.gov/image-article/n...ope-completed/

Kỷ lục mới trên bầu trời Dubai, gần như… vô tình
Dubai lại vừa ghi thêm một dấu chấm than vào đường chân trời của mình: Ciel Tower – khách sạn cao nhất thế giới, vừa chính thức mở cửa, vươn 377 mét kính và thép lên trên khu Dubai Marina. Điều thú vị là ngay chính chủ đầu tư cũng thừa nhận, họ không hề lên bàn vẽ với mục tiêu phá kỷ lục. Rob Burns, CEO của The First Group, nói thẳng: “Chúng tôi chỉ biết là muốn làm một thứ gì đó thật ngoạn mục, chứ không hề có kế hoạch xây khách sạn cao nhất thế giới.” Thế nhưng qua mỗi lần xé bản vẽ, chỉnh thiết kế, thêm tiện ích, toà nhà cứ thế cao dần, cho đến lúc kiến trúc sư Yahya Jan phải quay lại nhắc nhẹ: “Các anh biết là mình đang chạm ngưỡng kỷ lục rồi chứ?” Và Dubai, như thường lệ, chỉ cần nghe vậy là quyết luôn: “Được, làm luôn.”




‘Ông khổng lồ’ đứng trên mảnh đất nhỏ hơn sân bóng
Điều làm Ciel đặc biệt không chỉ là chiều cao, mà còn là cái nền mà nó đứng trên. Toà tháp 377 mét này mọc lên từ một khu đất chỉ khoảng 3.600m², nhỏ hơn cả một sân bóng đá tiêu chuẩn – một con số khá “khiêm tốn” nếu đặt cạnh phong cách “đất chật không lo, tiền nhiều là đủ” thường thấy ở Dubai. Chính vì vậy, Yahya Jan phải tiết chế và dùng mánh khóe thiết kế thay vì chỉ phóng tay. Bước qua sảnh, bạn sẽ cảm nhận ngay sự “nén lại” đó: không phải kiểu đại sảnh khổng lồ đủ tổ chức hội nghị, không tượng đài, không thác nước phô trương, mà là ánh sáng dịu, những đường cong mềm và cảm giác một không gian được tính từng mét vuông. Sự hoành tráng không nằm ở tầng trệt, mà được “trả góp” dọc theo chiều cao của toà nhà: càng lên cao, Ciel càng mở ra những bất ngờ mới.

Phòng không ‘khủng’ nhưng tầm nhìn làm thay phần còn lại
Ciel có 1.004 phòng, trải dài trên 82 tầng – một con số không nhỏ trong một thị trường khách sạn vốn đã “dư giường” như Dubai. Nội thất được giữ ở tông trung tính, đường nét gọn gàng, chỉ vừa đủ sang mà không sa vào phô trương. So với những suite rộng thênh thang ở các resort trên Palm Jumeirah, phòng Ciel có phần khiêm tốn hơn, nhưng bù lại, bức tường kính từ sàn đến trần làm việc rất hiệu quả: Dubai Marina, Palm Jumeirah và vịnh Ba Tư trải ra trước mắt như một tấm bản đồ sống động. Burns thừa nhận: “Ngàn phòng là một thách thức, chúng tôi biết điều đó từ đầu. Nhưng chúng tôi tin vào thị trường du lịch, và tin Ciel có đủ khác biệt – từ góc nhìn 360 độ, đến không gian, tiện ích, dịch vụ – để đứng vững trong cuộc chơi.”

‘Mắt kim’ giữa trời: cách toà tháp trò chuyện với gió
Để một toà nhà “siêu cao tầng” như Ciel tồn tại, nó phải làm hoà với gió. Càng lên cao, gió càng mạnh, và nếu cưỡng lại, toà nhà sẽ phải dày đặc kết cấu, nặng nề và tốn kém. Yahya Jan chọn cách thông minh hơn: khoét một khoảng rỗng xuyên dọc thân tháp – thứ ông gọi là “eye of the needle” (con mắt của cây kim). Đứng trong khoảng trống này, ngay cả một ngày gió nhẹ, vẫn cảm nhận được luồng gió luồn qua. Thay vì chống lại, Ciel “mở đường” cho gió đi xuyên qua, giảm tải áp lực lên cấu trúc. Cắt dọc chiều cao là hàng chục átrium – giếng trời xanh – được bố trí cách nhau 6–8 tầng, trồng cây, đưa ánh sáng và không khí vào bên trong. Jan gọi đó là những “không gian cộng đồng thẳng đứng”, nơi khách có thể tập yoga, giãn cơ, trò chuyện, hoặc đơn giản chỉ là đứng ngắm thành phố từ một “công viên treo” ở độ cao hàng trăm mét. Hệ thống lam kính điều khiển bằng máy tính cho phép đón gió biển, giảm nhu cầu làm mát nhân tạo. Theo Jan, “những toà tháp tương lai sẽ khác hẳn 50 năm trước – chúng phải xốp hơn, thở được và mang thiên nhiên vào bên trong.”

Sky pool tầng 76 và nhà hàng bồng bềnh trong mây
Tinh thần “mảnh đất nhỏ – tham vọng lớn” được đẩy lên cao trào ở phần trên cùng của Ciel. Khách sạn có ba hồ bơi, nhưng tâm điểm chú ý dồn hết vào hồ vô cực ở tầng 76, nằm gọn trong khoảng rỗng dẫn gió của toà nhà. Hồ không quá lớn, nhưng cũng không cần lớn: từ mép nước, đường chân trời và bầu trời như hoà làm một, tạo ảo giác mặt nước lẫn vào mây. Ở những tầng cao hơn, Ciel dồn dập tung ra các “chiêu đãi” khác. Tám nhà hàng được bố trí chủ yếu ở khu vực trên cao, trong đó thương hiệu Tattu (Anh) chiếm những vị trí ngoạn mục nhất: House of Dragon ở tầng 74, House of Koi ôm trọn khu Skypool tầng 76, còn House of Phoenix ngự trên Skylounge tầng 81, nơi tầm nhìn 360 độ gần như làm thay công việc của nội thất. Khi thành phố phía dưới chìm vào đêm, những không gian này giống như những chiếc tàu phát sáng treo lơ lửng trên không trung.

Khi Dubai học cách… tiết chế
Ciel không phải là khách sạn xa hoa nhất Dubai. Nó không có bãi biển riêng, không sở hữu đại sảnh rộng như nhà ga, cũng không đua nhau dựng những màn trình diễn nước – lửa – ánh sáng như nhiều cái tên khác. Nhưng chính sự tiết chế đó lại khiến công trình này trở nên đáng nhớ. Các không gian công cộng đủ sang nhưng không dư thừa, phòng ở đủ tiện nghi, và trên hết, là những tầm nhìn giúp ta hiểu vì sao người ta chấp nhận xây một khách sạn cao 377 mét trên một mảnh đất nhỏ đến vậy. Ciel Tower thêm một nét vẽ khác lạ vào đường chân trời của Dubai – một thành phố luôn xem các kỷ lục của chính mình là lời thách thức cho những kỷ lục tiếp theo. Hôm nay nó là khách sạn cao nhất thế giới, ngày mai có thể sẽ bị vượt qua. Nhưng câu chuyện về một “kỷ lục lỡ tay” biết tôn trọng giới hạn của mình thì sẽ còn được nhắc lại lâu dài hơn bất kỳ con số nào.

