Tuổi 31 của nam ca sĩ Việt đình đám lấy mẹ đơn thân có 2 con riêng đang có một chỗ đứng nhất định trong showbiz Việt và một gia đình luôn tràn ngập tiếng cười. Nam ca sĩ đình đám này thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc chăm sóc và chơi đùa cùng hai con riêng của vợ. Anh cho biết luôn cố gắng trở thành một người cha tốt và xem các bé như con ruột.

Ở tuổi 31, Đạt G không chỉ được biết đến là ca sĩ, nhạc sĩ sở hữu nhiều bản hit trong V-pop mà còn gây chú ý bởi chuyện tình đặc biệt với người vợ là mẹ đơn thân hai con. Sau nhiều thăng trầm trong sự nghiệp lẫn đời tư, nam ca sĩ đang tận hưởng cuộc sống gia đình bình yên bên người bạn đời và hai bé gái mà anh xem như con ruột.

Từ tuổi thơ khó khăn đến loạt bản hit đình đám

Đạt G tên thật Nguyễn Tấn Đạt , sinh năm 1995 tại TP.HCM. Tuổi thơ của nam ca sĩ gắn với nhiều khó khăn về kinh tế. Để phụ giúp gia đình, anh từng làm nhiều công việc như bán vé số, phụ hồ, giao hàng thuê .

Dù vậy, ước mơ trở thành ca sĩ, nhạc sĩ vẫn luôn nung nấu trong anh. Từ năm lớp 6 , Đạt G đã bắt đầu tập tành sáng tác nhạc, dù gia đình không ủng hộ, đặc biệt là bố anh vì hoàn cảnh kinh tế không cho phép theo đuổi con đường nghệ thuật.

Đến năm lớp 11 , do gia đình không đủ khả năng chi trả học phí, Đạt G phải nghỉ học và đi làm shipper . Trong quãng thời gian này, anh vẫn kiên trì sáng tác và nuôi dưỡng giấc mơ ca hát.

Cuối năm 2017 , Đạt G cùng hai nghệ sĩ underground là B Ray và Masew thành lập nhóm Ba Chấm Band . Nhóm theo đuổi các dòng nhạc điện tử, hip hop và R&B , trong đó B Ray phụ trách rap, Masew phối khí còn Đạt G sáng tác. Một số sản phẩm của nhóm như "Thương nhiều hơn nói" hay "Xin" tạo được dấu ấn nhất định trong cộng đồng nghe nhạc trẻ. Tuy nhiên, đến giữa năm 2018 , nhóm chính thức tan rã.

Sau đó, Đạt G tiếp tục phát triển sự nghiệp solo và nhanh chóng gây chú ý khi tham gia sáng tác và thể hiện ca khúc Buồn của anh , bản hit từng gây sốt trên mạng xã hội với hàng trăm triệu lượt nghe.

Nam ca sĩ sau đó liên tiếp ghi dấu với nhiều ca khúc được khán giả trẻ yêu thích như Anh ơi ở lại , Bánh mì không , Anh tự do nhưng cô đơn , Anh thích em như vậy , Về hay Khó vẽ nụ cười .

Không chỉ tự thể hiện các sáng tác của mình, Đạt G còn viết nhạc cho nhiều nghệ sĩ khác trong V-pop. Nhờ những sản phẩm có sức lan tỏa lớn, anh từng nhận được nhiều đề cử tại các giải thưởng âm nhạc lớn.

Hạnh phúc bên vợ là mẹ đơn thân hai con

Trước khi có cuộc sống gia đình hiện tại, đời tư của Đạt G từng thu hút nhiều sự chú ý khi anh có mối tình với ca sĩ Du Uyên . Cặp đôi từng được xem là bộ đôi khá ăn ý khi cùng hợp tác trong một số sản phẩm âm. Rất nhiều ca khúc của cặp đôi sở hữu hàng trăm triệu lượt nghe. Tuy nhiên, mối quan hệ này kết thúc vào năm 2021 với nhiều ồn ào.

Sau khi chia tay Du Uyên , Đạt G công khai mối quan hệ với Cindy Lư (tên thật Lư Hoàng Bảo Ngọc). Cô là cháu gái của nghệ sĩ Bảo Quốc và từng có cuộc hôn nhân với ca sĩ Hoài Lâm , là mẹ đơn thân của hai con gái.

Mối quan hệ giữa Đạt G và Cindy Lư ban đầu nhận không ít ý kiến trái chiều. Tuy vậy, cả hai vẫn quyết định gắn bó và cùng nhau vượt qua nhiều sóng gió. Sau nhiều năm bên nhau, nam ca sĩ cầu hôn bạn gái và tổ chức đám cưới vào năm 2025, chính thức xây dựng tổ ấm chung.

Trong cuộc sống gia đình, Đạt G thường xuyên chia sẻ những khoảnh khắc chăm sóc và chơi đùa cùng hai con riêng của vợ. Anh cho biết luôn cố gắng trở thành một người cha tốt và xem các bé như con ruột.

Trong một clip, vợ Đạt G chia sẻ hồi đầu năm, cô tiết lộ bản thân "mắc cỡ" khi được chồng hỏi một câu đầy chất ngôn tình. Cụ thể, Đạt G hỏi Cindy Lư rằng: "Anh chỉ muốn hỏi, nếu có kiếp sau em có muốn làm vợ anh không?". Điều này cho thấy, hạnh phúc hiện tại khiến Đạt G muốn gắn bó bên mẹ đơn thân có hai con riêng mãi mãi. Cặp đôi cũng từng chia sẻ kế hoạch sinh con chung khi hai con riêng của Cindy Lư trưởng thành hơn nữa.

Có thể thấy ở tuổi 31, sau nhiều biến cố trong cuộc sống, Đạt G cho thấy hình ảnh trưởng thành hơn: tiếp tục theo đuổi âm nhạc nhưng đồng thời dành nhiều thời gian cho gia đình. Với anh, thành công không chỉ nằm ở những bản hit mà còn là mái ấm bình yên bên người phụ nữ mình yêu và hai đứa trẻ mà anh hết lòng chăm sóc.

Theo như nam danh hài đi độ xe mới đây lại chia sẻ rằng, đây là xe của người mẫu Ngọc Trinh, thuộc loại Mobihome, đã bán lại cho chủ khác rồi và chủ mới đem ra đây độ xe này. Trên xe cũng đầy đủ toilet, giường ngủ. Trước đây xe này là của người đẹp Ngọc Trinh, giờ đã bán lại rồi.

Mới đây, danh hài Bảo Chung đã đem chiếc ô tô của mình đi độ lại cho đẹp và tiện nghi hơn để phục vụ di chuyển, công việc cho anh.

Nam danh hài tỏ ra vô cùng hài lòng khi mở chiếc xe của mình sau khi đã độ. Anh nói: "Đây là chiếc xe ô tô tôi vẫn đi, giờ đem đi độ lại. Không ngờ người ta làm lại đẹp quá, có cả đèn và tivi lắp vào xe, không biết tiền đâu mà trả cho người ta.

Tôi không độ xe theo kiểu thay toàn bộ ghế thành ghế to kiểu xe limousine mà chỉ bọc màu cam cho ghế. Tôi thích không gian rộng, có hành lang đi giữa hai ghế. Nếu độ thành ghế xe limousine thì to quá, đường hành lanh giữa hai ghế bị hẹp lại, không đi được.

