Ukraine đang gia tăng các đòn tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng của Nga , trong bối cảnh Moskva hưởng lợi từ giá dầu thô tăng cao và việc nới lỏng một số lệnh trừng phạt.

Trong tuần qua, máy bay không người lái (UAV) của Ukraine đã đánh trúng nhiều nhà máy lọc dầu và các cảng xuất khẩu của Nga, tăng tốc chiến dịch vốn bắt đầu từ mùa hè năm ngoái nhằm vào một trong những nguồn thu lớn nhất của Moskva.

Quân đội Ukraine cho biết đã thực hiện 10 cuộc tấn công quy mô lớn trong tháng này nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga, trong đó có những đòn đánh sâu vào lãnh thổ Nga. Mức độ thiệt hại vẫn chưa rõ ràng, song phía Nga đã đề cập khả năng cấm xuất khẩu xăng.

Phát biểu với CNN ngày 28/3, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các UAV tầm xa của nước này đã trở nên hiệu quả hơn.

Theo phía Ukraine, cuộc tấn công mới nhất diễn ra rạng sáng thứ Bảy, nhằm vào một nhà máy lọc dầu lớn tại Yaroslavl, phía đông bắc Moskva.

Quân đội Ukraine nói rằng mục tiêu bị đánh trúng trực tiếp, sau đó xảy ra hỏa hoạn. Thống đốc vùng Yaroslavl, ông Mikhail Evraev, xác nhận một số tòa nhà dân cư và “một cơ sở thương mại” bị hư hại, song cho biết hơn 30 UAV đã bị vô hiệu hóa.

Cảng xuất khẩu dầu Ust-Luga của Nga trên bờ biển Baltic cũng bị tấn công hai lần trong tuần qua. Theo Cơ quan An ninh Ukraine, các UAV tầm xa đã “gây hư hại các bến bơm dầu và khu bể chứa dầu và sản phẩm dầu mỏ” vào sáng sớm thứ Sáu.

Các video định vị địa lý cho thấy một đám cháy lớn tại cảng, trong khi Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga cảnh báo người dân tại thành phố St. Petersburg gần đó về tình trạng “ô nhiễm không khí” sau các vụ tấn công.

“Chúng tôi đáp trả các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng của mình. Chúng tôi đã phản công mạnh mẽ, làm suy giảm năng lực của Ust-Luga”, ông Zelensky nói với CNN.

“Sau loạt tập kích UAV, năng lực vận hành của cơ sở này giảm xuống còn khoảng 40% ", ông cho biết.

Cảng Primorsk gần đó cũng bị tấn công trong tuần trước. Theo phía Ukraine, các đám cháy tại cả hai cảng vẫn còn có thể quan sát được vào thứ Bảy.

Một nhà máy lọc dầu tại Saratov, miền nam nước Nga, do tập đoàn dầu khí nhà nước Rosneft vận hành, cũng bị tấn công vào cuối tuần trước.

Trước khi xung đột Trung Đông bùng phát và eo biển Hormuz gần như bị tê liệt, dầu thô Nga thường được giao dịch với mức chiết khấu đáng kể so với các chuẩn giá toàn cầu.

Tuy nhiên, hiện nay, theo các nhà phân tích, dầu Nga thậm chí có thời điểm được bán với giá cao hơn. Moskva cũng được hưởng lợi từ việc Mỹ nới lỏng một số lệnh trừng phạt. Nhằm ổn định thị trường dầu mỏ, Bộ Tài chính Mỹ đầu tháng này đã tạm dừng các biện pháp trừng phạt đối với dầu thô Nga đang trên biển.

Ông Zelensky tiếp tục chỉ trích động thái này, cho rằng tình báo Nga đang hỗ trợ Iran xác định mục tiêu bằng hình ảnh vệ tinh.

“Việc dỡ bỏ trừng phạt đối với kẻ tấn công - bên kiếm tiền mỗi ngày - đồng nghĩa với việc họ đang cung cấp thông tin liên quan đến các cuộc tấn công nhằm vào các căn cứ của đồng minh trong khu vực”, ông nói.

Theo ước tính, nguồn thu từ dầu mỏ chiếm ít nhất 1/3 ngân sách Nga và có thể đã tăng gấp đôi trong tháng qua.

Trong bối cảnh các cuộc tấn công của Ukraine tiếp diễn, chính phủ Nga đang cân nhắc tái áp đặt lệnh cấm xuất khẩu xăng, theo hãng thông tấn nhà nước TASS.

Biện pháp này, dự kiến có hiệu lực từ thứ Tư tuần tới (1/4), đang được Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cùng các bộ ngành và doanh nghiệp dầu khí thảo luận. Nga từng áp dụng biện pháp tương tự vào tháng 9 năm ngoái nhưng đã dỡ bỏ vào tháng 1.

Báo Kommersant cho biết lệnh cấm được tái áp dụng do thị trường nội địa bị ảnh hưởng khi các nhà sản xuất ưu tiên xuất khẩu để tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, tờ báo cũng đề cập đến các yếu tố như “bảo trì nhà máy lọc dầu ngoài kế hoạch” và các vụ cháy tại Primorsk và Ust-Luga.

Ông Zelensky cho biết các cuộc tấn công của Ukraine là nhằm đáp trả các đòn đánh của Nga vào hạ tầng điện, vốn đã gây mất điện diện rộng trong mùa đông.

“Nga phải chấm dứt tấn công hạ tầng năng lượng của chúng tôi. Khi đó chúng tôi sẽ không đáp trả”, ông nói thêm.

Nga tăng sức ép trên chiến trường

Ở chiều ngược lại, Nga cũng đang gia tăng sức ép quân sự trên thực địa .