Trong một thương vụ gây ra chấn động lớn trong ngành giải trí, Netflix Inc. vừa công bố sự thỏa thuận mua lại Warner Bros., bao gồm các studio phim ảnh, truyền hình, HBO và HBO Max, với tổng giá trị là 82,7 tỷ USD (trong đó giá trị các cổ phần là 72 tỷ USD). Đây được coi là "cú sốc lớn nhất" của năm 2025 này, đánh dấu sự kết thúc của "cuộc chiến streaming" và biến Netflix thành gã khổng lồ thống trị Hollywood.

Chi Tiết Về Thương Vụ
- Giá trị và hình thức thanh toán: Mỗi cổ đông của Warner Bros. Discovery (WBD) sẽ nhận 23,25 USD tiền mặt và 4,501 cổ phiếu Netflix cho mỗi cổ phiếu WBD, tương đương 27,75 USD/cổ phiếu. Thương vụ này dự kiến sẽ được hoàn tất sau khi WBD tách ra khỏi mảng Global Networks (bao gồm CNN, TNT và Discovery) trờ thành một công ty độc lập vào quý 3/2026.
- Lý do chiến lược: Netflix, với hơn 300 triệu thuê bao trên toàn cầu, sẽ kết hợp sức mạnh streaming của mình với di sản trăm năm của Warner Bros từ các phim kinh điển như Casablanca và Citizen Kane đến các thương hiệu bom tấn như Harry Potter, Game of Thrones và DC Comics.

Ông Ted Sarandos, đồng CEO Netflix, nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ mang đến nhiều câu chuyện hơn, kết nối khán giả toàn cầu tốt hơn bao giờ hết."

Theo thông báo chính thức từ Netflix, thương vụ này sẽ tạo ra 2-3 tỷ USD tiết kiệm hàng năm nhờ loại bỏ sự trùng lặp trong ngành kỹ nghệ và hệ thống hỗ trợ, đồng thời tăng cường việc sản xuất nội dung gốc tại Mỹ. Netflix cam kết sẽ duy trì các hoạt động hiện tại của Warner Bros., bao gồm việc phát hành phim tại rạp, để xoa dịu mối lo ngại chính đáng từ các chủ rạp chiếu phim.

Bối Cảnh Và Phản Ứng

Thương vụ này xảy ra sau cuộc đấu giá gay gắt giữa Netflix, Paramount-Skydance và Comcast. Netflix đã giành thắng lợi với lời đề nghị về giá cao hơn, vượt qua sự đề xuất 24 USD/cổ phiếu của Paramount cho toàn bộ WBD.
Ông David Zaslav, CEO WBD, gọi đây là "sự kết hợp của hai công ty kể chuyện vĩ đại nhất thế giới".

Tuy nhiên, không phải ai cũng thấy vui mừng:
1/ Chủ rạp chiếu phim lo ngại Netflix, vốn là nơi luôn tránh rạp, có thể làm suy yếu ngành điện ảnh truyền thống. Nhóm Cinema United đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ về vụ mua bán này
2/ Cơ quan chống độc quyền (như FTC) dự kiến sẽ cho điều tra kỹ lưỡng do sự thống trị thị trường streaming của Netflix sau khi được hợp nhất với HBO Max.
3/ Phân tích từ chuyên gia: Báo cáo của Bank of America có nhận định: "Cuộc chiến streaming đã kết thúc. Netflix trở thành siêu cường trên toàn cầu của Hollywood." Chứng khoán WBD tăng 4,4% lên 25,6 USD, trong khi Netflix đã giảm nhẹ 3%.

Tác Động Đến Ngành Giải Trí
- Nội dung sẽ phong phú hơn: Khán giả Netflix sẽ sớm tiếp cận thư viện khổng lồ của Warner, bao gồm Friends, The Matrix và các series HBO như Succession. Điều này có thể buộc các đối thủ như Disney+ hay Amazon Prime phải cho sáp nhập để có thể cạnh tranh.
- Cơ hội cho sáng tạo: Thương vụ hứa hẹn tạo thêm việc làm cho các tài năng ở Hollywood, với ngân sách sản xuất phim ảnh tăng mạnh. Netflix dự kiến sẽ chi ra thêm hàng tỷ USD cho nội dung gốc.
- Rủi ro: Nếu bị ngăn chặn bởi quy định, WBD có thể nhận lệ phí hủy hợp đồng lên đến 5,8 tỷ USD.

Đây là thương vụ lớn nhất trong lịch sử của Netflix, đánh dấu sự chinh phục hoàn toàn của nền kỹ nghệ phim ảnh trước hệ thống Hollywood truyền thống.

Nguồn: Netflix Official, CNN, The New York Times, Reuters, BBC.

Từ một bức ảnh không nhẫn cưới đến cơn bão tin đồn
Trong chính trường Mỹ, người ta đã quen với việc đời tư của các chính trị gia bị soi từng chi tiết nhỏ nhặt. Nhưng với Phó Tổng Thống JD Vance và phu nhân Usha Vance, chỉ một chi tiết rất nhỏ – bàn tay không đeo nhẫn cưới – cũng đủ thổi bùng một làn sóng đồn đoán trên mạng xã hội. Trong chuyến thăm căn cứ quân sự cùng Đệ nhất Phu nhân Melania Trump, hình ảnh Usha Vance xuất hiện với bàn tay trần, không nhẫn, lập tức trở thành đề tài cho các tiêu đề “giật gân”: hôn nhân rạn nứt? chia tay trong âm thầm? khoảng cách trong Nhà Trắng? Thế nhưng, đứng trước NBC News, JD Vance lại chọn một thái độ rất khác. Anh nói mình và vợ “thật sự thấy buồn cười”, thậm chí “có chút vui” trước những suy diễn thái quá. Khi được hỏi có khó chịu với kiểu chú ý mang màu tabloids này không, ông chỉ đáp ngắn gọn: “Trong bất cứ chuyện gì của cuộc sống, anh phải chấp nhận cả mặt tốt lẫn mặt xấu.”

