Theo kế hoạch do chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất, một liên minh dạng tập đoàn đa quốc gia sẽ tiếp quản việc quản lý eo biển Hormuz. Các nguồn tin ngoại giao nói với tờ The Telegraph hôm 30/3 rằng, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã trình bày ý tưởng này vào tuần trước tại một cuộc họp của các bộ trưởng ngoại giao G7.

Sẽ “không có phí và hàng hóa được lưu thông tự do”

Theo một cách hiểu về phát biểu của Ngoại trưởng Rubio, ông nhấn mạnh sẽ “không có phí và hàng hóa được lưu thông tự do” qua eo biển Hormuz hiện bị Iran phong tỏa phần lớn.

Ngoại trưởng Rubio được cho là đã trình bày kế hoạch này tại cuộc họp G7, nhấn mạnh nguyên tắc đảm bảo tự do lưu thông và không thu phí đối với tàu thuyền quốc tế đi qua eo biển Hormuz. Washington coi đây là giải pháp nhằm nhanh chóng khôi phục dòng chảy năng lượng toàn cầu, trong bối cảnh Mỹ tuyên bố eo biển này “sẽ được mở lại bằng mọi cách” .Tuy nhiên, một đề xuất thứ hai, được Reuters đưa tin, đã xuất hiện trong các cuộc thảo luận giữa Pakistan và các cường quốc trong khu vực. Một nguồn tin Pakistan, được Reuters trích dẫn trong bài viết hôm 30/3, nói rằng, kế hoạch mới đã được chia sẻ với Nhà Trắng trước các cuộc đàm phán hôm 29/3.

Giống như đề xuất của Mỹ, kế hoạch này cũng liên quan một tập đoàn đa quốc gia, bao gồm Pakistan, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và Ảrập Xêút, sẽ quản lý dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz.Kế hoạch này vẫn dựa trên mô hình liên minh đa quốc gia quản lý dòng chảy dầu mỏ qua Hormuz, nhưng khác biệt ở chỗ đề xuất áp dụng phí quá cảnh tương tự kênh đào Suez. Các tàu thuyền đi qua kênh đào Suez phải trả một khoản phí đặc biệt được xác định dựa trên trọng lượng, kích thước và hàng hóa. Số tiền này là nguồn thu chính của Ai Cập, quốc gia chịu trách nhiệm về việc ai được phép đi qua vùng biển này và bằng cách nào.

Các nguồn tin nói rằng, cơ chế thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz được xem là công cụ tạo nguồn thu và đồng thời có thể đóng vai trò đòn bẩy trong đàm phán với Iran.Diễn biến này trở nên đặc biệt đáng chú ý khi Iran đã có những bước đi cụ thể nhằm siết chặt quyền kiểm soát eo biển. Quốc hội Iran vừa thông qua luật áp phí đối với tàu thuyền qua Hormuz, dù mức phí cụ thể chưa được công bố.

Trước đó, một số nghị sĩ Iran nói rằng, nước này đã bắt đầu thu tới khoảng 2 triệu USD đối với một số tàu để cho phép đi qua Hormuz, đồng thời thúc đẩy xây dựng luật nhằm chính thức hóa cơ chế này. Động thái của Iran phản ánh nỗ lực thiết lập một “chế độ chủ quyền mới” tại Hormuz, không những biến eo biển này thành công cụ quân sự mà còn thành đòn bẩy kinh tế trong xung đột.

Mở đường cho thỏa thuận ngừng bắn

Trên thực tế, dù về pháp lý, Hormuz là tuyến đường quốc tế nằm giữa lãnh hải của Iran và Oman, Iran vẫn nắm lợi thế kiểm soát nhờ vị trí địa lý và năng lực quân sự. Kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, Iran đã hạn chế hoặc gần như chặn dòng tàu thương mại, chỉ cho phép các tàu “không thù địch” đi qua trong những điều kiện kiểm soát chặt chẽ. Điều này khiến phần lớn hoạt động vận tải bị đình trệ, hàng trăm tàu mắc kẹt và giá dầu toàn cầu tăng mạnh.