Phía sau xe của tôi đã được lót sàn gỗ, rất ngăn nắp, tôi để đồ sẽ rất tiện. Nhìn toàn bộ xe rất dễ thương. Tôi thích màu cam nên bóc toàn bộ nội thất màu cam nhìn khá đẹp, đèn gắn khắp nơi".

Trong lúc Bảo Chung đang xem lại xe thì bất ngờ có một khán giả từ xa chạy tới xin chụp hình chung. Nữ khán giả chia sẻ: "Tôi đang đi mua cà phê thì nhìn thấy anh Bảo Chung nên phải tới xin chụp hình ngay. Cảm ơn anh Bảo Chung rất nhiều".

Điều đó cho thấy, danh hài Bảo Chung vẫn khá nổi tiếng, được nhiều khán giả ngưỡng mộ dù đã có thời gian dài anh vắng bóng vì sang Mỹ định cư. Bảo Chung từng là danh hài nổi đình đám khắp cả nước trong thập niên 90.

Đặc biệt, trong lúc đi tham quan chỗ độ xe, Bảo Chung còn phát hiện chiếc xe nhà di động (còn gọi là Mobihome) của Ngọc Trinh đã bán cho một chủ khác và đang nằm tại gara độ xe này.

Anh nói: "Đây là xe của người mẫu Ngọc Trinh, thuộc loại Mobihome, đã bán lại cho chủ khác rồi và chủ mới đem ra đây độ. Trên xe cũng đầy đủ toilet, giường ngủ. Trước đây xe này là của Ngọc Trinh, giờ đã bán lại".

Bảo Chung là một trong những danh hài nổi bật của sân khấu miền Nam từ thập niên 90 với phong cách diễn xuất đặc trưng. Ông gây ấn tượng bằng lối nói nhanh, khả năng biến hóa linh hoạt và đặc biệt là "điệu cười" không lẫn vào đâu được.

Các tiểu phẩm của ông thường khai thác đề tài xã hội, lồng ghép những tình huống trào phúng để châm biếm thực tế đời sống. Dù từng có thời gian định cư tại nước ngoài, ông vẫn duy trì hoạt động nghệ thuật và được khán giả nhiều thế hệ nhớ mặt đặt tên. Hiện tại, Bảo Chung vẫn thi thoảng tham gia các dự án phim hài và biểu diễn tại các sân khấu truyền thống.

WASHINGTON, D.C.

Chính quyền Tổng Thống Donald Trump vừa ra thông báo cho giảm khoảng 80% tiền lệ phí xin hủy bỏ quốc tịch Mỹ, theo hãng tin AP hôm thứ Sáu, 13 tháng Ba, có đưa ra.

Sau nhiều năm tranh cãi về mặt pháp lý với nhiều nhóm đại diện người Mỹ muốn xin bỏ quốc tịch Mỹ, hôm thứ Sáu, trên công báo Federal Register, Bộ Ngoại Giao tuyên bố cho giảm mức lệ phí này từ 2,350 USD/người xuống còn 450 USD/người, có hiệu lực cùng ngày này.

Sổ thông hành Mỹ. (Minh họa)
Trước đó, vào năm 2023, thời Tổng Thống Joe Biden, Bộ Ngoại Giao hứa sẽ thu lệ phí 450 USD/người nhưng không bao giờ thực hiện. Mức lệ phí này bằng với lúc Bộ Ngoại Ngoại Giao bắt đầu thu tiền lệ phí xin hủy bỏ quốc tịch Mỹ hồi năm 2010.

Hủy bỏ quốc tịch Mỹ là thủ tục có thể tốn nhiều công sức và dài dòng. Người muốn xin bỏ quốc tịch Mỹ phải liên tục xác nhận qua văn bản và qua lời nói trực tiếp với viên chức lãnh sự của Bộ Ngoại Giao rằng, họ hiểu rõ hậu quả của việc này, mới được cho phép tuyên thệ xin hủy bỏ quốc tịch. Sau đó, Bộ Ngoại Giao cần phải xem xét lại thủ tục này.

Từ con số 450 USD, lệ phí xin hủy bỏ quốc tịch Mỹ đã vọt lên 2,350 USD/người từ năm 2015 để giúp trang trải chi phí hành chính giữa lúc số lượng người muốn bỏ quốc tịch Mỹ gia tăng mạnh, một phần do Hoa Kỳ bắt buộc công dân Mỹ đang sinh sống ở ngoại quốc cũng phải khai nộp thuế ở Mỹ. Chính sách này đã làm cho nhiều người Mỹ bị bất bình.

Lệ phí hủy bỏ quốc tịch Mỹ tăng quá cao đã bị nhiều tổ chức phản đối kịch liệt, như "Hiệp Hội Vô Tình Là Người Mỹ", tổ chức ở Pháp đại diện người mang quốc tịch Mỹ chỉ vì do sinh ra ở Mỹ nhưng chủ yếu lại sống ở ngoại quốc.

Hiệp hội này đã nộp hàng loạt đơn kiện về khoản lệ phí này, trong đó có đơn kiện cho rằng, lẽ ra nếu xin hủy bỏ quốc tịch Mỹ sẽ không phải nộp bất cứ khoản tiền nào.

"'Hiệp Hội Vô Tình Là Người Mỹ' hoan nghênh quyết định này vì thừa nhận rằng phải làm cho mọi người được hưởng quyền căn bản này", ông Fabien Lehagre, chủ tịch hiệp hội, cho biết. "Thắng lợi này là kết quả trực tiếp của 6 năm đấu tranh pháp lý không nghỉ ngơi".

Ở tòa án, Hiệp hội này lưu ý rằng, từ khi Bộ Ngoại Giao loan báo cho giảm lệ phí hủy bỏ quốc tịch Mỹ năm 2023, ít nhất đã có 8,755 người Mỹ đã đóng 2,350 USD để xin hủy bỏ quốc tịch. Bộ Ngoại Giao cũng không cho công bố ra có tổng cộng bao nhiêu người Mỹ đã xin hủy bỏ quốc tịch.

(Minh họa)
Chế độ giáo quyền Iran hôm Chủ nhật cho biết ho đã bắt giữ 500 người bị tố cáo đã chia sẻ thông tin với các thế lực thù địch, trong bối cảnh các chiến đấu cơ của Israel và Hoa Kỳ vẫn tiếp tục không kích những mục tiêu mới bên trong lãnh thổ quốc gia này.
Một giới chức thẩm quyền, ông Ahmadreza Radan cho biết một nửa trong số các vụ này có liên quan đến những sự biến cố nghiêm trọng, "bao gồm những người đã cung cấp thông tin nhạy cảm về các mục tiêu tấn công, cũng như những cá nhân đã cho quay phim tại các địa điểm bị oanh kích rồi cho tung lên mạng", tuy nhiên, ông này không đi sâu vào chi tiết về thời điểm xảy ra các vụ bắt giữ này.