Hôn nhân khác tôn giáo và lời đính chính gây chú ý
Không chỉ chiếc nhẫn cưới, chuyện niềm tin tôn giáo của Usha Vance cũng từng khiến phó tổng thống phải lên tiếng giải thích. Trong một phát biểu trước đó, JD Vance nói rằng ông hy vọng một ngày nào đó vợ mình sẽ được “đánh động bởi Phúc Âm Kitô giáo” như ông, khiến nhiều người hiểu rằng bà đang trên đường cải đạo. Sau làn sóng tranh luận, JD Vance phải viết trên mạng xã hội: “Vợ tôi không phải người theo đạo Thiên Chúa và không có kế hoạch cải đạo. Nhưng như rất nhiều người đang sống trong một cuộc hôn nhân khác tôn giáo, tôi hy vọng một ngày nào đó cô ấy có thể nhìn thế giới giống như tôi. Dù thế nào, tôi vẫn sẽ yêu, tôn trọng và trò chuyện với cô ấy về đức tin, về cuộc sống và mọi chuyện khác, bởi đó là vợ tôi.” Trong cuộc phỏng vấn với NBC, ông nhấn mạnh hôn nhân của mình “vẫn vững vàng như trước giờ” và rằng Usha “thật sự đã hòa nhập rất tốt”, phát triển theo cách riêng của cô trong vai trò mới – Đệ nhị Phu nhân Hoa Kỳ.

Usha Vance: người phụ nữ da màu trẻ nhất ở vị trí Đệ nhị Phu nhân
Sinh ra tại San Diego trong một gia đình nhập cư từ Ấn Độ, Usha Vance là người da màu đầu tiên giữ vị trí Đệ nhị Phu nhân nước Mỹ, đồng thời là người trẻ nhất đảm nhiệm vai trò này kể từ thời Truman. Là mẹ của ba đứa trẻ còn nhỏ, cô cũng là người phụ nữ đầu tiên từ thời nhà Clinton nuôi con ở độ tuổi đến trường tại Đài quan sát Hải quân – nơi ở chính thức của phó tổng thống. Usha gặp JD Vance khi cả hai còn là sinh viên trường luật Yale, rồi từ một luật sư thành đạt cô quyết định gác lại sự nghiệp để đứng sau lưng chồng trong vai trò nhiều nghi thức hơn là quyền lực. Phần lớn thời gian, Usha chọn cách giữ khoảng cách với truyền thông, ít phát biểu, nhưng vẫn đồng hành trong những chuyến công du quan trọng trong và ngoài nước, dần trở thành một gương mặt công chúng – dù bản thân cô không cần, và có lẽ cũng không muốn – ồn ào.

Áp lực của kẻ được xem là ‘người thừa kế’ phong trào MAGA
Trong khi Usha cố giữ không gian riêng tư, JD Vance lại ở tâm bão chính trị. Tổng Thống Donald Trump công khai gọi ông là người “có khả năng cao nhất” kế thừa phong trào “Make America Great Again”. Từ khi nhậm chức phó tổng thống, ông là gương mặt chủ lực đi bán các chính sách đối ngoại của chính quyền, xuất hiện dày đặc trên truyền hình, phỏng vấn, mít-tinh… Đi cùng với đó là soi mói, hoài nghi, và đặc biệt là những màn “đọc vị” hôn nhân, gia đình – điều mà bất cứ chính trị gia hàng đầu nào cũng khó tránh. Trong bối cảnh đó, mỗi lần Usha không đeo nhẫn, mỗi câu nói nửa đùa nửa thật về đức tin đều có thể lập tức trở thành “bằng chứng” để mạng xã hội dựng nên đủ loại kịch bản.

Khi người trong cuộc chỉ thấy… buồn cười
Điều thú vị là chính JD Vance lại tỏ ra nhẹ nhàng nhất trước cơn bão tin đồn. Ông kể lại lần gần đây đến Tòa Bạch Ốc, Usha vừa tắm xong, quên đeo nhẫn cưới trước khi xuống nhà. Cô đã định quay lên lấy, chỉ vì… sợ người ta lại đồn đoán tiếp. Nhưng chính chồng là người bảo thôi khỏi: “Chúng tôi thấy cả cái chu kỳ mạng xã hội đó khá buồn cười.” Câu trả lời ấy không chỉ là một cách giảm nhiệt tranh cãi, mà còn cho thấy một thực tế: trong thời đại mà mọi bức ảnh đều có thể trở thành “chứng cứ”, mọi đời tư đều có thể bị mổ xẻ, thì đôi khi bình tĩnh cười cho qua lại là phản ứng khôn ngoan nhất. Hôn nhân khác đạo, một người giữ nhẫn ở nhà, một người bị xem là “người thừa kế” của Trump – tất cả những điều đó khiến vợ chồng JD Vance vừa là biểu tượng của một nước Mỹ đang thay đổi, vừa là nạn nhân của chính cơn khát tò mò không đáy của thời đại mạng xã hội. Và có lẽ, giữa những ồn ào ấy, câu nói giản dị nhất lại là câu đáng nhớ nhất: “Dù thế nào, cô ấy vẫn là vợ tôi.”

Từ phát ngôn viên trẻ nhất lịch sử đến ‘thánh cô nói láo’
Trong lịch sử chính trị hiện đại Mỹ, hiếm có thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc nào bước lên bục phát biểu với vẻ bình thản lạnh lùng như Karoline Leavitt. Mới 28 tuổi, cô đã phá kỷ lục là người trẻ nhất giữ chức vụ này, nhưng điều gây tranh cãi không phải là tuổi trẻ mà là cách cô dựng nên một “chuẩn mực” mới: trung thành tuyệt đối với Donald Trump, và sẵn sàng bẻ cong mọi sự thật để bảo vệ ông ta. Nếu Sean Spicer hay Stephanie Grisham từng khiến dư luận lắc đầu trong nhiệm kỳ Trump đầu tiên, thì Karoline Leavitt giống như phiên bản nâng cấp của “Trump 2.0”: miệng lưỡi sắc sảo, thông minh, nhưng vô cùng tàn nhẫn.

Vụ ‘Quiet, Piggy’ và cú bẻ lái thành ‘tổng thống minh bạch nhất lịch sử’
Nét đặc trưng lâu nay của Trump là công kích cá nhân nhắm vào báo chí, nhưng dưới tay Leavitt, những câu chửi rẻ tiền lại được phù phép thành “tính thẳng thắn” và “minh bạch”. Ngày 14 Tháng Mười Một, trên chuyên cơ Air Force One, khi nữ ký giả Catherine Lucey (Bloomberg) hỏi về hồ sơ Jeffrey Epstein và lý do Trump cáu kỉnh nếu “không dính dáng”, ông lập tức chỉ tay vào mặt cô: “Im đi. Im đi, đồ heo” (“Quiet. Quiet, Piggy”). Nhiều nhà báo kỳ cựu gọi đó là hành vi “kinh tởm”, “không thể chấp nhận”. Nhưng trước bục họp báo, Karoline Leavitt không hề nao núng. Cô xoay trục: Trump chỉ đang “bộc trực” mà thôi. Cô ca ngợi: “Tổng thống rất thẳng thắn và trung thực với mọi người trong căn phòng này”, và đó là lý do người dân “một lần nữa bầu cho ông ấy”. Trump được mô tả là người dám “vạch mặt tin giả”, khó chịu với những phóng viên “nói dối về ông và chính quyền của ông”. Bằng vài câu nói, Leavitt chuyển trọng tâm từ hành vi xúc phạm phụ nữ và tấn công tự do báo chí sang việc ca tụng “tính minh bạch”, rồi kết luận Trump là “tổng thống minh bạch nhất lịch sử”. Một cú ngoặt tay lái cực gắt: hành vi chửi “đồ heo” trở thành bằng chứng của… đạo đức chính trị.