Các cuộc đàm phán tại Islamabad gần đây cho thấy nỗ lực ngoại giao đang được đẩy mạnh nhằm tìm lối thoát cho khủng hoảng. Pakistan nổi lên như một kênh trung gian quan trọng giữa Washington và Tehran, trong khi các nước như Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập nhấn mạnh rằng việc đảm bảo an toàn hàng hải có thể trở thành biện pháp xây dựng lòng tin, mở đường cho một thỏa thuận ngừng bắn.

Tuy nhiên, triển vọng đạt được đồng thuận vẫn còn nhiều thách thức. Việc quốc tế hóa quản lý Hormuz có thể bị Iran coi là xâm phạm chủ quyền, trong khi sự khác biệt giữa mô hình “miễn phí” của Mỹ và “thu phí” của các nước khu vực cũng chưa được dung hòa. Trong bối cảnh đó, việc Tehran chủ động thông qua luật thu phí càng làm phức tạp thêm tình hình, khi nó củng cố lập luận rằng Iran có quyền kiểm soát thực tế và có thể định hình luật chơi tại eo biển chiến lược.

Ngoại trưởng Pakistan Mohammad Ishaq Dar thảo luận với người đồng cấp Trung Quốc về tình hình xung đột ở Iran trong chuyến thăm Bắc Kinh ngày 31/3, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết.Tại cuộc họp báo thường kỳ chiều nay (31/3), người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết hai bên có lập trường tương đồng về các vấn đề quốc tế và khu vực.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Pakistan đang tăng cường các nỗ lực ngoại giao để đóng vai trò trung gian chủ chốt trong cuộc chiến giữa Mỹ/Israel với Iran, tận dụng quan hệ đối tác chiến lược với Iran và Mỹ để chuyển thông điệp và hòa giải.

Dù chưa có dấu hiệu giảm bớt xung đột, chính phủ ở Islamabad tổ chức cuộc họp cấp cao với Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Ả-rập Xê-út vào cuối tuần qua để bàn các công việc chuẩn bị cho khả năng Washington và Tehran đối thoại.

Sau cuộc họp ngày 29/3, Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cho biết Pakistan sẽ “vinh dự chủ trì và thúc đẩy các cuộc đối ngoại có ý nghĩa giữa hai bên trong những ngày tới”.

“Pakistan rất vui khi cả Iran và Mỹ đều bày tỏ tin tưởng Pakistan để hỗ trợ tiến trình đối thoại”, ông Dar nói.

Chưa rõ việc đối thoại sẽ diễn ra trực tiếp hay gián tiếp, trong khi Mỹ và Iran đều chưa xác nhận rõ ràng việc thương lượng. Hai bên vẫn tiếp tục đưa ra những tuyên bố mâu thuẫn nhau về việc đối thoại.

Ngày 29/3, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf cho rằng kế hoạch đối thoại ở Pakistan chỉ là “vỏ bọc” cho chiến dịch xâm lược, sau khi 2.500 lính thủy đánh bộ Mỹ đã đến Trung Đông. Iran trước đó cũng gạt bỏ kế hoạch hòa bình 15 điểm mà Mỹ chuyển qua Pakistan, gọi đó là những điều kiện “quá mức, bất hợp lý và phi thực tế”.Ngày 30/3, Bộ Ngoại giao Iran gạt bỏ phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump, rằng hai bên đang đối thoại để chấm dứt chiến tranh. “Chúng tôi vẫn chưa có cuộc đàm phán trực tiếp nào”, người phát ngôn Esmaeil Baghaei phát biểu tại họp báo.

Trung Quốc cũng thúc giục Iran và Mỹ đối thoại để chấm dứt cuộc chiến đang gây xáo trộn các thị trường toàn cầu.