Theo giới chức Ukraine, Moskva đã mở các đợt tấn công quy mô lớn ở miền Đông trong khoảng thời gian từ 17-20/3, với hàng trăm cuộc tấn công nhằm vào nhiều hướng chiến lược như Pokrovsk, Lyman và Kupiansk.

Tổng tư lệnh Ukraine Oleksandr Syrskyi cho biết các lực lượng Nga tìm cách xuyên thủng phòng tuyến nhưng chưa đạt được bước tiến đáng kể, dù giao tranh diễn ra ác liệt trên toàn tuyến.

Song song với chiến dịch trên bộ, Nga cũng gia tăng không kích. Trong một đợt tấn công lớn hiếm thấy hồi tuần trước, Nga đã phóng tổng cộng 948 UAV và 34 tên lửa chỉ trong 24 giờ - mức cao kỷ lục, theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW).

Các cuộc không kích khiến ít nhất 5 người thiệt mạng và hơn 40 người bị thương, đồng thời gây áp lực lớn lên hệ thống phòng không Ukraine.

Tổng thống Zelensky nhận định quy mô các đợt tấn công cho thấy Nga “không có ý định chấm dứt chiến sự”.

Theo tuyên bố từ Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), cuộc không kích tại thủ đô Tehran của Iran diễn ra vào rạng sáng 29-3, dựa trên dữ liệu tình báo từ Cục Tình báo Hải quân.

IDF khẳng định cuộc tấn công này "làm tổn hại sâu sắc đến năng lực hải quân" của Iran, đặc biệt là khả năng sản xuất các loại vũ khí hàng hải tiên tiến.

Phía quân đội Israel nhấn mạnh trụ sở của MIO chịu trách nhiệm "nghiên cứu, phát triển và sản xuất hàng loạt vũ khí hải quân, bao gồm các loại tàu nổi và tàu ngầm, các thiết bị có người lái và không người lái, cũng như động cơ và vũ khí".

Nhiều tiếng nổ lớn đã làm rung chuyển Tehran khi cuộc không kích diễn ra, khiến hệ thống phòng không của Iran phải lập tức kích hoạt để đối phó.

Theo trang Ynetnews, IDF đã hoàn tất làn sóng tấn công mới nhắm vào hàng chục địa điểm hạ tầng quân sự trên khắp Iran, bao gồm các vùng chiến lược như Parchin (gần Tehran), Tabriz, Isfahan và thậm chí là một hồ chứa nước tại tỉnh Khuzestan.

Người phát ngôn IDF, tướng Effie Defrin khẳng định chiến dịch này nhằm triệt hạ tận gốc năng lực quốc phòng của đối phương.

Ông nói: "Trong vài ngày tới, chúng tôi sẽ hoàn thành các cuộc tấn công vào tất cả các thành phần quan trọng của ngành công nghiệp quân sự của Iran. Điều này có nghĩa là chúng tôi sẽ phá hủy phần lớn năng lực sản xuất quân sự, khiến nước này sẽ mất nhiều thời gian mới có thể tái thiết".

Bên cạnh đó, có thêm một đòn giáng mạnh vào chương trình hạt nhân của Tehran. Đó là ông Ali Fouladvand, Trưởng bộ phận nghiên cứu của Tổ chức Đổi mới và Nghiên cứu Phòng thủ Iran (SPND), thiệt mạng cùng gia đình trong một cuộc không kích tại Borujerd.

SPND vốn được coi là tổ chức kế thừa chương trình vũ khí hạt nhân của Iran trước năm 2004, chuyên thực hiện các nghiên cứu quân sự nhạy cảm.

Ông Fouladvand đã bị Bộ Ngoại giao Mỹ đưa vào danh sách trừng phạt vào tháng 10-2025.

Tuy nhiên, truyền thông nhà nước Iran mô tả ông Fouladvand là "một công dân bình thường" khi đưa tin về cái chết của ông này, bất chấp vai trò của ông trong SPND.

Trước đó, ông Fouladvand sống sót sau một vụ tấn công trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày năm ngoái. Tuy nhiên, vợ ông, Masoumeh Pirhadi, đã thiệt mạng trong cuộc xung đột này.

Ngày 29/3, hãng thông tấn nhà nước IRNA đưa tin: cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhắm vào bến tàu tại thành phố cảng của Iran nằm gần eo biển Hormuz chiến lược khiến 5 người thiệt mạng.

"Kẻ thù Mỹ và Israel vừa thực hiện vụ tấn công tàn bạo tại bến cảng Bandar Khamir khiến 5 người thiệt mạng và 4 người khác bị thương", IRNA cho hay.

Cùng thời điểm, hãng thông tấn Fars ghi nhận một số vụ nổ xảy ra tại thành phố Tehran. Video được đăng tải cho thấy hậu quả nghiêm trọng sau khi vụ tấn công xảy ra ở khu dân cư phía tây Tehran tối 28/3. Phóng viên có mặt tại hiện trường cho biết không ai thiệt mạng nhưng 9 người đã bị thương.

Trong video khác đăng tải trên kênh Telegram của cả Fars News và Mehr News cũng cho thấy một bên của tòa nhà dân cư bị phá hủy, nhà bếp và phòng khách bị vùi lấp trong đống đổ nát, những chiếc xe hơi bị phủ lớp bụi dày đặc.

Thủ đô Tehran, Iran hứng chịu oanh tạc dữ dội suốt đêm.

Trong khi đó, tàu đổ bộ USS Tripoli chở 3.500 thủy thủ và lính thủy đánh bộ của Mỹ chính thức đổ bộ Trung Đông. Ngoài ra, con tàu còn chở thêm nhiều tiêm kích tàng hình F-35B, trực thăng vũ trang và vận tải cơ.

"Tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli đã có mặt tại khu vực thuộc trách nhiệm của Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) từ ngày 27/3", CENTCOM, cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông thông báo.

Tình hình cũng trở nên căng thẳng hơn khi lực lượng Houthi tuyên bố chính thức can thiệp vào cuộc xung đột đang leo thang ở Trung Đông và phóng hai tên lửa về phía Israel.

Trước đó, Houthi từng gây gián đoạn các tuyến vận tải biển trong khu vực, tấn công tàu thuyền ở biển Đỏ để trả đũa cuộc chiến của Israel ở Gaza. Sự tham gia của họ làm dấy lên nguy cơ gây gián đoạn cho ngành vận tải biển toàn cầu vốn bị ảnh hưởng nặng nề bởi việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz .

Ngoài ra, lực lượng Houthi cũng có thể thực hiện cuộc tấn công đe dọa điểm nghẽn chiến lược quan trọng khác, đó là eo biển Bab al-Mandab nối biển Đỏ và Ấn Độ Dương.

Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần khẳng định quân đội Mỹ cùng đồng minh gần như xóa sổ kho vũ khí của Iran.

Tuy nhiên, tổng hợp dữ liệu tình báo do truyền thông công bố ngày 28-3 cho thấy hiệu quả thực tế của chiến dịch quân sự do Mỹ triển khai nhằm vào Tehran thấp hơn nhiều so với kỳ vọng.

Cụ thể, báo cáo dựa trên 5 nguồn tin thân cận với tình báo Mỹ tiết lộ phần lớn kho vũ khí chiến lược do Tehran quản lý vẫn nguyên vẹn, bất chấp hàng loạt đợt oanh tạc dữ dội kéo dài một tháng qua.

Chỉ khoảng 30% tổng số UAV và tên lửa Iran bị phá hủy hoàn toàn.

Nhóm vũ khí hư hại nhẹ hoặc đang “ẩn mình” an toàn dưới hệ thống hầm ngầm, boong-ke kiên cố xuyên lòng đất chiếm tỉ lệ tương đương.

Số vũ khí chiến lược còn lại vẫn nguyên vẹn và luôn sẵn sàng tác chiến.

Theo báo cáo, mặc dù phần lớn kho tên lửa ở trạng thái “nội bất xuất, ngoại bất nhập” do không kích vây ráp nhưng Tehran đang nắm giữ lượng dự trữ tên lửa khổng lồ.

Như vậy, chiến thuật “chôn vùi” vũ khí sâu dưới lòng đất giúp Iran bảo toàn sức mạnh cốt lõi trước hỏa lực tầm xa từ Mỹ.

Điều này chứng tỏ mục tiêu hủy diệt năng lực tên lửa đạn đạo ở Tehran là một đích đến xa vời đối với Lầu Năm Góc.

Một báo cáo khác từ tờ Washington Post ngày 27-3 cho thấy cường độ sử dụng tên lửa Tomahawk ở Trung Đông đạt đến mức báo động, buộc nội bộ Lầu Năm Góc thảo luận khẩn cấp về giải pháp bổ sung nguồn cung.

Chưa đầy một tháng mà quân đội Mỹ tiêu tốn 850 quả Tomahawk vào chiến dịch tấn công Iran.

Nổi tiếng với độ chính xác cao, tên lửa Tomahawk trở thành vũ khí chủ lực Mỹ sử dụng, phục vụ mục tiêu triệt hạ cơ sở hạ tầng quân sự trên lãnh thổ Iran.

Tuy nhiên, việc tiêu thụ lượng lớn loại tên lửa đắt đỏ đã gây áp lực khổng lồ lên dây chuyền sản xuất quốc phòng Mỹ.

Nhiều chuyên gia lo ngại nếu chiến sự kéo dài, Mỹ sẽ đối mặt với bài toán thiếu hụt khí tài ở những mặt trận khác.

Trước thông tin “cạn kho” vũ khí, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt lập tức lên tiếng trấn an rằng: “Quân đội Mỹ thừa đạn dược, vũ khí để đạt mọi mục tiêu Tổng thống Donald Trump đề ra ở vùng Vịnh; thậm chí còn hơn thế nữa”.

Bà Leavitt cho biết ông Donald Trump đang yêu cầu các công ty sản xuất vũ khí Mỹ tăng năng suất tối đa.

Đáng chú ý, ông Sean Parnell, đại diện Bộ Quốc phòng (Bộ Chiến tranh) Mỹ, tuyên bố quân đội Mỹ có mọi thứ cần thiết để thực hiện tất cả nhiệm vụ mà tổng thống giao phó.

Theo như lời cảnh báo thực sự đối với nước Mỹ và Tổng thống Donald Trump sau khi có vũ khí mạnh nhất của nhóm lực lượng đứng sau Tehran bất ngờ ra đòn - khả năng làm gián đoạn giao thông qua điểm nghẽn hàng hải Biển Đỏ - chính là bất kỳ cuộc tấn công nào vào tuyến đường vận chuyển này sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng hỗn loạn toàn cầu vốn đã gây ra bởi việc Iran phong tỏa một tuyến đường thủy quan trọng khác, eo biển Hormuz.

Đồng minh Iran tham chiến

Nguy cơ xung đột Iran mở rộng gia tăng khi lực lượng Houthi tại Yemen – do Iran hậu thuẫn – ngày 28/3 đã tiến hành các cuộc tấn công đầu tiên vào Israel kể từ khi chiến sự bùng phát, trong bối cảnh Mỹ tiếp tục tăng cường lực lượng tới Trung Đông.

Theo CNBC, vũ khí mạnh nhất của nhóm này - khả năng làm gián đoạn giao thông qua điểm nghẽn hàng hải Biển Đỏ - mới chính là lời cảnh báo thực sự đối với nước Mỹ và Tổng thống Donald Trump.

