Năm 2011, CEO Tesla Elon Musk từng công khai coi thường BYD, cho rằng nhà sản xuất xe điện Trung Quốc này không đủ tầm để trở thành đối thủ. Thế nhưng sau gần 14 năm, cục diện đã hoàn toàn đảo chiều: BYD chính thức vượt Tesla để trở thành hãng bán xe điện lớn nhất thế giới.

Theo số liệu năm 2025 vừa được hai công ty công bố, BYD đã bán ra 2,26 triệu xe điện, tăng gần 28% so với năm trước. Trong khi đó, Tesla chỉ giao được 1,6 triệu xe, giảm 8,6% – mức sụt giảm hằng năm lớn nhất trong lịch sử hãng và là năm thứ hai liên tiếp doanh số đi xuống.

Đáng chú ý, BYD đạt được vị trí số một dù chưa bán xe điện tại thị trường Mỹ, trong khi Trung Quốc lại là thị trường lớn thứ hai của Tesla.

Doanh số Tesla lao dốc

Trong quý IV/2025, Tesla chỉ bán được khoảng 418.000 xe, giảm 15,6% so với cùng kỳ năm trước và thấp hơn nhiều so với mức kỷ lục toàn cầu của quý III. Nguyên nhân chính là làn sóng mua xe sớm của người tiêu dùng Mỹ trước khi khoản tín dụng thuế 7.500 USD cho xe điện hết hạn vào ngày 1/10.

Tesla không công bố doanh số theo từng thị trường, nhưng theo báo cáo tài chính, thị trường Mỹ đóng góp gần một nửa doanh thu của hãng. Các hãng xe khác cũng được dự báo sẽ ghi nhận doanh số xe điện yếu tại Mỹ trong ba tháng cuối năm 2025.

Sau giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, từng có thời điểm lượng xe giao của Tesla tăng gần 50% mỗi năm, công ty bắt đầu chững lại từ năm 2024 với mức giảm nhẹ 1%. Sang năm 2025, đà giảm trở nên rõ rệt hơn khi Tesla đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ BYD và các hãng ô tô truyền thống, cùng với phản ứng tiêu cực của người tiêu dùng trước các hoạt động chính trị gây tranh cãi của Elon Musk tại Mỹ và châu Âu.

Đầu năm nay, khi Musk giữ vai trò lãnh đạo Bộ Hiệu quả Chính phủ trong chính quyền Trump, nhiều cuộc biểu tình đã nổ ra trước các showroom Tesla tại Mỹ và châu Âu, thậm chí xuất hiện các vụ phá hoại xe và cơ sở của hãng.

Để đối phó với việc mất ưu đãi thuế, Tesla tung ra các phiên bản giá rẻ hơn của Model 3 và Model Y, thấp hơn khoảng 5.000 USD so với bản cao cấp. Tuy nhiên, các phiên bản này có tầm hoạt động ngắn hơn và bị cắt giảm một số tính năng, khiến sức hấp dẫn không hoàn toàn bù đắp được sự suy giảm nhu cầu.

BYD lớn mạnh nhưng không dễ thở

Ở chiều ngược lại, BYD giành được ngôi vị dẫn đầu toàn cầu trong bối cảnh thị trường nội địa Trung Quốc cạnh tranh khốc liệt và chiến tranh giá kéo dài. Áp lực này buộc hãng xe có trụ sở tại Thâm Quyến phải đẩy mạnh mở rộng ra thị trường quốc tế, dù chiến lược giá thấp khiến BYD bị giám sát chặt chẽ và đối mặt với các rào cản thuế quan tại một số quốc gia.

Tổng doanh số của BYD, bao gồm cả xe điện và xe hybrid, đạt hơn 4,6 triệu xe trong năm qua, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại, thấp nhất trong vòng 5 năm. Lợi nhuận của công ty cũng sụt giảm trong quý II và quý III/2025.

Dù thị trường ô tô Trung Quốc đã bớt “đông đúc” hơn, mức độ cạnh tranh vẫn rất cao với khoảng 150 thương hiệu và hơn 50 nhà sản xuất xe điện. Các đối thủ như Geely, Leapmotor hay Xiaomi – hãng chỉ mới ra mắt xe điện đầu tiên năm 2024 – đang dần bào mòn thị phần của BYD.

Từ mức đỉnh 35% năm 2023, thị phần BYD giảm còn 29% trong 11 tháng đầu năm 2025. Trong khi doanh số BYD giảm hơn 5% so với cùng kỳ năm trước, Geely lại tăng trưởng gần 90%.

Phát biểu tại cuộc họp nhà đầu tư tháng 12, Chủ tịch kiêm CEO Vương Truyền Phúc thừa nhận lợi thế công nghệ của BYD đang bị thu hẹp và sự khác biệt hóa sản phẩm chưa đủ mạnh, nhưng khẳng định công ty sẽ sớm tung ra các công nghệ mới.

Bất chấp doanh số suy yếu, cổ phiếu Tesla vẫn tăng 18,6% trong năm 2025. Giới đầu tư dường như đang đặt niềm tin vào các kế hoạch dài hạn của Elon Musk, bao gồm đội xe robotaxi và “đội quân” robot hình người mà ông tuyên bố sẽ sớm triển khai.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy dịch vụ robotaxi của Tesla hiện mới chỉ hoạt động hạn chế tại hai khu vực là Austin (Texas) và San Francisco, còn rất xa so với lời hứa phục vụ một nửa dân số Mỹ vào cuối năm.

Cuộc đua xe điện toàn cầu vì thế đang bước sang giai đoạn mới: Tesla không còn độc chiếm vị thế tiên phong, trong khi BYD đã vươn lên dẫn đầu nhưng cũng phải đối mặt với những thách thức ngày càng lớn.

VietBF@sưu tập

Bước sang năm 2026, nợ công của Mỹ đã lên tới khoảng 38.000 tỷ USD, tương đương 120% GDP, và có thể tiến tới 150% trong vài thập kỷ tới.

Tờ Fortune cho hay 2.000 năm trước, khi Đế chế La Mã rơi vào cảnh chi tiêu vượt quá khả năng chi trả, các hoàng đế đã chọn cách âm thầm cắt bớt hàm lượng bạc trong tiền xu để chi trả cho những nghĩa vụ ngày càng đắt đỏ, thay vì tăng thuế hay cắt chi. Cách làm đó giúp họ trì hoãn cái giá chính trị trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn lại bào mòn niềm tin vào đồng tiền, khiến cả nền kinh tế rơi vào rối loạn.

Ngày nay, Mỹ không còn “cạo” tiền xu, nhưng nhiều nhà kinh tế cho rằng một phiên bản hiện đại của câu chuyện này đang dần hình thành.

Fiscal dominance là gì và vì sao đáng lo?

Bước sang năm 2026, nợ công của Mỹ đã lên tới khoảng 38.000 tỷ USD, tương đương 120% GDP, và có thể tiến tới 150% trong vài thập kỷ tới. Trong bối cảnh đó, cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Janet Yellen cảnh báo về nguy cơ “Thống trị tài khóa” (Fiscal Dominance), nghĩa là tình trạng mà nhu cầu tài trợ ngân sách bắt đầu chi phối chính sách tiền tệ.

Nói một cách dễ hiểu, Fiscal Dominance xuất hiện khi ngân hàng trung ương không còn toàn quyền chống lạm phát, vì nếu thắt chặt quá mạnh bằng lãi suất cao, chi phí trả lãi của chính phủ sẽ phình to đến mức khó kiểm soát, thậm chí đẩy nền tài chính công tới bờ vực rủi ro. Khi đó, sự điều chỉnh không còn đến từ tăng thuế hay cắt chi, mà diễn ra thông qua việc làm suy yếu sức mua của đồng tiền, tức lạm phát cao hơn.

Bộ trưởng Yellen ví nền kinh tế Mỹ hiện nay như một chiếc xe: Bộ Tài chính là người lái, còn Cục dự trữ liên bang Mỹ (Fed) là phanh. Nhưng chiếc xe này đang kéo theo một “rơ-moóc” nặng 38.000 tỷ USD. Nếu phanh quá gấp, hệ thống có thể vỡ tung vì áp lực từ chi phí lãi vay. Để tránh tai nạn, Fed buộc phải nhả phanh, dù chiếc xe đang lao nhanh về phía vực sâu của chi tiêu và nợ nần.

Tại một hội thảo do Hiệp hội Kinh tế Hoa Kỳ tổ chức vào Chủ nhật, bà Yellen cho biết bà lo lắng Mỹ có thể đang đi đến điểm mà chiếc xe quá nặng để phanh có thể hoạt động.

"Các điều kiện tiên quyết cho sự thống trị tài khóa đang rõ ràng mạnh lên", bà Yellen cảnh báo.

Sự bế tắc này còn bắt nguồn từ sự sụp đổ của một nguyên tắc vốn là nền tảng tài chính của nước Mỹ: Chuẩn mực Hamilton (Hamilton Norm).

Theo Eric Leeper, giáo sư Đại học Virginia và cựu kinh tế gia của Fed, gốc rễ của vấn đề không chỉ nằm ở chính sách, mà ở niềm tin của công chúng. Trong phần lớn lịch sử Mỹ, quốc gia này vận hành theo cái gọi là “Hamilton Norm”: niềm tin rằng mọi khoản nợ phát hành hôm nay cuối cùng sẽ được trả bằng thặng dư thuế trong tương lai.

Chuẩn mực đó, theo Leeper, đã thực sự chấm dứt vào năm 2020, khi các gói kích thích khổng lồ thời đại dịch được truyền đi như những “món quà” hơn là khoản vay sẽ phải hoàn trả. Khi những tấm séc hỗ trợ đến tay người dân mà không kèm theo thông điệp về nghĩa vụ thuế trong tương lai, nợ công dần được nhìn nhận như một nguồn tiền vĩnh viễn.

Một khi người dân không còn tin rằng thuế sẽ tăng để trả nợ, họ có xu hướng chi tiêu ngay hôm nay. Hệ quả là giá cả leo thang. Trong bối cảnh đó, lạm phát không còn là tai nạn chính sách, mà trở thành một phần của cách hệ thống vận hành.

Đáng lo ngại hơn, trong bối cảnh nợ công quá cao như hiện nay, công cụ lãi suất của Fed đang tạo ra một nghịch lý phản tác dụng, làm đảo lộn những mô hình kinh tế cơ bản. Thông thường, Fed tăng lãi suất để kìm hãm chi tiêu. Nhưng với nợ công ở mức 120% GDP, việc tăng lãi suất lại có thể mang tính kích thích.

Lý do nằm ở chỗ mỗi năm chính phủ Mỹ phải chi hơn 1.000 tỷ USD tiền lãi. Khoản tiền này không biến mất, mà chảy thẳng vào khu vực tư nhân dưới dạng thu nhập từ trái phiếu. Vì thế, lãi suất cao không còn thu hẹp nền kinh tế, mà lại bơm thêm tiền vào túi người dân và nhà đầu tư.

Điều này khác xa thời kỳ đầu những năm 1980, khi Chủ tịch Fed Paul Volcker mạnh tay nâng lãi suất để dập tắt lạm phát. Khi đó, nợ công chỉ khoảng 25% GDP, nên tác động của lãi suất cao lên ngân sách diễn ra chậm, cho phép chính phủ có thời gian điều chỉnh tài khóa. Ngày nay, với quy mô nợ khổng lồ, tác động đó gần như tức thì và dễ phản tác dụng.

Thị trường trái phiếu lên ngôi

Hệ quả của Fiscal Dominance không chỉ nằm trên giấy tờ học thuật. Theo Heather Long, kinh tế trưởng của Navy Federal Credit Union, thị trường trái phiếu đang ngày càng giữ vai trò quyết định tại Mỹ. Khi một quốc gia vượt ngưỡng nợ 120% GDP, các nhà đầu tư trái phiếu có tiếng nói lớn hơn nhiều đối với chi phí vốn của toàn nền kinh tế.

Người dân cảm nhận điều này qua lãi suất vay mua nhà, mua xe tăng cao, đôi khi không còn phản ánh trực tiếp các quyết định chính thức của Fed. Nếu nhà đầu tư nghi ngờ Mỹ sẽ không quay lại kỷ luật tài khóa (Hamilton Norm), họ sẽ đòi hỏi mức bù rủi ro cao hơn (term premiums), đẩy lãi suất lên cao cho tất cả mọi người, bất chấp Fed muốn gì.

Chuyên gia Leeper cho rằng Mỹ chưa rơi vào kịch bản siêu lạm phát kiểu La Mã hay Argentina, nhưng tình thế hiện nay rất mong manh. Khi Nghị viện và Nhà Trắng thậm chí không còn nói đến viễn cảnh thặng dư ngân sách, công chúng bắt đầu gắn lạm phát trực tiếp với chính sách tài khóa.

“Nước Mỹ thường chỉ làm điều đúng đắn sau khi đã thử mọi lựa chọn khác,” ông Leeper nhắc lại câu nói nổi tiếng của Winston Churchill. "Cho đến khi niềm tin đó chưa thực sự rạn nứt, chúng ta vẫn ổn. Nhưng nếu điều đó bắt đầu rạn nứt, thì chúng ta thực sự đang rơi vào rắc rối lớn."

VietBF@sưu tập

Hoạt động sản xuất tại Mỹ trong tháng 12 xuống thấp nhất 14 tháng, khi số đơn hàng mới tiếp tục giảm và chi phí đầu vào tăng cao.

Ngày 5/1, Viện Quản lý Nguồn cung Mỹ (ISM) công bố Chỉ số Nhà quản trị mua hàng (PMI) của nước này chỉ đạt 47,9 điểm trong tháng 12. Đây là mức thấp nhất kể từ tháng 10/2024. PMI dưới 50 cho thấy hoạt động sản xuất co lại. Chỉ số này dưới mốc 50 suốt 10 tháng qua, dù sản xuất đóng góp 10,1% GDP cho Mỹ.