“Trung Quốc đề cao và ủng hộ nỗ lực hòa giải của Pakistan hướng tới việc xuống thang và phối hợp với Pakistan cũng như các bên khác nhằm đạt được thỏa thuận ngừng bắn và hòa bình ở khu vực”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh viết trong bài đăng trên mạng xã hội X.

Ba tàu Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz

Tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 31/3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc xác nhận 3 tàu của nước này gần đây đã đi qua eo biển Hormuz, sau khi phối hợp với các bên liên quan.

“Eo biển Hormuz và các vùng biển xung quanh là tuyến vận chuyển quan trọng đối với thương mại toàn cầu và nguồn cung năng lượng. Trung Quốc kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức, chấm dứt giao tranh và khôi phục hòa bình, ổn định tại khu vực vùng Vịnh”, bà Mao nói với báo giới.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh không cung cấp chi tiết về các tàu Trung Quốc.

Dữ liệu theo dõi tàu cho thấy 2 tàu container Trung Quốc đã đi qua eo biển Hormuz ngày 30/3, trong lần thử thứ 2 rời Vùng Vịnh, sau khi phải quay đầu hôm 27/3.

Dữ liệu trên nền tảng MarineTraffic cho thấy các tàu này di chuyển sát nhau khi rời eo biển ra vùng biển quốc tế.

“Cả 2 tàu hôm nay đã vượt qua thành công trong lần thứ 2, trở thành những tàu container đầu tiên rời vịnh Ba Tư kể từ khi xung đột nổ ra, ngoại trừ các tàu mang cờ Iran. Hiện cả 2 tàu đang di chuyển với tốc độ cao về phía vịnh Oman”, bà Rebecca Gerdes, chuyên gia phân tích dữ liệu của Kpler cho biết.

Trước đó, trong thông báo gửi khách hàng ngày 25/3, COSCO - tập đoàn vận tải vận hành 2 con tàu Trung Quốc, cho biết đã nối lại việc nhận đặt chỗ vận chuyển container hàng hóa thông thường từ châu Á đến vùng Vịnh, bao gồm UAE, Ả-rập Xê-út, Bahrain, Qatar, Kuwait và Iraq.

Dữ liệu theo dõi tàu của LSEG cho thấy 1 tàu chở dầu do Hy Lạp vận hành - chở dầu thô của Ả-rập Xê-út và hướng đến Ấn Độ - gần đây cũng đã rời vùng Vịnh qua eo biển Hormuz.

Tàu Marathi mang cờ Malta bắt đầu phát tín hiệu vị trí ngoài khơi Ấn Độ từ ngày 26/3, sau lần cuối ghi nhận vị trí trong vùng Vịnh ngày 2/3.

Theo dữ liệu, con tàu được nhìn thấy lần gần nhất ở khu vực ngoài khơi bờ tây Ấn Độ ngày 30/3. Đây là tàu chở dầu thứ 3 chở đầy dầu thô do công ty Hy Lạp Dynacom vận hành rời vùng Vịnh kể từ khi chiến sự bùng nổ.

Hai tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) mang cờ Ấn Độ đã vượt qua eo biển vào hôm 28/3, sau 2 tàu khác vừa rời đi trong những ngày gần đây.

Máy bay không người lái của Ukraine vừa tấn công cảng Ust-Luga của Nga trên biển Baltic lần thứ năm trong vòng 10 ngày.Các nguồn tin trong ngành nói với Reuters rằng một bến xuất dầu đã bị đánh trúng, nhiều khả năng làm gia tăng khó khăn cho Nga trong việc xuất khẩu dầu thô.

Kiev đã tăng cường các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng xuất khẩu dầu của Nga trong tháng qua, triển khai những đợt tấn công bằng UAV mạnh nhất kể từ khi cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm, nhằm vào các cảng Baltic như Ust-Luga và Primorsk.