Lực lượng Houthi tuyên bố họ đã sẵn sàng tấn công các tàu biển đi qua một trong những tuyến đường vận chuyển nhộn nhịp nhất thế giới, eo biển Bab el-Mandeb ngoài khơi bờ biển Yemen - tuyến đường kết nối châu Á, châu Phi và châu Âu.

Các tàu chở dầu và tàu chở hàng đi từ Ấn Độ Dương phải đi qua eo biển này để đến Biển Đỏ và tiếp tục hành trình đến Địa Trung Hải.

Khoảng 12% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển toàn cầu cũng đi qua tuyến đường thủy quan trọng này, biến nó trở thành điểm nghẽn vận chuyển nhộn nhịp thứ tư trên thế giới.

Bab el-Mandeb hiện cũng là tuyến đường chính cho việc xuất khẩu dầu mỏ của Ả Rập Xê Út.

Vì vậy, bất kỳ cuộc tấn công nào vào tuyến đường vận chuyển này sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng hỗn loạn toàn cầu vốn đã gây ra bởi việc Iran phong tỏa một tuyến đường thủy quan trọng khác, eo biển Hormuz.

Đây là kế hoạch tác chiến mà lực lượng Houthi đã hoàn thiện trong vài năm qua.

Trong khi đó, theo Reuters, Washington đã triển khai hàng nghìn lính thủy đánh bộ tới khu vực trong suốt một tháng xung đột. Quân đội Mỹ cho biết, đợt điều động đầu tiên trong hai đợt đã tới nơi vào ngày 27/3 bằng tàu tấn công đổ bộ.

Các quan chức Mỹ tiết lộ Lầu Năm Góc đang chuẩn bị cho các chiến dịch trên bộ kéo dài nhiều tuần tại Iran, có thể bao gồm các cuộc đột kích của lực lượng đặc nhiệm và bộ binh. Tuy nhiên, việc Tổng thống Donald Trump có phê duyệt kế hoạch này hay không vẫn chưa rõ. Reuters cũng cho biết Lầu Năm Góc đang xem xét các phương án quân sự, trong đó có khả năng triển khai bộ binh vào Iran.

Cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 với các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã lan rộng khắp Trung Đông, khiến hàng nghìn người thiệt mạng và gây ra sự gián đoạn lớn chưa từng có đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Ngày 27/3, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Mỹ có thể đạt mục tiêu mà không cần triển khai bộ binh, song việc đưa thêm quân tới khu vực nhằm tạo cho Tổng thống Trump “sự linh hoạt tối đa” trong điều chỉnh chiến lược. Lầu Năm Góc cũng dự kiến điều động thêm hàng nghìn binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù 82.

Trong nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng, Pakistan – quốc gia có thể đóng vai trò trung gian giữa Washington và Tehran – sẽ tổ chức các cuộc đàm phán kéo dài hai ngày từ 29/3 với ngoại trưởng Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập, diễn ra sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif.

Nguy cơ xung đột lan rộng

Ngày 29/3, quân đội Israel cho biết đã tấn công cơ sở hạ tầng sản xuất vũ khí của Iran, bao gồm hàng chục địa điểm lưu trữ và sản xuất. Trước đó một ngày, một cuộc tấn công vào bến tàu tại thành phố cảng Bandar-e-Khamir khiến 5 người thiệt mạng và phá hủy hai tàu, theo truyền thông nhà nước Iran.

Israel cũng mở rộng tấn công sang Lebanon, nối lại chiến dịch chống lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Một cuộc không kích vào xe của giới truyền thông khiến ba nhà báo Lebanon thiệt mạng, cùng một binh sĩ Lebanon. Một cuộc tấn công tiếp theo nhằm vào lực lượng cứu hộ cũng gây thêm thương vong.

Quân đội Israel cho biết một trong các nhà báo bị nhắm mục tiêu do bị cáo buộc là thành viên của đơn vị tình báo Hezbollah và cung cấp thông tin về vị trí binh lính Israel. Sáng 29/3, Israel xác nhận một binh sĩ của họ đã thiệt mạng trong giao tranh tại Lebanon.

Iran tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào Israel và một số quốc gia vùng Vịnh. Sáng sớm 29/3, hệ thống phòng không đã bắn hạ một máy bay không người lái gần nơi ở của lãnh đạo người Kurd tại Iraq, Masoud Barzani, ở Erbil. Trước đó một ngày, một UAV khác cũng nhắm vào nhà riêng của tổng thống vùng Kurdistan thuộc Iraq.

Các cuộc tấn công của Houthi làm dấy lên mối đe dọa mới đối với vận tải biển toàn cầu. Người phát ngôn lực lượng này, Yahya Saree, cho biết họ đã tiến hành cuộc tấn công thứ hai vào Israel và sẽ còn tiếp tục.

Diễn biến này làm gia tăng nguy cơ đối với ngành hàng hải, vốn đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ việc gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 1/5 nguồn dầu mỏ và LNG toàn cầu.

Houthi từng chứng minh khả năng tấn công các mục tiêu ngoài Yemen và gây gián đoạn các tuyến hàng hải quanh bán đảo Ả Rập và Biển Đỏ, tương tự như khi họ hỗ trợ Hamas trong xung đột Gaza. Nếu mở rộng chiến sự, một mục tiêu tiềm tàng có thể là eo biển Bab el-Mandeb – điểm nghẽn chiến lược dẫn tới kênh đào Suez.

Các mối đe dọa đối với tàu thuyền đã khiến phần lớn tàu chở dầu tránh đi qua khu vực này. Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar cho biết Iran đã đồng ý cho thêm 20 tàu mang cờ Pakistan đi qua eo biển, với kế hoạch hai tàu mỗi ngày.

