Vụ Iran phóng tên lửa vào Diego Garcia cho thấy khả năng tấn công tầm xa 4.000 km, đồng thời đặt các căn cứ quân sự của Anh tại Trung Đông vào tình trạng báo động.

Việc Iran phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào căn cứ Diego Garcia đã làm dấy lên những lo ngại mới về an ninh đối với mạng lưới quân sự của Anh. Động thái này diễn ra sau khi London cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ của mình để hỗ trợ các chiến dịch quân sự, khiến Tehran cảnh báo rằng các cơ sở này có thể trở thành mục tiêu đáp trả hợp pháp.

Chi tiết vụ tấn công tên lửa vào Diego Garcia
Theo các nguồn tin quốc tế, Iran đã phóng hai tên lửa đạn đạo tầm trung (MRBM) hướng tới đảo Diego Garcia tại Ấn Độ Dương. Đây là cơ sở chiến lược quan trọng do Mỹ và Anh cùng vận hành, đóng vai trò là trung tâm hậu cần cho các hoạt động hải quân và không quân tầm xa.

Trong số hai tên lửa được phóng đi, một quả bị lỗi kỹ thuật trên không, quả còn lại đã bị hệ thống phòng thủ tên lửa SM-3 đánh chặn thành công. Dù không gây thiệt hại về người và tài sản, vụ việc chứng minh Iran có khả năng đe dọa các mục tiêu ở khoảng cách lên tới 4.000 km. Điều này khiến giới chuyên gia quân sự bắt đầu xem xét lại mức độ an toàn của các căn cứ Anh hỗ trợ cho Mỹ.

Vai trò chiến lược của các căn cứ không quân Anh
Một trong những cơ sở quan trọng nhất tại châu Âu là căn cứ không quân RAF Fairford tại Gloucestershire. Sau khi được Anh cấp phép, đây trở thành điểm xuất phát của các phi đội máy bay ném bom chiến lược như B-1B Lancer và B-52H Stratofortress. Việc triển khai từ đây giúp rút ngắn thời gian bay tới Trung Đông, tăng hiệu suất tác chiến đáng kể.

Tại khu vực Trung Đông, các quan chức Anh nhấn mạnh việc cho phép sử dụng căn cứ chỉ nhằm mục đích hỗ trợ tự vệ tập thể. Mục tiêu chính là đảm bảo ổn định khu vực và bảo vệ tuyến vận tải năng lượng huyết mạch qua eo biển Hormuz.

Sự hiện diện quân sự của Anh tại Trung Đông
Anh duy trì một mạng lưới căn cứ dày đặc tại các vị trí chiến lược để phục vụ hậu cần và an ninh hàng hải. Tại Bahrain, căn cứ HMS Jufair hỗ trợ các tàu chiến Hải quân Hoàng gia và nhiệm vụ rà phá thủy lôi với khoảng 500 nhân sự. Tại Oman, Anh thiết lập Cơ sở Hỗ trợ Hậu cần Liên hợp tại cảng Duqm, nơi có thể tiếp nhận các tàu sân bay và tàu chiến cỡ lớn.

Đáng chú ý, căn cứ không quân Al Minhad tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã được nâng cấp thành một trung tâm quân sự thường trực của Anh từ năm 2024. Đây là mắt xích quan trọng trong việc duy trì khả năng phản ứng nhanh của Không quân Hoàng gia (RAF) tại khu vực.

Các mục tiêu tiềm năng trong kịch bản leo thang
Ngoài các căn cứ tại vùng Vịnh, RAF Akrotiri tại đảo Síp được coi là một trung tâm hoạt động trọng yếu. Đây là nơi triển khai các dòng tiêm kích hiện đại nhất như F-35 và Typhoon. Cùng với căn cứ Dhekelia, Akrotiri đóng vai trò là bàn đạp cho các chiến dịch không quân của phương Tây tại Trung Đông.

Dù cho đến nay chưa có căn cứ nào của Anh bị tấn công trực tiếp bằng tên lửa hay UAV, nhưng vụ việc tại Diego Garcia là một tín hiệu cảnh báo rõ rệt. Nếu xung đột tiếp tục gia tăng, các cơ sở hỗ trợ chiến dịch quân sự này có thể sẽ nằm trong danh sách mục tiêu ưu tiên của Tehran, làm dấy lên lo ngại về một vòng xoáy căng thẳng mới lan rộng khắp Ấn Độ Dương và Địa Trung Hải.