Dựa trên dữ liệu thị trường, ít nhất 40% năng lực xuất khẩu dầu của Nga đã bị gián đoạn do các cuộc tấn công bằng UAV, một vụ tấn công gây tranh cãi vào đường ống lớn và việc các tàu chở dầu bị bắt giữ.

Thống đốc khu vực Alexander Drozdenko cho biết ba người, trong đó có hai trẻ em, đã được chuyển đến cơ sở y tế điều trị do bị thương và một số tòa nhà bị hư hại trong các cuộc tấn công.

Trong thông báo trên Telegram lúc 04h09 GMT, ông cho biết cảnh báo không kích tại khu vực đã được dỡ bỏ nhưng không cung cấp chi tiết về thiệt hại tại cảng.

Ba nguồn tin trong ngành cho hay, các UAV Ukraine đã đánh trúng các cơ sở bốc xếp dầu thô do tập đoàn độc quyền đường ống của Nga là Transneft vận hành trong đợt tấn công mới nhất. Transneft hiện chưa phản hồi yêu cầu bình luận.

Ust-Luga, nằm ở bờ đông nam vịnh Phần Lan, là một tổ hợp lớn gồm các cơ sở xử lý dầu và các cảng xuất khẩu, chuyên xử lý dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ.

Ngày 31-3, quân đội Israel thông báo 4 binh sĩ nước này đã thiệt mạng trong cuộc giao tranh ở miền Nam Lebanon, nơi lực lượng của họ đang đụng độ với nhóm vũ trang Hezbollah.Lực lượng Phòng vệ Israel cũng công bố danh tính của 4 binh sĩ nêu trên, bao gồm Đại úy Noam Madmoni, Trung sĩ Ben Cohen, Trung sĩ Maxsim Entis và Trung sĩ Gilad Harel.

Ngoài 4 binh sĩ tử trận, 2 binh sĩ khác cũng bị thương trong cuộc giao tranh này, trong đó có 1 người bị thương nặng. Quân đội Israel cho biết gia đình của tất cả các binh sĩ bị ảnh hưởng đã được thông báo.

9 binh sĩ Israel đã thiệt mạng trong các cuộc giao tranh ở Lebanon kể từ khi Chiến dịch Sư Tử Gầm bắt đầu vào ngày 28-2.

Đến nay, đã có 22 thường dân Israel thiệt mạng do hỏa lực từ Iran và nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon.

Chiến sự Iran đang tạo ra những cú sốc lan rộng, đe dọa kéo lùi tăng trưởng và làm trầm trọng thêm bất ổn kinh tế khu vực, với các nước Arab có nguy cơ mất tới 260 tỷ USD nếu xung đột kéo dài và leo thang.Tờ Straits Times ngày 31/3 dẫn một báo cáo mới của Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) cho thấy cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran có thể gây ra những tác động kinh tế - xã hội sâu rộng đối với khu vực Trung Đông, với tổng thiệt hại ước tính lên tới hàng trăm tỷ USD.

Theo phân tích được công bố ngày 31/3, các nền kinh tế Arab có thể mất từ 120 đến 194 tỷ USD GDP do những gián đoạn mà xung đột gây ra. Nếu tính tổng thể, mức thiệt hại về tăng trưởng kinh tế trong khu vực có thể lên tới gần 200 tỷ USD, thậm chí chạm ngưỡng khoảng 260 tỷ USD trong những kịch bản xấu hơn. Báo cáo dựa trên nhiều kịch bản khác nhau nhằm đánh giá tác động của cuộc chiến bắt đầu từ cuối tháng 2 đối với các quốc gia trong khu vực.

Các chuyên gia của LHQ cảnh báo rằng ngay cả khi xung đột sớm kết thúc, những hệ lụy kinh tế vẫn sẽ rất nghiêm trọng và kéo dài. “Một đợt leo thang quân sự ngắn hạn tại Trung Đông cũng có thể gây ra những tác động kinh tế - xã hội sâu rộng và lâu dài đối với khu vực các quốc gia Arab”, nhóm tác giả nhận định.