Hai ngành thiết bị điện - đồ gia dụng - linh kiện và máy tính - đồ điện tử ghi nhận tăng trưởng. 15 ngành còn lại, như hóa chất, máy móc và thiết bị vận tải đều co lại.


Công nhân trong nhà máy gặt đập liên hợp tại Mendota, Illinois ngày 21/2. Ảnh: Reuters

Các chỉ số phụ về sản xuất và tồn kho tháng trước cùng đi xuống, dù đã cải thiện trong tháng 11. Trong khi đó, chi phí đầu vào của các nhà máy vẫn ở mức cao. Chỉ số giá đầu vào không thay đổi so với tháng 11, ở mức 58,5 điểm, cao hơn dự báo là 57. Chỉ số theo dõi đơn hàng mới cũng gần như không đổi, ở 47,7 điểm.

Dù vậy, chỉ số PMI vẫn cao hơn 42,3 - ngưỡng ISM cho rằng phù hợp với việc nền kinh tế đang tăng trưởng.

Báo cáo của ISM cho thấy sự phục hồi khó xảy ra trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các nhà kinh tế học kỳ vọng bước ngoặt diễn ra năm nay, khi các đợt giảm thuế của Tổng thống Mỹ Donald Trump phát huy tác dụng.

Những người tham gia khảo sát tiếp tục chỉ ra thuế nhập khẩu là vấn đề với họ. Một số hãng hóa chất cho biết họ hy vọng "quay trở lại thương mại tự do". Dù vậy, Tổng thống Trump đến nay vẫn khẳng định thuế nhập khẩu đang mang về hàng trăm tỷ USD cho ngân sách, đồng thời cải thiện an ninh kinh tế Mỹ.

Tuy nhiên, ngoài các lĩnh vực được hỗ trợ bởi cơn sốt đầu tư vào AI, thuế nhập khẩu của ông Trump chưa hồi sinh ngành sản xuất trong nước như kỳ vọng. Các nhà kinh tế cho rằng mục tiêu này là bất khả thi, vì thuế không thể giải quyết các vấn đề cốt lõi của ngành này, như thiếu lao động.

VietBF@sưu tập

Khi shipper giao nhầm gói hàng của hàng xóm vào nhà mình, cậu bé 10 tuổi mang trả lại đúng địa chỉ nhưng shipper tưởng đang ăn cắp nên lao ôtô tới, may không đâm trúng.

William White Jr., 41 tuổi, tài xế giao hàng của Bưu điện Mỹ (USPS), bị cáo buộc cố tình tông vào một bé 10 tuổi tại một khu dân cư ở hạt Escambia, bang Florida vào ngày 27/12/2025 khi cậu bé đang đi xe scooter chở theo gói hàng đem trả lại.


Tài xế William White. Ảnh: People

Theo báo cáo của cảnh sát, "William đã giao một gói hàng đến nhầm địa chỉ. Đứa trẻ nhận thấy gói hàng đó dành cho địa chỉ nhà hàng xóm liền đặt lên xe điện của mình để mang đến đúng nơi".

William White nhìn thấy cậu bé cầm gói hàng và nghĩ đang cố gắng ăn cắp. Anh ta "cố tình lái xe của USPS về phía đứa trẻ và cán qua chiếc xe scooter", suýt chút nữa đã đâm trúng cậu bé. Hành vi của William White đã khiến cậu bị thương ở mắt cá chân khi cố gắng tránh chiếc xe.

"Đứa trẻ đã kịp chạy vào sân gần đó trước khi chiếc xe tay ga bị đâm", báo cáo của cảnh sát nêu rõ, đồng thời cho biết William White sau đó đã lấy chiếc xe scooter ra gầm xe tải, quát mắng một hồi rồi mang chiếc scooter đi.

"Đây không chỉ là vụ va chạm vô tình với đứa trẻ 10 tuổi trên đường, đó là cố ý", đại úy Jason King thuộc Cảnh sát giao thông bang Florida nói với truyền thông hôm 4/1.

"Đó là một đứa trẻ 10 tuổi đi xe scooter, chứ không phải là một tên trộm vặt chạy đến giật những gói hàng bạn vừa giao xong", đại úy Jason nói và cho rằng đáng lẽ một cuộc trò chuyện ngắn có thể giải quyết được vấn đề thay vì lập tức dùng vũ lực, hoặc làm tình hình leo thang vượt quá mức cần thiết.

William White đã bị thẩm vấn và bắt vào 31/12, khi anh ta đến nơi làm việc. Hiện anh ta đối mặt các tội danh Hành hung nghiêm trọng bằng vũ khí nguy hiểm, Trộm cắp vặt và Phá hoại tài sản.

Bị cáo đã được tại ngoại sau khi nộp khoản tiền bảo lãnh 5.500 USD và đang chờ ngày ra tòa tiếp theo.

VietBF@sưu tập

Một nghi phạm bị bắt sau khi bị cáo buộc đột nhập và phá hoại nhà riêng của Phó tổng thống JD Vance tại phía đông thành phố Cincinnati, bang Ohio.

Nhà riêng của Phó tổng thống JD Vance tại phía đông thành phố Cincinnati, bang Ohio, bị đột nhập và phá hoại trong đêm 4/1 (giờ địa phương), khi một người đàn ông dùng búa đập vỡ nhiều cửa kính và gây hư hại tài sản. Thời điểm xảy ra sự việc, Phó tổng thống và gia đình không có mặt tại nhà.


Hình ảnh ô cửa kính bị vỡ tại nhà riêng của Phó tổng thống JD Vance ở phía đông thành phố Cincinnati, bang Ohio, ngày 5/1/2026. (Ảnh: WCPO 9 News/AP)

Cơ quan Mật vụ Mỹ cho biết nghi phạm bị phát hiện ngay sau nửa đêm. Theo bản khai nộp lên tòa án hôm 6/1, người này mang theo một chiếc búa, phá hoại một xe Mật vụ không gắn biển đậu trên lối vào, trước khi tiến về phía ngôi nhà và đập vỡ các ô cửa kính.

Nghi phạm sau đó bỏ chạy nhưng nhanh chóng bị các đặc vụ khống chế. Người này được xác định là William D. DeFoor, 26 tuổi, cư trú tại Cincinnati. Giới chức cho biết tổng thiệt hại tài sản ước tính khoảng 28.000 USD.

Văn phòng Phó tổng thống xác nhận ông Vance và gia đình đã trở lại Washington, D.C. chỉ vài giờ trước khi vụ việc xảy ra, sau kỳ nghỉ cuối tuần tại Ohio.

Sau khi bị bắt giữ, DeFoor đã bị truy tố ở cấp liên bang. Văn phòng Công tố Liên bang khu vực Nam Ohio cho biết nghi phạm đối mặt các tội danh gồm: làm hư hại tài sản của chính phủ; thực hiện hành vi bạo lực đối với tài sản trong khu vực, công trình được bảo vệ; và tấn công, chống đối hoặc cản trở nhân viên liên bang. Tổng khung hình phạt đối với các tội danh này có thể lên tới hàng chục năm tù.

Cơ quan Mật vụ Mỹ cho biết đang phối hợp với Cincinnati Police Department và Văn phòng Công tố Liên bang trong quá trình điều tra và hoàn tất các quyết định truy tố.

Trên mạng xã hội X, Phó tổng thống JD Vance gửi lời cảm ơn lực lượng chức năng. “Tôi cảm ơn những lời hỏi thăm sau vụ tấn công vào nhà chúng tôi, ông viết. “Theo những gì tôi được biết, một người mất kiểm soát đã cố xông vào bằng cách đập vỡ cửa kính".

Hồ sơ tòa án cho thấy DeFoor từng đối mặt một cáo buộc phá hoại tài sản vào năm 2024 và đã đồng ý tham gia điều trị tại hệ thống Tòa án Sức khỏe Tâm thần của quận.

Ngôi nhà của Phó tổng thống nằm trong một trong những khu dân cư lâu đời nhất của Cincinnati, trên các triền đồi nhìn xuống thành phố. Trong suốt nhiệm kỳ của ông Vance, khu vực này thường xuyên xuất hiện các cuộc biểu tình phản đối, từng có thời điểm xảy ra căng thẳng giữa người biểu tình và chính ông Vance vào mùa xuân năm ngoái.

Vụ việc diễn ra trong bối cảnh Mỹ tiếp tục đối mặt với những lo ngại gia tăng về an ninh chính trị và các mối đe dọa nhằm vào quan chức cấp cao.

VietBF@sưu tập

Khi Nicolás Maduro bị bắt trong chiến dịch bất ngờ và xuất hiện trước tòa tại New York, câu chuyện không dừng ở Caracas. Nó như một tiếng nổ đánh thức cả bán cầu: Washington nói bằng giọng của kẻ “ra điều kiện”, còn các thủ đô khác đáp lại bằng một chữ “không” — hoặc bằng sự cảnh giác lạnh người.

Những tuyên bố dồn dập trong 48 giờ qua từ Tổng thống Donald Trump và các nhân vật chủ chốt trong chính quyền Mỹ đã kéo một đường chỉ đỏ nối Venezuela với Colombia, Cuba, Mexico, Iran — và thậm chí vươn tới tận Greenland.

“Bán cầu Tây sẽ không ai dám thách thức”

Sau vụ bắt Maduro, ông Trump nói thẳng Mỹ đang bước vào “giai đoạn” mới: ưu tiên một vành đai quốc gia “xung quanh” phải “ổn định, thành công”, nơi dầu mỏ được “để cho chảy ra tự do”. Và ông nhấn mạnh “sự thống trị của Mỹ ở Tây Bán Cầu sẽ không còn bị đặt dấu hỏi”.

Từ một vụ bắt người, bỗng thành một thông điệp quyền lực. Và chính vì vậy, nó chạm vào dây thần kinh của nhiều chính phủ: ai sẽ là “mục tiêu tiếp theo” khi Washington cho rằng khu vực này cần được “sắp xếp lại”?

Greenland: “Chúng tôi không phải món đồ trong lời lẽ cường quyền”

Giữa dư chấn Venezuela, ông Trump lặp lại mong muốn “cần Greenland” vì an ninh quốc gia, viện lý do tàu Nga và Trung Quốc hiện diện dày đặc quanh hòn đảo chiến lược này.

Phản ứng từ Greenland không vòng vo: Thủ tướng Jens-Frederik Nielsen tuyên bố kiểu diễn ngôn “lặp đi lặp lại” từ Mỹ là không thể chấp nhận, và nhấn mạnh Greenland là một dân tộc, một nền dân chủ — không phải vật thể để đem ra so sánh với Venezuela hay gợi mở can thiệp quân sự.

Từ Copenhagen tới châu Âu, làn sóng “đứng chắn” cũng dâng lên. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen bác bỏ thẳng thừng mọi ý tưởng thôn tính. Lãnh đạo Anh Keir Starmer nói tương lai Greenland phải do Greenland và Vương quốc Đan Mạch quyết định. Pháp nhắc “biên giới không thể đổi bằng vũ lực”, còn Đức gợi ý NATO có thể bàn cách tăng cường bảo vệ nếu cần.

Colombia: “Nghe như một lời gợi ý… hành động”

Trên chuyến bay, ông Trump gọi Colombia “rất bệnh”, mô tả Tổng thống Gustavo Petro là “một kẻ bệnh hoạn thích làm cocaine bán cho Mỹ”, rồi khi bị hỏi liệu có “chiến dịch” nào sắp tới hay không, ông trả lời gọn: “Nghe hay đấy”.

Bogotá đáp trả bằng một bài đăng dài: ông Petro liệt kê thành tích chống ma túy, khẳng định mình không phải “narco”, và nói sẽ lên tiếng kỹ hơn khi kiểm tra bản dịch để hiểu đúng ý. Sau đó, ông còn cảnh báo nếu Mỹ tấn công Colombia hay bắt giữ một tổng thống được nhiều người ủng hộ, nguy cơ bùng phát nổi dậy là có thật — thậm chí ông nói sẽ “cầm vũ khí” để bảo vệ đất nước.

Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Colombia tránh đối đầu trực diện, nhấn mạnh quan hệ hai nước “rất gần”, và nói chưa hề bàn về kịch bản không kích.

Cuba: “Sẵn sàng sụp” hay sẵn sàng… tử thủ?

Ông Trump nói Cuba “đang tự rơi” nên “không cần hành động”, thậm chí ám chỉ Havana mất nguồn sống vì dòng dầu ưu đãi từ Venezuela bị đứt.

Ngoại trưởng Marco Rubio thì dùng giọng rắn hơn: gọi chính quyền Cuba là “một vấn đề lớn”, và nói thẳng “nếu tôi sống ở Havana và làm trong chính quyền, tôi sẽ thấy lo”.

Ở chiều ngược lại, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel phát biểu theo hướng tử thủ, nhấn mạnh liên minh Cuba–Venezuela “không gục mà không đánh đổi”, sẵn sàng trả giá “rất đắt”.

Mexico: Hợp tác có, nhưng “không có chuyện can thiệp”

Ông Trump tiếp tục phàn nàn ma túy “đổ qua Mexico như thác”, nói “Mexico phải chấn chỉnh”, và nhắc chuyện từng đề nghị đưa quân Mỹ sang hỗ trợ truy quét cartel.

Tổng thống Claudia Sheinbaum đáp lại bằng ngôn ngữ nguyên tắc: Mexico bác bỏ mọi hình thức can thiệp vào nội bộ nước khác, nói thẳng “can thiệp chưa bao giờ mang lại dân chủ”, và chủ quyền — quyền tự quyết — là thứ “không thể mặc cả”.

Bà cũng nhấn mạnh Mexico vẫn hợp tác với Mỹ vì lý do nhân đạo để chặn fentanyl và ma túy nhằm bảo vệ giới trẻ, nhưng hợp tác không đồng nghĩa với việc chấp nhận “quân đội nước ngoài” đặt chân và ra tay trên lãnh thổ Mexico.