Một quan chức cấp cao Iran tuyên bố Tehran đã huấn luyện lực lượng trong hơn 2 thập niên để đối phó với Mỹ.
Ông Ali Akbar Ahmadian - phát ngôn viên của Lãnh tụ Tối cao trong Hội đồng Quốc phòng Iran - khẳng định Iran đã huấn luyện về chiến tranh bất đối xứng suốt 2 thập niên để ứng phó với quân đội Mỹ. "Chúng tôi chỉ có một thông điệp dành cho binh lính Mỹ: Tiến lại gần hơn đi" - ông viết trên mạng xã hội.

Thông tin này được đưa ra trong bối cảnh Wall Street Journal đưa tin Lầu Năm Góc dự kiến công bố việc triển khai một lữ đoàn chiến đấu gồm 3.000 quân đến Trung Đông. Sư đoàn dù 82 của quân đội Mỹ là lực lượng phản ứng nhanh có khả năng triển khai trong vòng 18 giờ. Hiện chưa rõ khi nào điều động hoặc nhiệm vụ của họ là gì.Trong khi đó, Bộ Chỉ huy thống nhất thuộc Lực lượng vũ trang Iran từ chối đàm phán trước thông tin Washington đã gửi một bản kế hoạch 15 điểm cho Tehran.

"Ông (Donald Trump) đã đấu tranh nội tâm đến mức tự đàm phán với chính mình rồi hay sao? Những người như chúng tôi không bao giờ có thể hòa hợp với những người như các vị. Như chúng tôi vẫn luôn nói, không ai trong tình thế của chúng tôi mà lại đi thỏa thuận với các vị. Không phải bây giờ và cũng không bao giờ" - phát ngôn viên Ebrahim Zolfaqari nói.Trước đây, giới lãnh đạo Iran từng tuyên bố không thể nói chuyện với Mỹ vì Washington đã hai lần tấn công nước này giữa lúc đàm phán cấp cao trong hai năm qua.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói Tehran "có trải nghiệm rất tồi tệ với nền ngoại giao của Mỹ". Ông nói thêm hiện Tehran không đối thoại hay thảo luận gì với Washington vì lực lượng vũ trang Iran đang tập trung bảo vệ đất nước.


Ông Baghaei nói nhiều quốc gia đã liên hệ với Iran, đề nghị làm trung gian hòa giải với Mỹ. "Chúng tôi đã phản hồi. Thông điệp của chúng tôi rất rõ ràng. Chúng tôi tiếp tục tự vệ" - ông khẳng định.

Ông Baghaei nói thêm việc Mỹ tuyên bố muốn đàm phán là không đáng tin cậy.

"Hãy nhìn vào sự thật. Iran liên tục bị Mỹ và Israel ném bom và tấn công bằng tên lửa. Vì vậy, tuyên bố về ngoại giao và hòa giải của họ không đáng tin cậy. Họ bắt đầu cuộc chiến này và họ đang tiếp tục tập kích Iran" - ông nói.

Ngày 25/3, người đứng đầu Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cho biết, cơ quan này “sẵn sàng hành động” để triển khai thêm các đợt xả dầu từ kho dự trữ “nếu và khi cần thiết”.Giám đốc điều hành Fatih Birol đưa ra phát biểu trên tại Tokyo, sau khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đề nghị IEA “chuẩn bị triển khai thêm một đợt xả dầu trong trường hợp tình hình chiến sự tại Trung Đông kéo dài”.

Trước đó trong tháng này, IEA thông báo các nước thành viên sẽ giải phóng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ nhằm giảm thiểu tác động của xung đột Trung Đông. Đây cũng là đợt xả kho lớn nhất từ trước đến nay.

Tuy nhiên, ông Birol nhấn mạnh lượng dự trữ vẫn còn dồi dào. Ông cho biết: “Khoảng 80% lượng dự trữ của chúng tôi vẫn còn. 400 triệu thùng chỉ tương đương 20% tổng dự trữ”, đồng thời bày tỏ hy vọng sẽ không cần đến các biện pháp bổ sung.