Tác động không chỉ dừng lại ở tăng trưởng kinh tế. Báo cáo cho thấy tỷ lệ thất nghiệp trong khu vực có thể tăng thêm tới 4 điểm phần trăm, khiến khoảng 3,6 triệu người mất việc làm. Đồng thời, khoảng 4 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói do hệ quả lan rộng của chiến sự.

Những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất được dự báo là các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) và khu vực Levant, nơi GDP có thể sụt giảm hơn 5,2%. Nguyên nhân chính đến từ sự gián đoạn thương mại, du lịch, đầu tư và đặc biệt là thị trường năng lượng - vốn đóng vai trò sống còn đối với các nền kinh tế trong khu vực.Thực tế, xung đột đã nhanh chóng tạo ra các cú sốc đối với kinh tế toàn cầu, khi giá năng lượng tăng mạnh và chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Một số đánh giá trước đó cũng chỉ ra rằng việc gián đoạn tại eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% dầu khí toàn cầu - có thể kéo theo giá lương thực và phân bón tăng cao, ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng tới các quốc gia nghèo.

Ông Abdallah Al Dardari, Trợ lý Tổng thư ký LHQ phụ trách khu vực Arab, cảnh báo rằng cuộc khủng hoảng hiện nay đang “gióng lên hồi chuông báo động” đối với toàn bộ khu vực. Theo ông, các nền kinh tế Arab vốn đã dễ tổn thương trước những cú sốc bên ngoài, và chiến sự lần này có thể làm trầm trọng thêm những điểm yếu đó.

Trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, giới chuyên gia cho rằng tác động kinh tế sẽ còn tiếp tục lan rộng. Nếu chiến tranh kéo dài và mở rộng phạm vi, thiệt hại đối với khu vực không chỉ dừng ở hàng trăm tỷ USD, mà còn có thể kéo lùi nhiều năm phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia Arab.

Eo biển Hormuz – “yết hầu” năng lượng của thế giới – đang bị bóp nghẹt, nhưng Mỹ vẫn chưa ra tay bằng vũ lực. Điều gì khiến Washington chần chừ trước một tuyến hàng hải sống còn?Theo tờ The Conversation, kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, Tehran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công vào tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải quan trọng này gần như tê liệt. Hệ quả là một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bùng phát, dù một số tàu vẫn có thể vượt qua khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran phải mở lại hoàn toàn tuyến vận chuyển dầu khí này, đồng thời kêu gọi các đồng minh NATO hỗ trợ. Tuy nhiên, cho đến nay, Washington vẫn chưa triển khai hành động quân sự trực tiếp để đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải. Theo các chuyên gia, việc này phức tạp và rủi ro hơn nhiều so với tưởng tượng.Chú thích ảnh
Quang cảnh bờ biển Iran và đảo Qeshm ở eo biển Hormuz, ngày 10/12/2023. Ảnh: REUTERS/TTXVN
Theo tờ The Conversation, kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào cuối tháng 2, Tehran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công vào tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, khiến tuyến hàng hải quan trọng này gần như tê liệt. Hệ quả là một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu bùng phát, dù một số tàu vẫn có thể vượt qua khu vực.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra tối hậu thư yêu cầu Iran phải mở lại hoàn toàn tuyến vận chuyển dầu khí này, đồng thời kêu gọi các đồng minh NATO hỗ trợ. Tuy nhiên, cho đến nay, Washington vẫn chưa triển khai hành động quân sự trực tiếp để đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải. Theo các chuyên gia, việc này phức tạp và rủi ro hơn nhiều so với tưởng tượng.