Trước đó, giới truyền thông Iran đã đưa tin về hàng chục vụ bắt giữ xảy ra tại nhiều khu vực khác nhau trong ngày Chủ nhật 15/3/26.
Tại khu vực Tây Bắc Iran, hãng thông tấn bán chính thức Tasnim cho biết có 20 người đã bị bắt giữ theo sự cáo buộc từ Văn phòng Công tố tỉnh, với nội dung cho rằng những người này đã tìm cách gửi đi thông tin chi tiết về vị trí các căn cứ quân sự và an ninh của Iran cho Israel.

Tại khu vực Đông Bắc Iran, nơi vốn tương đối ít chịu ảnh hưởng nặng nề từ các cuộc không kích, Tasnim cũng có đưa tin về việc cớ quan an ninh cho bắt giữ 10 người, trong đó, một số người bị cáo buộc đã thu thập thông tin về các địa điểm nhạy cảm và cơ sở hạ tầng kinh tế.
"Trong bối cảnh kẻ thù theo chủ nghĩa Zion (Israel) và Hoa Kỳ đang tìm cách xâm lược Iran, họ đồng thời kích động các nhóm lính đánh thuê và gián điệp nhằm gây ra bạo loạn như một bước đi tiếp theo", một nhánh tình báo cấp tỉnh thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố, theo lời tường thuật của Tasnim.
Mạng lưới Tin tức Sinh viên (Student News Network) cũng đưa tin rằng có ba người đã bị bắt giữ tại tỉnh Lorestan ở phía Tây do hành vi "tìm cách gây quấy nhiễu dư luận... và cho đốt phá các biểu tượng tang lễ".

Một nguồn tin am hiểu về chiến lược quân sự của Israel có tiết lộ với hãng tin Reuters trong tuần này rằng Israel đã bắt đầu nhắm mục tiêu vào các trạm kiểm soát an ninh dựa trên những tin báo từ các nguồn tin bí mật ngay tại Iran. Hành động này đã đánh dấu một giai đoạn mới trong chiến dịch tấn công của Israel nhằm vào Iran.
Vào tháng 1/2026, vài tuần trước khi Hoa Kỳ và Israel phát động cuộc chiến hiện tại chống lại Iran, một làn sóng biểu tình chống chính phủ đã bùng nổ rộng khắp tại Iran, và sau đó đã bị trấn áp dã man trong một chiến dịch giết người đẫm máu nhất trong lịch sử Cộng hòa Hồi giáo này.

Giới chức Iran khi đó đã tố cáo Israel và Hoa Kỳ đứng sau nhằm kích động những gì mà họ gọi là "các cuộc bạo loạn bạo lực nhằm lật đổ chế độ giáo quyền cực đoan đương nhiệm".

Theo Reuters

Iran đang cho sử dụng loại bom bị cấm ở hơn 100 quốc gia để tấn công Israel, đặt ra mối lo ngại về nguy cơ gây ra thiệt hại lớn cho thường dân vô tội.

Bom bị chùm bị cấm ở hơn 100 quốc gia. (Ảnh: CDC)
Quân đội Israel đã xác nhận cho biết, hơn một nửa số hỏa tiển tầm xa của Iran nhắm vào nước này trong cuộc chiến hiện tại là có chứa loại bom bi chùm. Đây là loại vũ khí đã bị hơn 100 quốc gia cấm cho sử dụng vì nguy cơ gây thương vong lơn cho thường dân.

Bộ Tư lệnh Hậu phương của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho công bố ra thông tin này vào ngày 10/3. Đây là sự thay đổi đáng kể so với cuộc chiến đã xảy ra vào tháng 6/2025, khi bom bi chùm chỉ được Iran sử dụng với số lượng thật hạn chế.

Thượng tá Doron Lavi, thuộc đơn vị xử lý bom mìn của giới cảnh sát Israel, cho biết hơn 10 tỏa tiển của Iran mang đầu đạn chứa bom bi chùm đã được phóng vào Israel kể từ khi chiến sự nổ ra ngày 28/2. Trung tá Nadav Shoshani, phát ngôn viên quân đội Israel, nhận định Iran đã cho "gia tăng đáng kể" việc đem sử dụng loại vũ khí cấm này trong cuộc xung đột hiện tại.

Bom bi chùm hoạt động bằng cách đem phân tán hàng chục quả bom nhỏ ra một khu vực rộng lớn. Mỗi quả bom con nặng khoảng 8 kg, có thể trải rộng trên bán kính lên đến 10 km vuông. Trong khi đó, một hỏa tiển tầm xa thông thường mang từ 500-1,000 kg thuốc nổ và chỉ nhắm tấn công một điểm duy nhất.

Ngày 4/3, một đoạn video từ thành phố Or Yehuda gần thủ đô Tel Aviv ghi lại cảnh một quả bom nhỏ đã phát nổ khi chạm đất trên đường phố.

"Đoạn video cho thấy dường như là một quả bom nhỏ của Iran rơi xuống đất trước khi phát nổ", ông NR Jenzen-Jones, Giám đốc Armament Research Services cho biết.

Các chuyên gia pháp lý cảnh cáo rằng, việc sử dụng bom bi chùm ở khu vực đông dân cư có thể đã cố tình vi phạm luật quốc tế.

"Các quả bom nhỏ được thả ra theo một mô hình khá ngẫu nhiên do chúng không được điều khiển. Do đó, chúng không được nhắm mục tiêu thẳng vào các mục tiêu quân sự cụ thể mà trải rộng ra một khu vực rộng lớn hơn", giáo sư Adil Haque tại trường Luật Rutgers nói.

Kể từ năm 2008, có hơn 100 quốc gia đã ký Công ước về Bom bi chùm để cấm không được sử dụng loại vũ khí này, trong đó có Anh và Pháp. Cả Israel lẫn Iran đều chưa tham gia ký kết. Một số cường quốc như Mỹ, Nga, Trung Quốc và Ấn Độ cũng không ký vào công ước này.

Israel từng dùng bom bi chùm tại Lebanon năm 2006 và bị dư luận chỉ trích do gây ra thiệt hại lớn cho thường dân. Nga và Ukraine đều có sử dụng loại vũ khí này từ khi chiến tranh nổ ra vào năm 2022. Trong khi đó, Hoa Kỳ cũng đã cung cấp loại bom bi chùm cho Ukraine năm 2023 bất chấp luật pháp quốc tế.

Theo Israel, có 12 người đã bị thiệt mạng do các cuộc tấn công của Iran trong cuộc chiến, trong đó ít nhất có 11 người là thường dân vô tội. Phía Iran ghi nhận hơn 1,300 người đã chết vì các đòn không kích của Israel và Mỹ, song con số thương vong này không phân biệt ra giữa thường dân và binh lính. Tuy nhiên theo nhận định của Hoa Kỳ và Israel con số thương vong binh lính của Iran có thể lên đến hơn chục ngàn vì họ đạ tiến hành không kích trên 15,000 phi vụ trong hơn 2 tuần lể vừa qua.

Một trận bão mùa đông lớn đã bắt đầu hình thành ra, mang theo tình trạng bão tuyết dữ dội, với số lượng tuyết rơi kỷ lục, gió thổi rất mạnh và điều kiện đi lại nguy hiểm đến nhiều khu vực thuộc vùng Thượng Trung Tây và Ngũ Đại Hồ. Sau đó, cơn bão này sẽ trút một đợt gió mạnh và không khí lạnh xuống phần lớn miền Đông và miền Nam nước Mỹ.