Iran: Cảnh cáo giữa làn sóng biểu tình

Không chỉ Tây Bán Cầu, ông Trump còn lặp lại cảnh báo với Iran, nói nếu chính quyền Tehran “bắt đầu giết người” như trước đây, Mỹ sẽ “đánh rất mạnh”. Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei tuyên bố sẽ không khuất phục, và yêu cầu trấn áp những người mà ông gọi là gây rối.

Trong bức tranh đó, Venezuela giống một “phát súng mở màn” cho một kiểu ngoại giao mới: dùng đòn đánh nhanh để tạo uy hiếp dài, rồi buộc các chính phủ khác phải tự đo lại khoảng cách giữa họ với Washington.

Và khi những lời cảnh cáo nối nhau bật ra, điều còn lại là cảm giác bất an lan nhanh hơn bất kỳ đoàn xe hộ tống nào: hôm nay là Caracas — ngày mai, có thể là một thủ đô khác.

Chỉ một đoạn video vài phút, nhưng đủ khiến Washington nổi giông. Sáng thứ Hai, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tuyên bố Lầu Năm Góc sẽ mở thủ tục hành chính nhằm trừng phạt Thượng nghị sĩ Mark Kelly — cựu sĩ quan Hải quân Mỹ — bằng cách xem xét hạ cấp bậc khi nghỉ hưu, kéo theo khả năng giảm tiền hưu.

Kelly không lùi. Ông đáp trả rằng sẽ chiến đấu đến cùng, coi đây là nỗ lực “dọa nạt” nhằm bịt miệng một thượng nghị sĩ đang lên tiếng về quyền được chỉ trích chính quyền.

Mồi lửa: video kêu gọi “từ chối lệnh bất hợp pháp”

Nguồn cơn bắt đầu từ một video có sự tham gia của Kelly và một nhóm nghị sĩ Dân chủ. Trong video, họ nhắc các quân nhân về lời thề với Hiến pháp, nhấn mạnh nghĩa vụ không thi hành những mệnh lệnh bất hợp pháp, đồng thời nhiều lần kêu gọi: hãy từ chối các “lệnh trái luật”.

Video không nêu cụ thể lệnh nào. Nhưng nó xuất hiện đúng lúc Quốc hội và dư luận tranh cãi gay gắt quanh tính hợp pháp của một số hoạt động quân sự gần đây, từ các chiến dịch nhắm vào tàu bị nghi chở ma túy ở vùng Caribbean cho tới chuyện điều động lực lượng đến các thành phố bất chấp phản đối của các thống đốc.

Với người ủng hộ, đó là lời nhắc căn bản: quân nhân có nghĩa vụ không tuân theo mệnh lệnh rõ ràng trái luật. Nhưng với phía Bộ trưởng Hegseth, video bị diễn giải như một thông điệp nguy hiểm có thể làm rạn nứt kỷ luật và trật tự quân đội.

“Thư khiển trách” và mũi dao nhắm vào lương hưu

Hegseth cho biết Bộ Quốc phòng đã ban hành một “thư khiển trách” ở cấp bộ trưởng đối với Kelly. Động thái này mang ý nghĩa là một văn bản reprimand — nặng về biểu tượng, nhưng vẫn là vết mực đen về danh dự.

Đáng chú ý hơn: Lầu Năm Góc khởi động thủ tục xác định lại cấp bậc khi nghỉ hưu của Kelly. Nếu cấp bậc hưu trí bị hạ, tiền hưu sẽ giảm theo. Nói thẳng ra, đây là cách đánh vào thứ mà nhiều cựu quân nhân coi là “chốt chặn cuối cùng” của cả một đời binh nghiệp.

Không dừng ở đó, lá thư khiển trách còn mang giọng cảnh cáo: nếu tiếp tục bị cho là có hành vi gây phương hại đến “trật tự và kỷ luật”, Kelly có thể đối mặt nguy cơ bị xem xét xử lý tiếp, thậm chí bị nhắc đến khả năng truy cứu theo hướng hình sự.

Mark Kelly phản công: “Tôi sẽ không bị bịt miệng”

Phía Kelly đáp trả gay gắt. Ông nói sẽ không bị đe dọa bởi khiển trách, hạ cấp hay lời bóng gió truy tố. Ông khẳng định sẽ chiến đấu “bằng tất cả những gì mình có”, không chỉ cho bản thân mà còn để gửi thông điệp rằng: không ai, kể cả Bộ trưởng Quốc phòng hay Tổng thống, có quyền quyết định người Mỹ được nói gì về chính phủ của họ.

Từ đây, câu chuyện vượt khỏi khuôn “kỷ luật quân đội” thuần túy. Nó biến thành cuộc đọ sức giữa hai lằn ranh nhạy cảm: một bên là kỷ luật – trật tự; bên kia là tự do ngôn luận – quyền phản biện, đặc biệt khi người phản biện lại là một cựu sĩ quan, nay đang ngồi trong Thượng viện.

Ngay trong phe Cộng hòa cũng có người lắc đầu

Điểm đáng chú ý: phản ứng không hoàn toàn “một màu”. Thượng nghị sĩ Roger Wicker, người đứng đầu Ủy ban Quân vụ Thượng viện, công khai tỏ ý không đồng tình khi được hỏi liệu quân đội có phù hợp hay không nếu tìm cách trừng phạt Kelly. Ông trả lời ngắn gọn: không.

Sự lắc đầu ấy khiến câu chuyện thêm nặng. Bởi khi người giữ vai trò giám sát quân đội ở Thượng viện cũng không ủng hộ, dư luận càng thấy đây không chỉ là “thủ tục”, mà là một thông điệp chính trị lớn.

Tiền lệ đáng sợ: cựu quân nhân bước vào chính trường có thể bị “kéo ngược” về kỷ luật?

Điều khiến nhiều người rùng mình không chỉ là chuyện một thượng nghị sĩ bị nhắm vào lương hưu. Mà là tiền lệ: một cựu quân nhân, dù đã rời quân ngũ, vẫn có thể bị “kéo ngược” về những vòng kỷ luật quân đội nếu tiếng nói của họ khiến giới lãnh đạo quốc phòng khó chịu.

Và câu hỏi treo lơ lửng giữa thủ đô: nếu nhắc quân nhân “từ chối lệnh bất hợp pháp” cũng có thể bị gắn nhãn nguy hiểm, vậy ranh giới giữa giáo dục pháp lý và “xúi chống lệnh” sẽ do ai vẽ?

Trong thời buổi mà một video cũng có thể kéo theo lưỡi kéo cắt vào lương hưu, người ta hiểu ra một điều: đôi khi, cuộc chiến không nằm ngoài chiến trường. Nó nằm ngay trong cách một quốc gia tranh cãi về Hiến pháp của chính mình.

Kết quả kiểm tra ban đầu cho thấy bưu kiện chứa nhiều lọ nhỏ, trong đó có hai lọ được xác định dương tính với một loại “chất nổ tự chế” chưa được công bố cụ thể.

Ngày 5/1, Tòa án Tối cao bang Arizona cùng nhiều tòa nhà trong khu phức hợp Capitol Mall, gần trung tâm thành phố Phoenix (bang Arizona, Mỹ), đã phải sơ tán khẩn cấp sau khi lực lượng chức năng phát hiện một bưu kiện khả nghi chứa chất nổ tại phòng thư tín của tòa án.

Theo Sở An toàn Công cộng bang Arizona (DPS), đơn vị phụ trách an ninh khu phức hợp, sự việc được phát hiện vào khoảng 8h sáng theo giờ địa phương, khi cơ quan này nhận được thông báo về một gói hàng đáng ngờ. Không có thương vong nào được ghi nhận.

Kết quả kiểm tra ban đầu cho thấy bưu kiện chứa nhiều lọ nhỏ, trong đó có hai lọ được xác định dương tính với một loại “chất nổ tự chế” chưa được công bố cụ thể.

Trước nguy cơ mất an toàn, giới chức đã tiến hành sơ tán Tòa nhà Tư pháp bang - nơi đặt trụ sở Tòa án Tối cao và Phân viện Một của Tòa Phúc thẩm bang Arizona, cùng một số cơ quan lân cận, bao gồm Sở Giáo dục bang, Văn phòng người đứng đầu cơ quan Tư pháp và Sở Hành chính bang Arizona.

Người phát ngôn DPS Bart Graves cho biết Tòa án Tối cao bang không họp vào thời điểm xảy ra sự cố. Các tòa nhà liên quan vẫn đóng cửa trong khi lực lượng an ninh tiến hành rà soát toàn diện. Đến cuối buổi chiều cùng ngày, nhà chức trách đang tiến hành di dời bưu kiện khỏi hiện trường để phục vụ điều tra và xử lý.

Hiện chưa có thêm thông tin chính thức về nguồn gốc bưu kiện. Truyền thông địa phương cho biết gói hàng không có địa chỉ người gửi./.

VietBF@ sưu tập

Người ta mơ một đời sống nhẹ tênh ở cửa khẩu: không xếp hàng dài, không bị hỏi đi hỏi lại, không lo một dấu đóng mực làm hỏng cả chuyến đi. Rồi mơ xa hơn: được sống và làm việc ở “miền đất trong mơ”, được quay về nơi tổ tiên từng đi qua, được nối lại một nhánh rễ gia đình tưởng đã đứt. Tất cả những điều đó gom lại thành một khái niệm nghe rất hiện đại nhưng lại rất bản năng: song tịch.

Và cuối năm 2025, giấc mơ ấy được kể lại bằng một cái tên quá quen thuộc: George Clooney. Theo thông tin được đăng tải, ông cùng vợ và các con đã nhận quốc tịch Pháp vào những ngày cuối cùng của năm, như thể khép lại 2025 bằng một “tấm vé” mới cho tương lai.

Song tịch – vì sao người ta mê đến vậy?

Song tịch, nói đơn giản, là quyền được là công dân của hai (hoặc nhiều) quốc gia. Nó hấp dẫn vì những lợi ích rất đời thường: đi lại thuận hơn, thủ tục nhẹ hơn, cơ hội học tập – làm việc mở ra hơn. Nhưng trong một thế giới ngày càng nhiều “băng đỏ” giấy tờ, song tịch còn mang dáng dấp của một thứ đặc quyền: bước qua cửa nhập cảnh như người bản địa, bớt bị soi xét, bớt bị kẹt lại trong những hàng người mỏi chân.

Điều thú vị là dù không có con số toàn cầu chính xác (vì nhiều nước không bắt buộc khai báo đa quốc tịch), các dấu hiệu đều cho thấy song tịch đang tăng nhanh. Thống kê điều tra dân số ở Anh cho thấy tỷ lệ người có nhiều hộ chiếu đã tăng rõ rệt trong một thập niên. Ở Mỹ, các khảo sát cũng ghi nhận một bộ phận không nhỏ tự nhận đang mang song tịch.

Ai đang săn hộ chiếu thứ hai?

Ngày xưa, chuyện này gắn liền với di dân: nhiều người nhập tịch ở nước mới nhưng vẫn muốn giữ quốc tịch gốc, như giữ một chiếc chìa khóa cũ của căn nhà tuổi thơ. Nhưng vài thập niên gần đây, giới giàu có lại biến song tịch thành “công cụ di chuyển toàn cầu”, như mở rộng đường bay cho tài sản, công việc, và con cái.

Rồi thế giới bước vào giai đoạn bất ổn: đại dịch, chiến tranh, phân cực chính trị, chính sách thay đổi xoành xoạch. Khi đó, nhu cầu không còn của riêng “người giàu” hay “người di cư” nữa, mà lan ra thành tâm lý phòng ngừa. Một khảo sát Gallup vào tháng 11 cho thấy có tới một phần năm người Mỹ muốn rời Mỹ; riêng nhóm phụ nữ 15–44 tuổi tăng mạnh so với một khảo sát tương tự năm 2014. Đằng sau con số là một cảm giác rất thật: người ta muốn một lối thoát, hoặc ít nhất một phương án dự phòng.

Các công ty tư vấn quốc tịch – cư trú cho giới giàu cũng nói thẳng: lượng người Mỹ đi tìm hộ chiếu thứ hai tăng vọt, đến mức hệ thống dịch vụ của họ “phình” nhanh. Và lý do không chỉ là du lịch. Có người muốn một hộ chiếu “trung tính” hơn về chính trị khi đi lại. Có người từng tin hộ chiếu Mỹ là “vạn năng”, rồi Covid cho thấy mọi cánh cửa có thể đóng lại trong một đêm.

Ba con đường phổ biến để có quốc tịch thứ hai

Thông thường, người ta rơi vào một trong ba lối đi.

Một là theo huyết thống (citizenship by descent): chứng minh ông bà tổ tiên thuộc về quốc gia đó. Nhưng mỗi nước đặt giới hạn khác nhau: được tính mấy đời, dòng máu có bị “đứt” khi tổ tiên nhập tịch nước khác hay không, giấy tờ phải đủ đến mức nào.

Hai là nhập tịch theo thời gian cư trú (naturalization): sống hợp pháp đủ số năm (thường 5–10 năm), qua kiểm tra lý lịch, thi ngôn ngữ, thi kiến thức công dân, chứng minh “tư cách tốt”. Đạt điều kiện rồi vẫn có thể chờ dài cổ, vì thủ tục không rẻ và không nhanh.

Ba là đầu tư (citizenship by investment): bỏ tiền theo chương trình của nước sở tại, đổi lấy quốc tịch hoặc quy chế cư trú dẫn tới quốc tịch. Đây là con đường gây tranh cãi nhiều nhất, vì nó biến quốc tịch thành một giao dịch.

Được gì khi cầm hai hộ chiếu?