Pause

Mute
Remaining Time -13:13
Unibots.com
Một trong những thách thức lớn nhất nằm ở yếu tố địa lý. Iran kiểm soát phần phía bắc của vịnh Ba Tư, eo biển Hormuz và cả vịnh Oman, cho phép nước này dễ dàng triển khai các loại vũ khí chi phí thấp như máy bay không người lái để tấn công tàu thuyền. Để đảm bảo an toàn cho hoạt động vận tải, Mỹ sẽ cần tiến hành một chiến dịch gồm hai giai đoạn.

Giai đoạn đầu tiên là vô hiệu hóa năng lực tấn công của Iran. Điều này có thể được thực hiện bằng cách buộc Tehran ngừng tấn công hoặc phá hủy các cơ sở radar, hệ thống chỉ huy và kho vũ khí dọc bờ biển. Mỹ có đủ năng lực không quân, tình báo và giám sát để xác định và phá hủy phần lớn các mục tiêu này. Tuy nhiên, việc phát hiện và tiêu diệt các kho chứa thiết bị bay không người lái sẽ khó khăn hơn nhiều do chúng có thể được giấu ở hầu như bất kỳ đâu.

Sau khi giảm thiểu rủi ro, giai đoạn thứ hai sẽ là trấn an các hãng vận tải và khôi phục niềm tin. Điều này đòi hỏi triển khai máy bay cảnh báo sớm, máy bay tuần tra hàng hải để giám sát khu vực rộng lớn, từ eo biển Hormuz đến vịnh Oman và dọc bờ biển Iran. Đồng thời, các chiến đấu cơ phải duy trì tuần tra trên không, trực thăng sẵn sàng phản ứng nhanh, và tàu chiến Mỹ sẽ phải hộ tống tàu thương mại khi cần thiết.

Tuy nhiên, Mỹ chưa thực hiện bước này vì nhiều lý do. Trước hết, việc đảm bảo an toàn cho eo biển sẽ tiêu tốn nguồn lực quân sự lớn, trong khi Washington đang ưu tiên các mục tiêu khác trong chiến dịch, bao gồm phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo, hạt nhân và mạng lưới đồng minh của Iran.

Thứ hai, để thực sự kiểm soát tuyến hàng hải, không chỉ cần kiểm soát vùng biển mà còn phải kiểm soát cả hai bên bờ. Điều này có thể đòi hỏi lực lượng mặt đất hoặc các chiến dịch đổ bộ, vốn tiềm ẩn rủi ro cao và có thể kéo Mỹ vào một cuộc xung đột sâu rộng hơn.Thứ ba, việc hộ tống tàu thương mại cũng không đơn giản. Mỗi chuyến hộ tống có thể cần một hoặc hai tàu chiến, và các đoàn tàu lớn vẫn có nguy cơ trở thành mục tiêu nếu Iran chưa bị suy giảm đáng kể năng lực tấn công.

Cuối cùng là bài toán rủi ro - lợi ích. Mỗi tàu chiến Mỹ có hơn 200 thủy thủ. Trong bối cảnh Iran có khả năng sử dụng tàu không người lái, UAV và tên lửa hành trình để tấn công, việc triển khai lực lượng mà chưa loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa có thể khiến Washington phải đối mặt với tổn thất lớn.

Một yếu tố khác làm phức tạp tình hình là nguy cơ thủy lôi. Iran thậm chí không cần thực sự rải mìn mà chỉ cần tạo ra nghi ngờ rằng khu vực có mìn cũng đủ khiến tàu dân sự tránh xa. Nếu phải rà phá thủy lôi, Mỹ sẽ cần triển khai thợ lặn hoặc thiết bị điều khiển từ xa, và quá trình này có thể kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng.

Dù vậy, khả năng Iran rải thủy lôi trên diện rộng được cho là thấp, bởi chính nền kinh tế nước này cũng phụ thuộc vào việc xuất khẩu dầu qua tuyến đường này. Ngoài ra, các loại mìn hiện đại như mìn âm thanh rất khó phân biệt chính xác giữa tàu Iran và tàu nước ngoài, khiến rủi ro lan rộng.