Trận bão này sẽ ra vào cuối tuần này đã được kênh The Weather Channel cho đặt tên là "Bão mùa đông Iona".

Sáng hôm thứ Hai 16/3, tuyết sẽ rơi với cường độ từ 1 đến 3 inch mỗi giờ tại nhiều khu vực thuộc tiểu bang Wisconsin và Michigan. Lượng tuyết rơi sẽ vượt mức 20 in. tại dải đất trải dài từ phía Nam Minnesota đến miền Trung Wisconsin. Riêng tại Weston, Wisconsin, lượng tuyết sẽ rơi lên tới hơn 24 in.

Đúng như những gì thường thấy trong sách giáo khoa về sự biến động thất thường của thời tiết của tháng Ba, đợt bão mùa đông mang tính "thật lạnh lẽo" này sẽ ập đến ngay sau một đợt bùng phát thời tiết khắc nghiệt và chuỗi ngày nắng nóng kỷ lục tại miền Trung và miền Đông nước Mỹ, tình trạng vốn đang tiếp tục gia tăng cường độ để trở thành một đợt nắng nóng tháng Ba kỷ lục tại vùng Tây Nam nước Mỹ.

(Minh họa)

Dưới đây là những nơi mà tuyết đang rơi dày nhất hiện nay:

(Minh họa)

Báo động về bão tuyết đã được các giới chức ban hành ra cho một số khu vực thuộc các tiểu bang Illinois, Iowa, Michigan, Minnesota, Wisconsin và South Dakota. Tại đây, những đợt gió thỗi giật mạnh lên đến 50 dặm/giờ kết hợp với tuyết rơi từ mức vừa đến nặng sẽ khiến cho việc giao thông đi lại trở nên bất khả thi vào một số thời điểm, kéo dài cho đến sáng sớm thứ Hai 16/3/2026.

Các lời báo động và thông báo theo dõi cơn bão mùa đông này hiện đang có hiệu lực tại khu vực Thượng Trung Tây (Upper Midwest) và phía Bắc vùng Ngũ Đại Hồ. Tuyết rơi dày cùng những đợt gió giật mạnh sẽ tạo ra điều kiện lái xe rất nguy hiểm, đặc biệt là tại các khu vực đang chịu ảnh hưởng bởi lời báo động về thời tiết xấu được hiển thị ra qua màu xanh đậm trên bản đồ dưới đây.

(Minh họa)

** Tham khảo thêm ở đây:
- https://www.yahoo.com/news/articles/...162500781.html

Một câu hỏi giả định quen thuộc của những người yêu lịch sử là: nếu Thái tử Chu Tiêu của Chu Nguyên Chương không qua đời sớm, liệu các phiên vương khác – đặc biệt là Yên vương Chu Đệ – có dám nổi loạn hay không?

Trong lịch sử triều nhà Minh, cái chết sớm của Chu Tiêu thường được xem như một bước ngoặt lớn. Ông là đích trưởng tử của Chu Nguyên Chương và Mã hoàng hậu, đồng thời là người thừa kế hợp pháp được xác lập ngay từ khi triều đại mới thành lập. Tuy nhiên, việc ông qua đời năm 1392 đã làm thay đổi hoàn toàn trật tự kế vị, dẫn đến việc cháu nội của Chu Nguyên Chương là Chu Doãn Văn lên ngôi, rồi cuối cùng bị người chú là Chu Đệ phát động binh biến lật đổ trong Tĩnh Nan chi biến. Chính vì vậy, nhiều người đặt ra câu hỏi: nếu Chu Tiêu không mất sớm và kế vị ngai vàng, liệu Chu Đệ có còn cơ hội nổi loạn hay không?

Trước hết, cần nhìn vào địa vị chính trị gần như không thể lay chuyển của Chu Tiêu. Ngay từ năm 1368, khi Chu Nguyên Chương lập nên triều Minh, ông đã phong Chu Tiêu làm Hoàng thái tử. Trong hơn hai thập kỷ sau đó, Chu Tiêu thường xuyên giám quốc, tham gia xử lý chính sự và từng bước xây dựng uy tín trong triều đình. Điều này khiến ông trở thành người thừa kế có tính chính danh tuyệt đối. Trong các triều đại phong kiến Trung Hoa, nguyên tắc “đích trưởng tử kế vị” luôn được xem là nền tảng ổn định của vương triều. Chu Tiêu vừa là con trưởng của hoàng hậu, vừa không phạm sai lầm chính trị nghiêm trọng nào, nên gần như không có lý do gì để bị thay thế.

Không chỉ vậy, Chu Nguyên Chương còn chuẩn bị rất kỹ cho việc kế vị của con trai. Ông ban hành nhiều quy định trong tổ huấn nhằm củng cố trật tự kế vị, đồng thời xây dựng một bộ máy phụ tá hùng hậu cho thái tử. Những đại thần như Tống Liêm, Lý Thiện Trường hay các công thần khai quốc khác đều từng tham gia giáo dục và hỗ trợ Chu Tiêu. Thậm chí, về cuối đời, Chu Nguyên Chương còn tiến hành nhiều cuộc thanh trừng lớn đối với công thần để loại bỏ những thế lực có thể đe dọa người kế vị trong tương lai. Nhiều sử gia cho rằng những vụ án lớn như vụ của Hồ Duy Dung thực chất cũng mang mục đích dọn đường cho thái tử.

Tuy nhiên, tính cách của Chu Tiêu lại khá khác biệt so với người cha nổi tiếng cứng rắn. Ông được ghi nhận là người nhân hậu, ôn hòa, thậm chí có phần mềm mỏng. Trong một câu chuyện nổi tiếng, khi thấy thầy mình là Tống Liêm bị liên lụy và có nguy cơ bị xử tử, Chu Tiêu đã cố gắng cầu xin cho thầy. Chu Nguyên Chương liền ném xuống đất một cây roi đầy gai và bảo thái tử nhặt lên. Khi Chu Tiêu tỏ ra lúng túng, ông nói: “Cây roi có gai ngươi không nhặt, vậy để ta róc hết gai thay ngươi.” Ý của hoàng đế là ông đang dọn sạch những nguy cơ chính trị cho con trai. Nhưng Chu Tiêu vẫn khuyên cha rằng nếu trên có vua hiền như Nghiêu Thuấn thì dưới tự khắc có dân hiền. Lời nói này khiến Chu Nguyên Chương nổi giận, nhưng đồng thời cũng cho thấy thái tử có xu hướng trị quốc bằng nhân đức hơn là bạo lực.

Chính tính cách này khiến nhiều người lo rằng nếu Chu Tiêu lên ngôi, ông có thể khó kiểm soát những công thần hoặc phiên vương đầy quyền lực. Nhưng thực tế cho thấy cơ chế quyền lực của triều Minh được thiết kế để hạn chế tối đa khả năng nổi loạn của các thân vương. Trong hệ thống đó, các hoàng tử được phong làm phiên vương và trấn thủ ở nhiều vùng biên cương, nhưng quyền lực của họ vẫn bị giới hạn. Quân đội riêng của mỗi vương phủ chỉ ở mức vài vạn người và không được phép can thiệp vào bộ máy hành chính địa phương. Phần lớn lực lượng quân sự vẫn nằm trong hệ thống vệ sở do triều đình trung ương kiểm soát.