Tổng thống Pezeshkian khẳng định Iran sẽ “trả đũa mạnh mẽ” nếu cơ sở hạ tầng hoặc các trung tâm kinh tế của nước này tiếp tục bị tấn công.

Đòi hỏi mới của Iran

Tuần này, khi Iran đưa ra danh sách các yêu cầu nhằm chấm dứt xung đột với Mỹ và Israel, một điểm mới chưa từng xuất hiện trước đây đã được bổ sung: công nhận chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz.

Tuyến đường thủy hẹp này – nơi vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu – đã nổi lên như vũ khí mạnh nhất của Iran. Hiện nay, Tehran đang tìm cách biến nó không chỉ thành công cụ gây sức ép lên kinh tế toàn cầu mà còn thành nguồn thu tiềm năng trị giá hàng tỷ USD mỗi năm.

Iran từ lâu đã đe dọa đóng cửa eo biển nếu bị tấn công, nhưng ít ai tin rằng nước này sẽ thực hiện hoặc đạt hiệu quả lớn đến vậy trong việc làm gián đoạn thương mại toàn cầu. Quy mô tác động dường như đã mở rộng tham vọng của Tehran, với những yêu cầu mới cho thấy họ muốn biến đòn bẩy này thành một công cụ lâu dài.

Trong xung đột vừa qua, hoạt động vận chuyển qua điểm nghẽn này gần như đình trệ, khiến thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào hỗn loạn và buộc các quốc gia ngoài vùng Vịnh Ba Tư phải triển khai biện pháp khẩn cấp để đảm bảo nguồn cung nhiên liệu.

“Iran có phần bất ngờ trước sự thành công của chiến lược Hormuz – trước việc nó rẻ và dễ dàng đến mức nào để gây ảnh hưởng tới nền kinh tế toàn cầu,” Dina Esfandiary, Trưởng bộ phận Trung Đông của Bloomberg Economics, nhận định. “Một trong những bài học từ xung đột là họ đã phát hiện ra đòn bẩy mới này và có khả năng sẽ sử dụng lại trong tương lai. Việc kiếm tiền từ đòn bẩy đó cũng là hệ quả của nhận thức này.”

Washington nhận thức rõ rủi ro. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 27/3 cảnh báo rằng một trong những thách thức sau xung đột là nỗ lực của Tehran nhằm thiết lập hệ thống thu phí tại eo biển Hormuz.

Nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược ngày càng tăng của tuyến đường này, Mojtaba Khamenei đã sử dụng bài phát biểu đầu tiên – được cho là trên cương vị lãnh đạo tối cao mới của Iran – để khẳng định rằng đòn bẩy phong tỏa eo biển “phải tiếp tục được sử dụng”.

Trong các vòng đàm phán trước đây với Mỹ, Iran chủ yếu yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt và công nhận quyền sở hữu công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình, chứ không đề cập đến quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Hiện nay, Tehran phát tín hiệu muốn chính thức hóa đòn bẩy này. Một hệ thống mới có thể cho phép Iran áp đặt hạn chế hàng hải với các đối thủ và gắn quyền tiếp cận tuyến vận tải quan trọng bậc nhất thế giới với các tranh chấp địa chính trị của mình.

Tuy nhiên, theo giáo sư luật hàng hải quốc tế James Kraska (Học viện Chiến tranh Hải quân Mỹ), việc áp phí quá cảnh là vi phạm các quy tắc lưu thông hàng hải và không có cơ sở pháp lý theo luật quốc tế đối với một eo biển quốc tế như Hormuz.

Ông cho biết eo biển Hormuz là tuyến giao thông quốc tế với vùng lãnh hải chồng lấn giữa Iran và Oman. Dù luật của hai quốc gia này được áp dụng trong vùng biển đó, nhưng quyền quá cảnh vẫn thuộc về tất cả các quốc gia, cho phép lưu thông trên mặt nước, trên không và dưới nước mà không bị cản trở.
Hàng tỷ USD cho Iran

Trong lịch sử, rất hiếm tiền lệ một quốc gia thu phí thành công tại eo biển quốc tế. Thế kỷ 19, Đan Mạch từng áp phí qua eo biển của mình nhưng sau phản đối quốc tế đã phải ký Công ước Copenhagen năm 1857 để bãi bỏ vĩnh viễn.

Dù vậy, Iran vẫn đang tìm hiểu khả năng triển khai hệ thống thu phí và lợi nhuận tiềm năng. Các chuyên gia nghi ngờ tính khả thi về mặt quốc tế, nhưng nếu thành công, doanh thu có thể tương đương với kênh đào Suez của Ai Cập.

Hiện mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ đi qua eo biển Hormuz, tương đương khoảng 10 tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC). Với mức phí khoảng 2 triệu USD mỗi tàu, doanh thu có thể đạt 20 triệu USD/ngày, tương đương 600 triệu USD/tháng.

Nếu tính cả LNG, con số này có thể vượt 800 triệu USD/tháng, tương đương khoảng 15–20% doanh thu xuất khẩu dầu hàng tháng của Iran năm 2024.

Trong khi đó, Ai Cập thường thu về 700–800 triệu USD/tháng từ kênh đào Suez trong điều kiện bình thường, dù con số này đã giảm mạnh gần đây do gián đoạn tại Biển Đỏ.

Áp lực kinh tế cũng là một động lực. Theo Esfandiary, Tehran coi việc thu phí là cách “bù đắp thiếu hụt kinh tế” do trừng phạt gây ra – một cơ chế tương đối dễ triển khai và chi phí thấp để bù đắp việc bị hạn chế tiếp cận thị trường toàn cầu. Iran hiện là một trong những quốc gia chịu trừng phạt nặng nề nhất thế giới, chỉ sau Nga.