Một thách thức khác là các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. So với tên lửa, UAV khó bị phát hiện và tiêu diệt hơn do có thể được triển khai từ nhiều vị trí khác nhau và không đòi hỏi cơ sở sản xuất phức tạp. Dù Mỹ có thể tấn công một số điểm phóng, việc loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa này là rất khó.

Trong bối cảnh đó, ưu tiên của Mỹ hiện vẫn là làm suy yếu năng lực quân sự cốt lõi của Iran, bao gồm chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo, lực lượng hải quân và các mạng lưới ủy nhiệm. Việc chuyển hướng nguồn lực để bảo vệ Eo biển Hormuz vào lúc này có thể làm chậm tiến trình đạt được các mục tiêu chiến lược đó.

Bất chấp tổn thất nặng nề, Iran đang tận dụng Eo biển Hormuz như một đòn bẩy chiến lược, cho thấy nước này có thể bước ra khỏi xung đột với vị thế mạnh hơn và nguy hiểm hơn.

Trong bối cảnh xung đột Trung Đông leo thang, việc Iran kiểm soát và trên thực tế làm gián đoạn lưu thông qua Eo biển Hormuz đã trở thành tâm điểm chú ý của cộng đồng quốc tế. Tuyến hàng hải này vốn vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, khiến bất kỳ biến động nào cũng có tác động sâu rộng đến kinh tế thế giới.

Dù chịu nhiều tổn thất về quân sự và chính trị, Tehran dường như đang chuyển hóa khủng hoảng thành cơ hội chiến lược. Giới phân tích quốc tế cho rằng Iran không chỉ tìm cách sống sót trước sức ép từ Mỹ và đồng minh, mà còn đặt mục tiêu nâng cao vị thế địa chính trị thông qua việc kiểm soát một trong những "yết hầu năng lượng" quan trọng bậc nhất thế giới.

Hormuz có thể mang lại hàng tỷ USD mỗi tháng
Việc Iran siết chặt kiểm soát Eo biển Hormuz đã nhanh chóng tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Iran được cho là đang thử nghiệm một cơ chế thu phí đối với tàu thuyền đi qua khu vực này - một động thái nếu được duy trì sẽ tạo ra nguồn thu khổng lồ.

Theo ước tính của Financial Times, Iran có thể thu khoảng 2 triệu USD cho mỗi tàu hàng. Với lưu lượng trung bình khoảng 140 tàu mỗi ngày trong thời bình, khoản thu này có thể mang lại hàng tỷ USD mỗi tháng cho ngân sách quốc gia. Đây được xem là một "nguồn thu chiến lược" mới, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Iran đang chịu áp lực lớn từ trừng phạt và lạm phát.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã cảnh báo về kịch bản này, cho rằng việc áp phí qua Eo biển Hormuz là "bất hợp pháp và không thể chấp nhận". Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là Washington có thể làm gì để ngăn chặn điều đó.Giới hoạch định quân sự phương Tây tỏ ra bi quan về khả năng giải quyết vấn đề bằng biện pháp quân sự. Địa hình eo biển hẹp, kết hợp với việc Iran sở hữu công nghệ UAV và tên lửa tầm xa, khiến mọi nỗ lực bảo vệ tuyến hàng hải trở nên phức tạp và tốn kém.

Ngay cả các đội tàu hộ tống hiện đại cũng khó có thể đảm bảo an toàn tuyệt đối cho tàu thương mại. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng quyền kiểm soát thực tế của Iran đối với Eo biển Hormuz có thể kéo dài, bất chấp sức ép quân sự từ bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, một số ý kiến cho rằng đàm phán có thể là lựa chọn khả thi nhất. Tuy nhiên, nhà phân tích Gideon Rachman của Financial Times nhận định rằng với lợi thế mới, Tehran nhiều khả năng sẽ đưa ra những yêu sách lớn hơn, không chỉ về kinh tế mà còn về chính trị và an ninh khu vực.