Trong khi đó, người kế vị hoàng đế nắm quyền điều động cơ quan quân sự tối cao của triều đình. Nếu Chu Tiêu trở thành hoàng đế, ông sẽ trực tiếp kiểm soát toàn bộ hệ thống quân sự trung ương, điều mà các phiên vương không thể sánh được. Ngay cả những thân vương mạnh như Chu Đệ, người trấn thủ vùng Bắc Bình với nhiệm vụ phòng thủ biên giới phía bắc, cũng khó có thể đối đầu trực tiếp với triều đình khi hoàng đế nắm toàn bộ nguồn lực quốc gia.

Một yếu tố quan trọng khác là mối quan hệ giữa Chu Tiêu và các em trai. Trong số đó, Chu Đệ nổi tiếng là vị tướng tài, từng nhiều lần lập công trong các chiến dịch quân sự. Nhưng trong thời gian Chu Tiêu còn sống, Chu Đệ luôn tỏ ra kính trọng anh cả. Điều này phần nào phản ánh trật tự gia tộc khá rõ ràng trong hoàng thất nhà Minh. Nếu Chu Tiêu lên ngôi, Chu Đệ sẽ phải đối mặt với một người anh ruột có đầy đủ chính danh, chứ không phải một hoàng đế trẻ tuổi là cháu mình.

Thực tế lịch sử cho thấy cuộc nổi loạn của Chu Đệ chỉ diễn ra sau khi Chu Doãn Văn lên ngôi. Khi trở thành hoàng đế, vị vua trẻ này tiến hành chính sách cắt giảm quyền lực của các phiên vương. Những biện pháp này được thực hiện khá nhanh và mạnh, khiến nhiều thân vương cảm thấy bị đe dọa. Chu Đệ đã lợi dụng tình hình đó để phát động chiến tranh dưới danh nghĩa “tĩnh nạn”, tức là thanh trừng gian thần để khôi phục trật tự tổ tông.

Nếu Chu Tiêu là người kế vị, tình huống đó rất có thể sẽ không xảy ra. Là người có tính cách ôn hòa, ông nhiều khả năng sẽ lựa chọn cách cải cách từ từ đối với chế độ phiên vương, thay vì cắt giảm quyền lực một cách đột ngột. Việc từng bước điều chỉnh quyền lực của các thân vương sẽ giảm bớt nguy cơ phản kháng. Hơn nữa, khi đối mặt với một hoàng đế là anh trưởng hợp pháp, các thân vương sẽ khó tìm được lý do chính đáng để khởi binh.

Ngoài ra, bối cảnh quân sự cũng không thuận lợi cho một cuộc nổi loạn quy mô lớn. Các phiên vương nhà Minh không sở hữu nguồn tài chính độc lập mạnh như các thế lực cát cứ thời loạn trước đó. Họ phụ thuộc nhiều vào nguồn cung từ triều đình. Điều này khiến khả năng tiến hành chiến tranh lâu dài trở nên khó khăn. Thực tế sau khi Chu Đệ lên ngôi, dù nhiều thân vương vẫn tồn tại nhưng rất ít người dám nổi loạn. Trường hợp đáng chú ý nhất là cuộc nổi dậy của Chu Cao Hú vào năm 1426, nhưng nhanh chóng bị dập tắt.

Nhìn lại toàn bộ bối cảnh, có thể thấy việc Chu Đệ giành được ngai vàng không chỉ xuất phát từ tham vọng cá nhân, mà còn do nhiều yếu tố lịch sử đặc biệt cùng lúc xuất hiện. Từ việc Chu Tiêu qua đời sớm, Chu Doãn Văn kế vị khi còn trẻ, cho đến những sai lầm trong chính sách đối với phiên vương, tất cả đã tạo ra điều kiện thuận lợi cho cuộc binh biến. Nếu chỉ cần một mắt xích trong chuỗi sự kiện này thay đổi, lịch sử có thể đã rẽ sang hướng khác.

Vì vậy, nếu Chu Tiêu không mất sớm và kế vị ngai vàng sau Chu Nguyên Chương, khả năng Chu Đệ nổi loạn là tương đối thấp. Với chính danh vững chắc, sự chuẩn bị kỹ lưỡng của Chu Nguyên Chương và cơ cấu quyền lực tập trung của triều đình, nhà Minh có thể đã trải qua một quá trình chuyển giao quyền lực ổn định hơn. Cuộc chiến tranh kéo dài ba năm giữa Chu Đệ và Chu Doãn Văn có lẽ đã không xảy ra, và lịch sử triều Minh cũng có thể mang một diện mạo hoàn toàn khác.

Vietbf @ Sưu tầm

Ngoài gia tộc Huyện Sỹ Lê Phát Đạt giàu có tột đỉnh, Sài Gòn giai đoạn cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 còn chứng kiến nhiều đại phú hào khác. Xếp ngay sau Huyện Sỹ là gia tộc của vị quan Tổng đốc họ Đỗ mà người xưa quen gọi là Tổng đốc Phương.

Tổng đốc Phương tên thật là Đỗ Hữu Phương. Ông sinh năm 1841 tại Chợ Đũi (TP.HCM ngày nay). Khác với Huyện Sỹ Lê Phát Đạt, ông Phương giàu từ trong trứng nước.

Ông sinh trong gia đình có cha là bá hộ, sở hữu, cai quản vùng đất trồng lúa, cây ăn trái bạt ngàn ở phía Bắc Sài Gòn xưa. Tại trung tâm Sài Gòn, gia đình ông cũng sở hữu hàng trăm căn nhà mặt tiền để cho thuê, kinh doanh.

Giàu từ trong trứng nước, nên Đỗ Hữu Phương được ăn học và trở thành thanh niên hiểu biết, giỏi ngoại ngữ, có kiến thức văn hóa. Bằng những mối quan hệ và sự khéo léo của mình, ông được người Pháp cất nhắc, cho giữ các chức vụ trong chính quyền Pháp thuộc.

Theo sách Từ điển Nhân vật lịch sử Việt Nam của tác giả Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quỳnh, ông Đỗ Hữu Phương được Pháp thưởng Tam đẳng bội tinh, triều đình Huế phong hàm Tổng đốc.

Tận dụng con đường quan lộ thênh thang cùng đầu óc thông minh, nhạy bén, Tổng đốc Phương giàu lên nhanh chóng.

Ở thời điểm cực thịnh của mình, Tổng đốc Phương sở hữu dinh thự xa hoa bậc nhất Sài Gòn xưa. Các tài liệu xưa ghi nhận, bề ngoài, dinh thự này được xây dựng theo kiến trúc phương Tây. Tuy nhiên, nội thất lại thiết kế theo phong cách Việt Nam, Trung Quốc.

Dinh thự không chỉ khiến người dân Sài Gòn lúc bấy giờ ngưỡng mộ, mà còn khiến người Pháp phải thốt lên kinh ngạc khi được đến thăm, chiêm ngưỡng. Một trong số này là Bá tước Pierre Barthélemy.