Khi thuế quan được gọi là ‘giảm thuế cho người dân Mỹ’
Nghệ thuật đánh tráo khái niệm của Karoline Leavitt lên đỉnh cao khi đụng tới kinh tế vĩ mô. Trong một cuộc khẩu chiến với phóng viên Josh Boak (AP), cô thản nhiên tuyên bố: “Thuế quan là một khoản cắt giảm thuế cho người dân Mỹ.” Khi phóng viên nhắc lại nguyên lý kinh tế căn bản – thuế quan đánh vào hàng nhập khẩu, rồi được chuyển vào giá bán cho người tiêu dùng – Leavitt lại cho rằng nhận định đó “xúc phạm”. Cô vẽ ra bức tranh màu hồng: doanh thu ở lại trong nước, lương tăng, “nước Mỹ sẽ giàu có trở lại”. Vấn đề là 95% các nhà kinh tế, qua nhiều khảo sát độc lập, đều đồng ý thuế quan làm giảm phúc lợi chung và đẩy gánh nặng sang người tiêu dùng. Nhưng trong thế giới của “thánh cô”, sự thật không nằm ở số liệu, mà nằm ở điều có lợi cho Trump. Tại họp báo 19 Tháng Năm, khi đảng Cộng Hòa thúc đẩy dự luật cắt giảm thuế và chi tiêu, Karoline lại một lần nữa biến ảo: dự luật này “không làm tăng thâm hụt ngân sách”, trái lại còn “tiết kiệm 1,6 ngàn tỷ USD” và là “khoản tiết kiệm lớn nhất lịch sử”. Những tổ chức phân tích độc lập như Penn-Wharton hay Ủy ban Ngân sách Liên bang Có Trách nhiệm đều cho rằng thâm hụt sẽ tăng thêm 3–4 ngàn tỷ USD trong 10 năm; con số “tiết kiệm 1,6 ngàn tỷ” chỉ là phần cắt chi, còn phần thất thu thuế khổng lồ thì bị Leavitt lờ đi. Cô chỉ đưa ra nửa bức tranh – phần có lợi cho Trump – rồi dùng nó như “sự thật hoàn chỉnh”.

Jeffrey Epstein, phòng khiêu vũ và kỹ năng ‘lật bánh tráng’
Trong vụ Jeffrey Epstein, khi tài liệu liên quan mạng lưới tội phạm tình dục bị phanh phui, trong đó có chi tiết nhạy cảm liên quan Trump, Karoline Leavitt chọn chiến thuật phủ nhận triệt để. Các email rò rỉ cho thấy Epstein nói Trump “biết về các cô gái”, kể chuyện Trump từng đến nhà y nhiều lần. Leavitt vẫn một mực: “Những email này chẳng chứng minh được gì ngoài việc Tổng thống Trump không làm gì sai.” Với cô, bằng chứng chỉ có giá trị nếu phục vụ việc “vô tội hóa” ông chủ. Một ví dụ khác là vụ phòng khiêu vũ ở Tòa Bạch Ốc. Giữa bối cảnh chính phủ đóng cửa, nhiều người dân không có lương, Leavitt lỡ miệng nói: “Ngay lúc này, dĩ nhiên, phòng khiêu vũ là ưu tiên chính của tổng thống.” Câu nói lập tức bị xem là vô cảm. Thay vì xin lỗi, cô và bộ máy Trump quay sang công kích, gọi lãnh đạo Dân Chủ là “cặn bã”, tố truyền thông “xuyên tạc”, rồi bảo câu nói bị “tách khỏi ngữ cảnh”. Lỗi không nằm ở người nói, mà ở người nghe “cố tình hiểu sai”.

Hợp thức hóa ngôn ngữ bạo lực của Trump
Đáng sợ hơn cả là cách Karoline Leavitt xử lý vấn đề ngôn ngữ bạo lực. Khi Trump đăng trên Truth Social những cáo buộc các nhà lập pháp Dân Chủ là “kích động nổi loạn”, chia sẻ bài viết kêu gọi “TREO CỔ HỌ”, Leavitt không hề dè dặt. Cô đổ lỗi ngược cho Quốc Hội, cho rằng báo chí chỉ muốn nói về “phản ứng của tổng thống” chứ không muốn nhắc đến “nguyên nhân” khiến Trump phải phản ứng. Cô cáo buộc các nghị sĩ “khuyến khích quân đội bất tuân” và phá vỡ “chuỗi chỉ huy thiêng liêng”, rồi chơi lá bài “tiêu chuẩn kép”: nếu Cộng Hòa làm vậy, giới truyền thông đã “nổi giận”. Thế là, chỉ qua vài câu nói, lời kêu gọi bạo lực của Trump được biến thành hành động “bảo vệ Hiến pháp”, còn nỗ lực giám sát quyền lực hành pháp của phe đối lập lại bị tô vẽ như hành vi “phản quốc”.

Karoline Leavitt – ‘Bộ trưởng Sự Thật’ của kỷ nguyên Trump 2.0
Nhìn vào toàn bộ cách hành xử ấy, nhiều người gọi Karoline Leavitt là hiện thân hoàn hảo của bộ máy tuyên truyền Trump 2.0: nói dối trơn tru, không chớp mắt, luôn trong trạng thái bình tĩnh đến lạnh gáy. Cô có thể thao túng ngôn ngữ ở mọi tầng: đánh tráo khái niệm, cắt xén bối cảnh, bơm phồng nửa sự thật, biến công kích thành “thẳng thắn”, biến xúc phạm thành “minh bạch”, biến lời đe dọa thành “bảo vệ trật tự”. Với Leavitt, “sự thật” đơn giản là mọi thứ Donald Trump nói ra. Câu thần chú “Trump Was Right About Everything” trở thành kim chỉ nam. Chính vì thế, không ít người ví cô với các phát ngôn viên ở Bắc Hàn, Trung Quốc hay Việt Nam – những người đứng trên bục chỉ để đọc lại “chân lý” của lãnh tụ, không hề có ý niệm độc lập nào về đúng – sai. “Bộ trưởng Sự Thật” Karoline Leavitt đang trình diễn miễn phí cho cả thế giới một cẩm nang: sự thật không chỉ có thể bị bóp méo, mà còn có thể bị định nghĩa lại theo ý người nắm quyền.