Về thực dụng, song tịch có thể mở ra quyền sống – làm việc ở nơi trước đó chỉ dám mơ. Con cái có thể học và làm trong EU “hợp pháp, gọn nhẹ” hơn nếu có hộ chiếu phù hợp. Tùy quốc tịch, người mang song tịch còn có thể đi nhiều nước miễn visa hơn, mua nhà dễ hơn, mở doanh nghiệp thuận hơn.

Nhưng có một lợi ích ít được nói to mà ai cũng hiểu: tâm lý an toàn. Trong thời biến động, hộ chiếu thứ hai giống như “bảo hiểm” – không phải để dùng mỗi ngày, mà để biết rằng nếu trời chuyển bão, mình vẫn có đường.

Và với nhiều người, lợi ích còn là cảm xúc: một quốc tịch mới có thể kéo họ gần hơn với cội nguồn tổ tiên, hoặc trao một mối liên kết chính thức với vùng đất họ yêu mến từ lâu.

Mặt trái: ít, nhưng có thể rất nặng

Song tịch không phải chỉ toàn màu hồng.

Vấn đề lớn nhất thường là thuế. Mỹ và Eritrea đánh thuế công dân dù sống ở đâu, nên người mang song tịch có thể gánh nghĩa vụ thuế kể cả khi đã chuyển hẳn ra nước ngoài. Ở các nước đánh thuế theo nơi cư trú, vẫn có thể phát sinh “chồng thuế” tùy tình huống.

Đến chuyện nghĩa vụ quân sự cũng có thể rắc rối. Khi chiến tranh nổ ra, hộ chiếu đôi khi thành sợi dây kéo ngược về “nghĩa vụ”, nhất là lúc gia hạn giấy tờ, hoặc lúc bị gọi nhập ngũ.

Một số nước còn không cho từ bỏ quốc tịch (hoặc chỉ cho từ bỏ kèm điều kiện). Điều đó nghĩa là bạn có thể muốn “rũ bỏ” mà không rũ bỏ được.

Và quan trọng hơn: giá trị của hộ chiếu không cố định. Một chương trình hôm nay thuận lợi, ngày mai có thể bị siết; một lối đi hôm nay hợp lệ, ngày mai có thể bị chặn lại bằng một dòng luật mới.

Gió ngược 2025: chính trị bắt đầu “ghét” song tịch

Nếu ai đó nghĩ song tịch là xu hướng không thể đảo chiều, thì năm 2025 nhắc rằng: chính trị luôn có thể đổi trò chơi.

Tại Mỹ, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Bernie Moreno (Ohio) nêu ý tưởng về một dự luật mang tên “Exclusive Citizenship Act”, theo hướng buộc người Mỹ phải có “sự trung thành duy nhất” với Hoa Kỳ, và phản đối việc giữ/nhận quốc tịch khác. Tuy vậy, các chuyên gia luật nhìn nhận đề xuất này mang tính biểu tượng nhiều hơn, vấp phản đối lưỡng đảng và còn đụng chạm vấn đề hiến pháp. Dư luận cũng chia đôi: khảo sát cho thấy nhiều người không ủng hộ việc ép bỏ quốc tịch gốc khi nhập tịch, và càng không muốn bị buộc từ bỏ quốc tịch Mỹ nếu bản thân có thêm quốc tịch khác.

Điểm đáng chú ý không hẳn là dự luật có thành hay không, mà là nó được bàn tán rầm rộ. Điều đó nói lên một sự thật: song tịch không còn là chuyện “bên lề” nữa.

Châu Âu siết cửa: huyết thống khó hơn, “hộ chiếu vàng” co lại

Năm 2025, nhiều nước châu Âu thắt chặt các con đường nhập tịch.

Có nơi siết quốc tịch theo huyết thống, giới hạn số đời được tính, tăng yêu cầu giấy tờ, thậm chí gây tranh cãi pháp lý vì đụng đến quyền đã “có từ lúc sinh ra”. Có nơi đề xuất kéo dài thời gian cư trú để nhập tịch, có nơi nâng tiêu chuẩn, tăng rào cản.

Song song đó, EU cũng mạnh tay với mô hình “golden passport” vì cho rằng nó biến quốc tịch thành món hàng. Một số chương trình bị xóa bỏ hoặc bị kết thúc, khiến con đường “mua quốc tịch” ở châu Âu hẹp lại thấy rõ. Trong khi đó, các chương trình ở Caribbean vẫn tồn tại, nhưng các nước “điểm đến” cũng cảnh giác hơn, đặt thêm điều kiện để ngăn việc dùng quốc tịch như một mẹo kỹ thuật.

“Cửa riêng” cho người đặc biệt: khi quốc tịch trở thành danh dự

Bên cạnh ba con đường phổ biến, còn một cánh cửa hiếm: cơ chế dành cho trường hợp xuất sắc/đặc biệt. Đó là khi quốc gia trao quốc tịch như một sự ghi nhận, một dạng “tư cách công dân danh dự” được luật hóa. Những trường hợp người nổi tiếng nhận quốc tịch theo diện đặc cách thường gây tranh cãi, nhưng cũng phản ánh xu hướng mới: khi “hộ chiếu vàng” bị đóng, nhiều nước sẽ thiết kế “khung merit” – trao quyền dựa trên giá trị, đóng góp, tầm ảnh hưởng, hoặc lợi ích chiến lược.

Trong câu chuyện được kể, gia đình Clooney nhận quốc tịch Pháp theo một cơ chế đặc biệt như thế, và điều này diễn ra sát thời điểm các yêu cầu ngôn ngữ – công dân được thắt lại.

Khi cầm hai hộ chiếu, đi thế nào cho đúng?

Nguyên tắc thực tế thường là: ra khỏi nước nào thì dùng hộ chiếu nước đó, vào nước nào thì dùng hộ chiếu nước đó. Ví dụ, rời Mỹ bằng hộ chiếu Mỹ, vào EU bằng hộ chiếu Pháp, rồi khi quay lại thì đảo ngược.

Song tịch đang là giấc mơ của thời đại: tự do đi lại, tự do chọn nơi sống, tự do chuẩn bị cho một tương lai khó đoán. Nhưng cũng chính vì hấp dẫn, nó bắt đầu bị soi kỹ hơn, bị siết chặt hơn, bị chính trị kéo vào vòng tranh luận “trung thành” và “bản sắc”.

Thông điệp rút ra lại rất đơn giản, và hơi lạnh sống lưng: luật có thể đổi, chương trình có thể đóng, điều kiện có thể tăng, và cơ hội có thể biến mất chỉ sau một mùa nghị viện. Nếu bạn có gốc gác, có ràng buộc, có một sợi dây nào đó với một quốc gia khác, đôi khi điều khôn ngoan nhất là tìm hiểu sớm, làm sớm, giữ sớm.

Bởi trong thời biến động, người ta không sợ nhất là không có “giấc mơ”. Người ta sợ nhất là đến lúc cần một cánh cửa, thì phát hiện nó vừa bị khóa từ hôm qua.

Trong nhiều tháng Mỹ chuẩn bị đánh Venezuela, người Cuba cứ hỏi một câu ngắn mà lạnh sống lưng: “Rồi có tới lượt chúng tôi không?”

Giờ đây, sau những đòn đánh vào căn cứ quân sự Venezuela và màn bắt giữ Nicolás Maduro bằng lực lượng đặc nhiệm Mỹ, câu hỏi ấy không còn là lời thì thầm. Nó như tiếng kim rơi trong căn phòng tối: nghe nhỏ, nhưng ai cũng giật mình.

Maduro bị “chộp” quá dễ: Havana sốc vì tốc độ và sự lạnh lùng
Điều khiến nhiều người Cuba choáng váng không chỉ là Maduro bị bắt, mà là bị bắt quá nhanh, đến mức tưởng như một cảnh phim – và đáng sợ hơn: không có tổn thất nào phía Mỹ.

Một cư dân Havana nói thẳng: suốt nhiều thập niên, từ thời Hugo Chávez rồi đến Maduro, họ vẫn nghe cảnh báo “Mỹ sẽ can thiệp”. Nhưng đến lúc nó xảy ra, “không ai sẵn sàng”. Venezuela có hàng tỷ đô để trang bị quân đội, Cuba thì không.

Trong mắt người Cuba, cú bắt Maduro không chỉ là cú đánh vào Venezuela. Nó là thước đo năng lực: nếu Caracas còn bị xuyên thủng như vậy, thì Havana – với một nền kinh tế kiệt quệ và hạ tầng già nua – sẽ đứng ở đâu?

32 người Cuba thiệt mạng: “tấm khiên” quanh Maduro hóa thành bia đỡ đạn
Cú ra tay ở Venezuela dường như đã khiến Cuba trả giá ngay lập tức. Phía Cuba thông báo 32 công dân thiệt mạng trong chiến dịch, trong lúc làm nhiệm vụ theo yêu cầu “đối tác” Nam Mỹ; chính quyền tuyên bố hai ngày quốc tang.

Tổng thống Trump còn nói thẳng rằng “nhiều người Cuba đã mất mạng” vì “họ bảo vệ Maduro” – và đó “không phải một nước đi tốt”.

Nếu con số 32 là đúng, thì đây giống như lần hiếm hoi sau nhiều thập niên, hai kẻ thù thời Chiến tranh Lạnh lại chạm nhau trong hơi thuốc súng thật.

Nó cũng khiến một nghi ngờ lâu nay bỗng bật lên thành điều “ai cũng biết”: vòng cận vệ của Maduro có người Cuba. Nhiều nhà ngoại giao tại Caracas từng kể rằng vệ sĩ quanh Maduro nói tiếng Tây Ban Nha với giọng Cuba; và Maduro – từng học ở Havana thời trẻ – thường tin cố vấn Cuba hơn chính người của mình.

Giờ Maduro bị bắt, “tấm khiên Cuba” quanh ông cũng rách toạc.

Liên minh dầu mỏ cứu sống Cuba: “la gran patria” từng không có ranh giới
Với Cuba, Maduro ngã không chỉ là mất một đồng minh. Đó là nguy cơ mất nguồn sống.

Suốt nhiều năm, từ Chávez rồi đến Maduro, Venezuela gửi sang Cuba hàng tỷ đô-la dầu để chống đỡ nền kinh tế đảo quốc. Đổi lại là một dòng người Cuba gần như bất tận: cố vấn tình báo, cố vấn kinh tế, nhân viên y tế… Hai quốc gia bện vào nhau đến mức có lúc khó nói ranh giới nằm ở đâu.

Chávez từng nói Cuba và Venezuela không phải hai nước, mà là “la gran patria” – một quê hương lớn.

Hình ảnh “một quê hương” ấy không chỉ nằm trong diễn văn. Nó nằm trong những chuyện rất đời: bác sĩ Cuba ở các phòng khám nghèo nhất Caracas; dấu vết “người Venezuela” hiện diện tận Guantánamo; và cả một nỗi tang chung khi Chávez qua đời năm 2013 – đến mức ở Cuba có nơi cấm hát trong ngày để tang.

Cuba còn trao quốc tịch cho Chávez, một đặc ân gần như chưa từng có từ sau cách mạng Cuba, khiến ông trở thành một trong số rất hiếm người nước ngoài được xem như “người nhà”.

Nhưng một liên minh sống bằng dầu mỏ, khi dầu bị siết, sẽ lộ ra chiếc xương sườn mong manh nhất.

“Monroe Doctrine” trở lại: Cuba bị đặt vào tầm ngắm?
Trong nhiệm kỳ Trump thứ hai, giọng điệu của Washington cứng hơn, với tinh thần kiểu “Monroe Doctrine” mới: không chấp nhận các quốc gia trong Tây Bán Cầu theo đuổi lợi ích trái với Mỹ.

Một số nhà quan sát cho rằng thành công nhanh chóng ở Venezuela có thể khiến những người theo đường lối “thay đổi chế độ” trong chính quyền Trump thêm tự tin – và Cuba là mục tiêu dễ bị gọi tên nhất, vì nằm chỉ 90 dặm từ Mỹ.

Với họ, cơ hội loại bỏ một đối thủ ngay sát sườn nước Mỹ có thể là thứ “khó cưỡng”.

Nhưng mấu chốt vẫn là: liệu chỉ cần đe dọa và sức ép đã đủ để Havana nhượng bộ, thả tù chính trị, mở bầu cử đa đảng… hay không? Không ai dám chắc.

Có một câu nói của một quan chức Cuba – lạnh và lì – tóm gọn tâm thế của họ: chưa bao giờ Cuba sống mà không đối diện khả năng bị xâm lược.

Thời điểm tồi tệ nhất cho người Cuba: mất dầu, mất điện, thiếu ăn
Tất cả diễn ra đúng lúc Cuba đang ở trạng thái mong manh nhất.

Nhiều ngày, cả đảo chìm trong mất điện kéo dài vì thiếu nhiên liệu và nhà máy điện già nua hỏng liên tục. Trên truyền hình nhà nước, quan chức lên bản tin mỗi tối nói về triển vọng điện như… dự báo thời tiết.

Lương thực cũng thiếu. Hệ thống tem phiếu từng là “lưới an toàn” nay không còn đảm bảo đủ ăn, đẩy nguy cơ suy dinh dưỡng tiến gần hơn với hàng triệu người. Có thời điểm, một bình luận viên nhà nước gây bão khi khuyên dân… giảm ăn cơm.

Một người bạn Cuba thở dài: “Chúng tôi sống trong tình trạng chiến tranh – nhưng không có chiến tranh.”
Và giờ, nỗi sợ là “chiến tranh thật” có thể đến, nhất là nếu liên minh Venezuela–Cuba đứt hẳn, khiến Cuba cô lập như thời hậu Liên Xô sụp đổ.

Nếu Venezuela là một cánh cửa vừa bị Mỹ đạp tung, thì Cuba đang đứng ở hành lang kế bên, nghe tiếng bản lề gãy mà rùng mình.