Iran nhiều lần khẳng định eo biển Hormuz vẫn mở cửa, nhưng không phải vô điều kiện. Các tàu “không thù địch” có thể đi qua nếu phối hợp với chính quyền Iran. Lập trường này đã được Tehran gửi tới Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và Tổ chức Hàng hải Quốc tế.

Đồng thời, Iran dường như đang thử nghiệm thực tế một hệ thống kiểm soát hành trình. Dữ liệu theo dõi cho thấy một số tàu chở dầu đã đi gần bờ biển Iran hơn, và có báo cáo cho rằng một số nhà khai thác có thể đã trả tiền để đảm bảo an toàn.

Hiện chưa có quốc gia hay công ty vận tải nào công khai xác nhận việc trả phí, và các thỏa thuận vẫn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, theo Lloyd’s List, hơn 20 tàu đã sử dụng hành lang mới qua eo biển, trong đó ít nhất hai tàu được cho là đã trả khoảng 2 triệu USD để được đi qua.

Cũng theo nguồn này, Iran đã thiết lập hệ thống đăng ký cho các tàu được phê duyệt, trong khi một số chính phủ đang trực tiếp liên hệ với Tehran nhằm đảm bảo an toàn cho các chuyến vận chuyển dầu của mình.

Theo trang Baijiahao, đằng sau việc này là một chiến lược chống làm giả tinh vi và khéo léo. Mấu chốt nằm ở những khác biệt nhỏ trên tờ tiền. Bạn không chỉ tìm thấy tờ tiền 1 CNY; quan trọng hơn, có một dãy chữ và số ở góc dưới bên trái mặt sau của tờ tiền, đây là số sê-ri, giống như một “thẻ căn cước” duy nhất cho tờ 1 CNY này.

Trong quá trình sản xuất dây cáp điện, các nhà sản xuất Trung Quốc đã tỉ mỉ liên kết số sê-ri này với mã chống làm giả của dây điện và nhập cả hai dãy số vào cơ sở dữ liệu sản phẩm chính hãng.

Sau khi mua dây cáp điện, người tiêu dùng tại Trung Quốc có thể dễ dàng xác minh sản phẩm thật-giả bằng một thao tác kiểm tra đơn giản. Nếu kết quả tra cứu hiển thị "Hoàn toàn trùng khớp, xác nhận sản phẩm chính hãng", thì sản phẩm dây cáp điện đó đủ tiêu chuẩn để sử dụng; nếu không khớp, hãy cẩn thận, vì rất có thể bạn đã mua phải hàng giả và nên nhanh chóng tìm cách xử lý.

Răn đe pháp lý

Rất nhiều người có thể thắc mắc, làm thế nào khi chỉ đơn giản là chèn một tờ tiền 1 CNY vào cuộn dây cáp điện lại có thể chống làm giả?

Theo trang Baijiahao, thực ra, logic đằng sau việc này không phức tạp; chìa khóa nằm ở khung hình phạt dành cho những đối tượng làm giả tiền tệ.

Điều 170 của Luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định rằng những người làm giả tiền tệ sẽ bị phạt tù có thời hạn không dưới 3 năm nhưng không quá 10 năm và phạt tiền; nếu là một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù có thời hạn không dưới 10 năm hoặc tù chung thân, bị phạt tiền hoặc tịch thu tài sản:

- Là đối tượng chính của nhóm làm tiền giả;

- Số lượng tiền giả đặc biệt lớn;

- Các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng khác.

So với rủi ro cao của việc làm tiền giả, lợi nhuận ít ỏi từ việc sản xuất dây cáp điện giả rõ ràng không hấp dẫn đối với những đối tượng làm giả. Nếu chúng muốn làm giả dây cáp điện, thì phải tuyệt đối tránh khung hình phạt của việc làm tiền giả.

Đây là một động thái khôn ngoan của các nhà sản xuất dây cáp điện tại Trung Quốc khi sử dụng luật pháp nhà nước để chống lại hàng giả.

Vậy, liệu có đối tượng nào cố gắng chèn tiền thật vào cuộn dây cáp điện giả hay không?

Trang Baijiahao nhận định rằng việc này cũng sẽ không hiệu quả. Vì cố gắng thu gom hàng loạt tờ tiền 1 CNY để chèn vào hàng giả không chỉ tốn kém về nhân lực, hậu cần, mà còn đầy rủi ro.

Ở thời điểm hiện tại, cơ sở dữ liệu của người bán rất đầy đủ, và mỗi mã số đều tương ứng với một lô sản xuất và khu vực phân phối. Nếu một con số bị truy vấn bất thường nhiều lần, hoặc một số lượng lớn "mã số thật, dây điện giả" đột ngột xuất hiện ở một khu vực cụ thể, rất dễ xác định kẻ làm giả, và hình phạt đang chờ đợi những đối tượng này cũng sẽ rất nặng.

Khả năng chống giả hàng đầu

Bởi vậy, theo Baijiahao, việc chèn tờ 1 CNY vào cuộn dây cáp điện này cực kỳ đáng giá! Biên độ lợi nhuận trong ngành dây cáp điện vốn đã không cao, và việc đưa chip chống giả vào sản phẩm chắc chắn sẽ làm tăng chi phí đáng kể. Chỉ cần chèn một tờ tiền 1 CNY (tương đương 3.800 VND) hầu như không gây thêm gánh nặng nào cho nhà sản xuất, mà hiệu quả thu lại rất đáng kinh ngạc.

Khả năng chống giả của tờ 1 CNY sánh ngang chip chống giả, nhờ vào các công nghệ chống giả hàng đầu của tờ tiền, như hình chìm, in chìm và sợi bảo mật. Những công nghệ này khiến việc làm giả trở nên cực kỳ khó khăn. Trong khi đó, các tem chống hàng giả truyền thống rất dễ bị làm giả.