Trong tác phẩm En Indochine 1894-1895 của mình, ông Barthélemy viết: “Nhà ông (Đỗ Hữu Phương - PV) là một sự pha trộn lạ kỳ giữa Âu và Á. Sân trong thiết kế theo kiểu Trung Hoa, chung quanh sân là các phòng kiểu An Nam mà một phòng salon ở tận trong rất đáng chú ý. Đối diện với salon này là một biệt thự kiểu Âu.

Bàn thờ trong phòng salon An Nam này là một công trình tuyệt diệu nổi tiếng, bàn thờ được cẩn xà cừ. Những cột nhà làm bằng gỗ teak rất quý, trụ mái nhà của phòng salon này trông rất thanh tao và trên một bàn làm bằng gỗ quý là những chai rượu absinthe, amer Picon và những sản phẩm của Pháp khác.

Ông ấy thích đãi khách các đồ ăn đặc biệt và ông ấy cũng biết thưởng thức các loại rượu của chúng ta. Nếu phải diễn tả hết tất cả sự giàu sang của nội thất An Nam này thì phải viết rất nhiều trang giấy…”.


Học giả Vương Hồng Sển cũng nhận định, ở thời đại của mình, sự nghiệp của ông Phương đồ sộ, đứng nhất nhì trong xứ Nam kỳ lục tỉnh. Trong khi đó, nhà văn Sơn Nam ghi nhận, Tổng đốc Phương sỡ hữu 2223 mẫu đất ở các làng Hỏa Lựu, Hòa Hưng và Vĩnh Hòa Hưng xưa.

Trong sách Lịch sử khẩn hoang miền Nam của mình, nhà văn Sơn Nam viết: "Như ta biết, Chợ Lớn là nơi tập trung thương gia Huê kiều, Phương không bỏ qua cơ hội để làm giàu, giải quyết mọi "áp phe" giùm cho thương gia, đãi tiệc viên chức Pháp, làm trung gian lo hối lộ.

Nhờ vậy mà làm giàu nhanh chóng, uy thế lên cao đến mức quan Toàn quyền Paul Doumer khi vào Nam còn ghé nhà Phương ăn uống, có lẽ nhờ dịp này mà được quan Toàn quyền cho khẩn trưng sở đất ruộng lớn đến 2223 mẫu tây".

Gia sản kếch xù, lối sống xa hoa

Cho đến nay, người dân vẫn còn truyền tai nhau giai thoại gia đình Tổng đốc Phương có riêng một đội đếm tiền được sắp xếp bí mật trong căn phòng sau nhà.

Khi đến mùa vụ hoặc dịp thu tiền của thương lái, tiểu thương, những người này ăn ngủ tại chỗ để đếm tiền. Số tiền được họ buộc chặt, rồi cất vào căn phòng kín kiên cố và khóa nhiều lớp.

Ngoài ra, học giả Vương Hồng Sển cũng cho rằng, Tổng đốc Phương xây dựng Nghĩa Nhuận hội quán vào năm 1872. Trong sách Sài Gòn năm xưa, ông viết: "Nghĩa Nhuận Hội quán, đường Gò Công, lập năm 1872, do ông Đỗ Hữu Phương (1840-1914) gây dựng và con là Đỗ Hữu Trí vun bồi".

Hội quán này được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1993.

Tại khu vực Chợ Lớn xưa, Tổng đốc Phương cũng bỏ tiền tu bổ nhiều chùa chiền, miếu mạo nên được dân chúng yêu mến, nhớ ơn. Ngày xưa, khu vực này có cây cầu tên là cầu Ông Lớn. Theo học giả Vương Hồng Sển, Ông Lớn chính là cách gọi Tổng đốc Phương của người Sài Gòn xưa.

Nắm giữ gia sản kếch xù, Tổng đốc Phương được nhận định là người giàu có thứ 2 chỉ sau Huyện Sỹ Lê Phát Đạt. Tuy có phần lép vế về độ giàu có, nhưng tiếng tăm Tổng đốc Phương lại áp đảo Huyện Sỹ.

Nhận định trên xuất phát từ việc vị đại phú hộ này có quan hệ thân thiết với các quan chức cấp cao trong chính quyền Pháp thuộc. Ông cũng có nhiều bạn bè là người ngoại quốc đến giao lưu, thăm viếng thường xuyên.

Tổng đốc Phương cũng được biết đến như vị đại phú hào có lối sống xa hoa, sành điệu, thích giao thiệp. Điều này thể hiện trong việc ông xây cả một rạp hát bội nhỏ tại nhà để chiêu đãi khách.

Ông cũng được miêu tả là thường đến nhà hàng, khách sạn Continental ở Sài Gòn để giao lưu, gặp gỡ những người bạn thượng lưu, trí thức.

Trong hồi ký của mình, Toàn quyền Đông Dương Joseph Athanase Doumer viết: “Ông Phủ ở Chợ Lớn tiếp khách người Âu trong nhà ông, mời uống rượu champagne và bánh petits beurres de Nantes, cho khách xem một vài sản phẩm đặc thù lạ kỳ của người An Nam và tổ chức theo sự đòi hỏi, ước muốn của khách, xem một tuồng hát của người bản xứ…”.

Lối sống xa hoa của đại phú hào Đỗ Hữu Phương cũng được người Pháp ghi nhận. Trong Các giai thoại Nam Kỳ lục tỉnh, tác giả Hứa Hoành cho rằng, Đỗ Hữu Phương là người duy nhất qua lại thăm viếng Pháp nhiều lần.

Tổng đốc Phương sang Pháp lần đầu tiên vào năm 1874 để dự hội chợ Paris. Sau đó, ông liên tiếp đến Pháp vào các năm 1884, 1889 và 1894 để du lịch và thăm con cái đang du học tại đây.

Thậm chí, nhà biên khảo lão thành Pháp Antoine Cabaton còn nhận định, ông Phương đã tham dự Hội chợ kỷ niệm 100 năm cách mạng Pháp và sau này góp phần tổ chức khu triển lãm Đông Dương ở Hội chợ quốc tế Paris năm 1900.

Là gia tộc giàu có thứ 2 Sài Gòn xưa, Tổng đốc Phương cho các con của mình học tập trong những ngôi trường danh giá ở nước ngoài. Thế nên khi lớn lên, các con ông đều là những người thành đạt.

Hiện nay, những dấu tích về gia tộc được đánh giá là giàu có thứ 2 Sài Gòn xưa tại TP.HCM không còn nhiều. Ngoài Hội quán Nghĩa Nhuận (quận 5), trước đây tại quận 3 còn có ngôi từ đường của dòng tộc Đỗ Hữu.

Tuy nhiên hiện nay, ngôi từ đường này đã không còn. Dù vậy, tiếng tăm và mức độ giàu có của Tổng đốc Phương vẫn được người dân TP.HCM, cũng như tài liệu xưa nhắc đến.

Người Sài Gòn xưa xếp Tổng đốc Phương đứng thứ 2 sau Huyện Sỹ như một cách công nhận và ngưỡng mộ mức độ giàu có tột đỉnh của con người này.

Cùng thời, ngoài Huyện Sỹ Lê Phát Đạt, Tổng đốc Đỗ Hữu Phương, Sài Gòn còn xuất hiện thêm nhân vật có mức độ giàu có vượt xa số còn lại. Ông vốn là bá hộ nhưng đã từ bỏ chức quan ra kinh doanh để rồi chiếm vị trí giàu thứ 3 Sài Gòn xưa.