Maduro bị bắt không chỉ làm đổi cán cân ở Caracas. Nó làm Havana nhìn lại chính mình: một hòn đảo tối điện, thiếu xăng, thiếu gạo, và nay thiếu cả chiếc phao dầu từ Nam Mỹ.

Câu hỏi “tới lượt Cuba chưa?” vì thế không còn là câu hỏi của dân thường. Nó trở thành nhịp tim chung của một quốc gia – chỉ cách nước Mỹ đúng 90 dặm, nhưng đôi khi cảm giác như cách cả một định mệnh.

Lượng tìm kiếm toàn cầu đối với áo hoodie và quần jogger màu xám đặc trưng của Nike tăng vọt sau khi hình ảnh Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro bị bắt giữ tại Mỹ được công bố rộng rãi.

Vụ bắt giữ ông Maduro bất ngờ tạo ra hiệu ứng truyền thông ngoài dự đoán cho Nike, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng tải hình ảnh nhà lãnh đạo Venezuela trong tình trạng bị giam giữ, theo South China Morning Post ngày 6.1.


Ông Nicolas Maduro đang bị Mỹ giam giữ, mặc bộ đồ thể thao Nike

ẢNH: Trump/Truth Social

Bức ảnh được lan truyền rộng rãi trên các phương tiện truyền thông toàn cầu cho thấy ông Maduro bị còng tay, tai và mắt bị bịt kín, tay cầm chai nước, mặc bộ đồ thể thao màu xám rộng thùng thình với logo "swoosh" đặc trưng của Nike nổi bật trên ngực áo.

Sự chú ý của công chúng nhanh chóng đổ dồn vào trang phục ông Maduro mặc. Theo dữ liệu theo dõi trực tuyến, lượng tìm kiếm toàn cầu về bộ đồ thể thao này trên Google đã tăng gấp 4 lần chỉ trong vài giờ sau khi ông Trump đăng tải bức ảnh. Tại nhiều thị trường, trong đó có Mỹ và một số quốc gia châu Âu, các kích cỡ lớn của bộ đồ đã nhanh chóng cháy hàng.

Trên chuyến bay tới New York để hầu tòa sau cuộc tấn công quân sự bất ngờ của Mỹ vào Caracas hôm 3.1, ông Maduro dường như vẫn mặc bộ đồ thể thao dành cho nam giới thuộc dòng Nike Tech Fleece, sản phẩm được hãng mô tả là "sự kết hợp giữa thiết kế hiện đại và cảm giác thoải mái cao cấp".

Chiếc áo hoodie trong bộ sản phẩm, có giá khoảng 140 USD tại Mỹ và 120 euro tại châu Âu, đã vươn lên trở thành một trong những mặt hàng bán chạy nhất trên cửa hàng trực tuyến của Nike. Các đánh giá mới về sản phẩm, xuất hiện sau sự kiện quân sự của Mỹ tại Venezuela, đều mang tính tích cực, trong đó nhiều khách hàng nhấn mạnh sự thoải mái của bộ đồ thể thao khi mặc trong thời gian dài.

"Rất phù hợp cho những chuyến bay dài", một người mua nhận xét. Một khách hàng khác thậm chí hài hước đặt tên mới cho dòng sản phẩm này là "Nike Operation Absolute Resolve Freedom Tech Fleece".

Theo thông tin từ phía Mỹ, ông Trump đã ra lệnh tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm bắt giữ ông Maduro. Sau đó, nhà lãnh đạo Venezuela cùng vợ là bà Cilia Flores bị đưa tới New York, nơi họ đối mặt với các cáo buộc liên quan buôn bán ma túy.

VietBF@sưu tập

Giá USD trong nước đồng loạt quay đầu giảm theo biến động của thị trường thế giới.
Sáng nay (6.1), Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm giữa VND với USD ở mức 25.122 đồng, giảm 2 đồng so với hôm qua. Ngay sau đó, giá USD tại các ngân hàng thương mại cũng giảm tương ứng như Ngân hàng Vietcombank giảm 2 đồng, đưa giá mua USD chuyển khoản xuống 26.078 đồng, bán ra 26.378 đồng; Ngân hàng ACB giữ nguyên chiều mua 26.110 đồng và cũng tăng 3 đồng ở chiều bán ra, lên 26.380 đồng… Tương tự, giá USD tự do giảm nhẹ còn mua vào 27.175 đồng và bán ra 27.900 đồng.

Ngược lại, giá euro tại Vietcombank tăng 8 đồng, đưa chiều mua chuyển khoản lên 30.293 đồng, bán ra 31.571 đồng; bảng Anh cộng thêm 239 đồng khi mua vào 34.999 đồng, bán ra 36.119 đồng; yen Nhật cũng tăng 0,6 đồng khi mua vào 163,6 đồng và bán ra 172,25 đồng…


Giá USD sáng 6.1 đồng loạt giảm

ẢNH: NGỌC THẮNG

Giá USD thế giới quay đầu giảm. Chỉ số USD-Index xuống 98,36 điểm, thấp hơn hôm qua 0,2 điểm. Đồng bạc xanh đi xuống khi giá vàng tăng cao giữa bất ổn xung đột của Mỹ và Venezuela. Đồng thời, các nhà giao dịch đang chờ sang một loạt dữ liệu kinh tế quan trọng của Mỹ trong tuần này để tìm manh mối về triển vọng chính sách tiền tệ.

Theo Công ty chứng khoán MB, năm nay Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ chỉ có 1 lần giảm lãi suất với khoảng 0,25% trong 3 cuộc họp còn lại dưới thời Chủ tịch Powell. Chủ yếu do lạm phát khó giảm bởi chính sách thuế quan, hạn chế nhập cư, nhu cầu năng lượng liên quan đến AI, cùng với việc cắt giảm thuế sẽ làm cho dư địa giảm thu hẹp đáng kể. Tuy nhiên, công ty này vẫn cho rằng, USD-Index sẽ tiếp tục giảm xuống vùng 95 điểm trong năm 2026. Suy yếu này phản ánh sự dần khác biệt trong chính sách tiền tệ giữa các ngân hàng trung ương lớn. Một số ngân hàng trung ương lớn như châu Âu và Anh ám chỉ quan điểm họ đã hoàn tất chu kỳ nới lỏng, giảm lo ngại về tác động tiêu cực của chính sách thuế quan mới, và dần theo dõi lạm phát nhiều hơn. Với dự báo USD-Index suy yếu, đồng thời nguồn cung USD sẽ dồi dào hơn vào cuối năm nhờ xuất khẩu và kiều hối, công ty cho rằng tỷ giá USD/VND sẽ chỉ tăng khoảng 2,2 - 2,5% trong năm 2026.

VietBF@sưu tập

Tổng thống Donald Trump tuyên bố rằng việc Mỹ tiếp quản ngành dầu mỏ của Venezuela sẽ tạo ra “một lượng của cải khổng lồ”, nhưng trên thực tế, việc kiếm tiền từ “vàng đen” của quốc gia này liệu có dễ dàng?


Khói lửa bốc lên tại khu phức hợp quân sự Fuerte Tiuna lớn nhất Venezuela, sau một loạt tiếng nổ ở thủ đô Caracas ngày 3/1/2026. Ảnh: France24/TTXVN

Đằng sau cuộc tấn công chưa từng có tiền lệ của Mỹ vào Venezuela

Vào rạng sáng 3/1, nhiều tiếng nổ lớn đã vang lên ở thủ đô Caracas của Venezuela. Chính phủ Venezuela đã ra tuyên bố chính thức, gọi đây là một hành động xâm lược quân sự cực kỳ nghiêm trọng do Mỹ tiến hành. Lệnh tình trạng khẩn cấp đã được ban bố trên toàn lãnh thổ Venezuela.

Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó xác nhận đã ra lệnh tiến hành các hoạt động quân sự nhắm vào các mục tiêu trọng yếu tại thủ đô Caracas của Venezuela, dẫn đến việc bắt giữ Tổng thống Nicolas Maduro.

Sau tấn công chưa từng có tiền lệ của Mỹ vào Venezuela, vào ngày 5/1, theo hãng tin Reuters, ông Maduro bị tòa án liên bang ở New York đối với 4 cáo buộc hình sự, trong đó có khủng bố ma túy, nhưng chính trị gia này đã không nhận tội.

Trước đó, ông Maduro cũng luôn bác bỏ các cáo buộc này, cho rằng đây là cái cớ nhằm che đậy những âm mưu mang tính “đế quốc” nhằm vào trữ lượng dầu mỏ giàu có của Venezuela.

Cũng trong ngày 5/1, Phó Tổng thống điều hành Venezuela Delcy Rodríguez đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống lâm thời, nhấn mạnh mục tiêu đưa Venezuela “đến đúng vị thế lịch sử của một quốc gia tự do, có chủ quyền và độc lập”, cũng như bảo đảm một chính phủ mang lại phúc lợi xã hội, ổn định chính trị và an ninh quốc gia.

Về phía Mỹ, kênh TVP World của Ban Lan ngày 5/1 cho biết Tổng thống Trump tiết lộ Washington đang lên kế hoạch “điều hành đất nước” cho đến khi diễn ra một “quá trình chuyển tiếp an toàn, phù hợp và thận trọng”, đồng thời nhấn mạnh rằng việc Mỹ tiếp quản ngành dầu mỏ Venezuela có thể hỗ trợ một chính phủ mới, bồi thường cho các công ty dầu mỏ Mỹ từng bị tịch thu tài sản dưới thời chính quyền Hugo Chávez trong những năm 2000.

Mặc dù chỉ chiếm chưa đến 1% sản lượng dầu toàn cầu, nhưng theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, Venezuela lại sở hữu trữ lượng dầu thô đã được chứng minh lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 17% và điều này mang lại tiềm năng gia tăng nguồn cung đáng kể.

Tuy nhiên, việc khôi phục ngành dầu mỏ Venezuela sau nhiều năm quản lý yếu kém và xuống cấp sẽ không hề dễ dàng. Các nguồn tin trong ngành cảnh báo rằng quá trình này có thể mất nhiều năm và cần tới hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ USD.

Những trở ngại là gì?

Theo TVP World, sự can thiệp quân sự của Mỹ vào Venezuela không chỉ gây sốc cho giới chính trị toàn cầu, mà còn tạo ra sự bất định lớn đối với tương lai của trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới, khiến giá dầu sụt giảm.

Khi thị trường dầu mỏ mở cửa giao dịch trở lại vào ngày 5/1, dầu Brent - chuẩn dầu quốc tế - giảm hơn 1% xuống dưới 60 USD/thùng. Dầu WTI, chuẩn dầu của Mỹ, giảm 1% xuống còn 56,75 USD/thùng.

Nguyên nhân là bởi trữ lượng dầu khổng lồ của Venezuela tồn tại nhiều hạn chế khiến Mỹ khó có thể nhanh chóng tái khởi động ngành công nghiệp này.

Thứ nhất, phần lớn dầu mỏ của Venezuela là dầu thô nặng, khó khai thác và vận chuyển hơn, đồng thời thải ra nhiều chất gây hại hơn. Do đó, dầu Venezuela có chi phí cao hơn so với dầu ở hầu hết các quốc gia khác.

Thứ hai, ngành dầu mỏ Venezuela đã suy thoái trong thời gian dài, bị chỉ trích vì thiếu đầu tư, thiếu chuyên môn và được cho là còn do tham nhũng tràn lan.

Mức độ xuống cấp chính xác vẫn chưa rõ ràng, do PDVSA - công ty dầu khí quốc doanh của Venezuela - đã bị sử dụng như một “cỗ máy rút tiền” cho quân đội kể từ sau cuộc đình công của công nhân dầu mỏ giai đoạn 2002-2003, dẫn tới làn sóng chảy máu nhân lực có tay nghề và cơ sở hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng.

Sản lượng dầu được ước tính của Venezuela đã sụt giảm hơn 75% trong giai đoạn 2013-2020, khiến Mỹ hiện khai thác lượng dầu nhiều gấp hơn 10 lần Venezuela. Đây là một trong những lý do chính khiến Venezuela chỉ chiếm khoảng 1% sản lượng dầu thô toàn cầu, dù sở hữu gần 1/6 trữ lượng thế giới.

Cuối cùng, các công ty quốc tế sẽ ngần ngại rót vốn nếu không có sự rõ ràng về hình hài của một chính phủ mới tại Caracas, nhất là khi họ từng bị trục xuất khỏi nước này chỉ vài thập kỷ trước. Rủi ro cao cũng có thể khiến chi phí vay vốn tăng mạnh.

Ai sẽ được hưởng lợi?

Dẫu vậy, một ngành dầu mỏ Venezuela hồi sinh vẫn có thể mang lại lợi ích cho nhiều bên.

Luisa Palacios, cựu chủ tịch Citgo - chi nhánh lọc dầu tại Mỹ của PDVSA - nói với tạp chí Financial Times của Anh rằng những người hưởng lợi đầu tiên từ việc tiếp quản ngành công nghiệp này phải là chính người dân Venezuela và nền kinh tế của họ.

Với Mỹ, TVP World cho rằng việc tiếp cận các mỏ dầu của Venezuela cũng sẽ giúp bổ sung dự trữ cho Mỹ và cung cấp dầu thô nặng cho các nhà máy lọc dầu dọc Bờ Vịnh Mỹ, vốn được thiết kế từ nhiều thập kỷ trước để xử lý dầu nặng từ Venezuela và Mexico.

Các nhà phân tích cho rằng sản lượng xuất sang Mỹ có thể tăng tới 500.000 thùng/ngày trong thời gian tương đối ngắn. Đổi lại, cổ phiếu của các tập đoàn dầu khí lớn niêm yết tại Mỹ đã tăng mạnh trong giao dịch trước giờ mở cửa.