Quan trọng hơn, sự bất ngờ của người tiêu dùng khi tìm thấy tiền thật trong cuộn dây cáp điện sẽ là một hình thức quảng cáo mạnh mẽ cho sản phẩm chính hãng và nâng cao đáng kể uy tín của nhà sản xuất. Nó gửi một tín hiệu mạnh mẽ đến người tiêu dùng: "Nhà sản xuất dám bỏ tiền thật vào sản phẩm, thể hiện sự tự tin và không lo ngại về chất lượng sản phẩm".

Bạn không chỉ tìm thấy tờ tiền 1 CNY; quan trọng hơn, có một dãy chữ và số ở góc dưới bên trái mặt sau của tờ tiền, đây là số sê-ri, giống như một “thẻ căn cước” duy nhất cho tờ 1 CNY này. Tại sao người tiêu dùng thường tìm thấy những tờ tiền 1 nhân dân tệ (CNY) hoàn toàn mới bên trong những cuộn dây cáp điện mới mua ở Trung Quốc mở cuộn dây cáp điện thấy tiền thật - 'Chiêu độc' khiến giới làm hàng giả phải tránh xa.

Theo trang Baijiahao, đằng sau việc này là một chiến lược chống làm giả tinh vi và khéo léo. Mấu chốt nằm ở những khác biệt nhỏ trên tờ tiền. Bạn không chỉ tìm thấy tờ tiền 1 CNY; quan trọng hơn, có một dãy chữ và số ở góc dưới bên trái mặt sau của tờ tiền, đây là số sê-ri, giống như một “thẻ căn cước” duy nhất cho tờ 1 CNY này.

Trong quá trình sản xuất dây cáp điện, các nhà sản xuất Trung Quốc đã tỉ mỉ liên kết số sê-ri này với mã chống làm giả của dây điện và nhập cả hai dãy số vào cơ sở dữ liệu sản phẩm chính hãng.

Sau khi mua dây cáp điện, người tiêu dùng tại Trung Quốc có thể dễ dàng xác minh sản phẩm thật-giả bằng một thao tác kiểm tra đơn giản. Nếu kết quả tra cứu hiển thị "Hoàn toàn trùng khớp, xác nhận sản phẩm chính hãng", thì sản phẩm dây cáp điện đó đủ tiêu chuẩn để sử dụng; nếu không khớp, hãy cẩn thận, vì rất có thể bạn đã mua phải hàng giả và nên nhanh chóng tìm cách xử lý.

Răn đe pháp lý

Rất nhiều người có thể thắc mắc, làm thế nào khi chỉ đơn giản là chèn một tờ tiền 1 CNY vào cuộn dây cáp điện lại có thể chống làm giả?

Theo trang Baijiahao, thực ra, logic đằng sau việc này không phức tạp; chìa khóa nằm ở khung hình phạt dành cho những đối tượng làm giả tiền tệ.

Điều 170 của Luật Hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa quy định rằng những người làm giả tiền tệ sẽ bị phạt tù có thời hạn không dưới 3 năm nhưng không quá 10 năm và phạt tiền; nếu là một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù có thời hạn không dưới 10 năm hoặc tù chung thân, bị phạt tiền hoặc tịch thu tài sản:

- Là đối tượng chính của nhóm làm tiền giả;

- Số lượng tiền giả đặc biệt lớn;

- Các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng khác.

So với rủi ro cao của việc làm tiền giả, lợi nhuận ít ỏi từ việc sản xuất dây cáp điện giả rõ ràng không hấp dẫn đối với những đối tượng làm giả. Nếu chúng muốn làm giả dây cáp điện, thì phải tuyệt đối tránh khung hình phạt của việc làm tiền giả.

Đây là một động thái khôn ngoan của các nhà sản xuất dây cáp điện tại Trung Quốc khi sử dụng luật pháp nhà nước để chống lại hàng giả.

Vậy, liệu có đối tượng nào cố gắng chèn tiền thật vào cuộn dây cáp điện giả hay không?

Trang Baijiahao nhận định rằng việc này cũng sẽ không hiệu quả. Vì cố gắng thu gom hàng loạt tờ tiền 1 CNY để chèn vào hàng giả không chỉ tốn kém về nhân lực, hậu cần, mà còn đầy rủi ro.

Ở thời điểm hiện tại, cơ sở dữ liệu của người bán rất đầy đủ, và mỗi mã số đều tương ứng với một lô sản xuất và khu vực phân phối. Nếu một con số bị truy vấn bất thường nhiều lần, hoặc một số lượng lớn "mã số thật, dây điện giả" đột ngột xuất hiện ở một khu vực cụ thể, rất dễ xác định kẻ làm giả, và hình phạt đang chờ đợi những đối tượng này cũng sẽ rất nặng.

Khả năng chống giả hàng đầu

Bởi vậy, theo Baijiahao, việc chèn tờ 1 CNY vào cuộn dây cáp điện này cực kỳ đáng giá! Biên độ lợi nhuận trong ngành dây cáp điện vốn đã không cao, và việc đưa chip chống giả vào sản phẩm chắc chắn sẽ làm tăng chi phí đáng kể. Chỉ cần chèn một tờ tiền 1 CNY (tương đương 3.800 VND) hầu như không gây thêm gánh nặng nào cho nhà sản xuất, mà hiệu quả thu lại rất đáng kinh ngạc.

Khả năng chống giả của tờ 1 CNY sánh ngang chip chống giả, nhờ vào các công nghệ chống giả hàng đầu của tờ tiền, như hình chìm, in chìm và sợi bảo mật. Những công nghệ này khiến việc làm giả trở nên cực kỳ khó khăn. Trong khi đó, các tem chống hàng giả truyền thống rất dễ bị làm giả.