Nghịch lý mạnh lên sau khủng hoảng
Việc Iran đã chịu những đòn đánh nghiêm trọng trong giai đoạn đầu của xung đột là chuyện không thể phủ nhận. Nhiều lãnh đạo cấp cao và cơ sở quân sự quan trọng đã bị tấn công, trong khi nền kinh tế nội địa đối mặt với lạm phát cao và áp lực xã hội gia tăng.

Tuy nhiên, ông Rachman cho rằng Tehran vẫn duy trì được khả năng phản công đáng kể. Những cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng của các quốc gia Vùng Vịnh như Arab Saudi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã cho thấy Iran có thể gây tổn thất thực chất cho đối thủ, từ đó tạo ra sức ép chiến lược.Điều đáng chú ý là khả năng "chuyển hóa sức mạnh" của Iran: từ một quốc gia bị tấn công sang một bên nắm giữ đòn bẩy kinh tế và địa chính trị. Nếu việc kiểm soát Eo biển Hormuz được duy trì, Tehran không chỉ bảo vệ được lợi ích cốt lõi mà còn có thể mở rộng ảnh hưởng khu vực.

Tuy vậy, triển vọng này cũng làm dấy lên lo ngại sâu sắc. Các quốc gia Vùng Vịnh đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc leo thang đối đầu quân sự, hoặc chấp nhận một thực tế mới trong đó Iran có thể kiểm soát dòng chảy năng lượng.

Một số kịch bản cho thấy các nước này có thể cân nhắc "trả phí bảo vệ" để đảm bảo an toàn cho hoạt động xuất khẩu dầu. Đây là phương án nhạy cảm về chính trị song có thể được xem là ít rủi ro hơn so với xung đột toàn diện.

Ở cấp độ toàn cầu, các nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông, đặc biệt là khu vực châu Á, sẽ chịu tác động lớn nhất. Việc gián đoạn nguồn cung có thể đẩy giá năng lượng lên cao, kéo theo hệ lụy lạm phát và suy giảm tăng trưởng.

Tương lai bất định
Dù còn nhiều ẩn số, xu hướng hiện tại cho thấy Iran có khả năng bước ra khỏi cuộc xung đột với vị thế không hề suy yếu như dự đoán ban đầu. Thậm chí, trong một số kịch bản, nước này có thể trở thành một tác nhân có ảnh hưởng lớn hơn trong trật tự khu vực.

Khả năng Mỹ và đồng minh sử dụng lực lượng trên bộ để thay đổi cục diện vẫn tồn tại nhưng đi kèm với rủi ro leo thang lớn. Trong khi đó, các biện pháp kinh tế và ngoại giao cũng chưa đảm bảo mang lại kết quả nhanh chóng.

Việc Iran tận dụng Eo biển Hormuz như một "trạm thu phí" không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là thách thức đối với hệ thống thương mại toàn cầu dựa trên tự do hàng hải. Việc tiền lệ này được thiết lập có thể làm thay đổi cách thức vận hành của các tuyến vận tải chiến lược.Một yếu tố khác cần theo dõi là nội bộ Iran. Áp lực kinh tế và xã hội có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của chính quyền. Dẫu vậy, cho đến nay, hệ thống cầm quyền tại Tehran vẫn cho thấy khả năng thích ứng đáng kể.

Trong dài hạn, kịch bản Iran trở nên "cứng rắn hơn và giàu nguồn lực hơn" sau chiến tranh được xem là nguy cơ hiện hữu. Điều này không chỉ tác động đến Trung Đông mà còn đến an ninh năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu.

Ông Rachman nhận định rằng nếu Tehran vừa kiểm soát được Eo biển Hormuz vừa duy trì năng lực quân sự, cán cân quyền lực trong khu vực có thể thay đổi đáng kể theo hướng khó lường hơn.