Chevron, công ty hiện đang hoạt động tại Venezuela theo một giấy phép đặc biệt do chính quyền Trump cấp, tăng gần 9%. Halliburton tăng gần 10%, trong khi ConocoPhillips tăng 8%. ExxonMobil tăng 4%.

Ali Moshiri, cựu lãnh đạo mảng hoạt động tại Mỹ Latinh của Chevron, nói với Financial Times rằng “sự quan tâm đối với Venezuela đã tăng từ 0 lên 99%”, đồng thời cho biết: “Tôi đã nhận được cả chục cuộc gọi trong vòng 24 giờ qua từ các nhà đầu tư tiềm năng”.

Việc kiểm soát nguồn cung từ Venezuela cũng sẽ cho phép Washington gây sức ép với Trung Quốc, hiện là khách hàng mua dầu lớn nhất của Caracas.

“Chúng tôi sẽ không cho phép Tây Bán cầu trở thành căn cứ hoạt động của các đối thủ, đối thủ cạnh tranh và kẻ thù của Mỹ, đơn giản là như vậy”, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói với NBC hôm 4/1.

“Vì sao Trung Quốc cần dầu của họ, vì sao Liên bang Nga cần dầu của họ, vì sao Iran cần dầu của họ? … Đây là Tây Bán cầu, đây là nơi chúng ta sinh sống”, ông Rubio nói thêm.

VietBF@sưu tập

Nhiều resort không thể tồn tại vì không còn nhiều tuyết giữa bối cảnh Trái Đất dần nóng lên, để lại hàng trăm tuyến cáp treo, thang máy gỉ sét.

Cuối mùa trượt tuyết năm 2018, khi đóng cửa resort Céüze 2000, các nhân viên hẹn nhau vào mùa tuyết tới. Đây là resort biểu tượng tại Pháp, nằm ở phía nam dãy Alps, tỉnh Hautes-Alpes, hoạt động từ năm 1935. Bản đồ đường trượt tuyết được xếp chồng lên nhau cạnh một chiếc dập ghim, lịch làm việc của nhân viên được gắn trên tường.

Tuy nhiên, Céüze 2000 không bao giờ mở cửa lại. Vào thời điểm phá dỡ cuối năm ngoái, một chai nước uống dở vẫn còn để trên bàn, bên cạnh tờ báo ố vàng đề ngày phát hành 8/3/2018. Họ là một trong số hơn 186 "resort ma", những khu nghỉ dưỡng trượt tuyết bị bỏ hoang trên khắp nước Pháp do sự nóng lên toàn cầu.


Phần còn lại của hệ thống cáp treo trượt tuyết ở Céüze 2000, tỉnh Hautes-Alpes, Pháp, tháng 11/2025. Ảnh: The Guardian

Không chỉ tác động lên nền kinh tế trượt tuyết tại Pháp, hiện tượng này đẩy "vành đai tuyết" lên cao dần trên các dãy núi Alps. Đây là dãy núi lớn và cao nhất châu Âu, trung tâm của ngành du lịch mùa đông quy mô 180 tỷ euro (210 tỷ USD).

Châu Âu có hơn 2.200 resort trượt tuyết. Theo một nghiên cứu trên tạp chí khoa học Nature Climate Change, trong đó hơn một nửa sẽ đối mặt nguy cơ sụt giảm lượng tuyết nếu Trái Đất nóng lên 2 độ C so với thời tiền công nghiệp. Với dãy núi cao như Alps, khoảng một phần ba resort nguy cơ bị ảnh hưởng. Còn dãy thấp hơn như Pyrenees, số chịu tác động lên tới 89%.

Tại Pháp, một số dự án nghỉ dưỡng như St-Honoré 1500 bị bỏ hoang trước khi hoàn thiện. Ngay cả những khu nghỉ dưỡng lớn cũng đang phải vật lộn để tồn tại.

Trong 7 năm cân nhắc đóng cửa Céüze 2000, ban quản lý cố gắng tìm phương án hoạt động khả thi. Để vận hành hiệu quả về mặt tài chính, khu nghỉ dưỡng cần mở cửa ít nhất ba tháng. Trong mùa đông cuối cùng, resort này chỉ hoạt động một tháng rưỡi. Hai mùa trước đó, họ không thể hoạt động vì thiếu tuyết.

Trong khi đó, chi phí vận hành mỗi mùa lên tới 450.000 euro (526.000 USD). Khi lượng tuyết giảm, kéo theo mùa trượt tuyết ngắn lại, chi phí này lệch nhịp với doanh số thu về. Quyết định đóng cửa buộc phải đưa ra để tránh vòng xoáy nợ nần.

Trước Céüze, nhiều resort trên dãy Alps của Pháp cũng phải đóng cửa vì thiếu tuyết như Alpe du Grand Serre, Grand Puy, La Sambuy.

Nói trên CNN, Jacques Dalex, đại diện đơn vị quản lý La Sambuy, cho biết khu này trước thường có tuyết rơi từ đầu tháng 12 đến cuối tháng 3. Tuy nhiên, năm 2023, tuyết chỉ rơi 4 tuần với lượng giảm. Đá, sỏi nhanh chóng xuất hiện trên đường trượt. Việc vận hành với chi phí 80.000 euro mỗi năm trong khi mùa du lịch rút lại quá ngắn là không khả thi về mặt tài chính.

Tình trạng ít tuyết khiến nhiều ban quản lý resort đầu tư máy bắn tuyết nhân tạo. Theo WWF, để tạo ra lớp tuyết dày 30 cm trên một sườn dốc 1 ha, đơn vị vận hành cần dùng ít nhất 1 triệu lít nước. Quá trình này tiêu tốn điện năng đáng kể, kéo theo tăng phát thải khí nhà kính, góp phần làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng khí hậu.

Theo một ước tính năm 2023, lượng điện cần để cung cấp tuyết nhân tạo cho toàn bộ khu nghỉ dưỡng trên dãy Alps là khoảng 600 GWh, tương đương với mức tiêu thụ hàng năm của 130.000 hộ gia đình.

Với các resort ngưng vận hành, hầu hết công trình và máy móc bị bỏ mặc để tự phân hủy, ảnh hưởng môi trường. Theo thống kê từ Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên Hoang dã vùng núi, hơn 3.000 công trình cùng 113 tuyến cáp treo trượt tuyết (với tổng chiều dài 63 km) bị bỏ hoang, làm suy thoái dần khu vực hoang dã bậc nhất châu Âu.

Pháp có chính sách buộc tháo dỡ các thang máy trượt tuyết khi không còn sử dụng. Tuy nhiên, chính sách này chỉ áp dụng với các thang được lắp đặt sau 2017. Với tuổi thọ trung bình 30 năm, không có thang máy nào được coi là hết hạn đến 2047.

Chi phí tốn kém cũng là lý do nhiều đơn vị quản lý ngại tháo dỡ. Ví dụ với Céüze 2000, cuộc tháo dỡ cuối năm ngoái tốn 123.000 euro (gần 144.000 USD). Các thang máy trượt tuyết được vận chuyển bằng trực thăng để giảm thiểu tác động môi trường và tình trạng nén đất.

Tổ chức phi lợi nhuận Mountain Wilderness vận động chính sách tháo dỡ các cơ sở hạ tầng trượt tuyết cũ, nhường chỗ cho thiên nhiên. "Khi xây dựng những thứ bạn cho là trường tồn, hãy tự hỏi 'điều gì còn lại sau đó?'", Nicolas Masson, đại diện tổ chức này, nói. Ông thêm rằng con người là hữu hạn. Ngay cả thứ chúng ta tạo nên và cho rằng sẽ trường tồn, rồi một ngày cũng không còn giá trị sử dụng.

Trong khi đó, thiên nhiên đang dần hồi sinh tại những "resort ma". Ở những cung đường trượt tuyết từng thuộc địa phận của Céüze 2000, cây tầm xuân dại không còn bị cắt tỉa vươn lên mạnh mẽ, đang ra quả mọng. Quả cây này là nguồn thức ăn quan trọng trong mùa đông cho các loài chim, trong khi thân cây có gai được dùng làm tổ vào mùa xuân.

Vào mùa hè, hoa lan nở rộ trên sườn đồi. Những ngọn đồi xung quanh khu vực này được xếp vào loại Natura 2000, tức là nơi sinh sống của các loài động vật hoang dã quý hiếm và được bảo vệ nhất ở châu lục này. Những loài có nguy cơ tuyệt chủng như lợn rừng, hoẵng châu Âu sẽ được hưởng lợi, gà gô cũng dễ tìm nơi trú ẩn khi mùa đông trở nên yên tĩnh hơn.

"Nơi này đang chuyển biến thành một khu rừng, dù tôi không biết sẽ cần 10, 20 hay 50 năm", Masson nói.

VietBF@sưu tập

Việc Mỹ tập kích Venezuela tiếp tục làm tăng nhu cầu mua vàng trú ẩn, đồng thời kéo nhóm cổ phiếu năng lượng tại Mỹ lên cao.

Đóng cửa phiên giao dịch 5/1, giá vàng thế giới giao ngay tăng 117 USD lên 4.448 USD một ounce. Đây cũng là mức cao nhất kể từ phiên 29/12.

"Tình hình tại Venezuela rõ ràng đã kích hoạt nhu cầu trú ẩn. Nhưng ngoài ra còn có các lo ngại khác về địa chính trị, nguồn cung năng lượng và chính sách tiền tệ", Alexander Zumpfe - chuyên viên giao dịch kim loại quý tại Heraeus Metals Germany nhận định.


Giá vàng thế giới tăng hơn 100 USD trong phiên 5/1. Đồ thị: Kitco

Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo có thể tiếp tục tấn công, nếu Caracas ngăn cản nỗ lực của Mỹ nhằm mở cửa thị trường dầu và chặn đứng buôn bán ma túy. Ông cũng tiết lộ sẽ có động thái với Colombia và Mexico về hoạt động buôn bán ma túy.

"Giá vàng có thể lên mức cao mới, nếu căng thẳng chính trị lan rộng, hoặc các số liệu kinh tế Mỹ sắp tới củng cố khả năng Cục Dự trữ Liên bang (Fed) nới lỏng mạnh hơn dự báo", Zumpfe nhận định. Vàng là công cụ tích trữ giá trị truyền thống, có diễn biến tốt trong môi trường lãi suất thấp.

Tình hình tại Venezuela cũng kéo chứng khoán Mỹ lên cao. Chỉ số DJIA tăng gần 600 điểm lên kỷ lục 48.977 điểm. S&P 500 thêm 0,64% lên 6.902 điểm. Nasdaq Composite đóng cửa tại 23.395 điểm, tương đương tăng 0,7%.

Nhóm cổ phiếu năng lượng dẫn đầu đà tăng, do nhà đầu tư kỳ vọng các doanh nghiệp này hưởng lợi từ việc tái thiết ngành dầu mỏ Venezuela. Chevron tăng 5,1%, được coi là bên hưởng lợi lớn nhất vì đang hiện diện tại Venezuela. Exxon Mobil tăng 2,2%. Cổ phiếu các hãng dịch vụ dầu khí như Halliburton và SLB lên lần lượt 7,8% và gần 9%.

Cuối tuần này, thị trường sẽ nhận báo cáo việc làm tháng 12 của Mỹ. Nhà đầu tư hiện kỳ vọng Fed giảm lãi suất 2 lần năm nay.

Các kim loại quý khác cũng tăng giá trong phiên đầu tuần. Giá bạc đắt thêm 5,2% lên 76,3 USD một ounce. Bạch kim tăng 5,9% lên 2.269 USD. Palladium lên 3,4%, đóng cửa tại 1.694 USD.

VietBF@sưu tập

Theo phóng viên TTXVN tại Berlin, ngày 5/1, tập đoàn thực phẩm đa quốc gia Nestlé thông báo thu hồi mang tính phòng ngừa một số lô sữa bột dành cho trẻ sơ sinh mang nhãn hiệu Beba và Alfamino được bán tại Đức, do lo ngại về khả năng tồn tại độc tố có thể gây hại cho trẻ nhỏ.


Biểu tượng Nestle ở trụ sở tập đoàn tại Thụy Sĩ. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Theo thông báo của Nestlé, quyết định thu hồi được đưa ra sau khi phát hiện khả năng tồn tại Cereulid, một độc tố do vi khuẩn Bacillus cereus tạo ra, trong thành phần nguyên liệu do nhà cung cấp cung ứng và đã được sử dụng trong các lô sản phẩm liên quan. Hoạt động thu hồi đang được Nestlé triển khai phối hợp với các cơ quan chức năng có thẩm quyền của Đức.

Nestlé khẳng định cho đến nay chưa ghi nhận bất kỳ trường hợp bệnh lý hay triệu chứng nào được xác nhận có liên quan đến việc tiêu thụ các sản phẩm bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, tập đoàn vẫn quyết định thực hiện thu hồi theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về chất lượng và an toàn nhằm bảo đảm tối đa sức khỏe người tiêu dùng.

Tập đoàn khuyến nghị các bậc phụ huynh đã mua các sản phẩm thuộc diện thu hồi căn cứ theo số lô và hạn sử dụng tối thiểu, mang sản phẩm trở lại nơi mua để được hoàn tiền. Nestlé cho biết giá mua của các sản phẩm Beba sẽ được hoàn trả ngay cả trong trường hợp không có hóa đơn.

Đối với những phụ huynh lo ngại về tình trạng sức khỏe của con em mình, Nestlé khuyến cáo nên tham vấn bác sĩ nhi khoa hoặc trao đổi với các chuyên gia y tế. Tập đoàn cũng nhấn mạnh rằng các sản phẩm khác của Nestlé, cũng như các lô không thuộc diện thu hồi, vẫn an toàn để sử dụng. Nestlé cũng công bố đường dây hỗ trợ người tiêu dùng để giải đáp các thắc mắc liên quan đến đợt thu hồi này.