Vietbf @ Sưu tầm

Bạch Liêu sau khi đỗ Trạng nguyên năm Bính Dần (1266) đã không ra làm quan mà xin vua cho về quê hương để ở nhà báo hiếu cha mẹ, giúp việc cho làng xóm.

Bạch Liêu (1236) quê ở làng Thanh Đàm, xã Nguyễn Xá, huyện Đông Thành, phủ Diễn Châu (nay thuộc Nghệ An). Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng khắp làng nhờ có trí tuệ hơn người, cần cù ham học.

Vào năm năm Bính Dần (1266), Bạch Liêu đỗ trạng nguyên nhưng không ra làm quan mà xin vua cho về quê hương để ở nhà báo hiếu cha mẹ, giúp việc cho làng xóm. Trong cuốn Đại Việt sử ký toàn thư có viết về ông như sau: “Liêu người Nghệ An, tính thông minh nhớ lâu, đọc sách 10 dòng một lúc”.

Nghe được tiếng tăm của Bạch Liêu, trấn thủ Nghệ An là Chiêu Minh Vương Trần Quang Khải đã mời ông về làm môn khách trong nhà. Thời gian đầu, hai người dành thời gian để xướng họa thơ phú, đàm đạo văn chương vô cùng ăn ý. Sau đó, Trần Quang Khải xem Bạch Liêu như người thân, cho ông tham gia bàn việc quân, việc nước.

Theo lịch sử ghi chép, Nghệ An thời Trần thuộc đất Hoan Diễn, có vị trí chiến lược vô cùng quan trọng, được ví như bức tường thành bảo vệ phía Nam Đại Việt. Sau khi suy xét trước sau, Bạch Liêu nhận thấy có thể cải tạo nơi đây thành chỗ dựa vững chắc cho quốc gia nên đã dồn hết tâm sức viết ra Biến pháp tam chương. Trong đó, ông đề xuất ba việc cần thực hiện ngay:

- Kiểm tra dân số, biên hết vào sổ nhân khẩu. Chiêu mộ tráng đinh sung vào quân đội, chia làm nhiều phiên thường xuyên luyện tập võ nghệ, phép đánh trận để khi cần sẽ dùng đến. Mặt khác lập các xưởng rèn đúc vũ khí để trang bị cho binh lính.

- Khuyến khích các vương hầu, quân tướng lập điền trang rồi chiêu tập dân nghèo, người không có ruộng và đưa gia nô vào canh tác, khai khẩn để có thêm lương thực, của cải. Làm đường thiên lý từ Thanh Hóa vào đến dãy Hoành Sơn, cứ 20 dặm lại lập kho chứa thóc và binh khí.

- Ở những nơi giáp biên giới phải xây dựng các đồn lũy bảo vệ, mặt khác đưa dân đến khai hoang, lập ấp, dựng làng để dựa vào nhau, tạo thế ỷ giốc vững mạnh.

Nghiền ngẫm xong Biến pháp tam chương của Bạch Liêu, Trần Quang Khải tỏ rõ sự hài lòng, lập tức cho người thi hành các đề xuất nêu trên. Sau vài năm thực hiện theo “biến pháp”, Hoan Diễn như thay một “lớp áo” mới, trở thành vùng đất vô cùng giàu mạnh.

Tháng 3/1271, triều đình triệu Trần Quang Khải về kinh giữ chức Tướng quốc thái úy. Trước khi đi, ông dành thời gian dặn dò Bạch Liêu về việc tiếp tục cùng các quan tướng thực hiện “biến pháp” đã định.

Năm 1285, quân Nguyên Mông xâm lược lãnh thổ nước ta. Lúc bấy giờ, đất Hoan Diễn được coi là địa bàn chiến lược. Thấy vậy, Trần Quang Khải cho mời Bạch Liêu vào quân doanh để giúp việc quân.

Sau đó, Bạch Liêu đã dâng kế sách đối phó, chỉ rõ tình hình Hoan Diễn, phân tích thế và lực của ta của giặc. Trên cơ sở đó Trần Quang Khải điều khiển binh tướng tổ chức đánh trả quyết liệt. Đến tháng 6/1285, quân Nguyên Mông đã bị quét sạch ra khỏi bờ cõi.

Mặc dù được triều đình ban thưởng nhưng Bạch Liêu đã từ chối mọi tước vị cũng như vật phẩm. Ông ở quê dạy học và bốc thuốc chữa bệnh cho người dân. Không lâu sau, ông di cư ra bắc sống ở làng Nghĩa Lư, huyện Thanh Tâm, xứ Hải Đông (nay là Hải Phòng).


Trạng nguyên Bạch Liêu mất ngày 24 tháng giêng năm ất Mão (1315) thọ 79 tuổi. Sau khi ông mất, ở Nghĩa Lư và quê ông đều xây đền thờ phụng, triều đình phong ông làm Phúc Thần, hiệu là “Dương cảnh Thành Hoàng Đại Vương”. Hiện nay tại đền thờ ông ở Nghệ An vẫn còn lưu giữ đôi câu đối.

Vietbf @ Sưu tầm

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, chiến thắng của Tăng Quốc Phiên đã kéo dài sự tồn tại của nhà Thanh thêm khoảng 58 năm. Dù vậy, đánh giá về ông vẫn còn nhiều tranh cãi.

Trong lịch sử Trung Hoa cận đại, hiếm có nhân vật nào gây nhiều tranh luận như Tăng Quốc Phiên. Đối với một bộ phận người Trung Quốc, ông là “công thần cứu quốc” giúp triều đình nhà Thanh vượt qua cơn khủng hoảng lớn nhất thế kỷ XIX; nhưng với nhiều người khác, ông lại là kẻ đàn áp phong trào nông dân tàn khốc. Dẫu vậy, nếu nhìn từ góc độ chính trị – lịch sử, nhiều học giả cho rằng chính nhờ Tăng Quốc Phiên đánh bại Phong trào Thái Bình Thiên Quốc mà triều đình Nhà Thanh có thể kéo dài sự tồn tại thêm gần sáu thập niên, khoảng 58 năm cho tới khi sụp đổ năm 1911.

Tăng Quốc Phiên sinh năm 1811 tại Tương Hương, tỉnh Hồ Nam trong một gia đình địa chủ Nho học. Ông đỗ Tiến sĩ dưới triều vua Đạo Quang và từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều như Thị lang các bộ Binh, Lễ, Lại, Hình. Xuất thân là một danh nho, ông nổi tiếng với phong cách trị quân dựa trên kỷ luật Nho giáo và đạo đức Khổng học. Chính nền tảng tư tưởng này sau đó đã giúp ông xây dựng một lực lượng quân sự đặc biệt – Tương quân – trở thành công cụ chủ lực để triều đình nhà Thanh chống lại phong trào Thái Bình Thiên Quốc.