Khi ‘sự thật’ trở thành con tin của phe phái
Bài viết phê phán Karoline Leavitt đã khiến mạng xã hội Việt ngập trong tranh cãi. Một phe lên án cô là “loa nói láo lãnh lương”, “Goebbels của Trump”, là “Nữ hoàng nói láo”. Phe khác lại phản công, cho rằng báo chí mới là kẻ thiên vị, rằng câu “Quiet, Piggy” là “xứng đáng” với những câu hỏi “ngu như heo”, rằng đảng Dân Chủ và truyền thông “còn dối trá hơn”. Giữa hai làn đạn là một thực tế đáng buồn: sự thật không còn là thứ để cùng nhau đi tìm, mà trở thành vũ khí phe phái. Mỗi bên chọn cho mình một “bộ trưởng sự thật”, bám vào đó mà phán xét cả thế giới. Trong bối cảnh ấy, hình ảnh Karoline Leavitt trên bục phát biểu Tòa Bạch Ốc vừa là sản phẩm, vừa là biểu tượng của thời hậu sự thật (post-truth): nơi cảm xúc, trung thành, và kỹ năng ngụy biện có giá trị cao hơn sự trung thực. Và nếu những “thánh cô nói láo” như thế trở thành hình mẫu cho các phát ngôn viên quyền lực trên toàn thế giới, thì có lẽ điều đáng lo nhất không phải là họ bẻ cong sự thật đến đâu, mà là sẽ còn bao nhiêu người trong chúng ta chấp nhận sống trong những thực tại được họ vẽ lại giùm.

Khi trí tuệ nhân tạo che khuất những nỗi lo khác của nhân loại
Năm 2025 đi qua với một nét đậm khó nhầm lẫn: sự bùng nổ đến choáng váng của trí tuệ nhân tạo. Chưa bao giờ thế giới lại chứng kiến một công nghệ vừa mở ra khả năng sáng tạo, vừa nâng năng suất lên mức chưa từng có như vậy. Thế nhưng, bất kỳ làn sóng khoa học – kỹ thuật nào cũng có giới hạn tăng trưởng của nó; vấn đề là AI còn cách “đỉnh” ấy bao xa và nhân loại đang trả cái giá gì trên đường đi tới đó. Hàng ngàn tỷ USD vốn đổ vào, ngân sách R&D của các tập đoàn công nghệ đã vượt cả chi tiêu cho giáo dục và an sinh ở nhiều quốc gia, lượng điện tiêu thụ cho AI ngốn tới khoảng 1,5% tổng điện năng thế giới. Chính CEO Google Sundar Pichai cũng phải cảnh báo về một “bong bóng AI” khi tâm lý lạc quan thái quá đang khiến người ta tin vào một tương lai tăng trưởng vô tận. Nếu tiền đã được bơm vào vượt xa giá trị thực, thế giới hoàn toàn có thể đối mặt một cuộc khủng hoảng tài chính mới, lớn nhất kể từ sau 2010. Nguy hiểm hơn, rủi ro ấy lại diễn ra trong nhiệm kỳ 4 năm đầy bất trắc của Donald Trump, với những cuộc chiến thương mại, những cú can thiệp thô bạo vào chính sách lãi suất của FED. Khủng hoảng không đủ sức xoay ngược bánh xe lịch sử, nhưng đủ làm nhân loại thêm mệt mỏi trong cảnh luôn phải sống chung với bất ổn.

Y tế toàn cầu bị cắt nguồn sống trong khi AI được ưu ái
Khi AI được nuông chiều như “đứa con cưng” của thời đại, những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sinh mạng con người lại bị cắt giảm nghiêm trọng. Việc Hoa Kỳ rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới, rồi cắt luôn dự án 500 triệu USD nghiên cứu vaccine mRNA phòng cúm và các bệnh hô hấp tương tự Covid-19 là một ví dụ đau xót. Các chương trình cứu trợ y tế, chống đói nghèo cho thế giới thứ ba – trong đó có Phi châu – đồng loạt đóng băng vì thiếu cam kết tài chính của các nước giàu. Chúng ta không thể đoán trước những quyết định cắt giảm này sẽ gieo mầm cho thảm họa nào trong tương lai, nhưng chắc chắn không ai chấp nhận một thế giới mà tốc độ xóa đói giảm nghèo, mở rộng y tế lại tụt lại quá xa so với tốc độ phát triển chip, server và mô hình AI. Một bên là tham vọng “nhân tạo hóa trí tuệ”, bên kia là những bệnh viện dã chiến, những cánh đồng khô cháy và những đứa trẻ không có vaccine; cán cân nguồn lực đang lệch đi một cách nguy hiểm.

Việt Nam: môi trường kiệt quệ và những giấc mơ hạt nhân – bán dẫn
Khả năng đạt mục tiêu giảm phát thải 50%, giữ Trái đất không nóng thêm quá 1,5–2 độ C gần như đã tuột khỏi tầm tay. Việt Nam là minh chứng sống động cho cái giá phải trả khi môi trường bị đẩy qua ngưỡng chịu đựng. Chỉ trong một năm, miền Bắc và Nam Trung Bộ hứng ba đợt lũ lụt lớn, tài sản cả đời tích cóp bị cuốn trôi, con số thương vong thực tế có thể lên tới hàng ngàn người dù nhà nước cố tình che giấu vì lý do “an ninh chính trị”. Những trận lũ ấy không chỉ là do khí hậu cực đoan hơn mà còn là hậu quả của phá rừng, khai thác đất hiếm, thủy điện chặn dòng… Thế nhưng, thay vì dồn lực cho các công trình chống xâm nhập mặn, giữ đất, ứng phó nước biển dâng, chính quyền lại công bố kế hoạch xây chuỗi nhà máy điện hạt nhân dọc bờ biển – thậm chí có nơi nằm ngay vùng lũ, khu vực thiên tai – và nuôi ảo vọng trở thành cường quốc bán dẫn với 50.000 kỹ sư chip. Họ bị cuốn vào giấc mơ đất hiếm 22,5 triệu tấn và làn sóng AI đang khát chip, mà quên rằng đứng trên nền môi trường kiệt quệ thì mọi “kỳ tích tăng trưởng 8,5%” đều chỉ là con số vô cảm trên giấy. Những từ như “cẩu thả”, “hoang dại” có lẽ vẫn còn quá nhẹ cho các quyết định có thể đẩy cả dân tộc đến bờ “thảm họa diệt vong”.

Dân chủ, nhân quyền và ‘thời gian vay mượn’ của các chế độ độc tài
Trong lúc đó, làn sóng AI và rối loạn toàn cầu lại vô tình tiếp sức cho chủ nghĩa dân túy ở phương Tây và củng cố sự hung hăng của các chế độ độc tài. Nhiều chính quyền lợi dụng nỗi sợ hãi, bất ổn để gia tăng đàn áp trong xã hội, bóp nghẹt không gian tự do. Ở Việt Nam, việc toàn bộ bộ máy quyền lực đồng thuận đưa ông Tô Lâm – biểu tượng của “công an trị” – lên ghế tổng bí thư cho thấy chế độ muốn khóa chặt thêm cái vòng kim cô kiểm soát. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa thời gian dành cho độc tài là vô hạn. Lịch sử từng chứng kiến hai chủ nghĩa Phát xít và Cộng sản tưởng như bách chiến bách thắng ở châu Âu, nhưng sau 1945, phần thắng cuối cùng vẫn thuộc về dân chủ. Ngay cả những người đang cầm quyền độc đoán hôm nay cũng phải nói quanh rằng “họ cũng là dân chủ, chỉ khác dân chủ phương Tây” – nghĩa là họ đã ngầm thừa nhận chẳng có mô hình nào vượt lên trên lý tưởng dân chủ – đa nguyên.