VietBF@sưu tập

KHI ÔNG TRÙM CẦN MỘT " ĐỐI THỦ BÊN NGOÀI " ĐỂ DẬP LỬA TRONG NHÀ





Ngay sau vụ bắt giữ vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro, ông Trump lập tức bước lên bục diễn quen thuộc, vung tay chỉ trỏ và long trọng, tuyên bố rằng, Hoa Kỳ đang :

- “ Điều hành ”, thậm chí “kiểm soát” Venezuela.

Nghe qua thì có vẻ Washington đã dọn xong nội thất ở Caracas, nhưng nhìn vào thực tế, người ta chỉ thấy Phó Tổng thống Delcy Rodríguez vẫn đang cầm trịch, điều hành đất nước , còn Venezuela thì chưa hề biến thành một “ bang thứ 51 ” như trong trí tưởng tượng phong phú của ông Trump.





Cuộc phô diễn sức mạnh ngoại giao lẫn quân sự nhắm vào Caracas, kèm theo màn bắt giữ vợ chồng ông Maduro, vì thế khó có thể hiểu đơn giản là vì… Venezuela.

Nó giống một màn ảo thuật chính trị hơn :

Khói bốc lên mù mịt bên ngoài để [color=green che đi [/color]mớ rối ren đang chất đống trong phòng khách Nhà Trắng.

Trong làn khói ấy thấp thoáng hồ sơ Epstein chưa kịp nguội , và cả những chỉ số kinh tế đang rơi tự do, không phanh.





Ở trong nước, chính quyền Trump hiện vận hành như một văn phòng luật sư… bị bao vây.

Hết cuộc điều tra này đến vụ kiện khác nối đuôi nhau, tạo thành một mạng nhện pháp lý rối rắm.

Các tài liệu liên quan đến Jeffrey Epstein cứ rò rỉ nhỏ giọt, đủ để truyền thông Mỹ tất bật thêm vài năm nữa, còn áp lực chính trị thì tăng đều như giá xăng.

Chưa kể hơn một trăm vụ kiện đã được nộp kể từ ngày ông Trump nhậm chức, thách thức đủ thứ :

- Từ thuế quan cho đến cách tổ chức bộ máy liên bang.

Quyền hành pháp của tổng thống cũng được dịp lên bàn mổ.

Giới học giả luật hiến pháp và các thẩm phán tranh luận sôi nổi về việc liệu ông Trump đang “điều hành” đất nước hay đang thử nghiệm giới hạn của Hiến pháp.

Từ việc nhắm thẳng vào các hãng luật, các trường đại học “không vừa mắt” , cho tới thói quen dùng sắc lệnh hành pháp như con dao đa năng để qua mặt Quốc hội, mọi thứ đều được bày ra soi xét.





*****

7 giờ sáng, mặt đất bắt đầu rung. Rồi như thể có một con quái vật bị đánh thức dưới lòng Maracaibo, dầu phun vọt khỏi miệng giếng, dựng thành một cột đen khổng lồ cao tới khoảng 200 feet, quất tung vào gió và tạt thẳng lên những người dân hoảng loạn ở La Rosa.

Đó là khoảnh khắc thế giới nhìn thấy “mỏ dầu năng suất nhất hành tinh” được phát hiện. Và cũng là khoảnh khắc Venezuela bước vào con đường một trăm năm: giàu có choáng ngợp, sụp đổ đau đớn, và bão tố chính trị nối nhau như thủy triều.

Một cột dầu đổi số phận: Los Barrosos-2 và lời nguyền mở màn
Từ rất sớm, Venezuela đã biết đến dầu. Những nhà thám hiểm Tây Ban Nha thế kỷ 15 từng thấy người bản địa dùng dầu đốt lửa, dùng nhựa đường trám thuyền. Nhưng “giàu” đến đâu vẫn là điều tranh cãi, cho tới khi Thế chiến I khiến nhiên liệu trở thành nỗi ám ảnh chiến lược, và các công ty dầu ngoại quốc nhìn về vùng đất này bằng ánh mắt nghiêm túc hơn.

Những năm 1910, đội khảo sát của Venezuelan Oil Concessions (VOC) – công ty liên kết địa phương của Royal Dutch Shell – lùng sục Maracaibo với kết quả chỉ ở mức vừa phải. Rồi ngày 31/7/1922, họ quyết định làm một việc tưởng như đơn giản mà lại đổi vận mệnh: khoan sâu trở lại giếng Los Barrosos-2, vốn đã khoan từ bốn năm trước rồi bỏ dở.

Họ khoan liên tục nhiều tháng. Tới tuần thứ hai của tháng 12, mũi khoan chạm độ sâu khoảng 1.450 feet, gặp tầng cát chứa dầu. Dầu và khí bắt đầu rỉ, rồi ngày 14/12, đất rung lần nữa. Dòng phun vọt lên như vòi rồng và không thể kiểm soát suốt hơn một tuần.

Đó là một thảm họa sinh thái. Nhưng cũng từ đó, Venezuela bước vào thế kỷ dầu mỏ.

Venezuela thành “siêu cường dầu”: rồi học cách trả giá
Đến năm 1929, Venezuela đã chuyển mình từ một nước xuất khẩu nông sản thành nền kinh tế đặt trọn số phận vào dầu. Hơn 100 công ty dầu ngoại quốc làm ăn tại đây; Venezuela trở thành nhà sản xuất dầu lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ.

Nhà độc tài Juan Vicente Gómez thời ấy mở cửa chào dòng tiền. Nhưng cái lợi không chảy đều. Standard Oil, Shell, Gulf… gần như nắm lấy nền kinh tế, còn người dân và nhà nước Venezuela không hưởng tương xứng.

Gómez mất năm 1935, các chính phủ sau đó bắt đầu sửa luật. Năm 1943, Venezuela thông qua Luật Hydrocarbons, buộc các công ty nước ngoài phải chia một nửa lợi nhuận dầu cho nhà nước. Các hãng vẫn chấp nhận, vì Venezuela lúc ấy cầm “lá bài mạnh”.

Một lá bài nằm ở trữ lượng. Venezuela ngồi trên kho dầu khổng lồ, được mô tả vào loại lớn bậc nhất thế giới. Nhưng lá bài quan trọng hơn nằm ở chủng loại: dầu nặng, chua (heavy, sour) rẻ hơn, gần Mỹ, và cực hợp để lọc ra asphalt, dầu sưởi, diesel… Trong khi dầu nhẹ, ngọt như Texas lại mạnh về xăng. Nói thẳng: hệ thống lọc dầu Mỹ đã từng được “đo ni đóng giày” cho Venezuela.

Dân chủ, OPEC, quốc hữu hóa: một cuộc kéo co dài hơi
Năm 1953, Venezuela bước vào thời kỳ dân chủ và trở thành đồng minh quan trọng của Mỹ ở Nam Mỹ, như một đối trọng với Cuba cộng sản. Nhưng năm 1960, Venezuela cũng là thành viên sáng lập OPEC, tự tăng đòn bẩy của mình.

Cùng năm đó, họ lập công ty dầu quốc doanh và nâng “phần chia” lên mức cao hơn, khiến cái giá làm ăn ngày càng đắt. Dù vậy, Venezuela vẫn là nguồn dầu quan trọng bậc nhất của Mỹ, đến mức thập niên 1970, nhiều nhà máy lọc dầu Mỹ gần như sống bằng “máu” Venezuela.

Năm 1976, Tổng thống Carlos Andrés Pérez lập PDVSA để quản lý ngành dầu, bắt tay với các công ty ngoại quốc theo mô hình liên doanh mà nhà nước giữ phần lớn quyền kiểm soát. Mỹ khi đó gần như không phản ứng mạnh với việc tài sản dầu bị quốc hữu hóa trên thực tế, một phần vì PDVSA trả tiền bồi hoàn, và một phần vì Washington không thể “cai” mối quan hệ chiến lược này.

Nhưng thập niên 1980, dầu rớt giá, Venezuela lao vào khó khăn. Nợ tăng. Những chính sách thắt lưng buộc bụng gây phẫn nộ, mở đường cho một cái tên bước lên sân khấu: Hugo Chávez.

Chávez – Maduro và sự mục rữa của hạ tầng
Chávez lên nắm quyền năm 1999, biến Venezuela thành một mô hình xã hội chủ nghĩa, quốc hữu hóa tài sản của các hãng dầu ngoại quốc và siết PDVSA như một “cây ATM” phục vụ bộ máy quyền lực. Lực lượng kỹ sư giỏi bỏ đi. Hệ thống đường ống, nhà máy, cả một cơ thể công nghiệp bắt đầu lở loét.

Maduro tiếp quản năm 2013. Một năm sau, dầu lại rơi giá, Venezuela trượt vào khủng hoảng: lạm phát phi mã, kinh tế đổ sập, làn sóng di dân ồ ạt.

Các lệnh trừng phạt quốc tế và đặc biệt từ Mỹ càng làm ngành dầu co rút. Mỹ áp đặt trừng phạt Venezuela từ nhiều năm, và đến 2019 thì siết chặt, chặn dòng xuất khẩu dầu của PDVSA sang Mỹ. Về sau, chính quyền Mỹ cho Chevron giấy phép hoạt động với điều kiện ràng buộc, rồi có giai đoạn bị thu hồi và tái cấp lại theo những tiêu chí “không để tiền chảy vào chính quyền Maduro”.

Kết quả hiện tại được mô tả bằng một con số lạnh: Venezuela chỉ còn sản xuất hơn 1 triệu thùng/ngày, một tỷ lệ nhỏ của dầu thế giới, thấp xa thời hoàng kim và kém rất nhiều so với giai đoạn trước khi Chávez lên.

Từ Los Barrosos-2 đến cú bắt Maduro: dầu mỏ kéo Washington trở lại
Rồi đến cuối tuần này, lịch sử bẻ một khúc ngoặt mới: Maduro bị bắt trong một chiến dịch quân sự của Mỹ. Và ngay sau đó, Tổng thống Donald Trump công khai nói mục tiêu cốt lõi là đưa ngành dầu Venezuela vào dưới sự kiểm soát của Mỹ, mở đường để các công ty Mỹ “vào tái thiết”.

Trump nói thẳng kiểu không cần bóng gió: cơ sở hạ tầng dầu đã “mục nát, thối rữa”, và các công ty dầu “sẽ vào xây lại”. Ông còn gọi đây là “vụ trộm lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ”, rằng “họ lấy dầu của chúng ta, lấy cả hạ tầng của chúng ta”.

Nhưng nói thì nhanh. Làm mới là chỗ đốt tiền và đốt cả số phận.

Một chiến lược gia hàng hóa toàn cầu cảnh báo con đường trở lại sẽ dài và đầy rủi ro: Venezuela đã suy tàn nhiều thập niên, và “thành tích thay đổi chế độ” của Mỹ trong lịch sử không phải lúc nào cũng rõ ràng thành công. Muốn đạt mục tiêu của Trump, các công ty dầu Mỹ có thể phải đóng vai “nửa doanh nghiệp, nửa chính quyền”: vừa xây công suất, vừa dựng lại hệ thống, vừa đối mặt an ninh bất ổn. Có ước tính rằng chi phí có thể lên tới khoảng 10 tỷ USD mỗi năm.

Ngay cả PDVSA cũng thừa nhận đường ống của họ nhiều nơi nửa thế kỷ chưa cập nhật, và nếu muốn quay về đỉnh sản lượng, chi phí nâng cấp hạ tầng có thể lên tới 58 tỷ USD. Chưa kể, PDVSA bị quân đội can thiệp/chi phối nhiều năm, nền kinh tế Venezuela lại phụ thuộc gần như tuyệt đối vào dầu – nghĩa là mọi cú chấn động đều có thể hóa thành bạo loạn.

Trump thậm chí thừa nhận Mỹ có thể cần hiện diện dài hạn để bảo vệ hạ tầng dầu.

Trong các tiếp xúc gần đây, chính quyền Mỹ đã dò hỏi mức độ sẵn sàng của các tập đoàn năng lượng quay lại Venezuela. Nhưng nhiều công ty vẫn ngần ngại vì một câu hỏi đơn giản mà tàn nhẫn: ai đảm bảo được ngày mai?

Một chuyên gia phân tích dầu thô nói thẳng: không thể đưa công ty Mỹ vào Venezuela nếu không có thỏa thuận với chính quyền thực tế. Mà thỏa thuận đó có thể mất ít nhất vài tháng. Nếu mọi thứ “đúng bài”, các công ty Mỹ sẽ có dấu chân mạnh hơn và phần lớn sản lượng thuộc quyền lợi của họ sẽ chảy về vùng Gulf Coast của Mỹ – nơi luôn “khát” dầu chua.

“Chặt đầu” rồi “ép hợp tác”: Nhà Trắng đặt cược vào Delcy Rodríguez
Sau cú bắt Maduro, chiến lược đang lộ ra không giống một cuộc “xóa sổ” toàn bộ bộ máy kiểu hậu chiến, mà giống một cú “chặt đầu” rồi chuyển sang ép phần còn lại phục tùng.

Trọng tâm là Delcy Rodríguez, người được xem là lãnh đạo lâm thời tại Caracas. Trump nói một câu gây bão: “Đừng hỏi ai chỉ huy… vì tôi sẽ trả lời… và sẽ rất gây tranh cãi. Nghĩa là: chúng tôi đang chỉ huy.” Những lời ấy làm dấy lên nỗi sợ về chủ nghĩa đế quốc kiểu mới, nhất là khi Trump đồng thời tỏ ra “được đà” với các lời cảnh cáo Colombia, Mexico.

Ngoại trưởng Marco Rubio lên truyền hình cố dập liên tưởng “Iraq”, nhấn mạnh Mỹ sẽ duy trì một kiểu “vòng cách ly”/đòn bẩy dầu để buộc giới lãnh đạo còn lại phải làm theo yêu cầu: chặn ma túy, chặn băng đảng, không để thành phần thù địch (Iran, Cuba…) bám rễ, và bảo đảm dầu không rơi vào tay “hải tặc hay đối thủ” mà phải “vì người dân”.