Giữa thế kỷ XIX, nhà Thanh rơi vào tình trạng khủng hoảng sâu sắc. Bộ máy quan lại mục nát, kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh nha phiến, nông dân khắp nơi nổi dậy. Trong bối cảnh ấy, năm 1851, phong trào Thái Bình Thiên Quốc do Hồng Tú Toàn lãnh đạo bùng nổ và nhanh chóng lan rộng khắp miền nam Trung Quốc. Chỉ trong vài năm, lực lượng này đã kiểm soát hàng chục tỉnh, chiếm được Nam Kinh và lập ra chính quyền riêng. Cuộc nổi dậy kéo dài 14 năm, trở thành một trong những cuộc nội chiến lớn nhất trong lịch sử thế giới.

Trước sự tấn công mạnh mẽ của quân Thái Bình, quân đội chính quy của triều đình nhà Thanh tỏ ra bất lực. Trong tình thế ấy, triều đình buộc phải trao quyền cho các quan lại địa phương tổ chức lực lượng quân sự riêng để chống lại phong trào nổi dậy. Năm 1853, Tăng Quốc Phiên được giao nhiệm vụ thành lập một đội quân ở Hồ Nam. Từ đây, Tương quân ra đời.


Điểm đặc biệt của Tương quân là thành phần binh lính chủ yếu là nông dân địa phương, còn các tướng lĩnh phần lớn là những người có học, nhiều người từng thi đỗ khoa cử. Tăng Quốc Phiên xây dựng quân đội dựa trên mối quan hệ cá nhân và đạo lý Nho giáo, coi tướng sĩ như cha con, nhấn mạnh lòng trung thành và kỷ luật. Bên cạnh đó, ông cũng đưa ra chế độ lương bổng rất cao để thu hút binh lính. Một người lính Tương quân có thể nhận tới bốn lạng rưỡi bạc mỗi tháng, cao gấp nhiều lần thu nhập của dân thường.

Không chỉ xây dựng lục quân, Tăng Quốc Phiên còn chú trọng phát triển thủy quân. Ông cho đóng nhiều loại chiến thuyền khác nhau như Khoái Giải, Trường Long và Tam Bản, tạo nên một lực lượng thủy sư khá mạnh trên sông Trường Giang. Nhờ vậy, Tương quân nhanh chóng trở thành lực lượng quân sự đáng gờm nhất của triều đình nhà Thanh trong cuộc chiến với Thái Bình Thiên Quốc.

Tuy nhiên, con đường của Tăng Quốc Phiên không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong những năm đầu giao chiến, Tương quân từng nhiều lần thất bại. Năm 1854, khi đối đầu với quân Thái Bình tại Tĩnh Cảng, ông bị đánh bại nặng nề đến mức từng nhảy xuống sông tự sát nhưng được cứu sống. Thất bại ấy khiến ông phải cải tổ lại chiến lược và tiếp tục xây dựng lực lượng.

Bước ngoặt thực sự đến vào đầu thập niên 1860. Năm 1860, Tăng Quốc Phiên chỉ huy khoảng tám vạn quân chủ lực tiến hành chiến dịch lớn nhằm chiếm lại An Khánh – thành trì quan trọng bảo vệ kinh đô Thiên Kinh của Thái Bình Thiên Quốc. Trận chiến kéo dài nhiều tháng và cuối cùng An Khánh thất thủ. Việc mất thành này khiến Thiên Kinh bị cô lập hoàn toàn, mở ra bước ngoặt quyết định của cuộc chiến.

Sau chiến thắng ở An Khánh, Tăng Quốc Phiên tiếp tục mở rộng chiến dịch. Ông điều động nhiều tướng lĩnh tài năng như Tả Tông Đường và Lý Hồng Chương tham gia các chiến dịch ở nhiều mặt trận. Lý Hồng Chương được giao nhiệm vụ tổ chức Hoài quân – lực lượng quân sự mới hỗ trợ cho Tương quân. Nhờ sự phối hợp của các đạo quân này, thế trận của Thái Bình Thiên Quốc ngày càng suy yếu.

Một trong những tổn thất lớn của quân Thái Bình là cái chết của danh tướng Trần Ngọc Thành. Sau khi ông bị bắt và xử tử, lực lượng Thái Bình mất đi một trong những vị chỉ huy tài năng nhất. Cùng lúc đó, các cứ điểm quan trọng ở Chiết Giang, Giang Tô và nhiều vùng khác lần lượt rơi vào tay quân Thanh.

Đến năm 1862, em trai của Tăng Quốc Phiên là Tăng Quốc Thuyên dẫn khoảng năm vạn quân bao vây Thiên Kinh. Cuộc vây hãm kéo dài hơn hai năm. Tháng 5 năm 1864, Tương quân mở cuộc tấn công tổng lực và chiếm được thành. Thiên Kinh thất thủ, phong trào Thái Bình Thiên Quốc chính thức sụp đổ.

Sau khi chiếm thành, quân Thanh tiến hành cuộc đàn áp đẫm máu. Chỉ trong ba ngày, hơn một trăm nghìn người trong thành bị giết. Đây được xem là một trong những cuộc tàn sát lớn nhất trong lịch sử cận đại Trung Quốc. Dù vậy, về mặt chính trị, chiến thắng này đã cứu vãn triều đình nhà Thanh khỏi nguy cơ sụp đổ ngay giữa thế kỷ XIX.

Phần thưởng dành cho Tăng Quốc Phiên là vô cùng lớn. Ông được phong Nhất đẳng Dũng Nghị hầu, giữ chức Tổng đốc Lưỡng Giang và trở thành một trong những đại thần quyền lực nhất triều đình. Cùng với Tả Tông Đường và Lý Hồng Chương, ông tạo thành bộ ba nhân vật người Hán có ảnh hưởng lớn nhất đối với chính trị Trung Quốc cuối thời Thanh.

Không chỉ là tướng lĩnh quân sự, Tăng Quốc Phiên còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy cải cách. Ông ủng hộ việc học tập kỹ thuật phương Tây, khởi xướng nhiều hoạt động trong phong trào Dương vụ, xây dựng các công xưởng sản xuất vũ khí và khuyến khích gửi du học sinh ra nước ngoài. Những chính sách này sau đó góp phần tạo nên giai đoạn phục hưng tạm thời của triều đình, thường được gọi là “Đồng Trị trung hưng”.

Nhìn từ góc độ lịch sử dài hạn, việc tiêu diệt Thái Bình Thiên Quốc đã giúp triều đình nhà Thanh thoát khỏi nguy cơ sụp đổ sớm. Nếu phong trào này giành chiến thắng vào những năm 1860, lịch sử Trung Quốc có thể đã bước sang một quỹ đạo hoàn toàn khác. Nhưng nhờ chiến thắng của Tương quân, triều đình nhà Thanh tiếp tục tồn tại thêm gần sáu thập niên, từ năm 1864 cho đến khi bị lật đổ trong Cách mạng Tân Hợi.

Chính vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chiến thắng của Tăng Quốc Phiên đã kéo dài sự tồn tại của nhà Thanh thêm khoảng 58 năm. Dù đánh giá về ông vẫn còn nhiều tranh cãi, không thể phủ nhận rằng Tăng Quốc Phiên là nhân vật có ảnh hưởng to lớn đối với lịch sử Trung Quốc thế kỷ XIX. Với chiến thắng trước Thái Bình Thiên Quốc, ông không chỉ thay đổi cục diện của một cuộc nội chiến khốc liệt, mà còn làm chậm lại sự sụp đổ của triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Trung Hoa.

Vietbf @ Sưu tầm