Năm 2026: kỳ vọng vào làn sóng dân chủ thứ tư
Thế giới đang bước vào giai đoạn tổ chức lại trật tự sau khi phong trào toàn cầu hóa xô bồ đã chấm dứt. Người ta dần hiểu rằng một trật tự lành mạnh chỉ có thể được xây trên những quốc gia lành mạnh: biết thực thi dân chủ, tôn trọng nhân quyền, có thể vừa làm cầu nối vừa chia sẻ gánh nặng giải quyết các vấn đề nhân đạo, khí hậu, y tế, di cư. Cho đến nay, loài người vẫn chưa phát minh ra thể chế nào hiệu quả hơn dân chủ; những người từng thay đổi thế giới như Phật Thích Ca, Chúa Jesus đã chọn đứng “ngoài hệ thống”, dám nói khác, dám đối thoại với số đông về ý nghĩa cuộc sống. Đó cũng là tinh thần dân chủ ở cấp độ sâu nhất. Trong bối cảnh AI được kỳ vọng thay thế trí tuệ con người nhưng bản thân nó lại đang trở thành một bài toán cần trí tuệ con người để giải quyết, nhân loại sớm muộn cũng sẽ nhận ra những giá trị không thể thay thế: quyền được bày tỏ ý kiến, quyền tranh luận về đường đi nước bước của đất nước, quyền sống trong một xã hội chấp nhận sự khác biệt. Với người Việt Nam, đó là lời nhắc phải giành lại quyền được nói về vận mệnh dân tộc mình nếu không muốn tương lai tiếp tục bị định đoạt trong những căn phòng kín. Năm 2026 có thể sẽ được nhớ đến như một năm lớn của phong trào dân chủ – làn sóng thứ tư.

Một cuộc chơi AI bớt xô bồ và nhân bản hơn
Điều đáng mừng là phát triển AI một cách chọn lọc, có tổ chức không hề đồng nghĩa với việc đi chậm hay tụt hậu. Trái lại, khi thế giới biết cân bằng lại nguồn lực cho y tế, chống nghèo đói, ứng phó khí hậu, bảo vệ môi trường và xây dựng thể chế dân chủ, trí tuệ nhân tạo sẽ được đặt đúng vị trí: một công cụ mạnh mẽ phục vụ con người, chứ không phải cơn sốt đầu cơ nuốt chửng mọi ưu tiên khác. Khi ấy, có lẽ chúng ta mới thật sự hiểu “trí tuệ” trong hai chữ “trí tuệ nhân tạo” không chỉ nằm trong các dòng code hay mô hình, mà bắt đầu từ chính sự tỉnh táo, biết dừng lại đúng lúc của loài người.

Trong thời đại mà thiên hạ cho rằng "máy móc khôn hơn người", chúng ta thường nghe đến hai chữ AI (Artificial Intelligence – Trí Tuệ Nhân Tạo).

Trên thực tế, đây là một hệ thống chứa nguồn dữ kiện rất rộng lớn, được các trung tâm lưu trữ dữ kiện, như Google, đã thu thập từ nhiều năm qua, nay được cho hệ thống hoá để giúp trả lời những câu hỏi của con người dựa theo những "từ ngữ nhất định" (key words), chứ không thể suy nghĩ rạch ròi như con người. Tuy nhiên, bởi vì máy có chứa cả tỷ tỷ số liệu (data), nên đôi khi có vẻ như "thông minh hơn người". Vả lại, máy móc này có vận tốc chạy nhanh hơn trí suy xét của con người, nên chỉ cần qua một vài giây là sẽ có câu trả lời, trong khi con người, nếu có nắm biết, thì cũng cần, ít ra, là vài phút để có thể trả lời được.

Để thử xem máy thông minh như thế nào, chúng tôi đã hỏi Google AI về phương pháp dinh dưỡng cho người lớn tuổi, để xem coi máy có nhiều dữ kiện hơn những gì mà chúng tôi đã tìm hiểu trong nhiều ngày qua hay không? Theo nhận xét của cá nhân chúng tôi, thì AI cũng chỉ biết giống như những gì mà chúng tôi đã tìm ra. Chỉ có cái khác là chúng tôi tự tìm kiếm thì sẽ mất đi vài ngày, còn hỏi AI thì chỉ mất có vài giây. Và rồi, mình (con người) cũng phải suy nghĩ để cân nhắc sự chính xác hay hợp lý của câu trả lời. Bởi vì AI rất khôn, sau mỗi câu trả lời đều kèm theo câu cuối "AI responses may include mistakes", đại ý là "Câu trả lời của AI có thể kèm theo những sai lầm". Bởi vì, như đã nói ở trên, AI chỉ là một kho chứa dữ kiện, thu thập từ nhiều nguồn, có thể đúng, có thể thiếu sót, và cũng có thể không đúng hẳn.

Nơi đây, xin mời quý vị theo dõi cuộc "Hỏi/Đáp" giữa chúng tôi và Google AI về đề tài "Dinh Dưỡng Cho Người Lớn Tuổi". Nhìn tổng quát thì rất thú vị, tuy nhiên AI không đi sâu vào chi tiết như những trang web chuyên về dinh dưỡng của chính phủ cũng như của một số trường đại học.

Cuộc "Hỏi/Đáp" này được thực hiện qua tiếng Anh, và do chúng tôi cho chuyển qua Việt ngữ trong bài viết này.

Điều cần lưu ý là những câu "Hỏi/Đáp" dưới đây chỉ là kiến thức hiểu biết thông thường, qua sự thu góp dữ kiện của máy móc (AI), KHÔNG phải là lời khuyên của những chuyên gia về dinh dưỡng hay bác sĩ. Những câu trả lời của AI chỉ có ý nghĩa tổng quát, và không thể đem áp dụng cho tất cả mọi người.

Xin mời quý vị theo dõi câu trả lời của AI.
Phần chữ nghiêng, (và đậm), là do chúng tôi thêm vào.

HỎI: Nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt của người lớn tuổi là gì?

ĐÁP: Khi người ta già đi, nhu cầu dinh dưỡng của họ thay đổi do nhiều yếu tố như thể chất, xã hội và văn hóa. Người lớn tuổi nên tập trung vào việc tiêu thụ thực phẩm giàu dinh dưỡng, trong khi kiểm soát lượng calorie nạp vào, vì hoạt động của họ có thể giảm đi hoặc chậm lại. Thế cho nên số lượng calorie nạp vào cũng cần phải thay đổi. Các chất dinh dưỡng chính cần ưu tiên bao gồm protein, calcium, vitamin D, vitamin B và chất xơ.

HỎI: Một số tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng thường gặp ở người lớn tuổi là gì?