Một thượng nghị sĩ Cộng hòa tóm gọn: khi Trump nói Mỹ “chạy” Venezuela, nghĩa là lãnh đạo mới phải đáp ứng các đòi hỏi của Mỹ.

Nhưng đòi hỏi càng lớn, nghịch lý càng rõ: để giữ “ổn định”, Washington có xu hướng phải làm việc với những nhân vật của chính hệ thống cũ. Có ý kiến từ giới ngoại giao Mỹ cho rằng Mỹ đang ưu tiên ổn định hơn dân chủ, vì cấu trúc quyền lực “Maduro trừ Maduro” vẫn còn nguyên, từ an ninh tới dầu khí. Và nếu thế, Venezuela có thể đổi người đứng đầu, nhưng chưa chắc đổi được số phận.

Delcy Rodríguez được mô tả như một trụ cột nặng ký, có quan hệ quốc tế và hiểu dầu mỏ, nhưng lại đang đứng giữa một “ổ rắn” quyền lực: các nhóm vũ trang, các phe mạnh, các cái bóng trung thành với trật tự cũ. Một cựu đại sứ Mỹ tại NATO cảnh báo: không thể “điều hành” một quốc gia nếu không dốc nguồn lực tương xứng; sự lệch giữa mục tiêu và phương tiện sớm muộn sẽ phản đòn.

Ngay trong nội bộ Mỹ, tranh cãi cũng bùng lên vì chính quyền tỏ ra xa rời phong trào dân chủ Venezuela. Trump từng bác bỏ vai trò của một số gương mặt đối lập nổi bật, khiến nhiều người vốn kỳ vọng “hậu Maduro” sẽ lập tức dẫn đến chuyển giao cho phe đối lập cảm thấy hụt hẫng. Rubio thì đáp bằng một chữ: “thực tế” – không thể đòi bầu cử ngay ngày mai; mọi thứ cần thời gian, còn lợi ích Mỹ là ưu tiên trước mắt.

Một trăm năm trước, Los Barrosos-2 phun dầu như núi lửa, mở ra giấc mơ giàu có và kéo theo tai họa môi trường. Một trăm năm sau, dầu vẫn là sợi dây trói Venezuela vào những cơn bão mới: trừng phạt, mục rữa, rồi một chiến dịch bắt người làm thế giới chao đảo.

Venezuela từng giàu đến mức cả thế giới cúi nhìn. Rồi nghèo đến mức dân phải bỏ nước ra đi. Bây giờ, khi quyền lực thay đổi trong chớp mắt và các công ty dầu được mời quay lại, câu hỏi thật sự không nằm ở việc có đủ tiền xây đường ống hay không.

Nó nằm ở chỗ: ai sẽ cầm tay lái của “chiếc xe dầu” này, và chiếc xe ấy sẽ chở Venezuela tới đâu—tới hồi sinh, hay tới một vòng lặp khác của lịch sử: giàu có thoáng qua, đổ nát dài lâu.

2028 còn xa… nhưng đồng hồ đã chạy

Với nhiều cử tri Dân Chủ đang “ngộp thở” trong nhiệm kỳ Trump 2.0, năm 2028 giống như một cánh cửa thoát hiểm.

Nhưng cánh cửa ấy không tự mở. Và điều khiến Dân Chủ vừa hy vọng vừa lo ngại là: khi Donald Trump bị Hiến pháp chặn khỏi lá phiếu nhiệm kỳ kế tiếp, phía bên kia sẽ là một cuộc sơ bộ rộng mở – đông người, nhiều tham vọng, nhưng thiếu một “mỏ neo” đủ nặng để trấn giữ cả con thuyền.

Một cuộc đua chưa chính thức, nhưng đã kịp nóng lên trong hậu trường, trên sách mới xuất bản, trong các chuyến đi, và cả những màn “thử giọng” trước đám đông.

Newsom: người đang đánh nhau – và thích thắng

Trong nhóm được nhắc tới nhiều nhất, Gavin Newsom nổi lên như mẫu “chiến binh” mà không ít Dân Chủ đang thèm: dám đối đầu Trump, và cố biến mỗi cuộc va chạm thành một chiến thắng chính trị.

Điển hình là cuộc chiến bản đồ bầu cử: California thông qua Proposition 50, mở đường cho bản đồ khu vực bầu cử mới có lợi hơn cho Dân Chủ trong cuộc giành Hạ viện 2026 – một đòn trả đũa trực diện trong cuộc chiến gerrymander nổ ra ở nhiều bang. Newsom cũng tranh thủ đẩy hình ảnh “người ra đòn” trên truyền thông và mạng xã hội, tạo cảm giác ông luôn ở tuyến đầu.

Kamala Harris: vẫn ở trên đường, nhưng lịch sử không ưu ái

Kamala Harris cũng không biến mất.

Những chuyến đi quảng bá sách, những hội trường đông nghẹt, và việc tiếp tục kéo dài “tour” sang 2026 cho thấy bà vẫn muốn ở trong cuộc trò chuyện về tương lai. Nhưng nếu tái tranh cử, Harris sẽ đối mặt với một rào cản tâm lý lớn: cử tri Dân Chủ có sẵn sàng trao vé thêm một lần nữa cho người từng thua ở cấp toàn quốc hay không?

Ngay cả khi câu trả lời là “có”, bà vẫn phải chứng minh một điều khó nhất: khả năng làm người ta hào hứng, chứ không chỉ đồng ý.

Buttigieg và bài toán “không có sân khấu”

Pete Buttigieg vẫn có thứ vũ khí sắc: nói hay, phản biện nhanh, lên truyền hình là biết cách biến thông điệp thành câu chuyện.

Nhưng trong chính trị, nói hay mà không có “sân khấu quyền lực” đi kèm (ghế thống đốc, ghế thượng nghị sĩ, vị trí điều hành…) thì sẽ mỏi. Đối thủ có thể ký luật, mở điều trần, tung sáng kiến; còn bạn chỉ có thể… phát biểu.

Cuộc đua 2028 có thể biến thành cuộc thi “ai có nền tảng để xuất hiện mỗi ngày” – và đó là bài toán khó cho Buttigieg.

Khoảng trống Bernie – và cái bóng AOC

Bernie Sanders dần lui, để lại một khoảng trống lớn cho lá phiếu cấp tiến.

Người được nhắc như người có thể “kế thừa năng lượng” ấy là Alexandria Ocasio-Cortez. Nếu AOC muốn, bà hoàn toàn đủ điều kiện hiến định để tranh cử tổng thống, và sức ảnh hưởng trong phe cấp tiến là điều không thể phủ nhận.

Nhưng chính vì AOC quá mạnh, nên mọi lựa chọn của bà cũng kéo theo những ván cờ khác: nếu New York mở ra một cuộc đua Thượng viện, nếu các nhóm lợi ích muốn “đẩy” bà sang đường đua tổng thống để nhường sân chơi địa phương… thì AOC càng trở thành ẩn số lớn nhất.

Shapiro, Pritzker, Beshear: ba con đường để “có vẻ như thắng được”

Nếu Dân Chủ muốn một ứng viên có thể nói chuyện với cử tri ôn hòa và các bang chiến địa, Josh Shapiro là cái tên hay được đặt lên bàn: Pennsylvania là chiếc khóa của Nhà Trắng, và ai mở được khóa đó sẽ có lợi thế đạo lý lẫn thực tế.

JB Pritzker thì đi theo con đường đối đầu Trump bằng giọng điệu mạnh và mạng lưới thống đốc – ông từng gây chú ý khi cảnh báo về xu hướng độc đoán và so sánh những dấu hiệu nguy hiểm của lịch sử. Trong bối cảnh tranh cãi quanh việc dùng National Guard/ICE ở các thành phố lớn, Pritzker càng có cơ hội tự biến mình thành “người chỉ huy tuyến phòng thủ”.

Còn Andy Beshear lại mang câu chuyện khác: “Dân Chủ có thể thắng ở bang đỏ.” Nếu ông dựng được hình ảnh một nhà điều hành mềm mại, thực dụng, gần gũi – ông có thể bán hy vọng kiểu Jimmy Carter hoặc Bill Clinton: người lạ mặt, nhưng trúng thời điểm.

2026 là vòng loại của 2028

Trước khi ai đó dám treo biển “tôi tranh cử”, họ còn phải đi qua 2026.

Bầu cử giữa kỳ sẽ là thước đo: ai giúp đảng thắng ghế, ai gây quỹ giỏi, ai kéo được đám đông, ai chứng minh được mình “có ích” chứ không chỉ “có tham vọng”.

Và đó mới là điều đáng sợ nhất của một cuộc đua không mỏ neo: khi mọi thứ còn mờ, ai cũng có lý do để tin “mình là người được chọn”.

Chỉ đến lúc bỏ phiếu, Dân Chủ mới biết họ chọn một gương mặt mới… hay họ chỉ đang chạy đi tìm cảm giác an toàn.

Manchester United vừa khép lại thêm một chương “lắc lư” ở Old Trafford: CLB chính thức sa thải HLV Ruben Amorim vào hôm thứ Hai, sau quãng thời gian đầy biến động tại Premier League.

Trong thông báo ngắn nhưng lạnh, ban lãnh đạo thừa nhận họ “miễn cưỡng” đi đến quyết định thay đổi, với lý do: làm vậy sẽ “mở ra cơ hội tốt nhất” để đội bóng có thể cán đích Premier League ở vị trí cao nhất có thể. MU cũng gửi lời cảm ơn và chúc Amorim may mắn trên chặng đường tiếp theo.

Một câu nói… và cánh cửa khép lại
Chỉ chưa đầy 24 giờ trước khi bị sa thải, Amorim còn đứng trước truyền thông, buông một câu nghe như tiếng gõ vào cánh cửa quyền lực ở Old Trafford: ông muốn là “manager” của Manchester United, chứ không phải chỉ là “coach”.

Ông nói rõ ràng rằng mình sẽ là người điều hành đội bóng, không chỉ đứng sân chỉ tay. Rồi ông nhắc đến “thỏa thuận 18 tháng”, sau đó “mọi người sẽ chuyển sang trang khác”. Một kiểu tuyên bố nửa thẳng thừng, nửa tuyệt vọng—và cũng là cuộc họp báo cuối cùng của ông tại MU.

14 tháng tròng trành và chiếc áo quá nặng
Amorim được kéo về để tái thiết, tiếp quản chiếc ghế nóng sau khi Erik ten Hag bị sa thải (tháng 11/2024). Ông mang theo “trường phái” riêng, hứa dựng lại bản sắc cho một MU đã lâu mất lái.

Nhưng thực tế không chiều theo bản vẽ chiến thuật.

Mùa trước, MU rơi xuống tận hạng 15—một cú trượt khiến sự kiên nhẫn của khán đài mòn dần. Ở Europa League, họ cũng gục ngã trong trận chung kết trước Tottenham, để lại cảm giác: cứ mỗi lần chạm tay vào hy vọng, MU lại tuột khỏi nó như nước.

Sang mùa này, đội bóng đang đứng thứ 6, nhưng là thứ 6 của những trận hòa nhạt, những màn trình diễn “không đủ lửa”, như trận hòa Leeds mới đây—giọt nước khiến chiếc ly vốn đã rạn nứt, vỡ hẳn.

Những con số không biết nói dối
Bóng đá đôi khi vẫn có chỗ cho thơ mộng, nhưng ghế HLV ở MU thì không.

Theo thống kê Opta, Amorim khép lại với những chỉ dấu nặng nề: tỷ lệ thắng tại Premier League chỉ 32%, tệ nhất trong kỷ nguyên Premier League của MU; trung bình thủng lưới 1.53 bàn mỗi trận—cũng là mức tệ nhất cùng giai đoạn so sánh.

Ngay cả khi có cả một giai đoạn tiền mùa giải để “uốn” đội hình theo ý, kết quả vẫn cứ trượt. Có lúc, Amorim từng nói với người hâm mộ rằng mọi thứ sẽ “tệ hơn trước khi tốt lên”. Vấn đề là: “tốt lên” đã không kịp đến.

Ratcliffe từng hứa 3 năm… nhưng MU chỉ chờ 14 tháng
Điều khiến câu chuyện cay hơn là hồi tháng 10, đồng sở hữu thiểu số Jim Ratcliffe còn công khai bày tỏ niềm tin, nói Amorim xứng đáng có 3 năm để chứng minh. Nhưng niềm tin trong bóng đá không phải khoản gửi tiết kiệm; nó bốc hơi rất nhanh khi phòng thay đồ rạn, khi kết quả không cứu được bầu không khí.

Và khi mối quan hệ giữa “ghế huấn luyện” và “phòng họp” đã sứt mẻ, MU lại quay về thói quen quen thuộc: tìm người mới, bắt đầu một vòng quay mới.

Fletcher tạm quyền, phía trước là Burnley
Trong lúc chờ một thuyền trưởng chính thức, MU giao đội bóng cho Darren Fletcher tạm quyền, bắt đầu ngay từ trận gặp Burnley vào giữa tuần.

Bài toán của Fletcher cũng chẳng nhẹ: lực lượng MU đang mỏng vì chấn thương, lại có thêm những cầu thủ phải vắng mặt do làm nhiệm vụ đội tuyển ở AFCON. Old Trafford, vì thế, bước vào giai đoạn “vá víu” quen thuộc—vừa đá, vừa chữa, vừa nghe tin đồn về người kế nhiệm.

Và ở phía sau tất cả, cái bóng 13 năm không vô địch Premier League kể từ mùa cuối của Sir Alex Ferguson vẫn nằm đó, như một chiếc đồng hồ cát cứ lặng lẽ chảy—mỗi đời HLV trôi qua, thêm một lớp bụi phủ lên giấc mơ phục hưng.