Quan trọng hơn, sự bất ngờ của người tiêu dùng khi tìm thấy tiền thật trong cuộn dây cáp điện sẽ là một hình thức quảng cáo mạnh mẽ cho sản phẩm chính hãng và nâng cao đáng kể uy tín của nhà sản xuất. Nó gửi một tín hiệu mạnh mẽ đến người tiêu dùng: "Nhà sản xuất dám bỏ tiền thật vào sản phẩm, thể hiện sự tự tin và không lo ngại về chất lượng sản phẩm".

Đồng hồ sai lệch 1 giây

Các nhà khoa học Trung Quốc đã chế tạo thành công một chiếc đồng hồ quang học siêu chính xác. Thành tựu này hứa hẹn mở đường cho việc phát triển các phiên bản nhỏ gọn, ổn định và có tính di động cao hơn để ứng dụng trong không gian.

Trung Quốc vừa chính thức ghi tên mình vào nhóm các quốc gia dẫn đầu thế giới về công nghệ đo lường thời gian với một mẫu đồng hồ quang học mới. Thiết bị này được kỳ vọng sẽ giúp Bắc Kinh đóng vai trò then chốt trong nỗ lực tái định nghĩa đơn vị "giây" trên toàn cầu.

Nhóm nghiên cứu do chuyên gia Pan Jianwei dẫn dắt tại Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (Hefei), đã chế tạo thành công một chiếc đồng hồ quang học strontium. Độ chính xác của nó ấn tượng đến mức chỉ nhanh hoặc chậm chưa đầy một giây trong vòng khoảng 30 tỷ năm – con số này lớn gấp đôi tuổi đời của toàn bộ vũ trụ.

Trong bài công bố trên tạp chí Metrologia tháng này, nhóm nghiên cứu cho biết hai thông số kỹ thuật cốt lõi là độ ổn định và độ không đảm bảo của đồng hồ đều đã vượt ngưỡng 10 mũ -19. Đây là kỳ tích mà hiện nay mới chỉ có một vài phòng thí nghiệm danh tiếng trên thế giới đạt được, bao gồm Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia (NIST) của Hoa Kỳ và Phòng thí nghiệm Tiêu chuẩn Quốc gia Đức.

Theo đài truyền hình trung ương Trung Quốc (CCTV), độ chính xác này đã vượt xa ngưỡng cần thiết để tái định nghĩa đơn vị giây, từ đó tiềm năng "cho phép Trung Quốc đóng vai trò dẫn dắt trong nỗ lực này".

Ông Dai Hanning, đồng tác giả thuộc nhóm nghiên cứu của Pan, nhận định rằng công trình này cung cấp một lộ trình thực tiễn để Trung Quốc phát triển các mẫu đồng hồ quang học ổn định, cơ động hơn, cũng như các phiên bản dành riêng cho không gian.

"Đây là nền tảng vững chắc để ứng dụng đồng hồ quang học vào việc kiểm chứng các định luật vật lý cơ bản, nâng cấp hệ thống định vị vệ tinh thế hệ mới và xây dựng một tiêu chuẩn thời gian toàn cầu siêu chính xác, thống nhất," ông Dai chia sẻ với CCTV vào ngày 7/3 vừa qua.

Bước nhảy vọt từ sóng vi ba sang ánh sáng

Đồng hồ quang học hiện là thiết bị đo thời gian chính xác nhất mà con người từng chế tạo. Chúng sử dụng tia laser để "bẫy" các nguyên tử như strontium hoặc rubidium ở nhiệt độ cực thấp, sau đó đo lường thời gian dựa trên tần số ánh sáng phát ra khi các electron nhảy giữa các mức năng lượng.

So với các đồng hồ nguyên tử dựa trên sóng vi ba vốn đang được dùng để định nghĩa đơn vị giây hiện nay, đồng hồ quang học có độ chính xác cao gấp khoảng 10.000 lần nhờ tần số hoạt động lớn hơn rất nhiều.

Hệ thống thời gian toàn cầu hiện đang dựa vào mạng lưới khoảng 450 đồng hồ nguyên tử tại 80 phòng thí nghiệm trên thế giới, bao gồm các cơ sở tại Tây An và Bắc Kinh. Độ chính xác tổng hợp của mạng lưới này đạt mức 10 mũ -18 tương đương với việc sai lệch một giây sau hàng tỷ năm.

Để cải thiện độ ổn định của hệ thống, nhóm của Pan đã sử dụng loại laser có độ ổn định cao hơn và kiểm soát môi trường chặt chẽ hơn để giảm thiểu tiếng ồn nhiễu, giúp đồng hồ vận hành liên tục và nhất quán hơn.

Nhằm giảm thiểu độ không đảm bảo, các nhà khoa học đã theo dõi và triệt tiêu các nguồn gây sai số chính, bao gồm nhiệt độ môi trường, tương tác giữa các nguyên tử và sự biến dạng do ánh sáng bẫy gây ra. Kết quả là họ đã đưa tổng sai số xuống mức 10 mũ -19.

Mặc dù nhóm nghiên cứu thừa nhận đồng hồ quang học hiện vẫn có kích thước cồng kềnh và yêu cầu điều kiện môi trường kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt – chưa phù hợp để đưa ngay vào không gian – nhưng các nỗ lực thu nhỏ thiết bị và tăng cường tính di động đang được triển khai ráo riết.

Trong tương lai, thay vì chỉ nằm trong phòng thí nghiệm, công nghệ này có thể được tích hợp vào các vệ tinh điều hướng, giúp nâng cấp độ chính xác của định vị từ đơn vị mét xuống mức centimet hoặc thậm chí cao hơn nữa.