Ông cũng cảnh báo thế giới đang đối mặt với mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh năng lượng, song IEA sẵn sàng thực hiện vai trò cốt lõi là “người bảo vệ an ninh năng lượng toàn cầu”.

Nhật Bản hiện phụ thuộc khoảng 95% nguồn dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Tuần trước, nước này đã bắt đầu giải phóng lượng dầu dự trữ của khu vực tư nhân tương đương 15 ngày tiêu thụ và dự kiến từ ngày 26/3 sẽ bắt đầu sử dụng đến kho dự trữ của chính phủ.Tokyo cũng có kế hoạch xả thêm dầu từ các kho dự trữ chung do các quốc gia sản xuất nắm giữ tại Nhật Bản vào cuối tháng. Theo Hiệp hội Dầu khí Nhật Bản, các kho dự trữ chung này thuộc sở hữu của Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Kuwait.

Trong điều kiện bình thường, lượng dầu này được sử dụng cho mục đích thương mại, nhưng trong tình huống khẩn cấp, các công ty dầu khí Nhật Bản có quyền ưu tiên mua.

Liên quan tình hình xung đột thực địa, ông Birol cho biết ít nhất 40 cơ sở năng lượng quan trọng tại 9 quốc gia Trung Đông đã bị “hư hại nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng”, làm dấy lên nguy cơ giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài, ngay cả khi xung đột sớm kết thúc.

Các thiệt hại tại mỏ dầu, nhà máy lọc dầu và đường ống sẽ cần thời gian dài để khắc phục, trong bối cảnh hạ tầng năng lượng có tính phức tạp cao và việc triển khai sửa chữa phụ thuộc vào điều kiện an ninh.

Ngoài dầu khí, gián đoạn còn lan sang nhiều lĩnh vực quan trọng khác như hóa dầu, phân bón, lưu huỳnh và heli, có thể gây hệ lụy nghiêm trọng đối với kinh tế toàn cầu.

Giá dầu đã hạ nhiệt xuống dưới 100 USD/thùng trong phiên đầu tuần sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh tạm hoãn kế hoạch tấn công các nhà máy điện của Iran trong 5 ngày, sau các cuộc trao đổi được mô tả là “mang tính xây dựng” với Tehran.Đến khoảng 16 giờ ngày 25/3 theo giờ Việt Nam, giá dầu Brent dao động quanh mức 98,36 USD/thùng, có thời điểm chạm mức thấp 97,57 USD/thùng, trong khi dầu WTI ở mức 87,40 USD/ thùng, sau khi có lúc xuống 86,72 USD/thùng.

Theo giới phân tích, kỳ vọng về ngừng bắn đã tăng lên, kéo theo hoạt động chốt lời trên thị trường, song triển vọng vẫn chưa rõ ràng do chưa chắc các cuộc đàm phán sẽ thành công.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang đạt tiến triển trong đàm phán chấm dứt xung đột với Iran. Một nguồn tin xác nhận Mỹ đã gửi đề xuất dàn xếp gồm 15 điểm, trong đó có việc dỡ bỏ chương trình hạt nhân của Iran, chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm và mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vẫn hoài nghi về tiến triển của đàm phán, cho rằng thị trường sẽ tiếp tục biến động.

Xung đột đã khiến hoạt động vận chuyển dầu và khí tự nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí toàn cầu - gần như đình trệ, gây ra một trong những gián đoạn nguồn cung lớn nhất từ trước tới nay.

Dù Iran cho biết các tàu “không thù địch” có thể đi qua eo biển nếu phối hợp với cơ quan chức năng nước này, các cuộc không kích giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn tiếp diễn, trong khi Washington được cho là đang chuẩn bị điều thêm binh sĩ tới khu vực.

Để bù đắp gián đoạn tại Hormuz, xuất khẩu dầu từ cảng Yanbu trên Biển Đỏ của Saudi Arabia đã tăng lên gần 4 triệu thùng/ngày trong tuần qua. Tại Mỹ, tồn kho dầu thô, xăng và các sản phẩm chưng cất đều tăng trong tuần trước theo số liệu của Viện Dầu mỏ Mỹ (API).