ĐÁP: Những sự thiếu hụt về dinh dưỡng thông thường bao gồm vitamin D, calcium, magnesium, vitamin B (đặc biệt là B12), sắt, kẽm và vitamin C. Những sự thiếu hụt này có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe như rỗng xương, suy giảm nhận thức và mệt mỏi.

HỎI: Tại sao những sự thiếu hụt các chất dinh dưỡng này lại phổ biến hơn ở người lớn tuổi?

ĐÁP: Có vài yếu tố góp phần gây ra tình trạng này:

- Sự suy giảm về lượng thức ăn nạp vào có thể là do chán ăn, thay đổi khẩu vị, vấn đề về răng hoặc do khó nhai, khó nuốt.
- Khả năng hấp thụ một số chất dinh dưỡng của cơ thể, chẳng hạn như vitamin B12, có thể bị giảm theo tuổi tác.
- Một số loại thuốc có thể cản trở sự hấp thụ chất dinh dưỡng hoặc làm gia tăng tình trạng bị mất nước. Nên tham khảo với bác sĩ về vấn đề này.
- Cảm giác khát nước bị giảm có thể làm gia tăng nguy cơ bị mất nước.
- Cơ thể của con người có từ 55% đến 78% là nước.
Khoa học đã kiểm chứng rằng con người có thể sống sót vài tuần nếu không có thực phẩm, nhưng không thể quá 4 ngày nếu bị thiếu nước.

HỎI: Nước quan trọng như thế nào đối với người lớn tuổi?

ĐÁP: Nước là thành phần thiết yếu cho sự sống. Tất cả các sinh vật sống, bao gồm con người, động vật và thực vật, đều phụ thuộc vào nước để tồn tại.

Nước rất quan trọng đối với nhiều bộ phận khác nhau ở người lớn tuổi, bao gồm sự yểm trợ cho hoạt động của não bộ, giúp đỡ bộ phận tiêu hóa và ngăn ngừa các biến chứng như bị nhiễm trùng đường tiểu và té ngã. Với người lớn tuổi, cảm giác khát nước bị giảm đi, thế cho nên phải chú ý nhiều về vấn đề này, và nên uống nước ngay cả khi không thấy khát.

Một phương pháp "nhắc nhở" tốt nhất là để sẵn mấy chai nước ở nơi dễ thấy nhất, và cố gắng uống hết trong ngày, ngay cả khi không cảm thấy khát. Điều quan trọng là nên tham khảo với bác sĩ xem bạn có mắc phải chứng bệnh "dư nước" (phù thủng) hay không?

Có câu hỏi rằng, "Bia có thể dùng thay nước uống hay không?"
Câu trả lời là KHÔNG. Bởi vì bia có độ rượu, nên không thể dùng để thay nước được.
Ngay cả nước ngọt có gas (soda) và nước trái cây cũng không thể thay thế cho nước, vì có nhiều đường, một trong "TAM ĐỘC" (Đường, Mỡ, Muối).

Hơi buồn phải không quý vị?

HỎI: Uống bao nhiêu nước trong ngày thì được xem là đủ?

ĐÁP: Lượng nước uống trong ngày tuỳ thuộc vào giới tính, tuổi, hoạt động, và tình trạng sức khoẻ. Tuy nhiên, theo hướng dẫn chung, đối với hầu hết những người trưởng thành và khỏe mạnh, thì được khuyến cáo về số lượng nước uống hàng ngày là khoảng 15,5 ly (3,7 lít), khoảng 7 chai nước nhỏ (16 oz) đối với nam giới và 11,5 ly (2,7 lít), khoảng 5 chai nước nhỏ (16 oz) đối với nữ giới. Dĩ nhiên, nhu cầu của từng cá nhân có thể thay đổi tùy theo các yếu tố như mức độ hoạt động, khí hậu và sức khỏe tổng quát.

Theo kinh nghiệm cá nhân của chúng tôi thì số lượng nước như AI khuyên là hơi nhiều. Ngay cả khi có hoạt động thể thao nhẹ, như đi bộ hay làm vườn.

Điều quan trọng là "Hãy Lắng Nghe Cơ Thể Của Bạn", đừng nên đợi đến khi quá khát mới chịu uống, nhất là khi thời tiết quá nóng hoặc hoạt động khiến cho ra nhiều mồ hôi. Cho nên có lời khuyên chung là "Khi bước ra khỏi nhà thì đừng quên mang theo chai nước". Bởi vì "Thà có mà không dùng đến, còn hơn là khi cần dùng đến mà lại không có".

HỎI: Làm sao tôi có thể nhận biết các dấu hiệu mất nước ở người lớn tuổi?

ĐÁP: Các dấu hiệu về thiếu nước thường gặp như: khô miệng, lượng nước tiểu giảm hoặc đậm màu, mệt mỏi, chóng mặt, lú lẫn và hay bị chuột rút.

HỎI: Làm sao tôi có thể bảo đảm, hoặc biết được, là hấp thụ đủ chất dinh dưỡng khi lớn tuổi?

ĐÁP:
- Dành ưu tiên cho các loại thực phẩm giàu dinh dưỡng, giàu vitamin, khoáng chất và chất xơ, đồng thời lưu ý đến lượng calorie nạp vào. Quá nhiều calorie sẽ gây ra bệnh béo phì. Điều mà không mấy ai trong chúng ta sẽ muốn thấy.
- Tăng lượng protein từ các nguồn như thịt nạc, cá, trứng, sữa và các loại đậu, vì protein rất quan trọng để duy trì khối lượng bắp thịt. Người lớn tuổi cần chú ý rất nhiều về lượng protein nạp vào. Nên nhớ rằng thức ăn ở nhà hàng rất "khoái khẩu" vì có nhiều mỡ, đường và muối, ba thứ này có thể gọi là "TAM ĐỘC" về thực phẩm cho con người, nhất là với người lớn tuổi.
TAM ĐỘC (Đường, Mỡ, Muối) là nguyên nhân chính cho bệnh "BA CAO" (Cao Đường, Cao Mỡ, Cao Máu).
- Tăng lượng calcium và vitamin D, vì chúng rất quan trọng đối với sức khỏe của xương. Điều này có thể đạt được thông qua các sản phẩm từ sữa, thực phẩm tăng cường và bổ sung (như thuốc viên vitamin) nếu cần. Chúng ta nên tham khảo với bác sĩ để biết có nên uống thêm các loại vitamin bán ngoài thị trường hay không?
Tập trung vào chất xơ từ ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau và đậu. Những thứ này giúp ích rất nhiều cho hệ thống tiêu hóa và kiểm soát lượng đường trong máu, cũng như cholesterol.
- Bảo đảm cơ thể có đủ nước bằng cách uống nhiều chất lỏng trong suốt cả ngày. Nước, sữa và trà là những sự lựa chọn tốt.
Lưu ý: Trà ở đây là trà thảo mộc (Herbal Tea) có nghĩa là trà không phải làm từ lá cây trà. Có lẽ cụ Tú Xương sẽ phải viết lại như thế này:
"Một trà, một rượu, một đàn bà,
Ba cái lăng nhăng nó quấy ta.
Chừa được thứ nào hay thứ nấy,
Có chăng chừa rượu, chừa đàn bà".
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẳn, đường bổ sung (nhân tạo) và muối, vì những thứ này có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe.
- Tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định xem việc bổ sung có phù hợp với bạn hay không, đặc biệt là các chất dinh dưỡng như B12, vitamin D và calcium.

HỎI: Về vấn đề protein, thì lời khuyên cho người lớn tuổi là ăn vào bao nhiêu thì đủ?

ĐÁP: Trong khi lời khuyên về lượng protein ăn vào hàng ngày là 0,8 gram trên mỗi kg của trọng lượng cơ thể, một số nghiên cứu cho thấy rằng lượng tiêu thụ 1,0–1,2 gram cho mỗi kg của trọng lượng cơ thể mỗi ngày có thể hiệu quả hơn trong việc duy trì khối lượng và sức mạnh của người lớn tuổi.
Điều này có nghĩa là lượng tiêu thụ (ăn vào) protein là 1/1000 của trọng lượng cơ thể.

Thí dụ: Đối với một người nặng 150 lbs (68 kg), lượng protein cần thiết mỗi ngày là khoảng 68 đến 82 gram (tương đương với 0,18 lb).

Theo các chuyên gia về dinh dưỡng thì là một miếng thịt lớn khoảng bằng một lá bài hay ba ngón tay của người lớn. Với cá, hải sản hay thịt gà thì có thể gấp rưỡi hay gấp đôi. So với trứng thì tương đương với 2 quả. Nhiều hơn nữa thì xem ra có vẻ dư thừa, tạo thành mỡ dự trữ. Quá nhiều mỡ dự trữ sẽ gây ra bệnh béo phì.

Nếu bạn là người luyện tập thể thao, hoặc luyện tập bắp thịt, thì nên tham khảo với các chuyên gia về dinh dưỡng hoặc bác sĩ về số lượng protein cần thiết trong ngày.

HỎI: Làm sao để việc "ăn uống lành mạnh" trở nên dễ dàng hơn khi tôi bước vào tuổi già?

ĐÁP:
- Lập ra kế hoạch cho các bữa ăn và đồ ăn nhẹ (snacks) lành mạnh trước để dễ dàng lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn.
- Kết hợp các loại thực phẩm cung cấp nước, như dưa hấu và dưa chuột (dưa leo), vào các bữa ăn. Các món canh hay súp xem ra rất hữu ích cho việc cung cấp nước cho người lớn tuổi.
- Làm cho bữa ăn trở nên thân thiện hơn, vì ăn cùng người khác có thể khiến cho bữa ăn trở nên thú vị hơn.
Đây cũng là điều quan trọng cho người lớn tuổi: Không nên sống cô đơn. Việc giao tiếp với xã hội hay bạn hữu sẽ khiến cho cuộc sống sẽ thoải mái, vui tươi, và nhiều ý nghĩa hơn.
- Cân nhắc về loại dịch vụ giao đồ ăn tận nhà hoặc dịch vụ giao đồ ăn được chế biến sẵn, nếu không thể tự nấu nướng. Cần tham khảo kỹ lưỡng để tránh "TAM ĐỘC" (Mỡ, Đường, Muối). Nên cho họ biết về triệu chúng dị ứng (nếu có) và nhất là khi đã mắc vào các bệnh như tiểu đường, cao mỡ, cao máu …
- Chú ý đến an toàn thực phẩm, vì người lớn tuổi dễ mắc các bệnh do thực phẩm gây ra hơn. Thực hiện theo các hướng dẫn về an toàn thực phẩm khi cho lưu trữ và chế biến thực phẩm.

HỎI: Làm sao để thực hiện việc "Ăn uống lành mạnh" nhưng lại ít tốn kém?

ĐÁP: Hãy tập trung vào các loại thực phẩm nguyên chất, giàu dinh dưỡng như trái cây, rau và ngũ cốc nguyên hạt, có thể có giá cả phải chăng hơn các loại thức phẩm đã được chế biến sẳn. Mua sản phẩm theo mùa và cân nhắc các lựa chọn thực phẩm đông lạnh hoặc đóng hộp khi sản phẩm tươi quá đắt.

Điều chúng ta cần lưu ý là nên tự nấu ăn để có thể kiểm soát thực phẩm, và nhất là kiểm soát "TAM ĐỘC" (Mỡ, Đường, Muối).

HỎI: Và câu hỏi sau cùng là: "Người lớn tuổi nên ăn thứ gì?"

ĐÁP:
- Ăn nhiều loại thực phẩm: Hãy ăn những bữa đầy màu sắc với nhiều loại trái cây, rau, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc và sữa ít chất béo.
- Hạn chế "TAM ĐỘC": Giảm lượng thực phẩm có nhiều đường, chất béo bão hòa và muối. Tự nấu ăn để dễ kiểm soát các chất độc hại.
- Duy trì cân nặng khỏe mạnh và tham gia hoạt động thể chất: Chế độ ăn uống lành mạnh kết hợp với tập thể dục có thể giúp duy trì khối lượng cơ bắp, sức mạnh và sức khỏe tổng quát.
- Đọc kỹ nhãn thực phẩm: Nhận biết hàm lượng dinh dưỡng của thực phẩm đóng hộp, đặc biệt là nên để ý đến chất béo, đường và muối.
- Làm cho bữa ăn trở nên thú vị: Cân nhắc việc ăn cùng với người khác, hoặc tham dự các bữa ăn cộng đồng để chống lại sự cô lập xã hội và cải thiện cảm giác thèm ăn.
- Cân nhắc sử dụng thực phẩm bổ sung: Nếu chế độ ăn uống không đủ, hãy tham khảo với bác sĩ hay chuyên gia thực phẩm về vấn đề này.
Lưu ý: Điều quan trọng là nên tham khảo ý kiến với bác sĩ, để xác định về nhu cầu dinh dưỡng cá nhân và chất bổ sung (vitamin) phù hợp, đặc biệt nếu bạn đang có bệnh lý, hoặc đang uống thuốc.

Ăn đâu cho bằng ăn nhà,
Cơm, Canh, Gà, Cá ngon và bổ hơn.
Ít Mỡ, ít Muối, ít Đường,
Đậu, rau, củ, quả nên thường dùng thêm.
Lượng nước uống đủ, chớ quên,
Thêm chút thể dục, bệnh liền tránh xa.
Không sống cô độc trong nhà,
Giao tiếp xã hội ấy là sống vui.
Trăm năm ngắn ngủi cuộc đời,
Sống Vui, Sống Khoẻ, đồng thời Sống Lâu.

Chúc quý vị và các bạn có một cuộc sống an lành, mạnh khoẻ, luôn có những bữa ăn thật ngon và đầy đủ dinh dưỡng để "Sống Vui, Sống Khỏe, và Sống Lâu".

Lượm lặt