Báo cáo mới công bố cho thấy Pakistan là quốc gia có mức ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất thế giới năm 2025, trong khi phần lớn các thành phố ô nhiễm nhất tập trung tại Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc.Theo báo cáo thường niên công bố ngày 25/3 của Công ty giám sát chất lượng không khí IQAir (Thụy Sỹ), Pakistan được xếp hạng là quốc gia ô nhiễm không khí nghiêm trọng nhất thế giới trong năm 2025. Nồng độ bụi mịn PM2.5 tại nước này cao gấp 13 lần mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).Báo cáo cho biết, trong năm 2025, chỉ có 13 quốc gia và vùng lãnh thổ duy trì mức PM2.5 trung bình dưới ngưỡng 5 microgam/m³ theo tiêu chuẩn của WHO, tăng so với 7 quốc gia năm 2024.

Trong khi đó, 130/143 quốc gia và vùng lãnh thổ được theo dõi, bao gồm cả Mỹ, đều không đạt được tiêu chuẩn này.

Bangladesh và Tajikistan lần lượt đứng thứ hai và thứ ba trong danh sách các quốc gia ô nhiễm nhất. Chad, quốc gia đứng đầu bảng xếp hạng năm 2024, đã tụt xuống vị trí thứ tư trong năm 2025.

Báo cáo cũng cho biết, thành phố Loni của Ấn Độ là đô thị ô nhiễm nhất thế giới năm 2025, với nồng độ PM2.5 trung bình đạt 112,5 microgam/m³. Đứng thứ hai là Hotan, thuộc khu vực Tân Cương (Trung Quốc), với 109,6 microgam/m³.

Đáng chú ý, toàn bộ 25 thành phố ô nhiễm nhất thế giới đều nằm tại Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc.Chỉ 14% số thành phố trên toàn cầu đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng không khí của WHO, giảm so với mức 17% của năm trước. Nguyên nhân một phần do các vụ cháy rừng tại Canada làm gia tăng nồng độ PM2.5, ảnh hưởng lan rộng tới Mỹ và thậm chí cả châu Âu.

Các quốc gia đạt tiêu chuẩn trong năm 2025 gồm Australia, Iceland, Estonia và Panama.

Một số quốc gia Đông Nam Á như Lào, Campuchia và Indonesia ghi nhận mức giảm đáng kể nồng độ PM2.5 so với năm trước, chủ yếu nhờ điều kiện thời tiết ẩm hơn và nhiều gió do hiện tượng La Nina.

Mông Cổ cũng ghi nhận mức giảm 31% nồng độ bụi mịn, xuống còn 17,8 microgam/m³.

Tổng thể, có 75 quốc gia ghi nhận mức PM2.5 giảm trong năm 2025 so với năm trước, trong khi 54 quốc gia có mức ô nhiễm tăng lên, theo IQAir.

Ngày 25/3, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nhấn mạnh, Bắc Kinh kiên quyết phản đối việc Mỹ lạm dụng biện pháp trừng phạt đơn phương, đồng thời thúc giục Washington chấm dứt gây sức ép với Cuba dưới mọi hình thức.Trả lời câu hỏi của phóng viên liên quan đến các biện pháp trừng phạt mà Mỹ áp đặt lên Cuba, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm cho rằng việc Mỹ thực hiện phong tỏa toàn diện và áp đặt các biện pháp trừng phạt bất hợp pháp đối với Cuba trong hơn 60 năm đã gây ra thảm họa sâu sắc cho người dân Cuba.

Ông nhấn mạnh Trung Quốc kiên quyết phản đối Mỹ lạm dụng các biện pháp trừng phạt đơn phương, đồng thời mạnh mẽ ủng hộ Cuba tiếp tục theo đuổi con đường phát triển phù hợp với điều kiện đất nước, bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia, phản đối sự can thiệp từ bên ngoài. Bắc Kinh cũng thúc giục phía Mỹ ngay lập tức dỡ bỏ lệnh phong tỏa và các biện pháp trừng phạt đối với Cuba, đồng thời chấm dứt gây sức ép với Cuba dưới bất kỳ lý do gì.

Cuba đã chịu lệnh cấm vận kinh tế, thương mại và tài chính của Mỹ từ năm 1962. Trong nhiều thập kỷ, cộng đồng quốc tế liên tục kêu gọi Washington chấm dứt chính sách này. Trung Quốc nhiều lần bày tỏ quan điểm ủng hộ Cuba và phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương đối với quốc gia này.

Khủng hoảng Trung Đông đang gây áp lực lớn lên an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ việc Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp đến việc Ấn Độ lập nhóm đặc trách ứng phó tác động của khủng hoảng, các quốc gia đang ráo riết tìm giải pháp tự bảo vệ mình.
Ngày 25/3, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia thông qua một sắc lệnh hành pháp, cho phép chính phủ phản ứng nhanh hơn với các rủi ro về nguồn cung do tác động của cuộc xung đột ở Trung Đông.Trong Sắc lệnh số 110, Tổng thống Marcos cho biết Bộ Năng lượng (DOE) đã xác định rằng cuộc khủng hoảng nhiên liệu hiện nay đang đang đe dọa nguồn cung điện của Philippines. Tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia được tuyên bố khi xung đột Trung Đông đang diễn ra và nguy cơ đối với sự ổn định nguồn cung năng lượng trong nước.

Theo sắc lệnh, Bộ Năng lượng Philippines được ủy quyền tối ưu hóa sử dụng nhiên liệu, ngăn chặn đầu cơ và tích trữ, đồng thời đẩy nhanh quá trình mua nhiên liệu và thanh toán trước cho các hợp đồng. Các biện pháp cũng tập trung vào bảo đảm vận chuyển và nguồn cung nhiên liệu, cùng các mặt hàng thiết yếu khác dự kiến sẽ bị ảnh hưởng bởi giá cả tăng cao.

Tổng thống cho biết chính phủ sẽ thiết lập một ủy ban nhằm giám sát chuỗi cung ứng thực phẩm, giá nhiên liệu, giao thông vận tải, và đưa ra các giải pháp dài hạn để giảm sự phụ thuộc của đất nước vào nhiên liệu.

Liên quan đến nguồn cung của nước này, lô dầu thô đầu tiên của Nga trong vòng 5 năm đã đến Philippines sau các cuộc đàm phán được cho là giữa chính phủ Philippines và các nhà trung gian tư nhân với các nhà cung cấp Nga. Nhiều báo cáo trích dẫn dữ liệu vận chuyển từ các công ty phân tích (LSEG, Kpler và OilX) cho thấy, một tàu chở 100.000 tấn dầu thô hỗn hợp ESPO từ cảng Kozmino (Nga) đang hướng đến nhà máy lọc dầu Petron ở Bataan. Theo cơ quan theo dõi vận tải biển Marine Traffic, tàu Sara Sky mang cờ Sierra Leone đã cập cảng Limay, Bataan, vào lúc 14h ngày 24/3.

Philippines phụ thuộc rất nhiều vào dầu mỏ Trung Đông, đối mặt với rủi ro về nguồn cung và giá cả tăng vọt liên quan đến căng thẳng gần đây. Bộ trưởng Năng lượng Sharon Garin trước đó cho biết Manila đang xem xét tất cả các lựa chọn, bao gồm cả nhập khẩu dầu của Nga. Philippines cũng đang đàm phán với các nhà cung cấp ở Thái Lan, Nhật Bản và Singapore.

Trong khi đó, phát biểu trước Quốc hội ngày 24/3, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cho biết nước này đã thành lập 7 nhóm công tác đặc biệt nhằm đánh giá và giảm thiểu tác động từ xung đột tại Trung Đông đối với nền kinh tế trong nước.
7 nhóm đặc trách này bao gồm các quan chức cấp cao từ Văn phòng Thủ tướng, Ban Thư ký Nội các cùng nhiều bộ, ngành liên quan, được giao nhiệm vụ rà soát toàn diện các lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, chuỗi cung ứng, hàng hóa thiết yếu và ổn định kinh tế vĩ mô.

Mỗi nhóm hoạt động theo mô hình “đội phản ứng nhanh” tương tự giai đoạn dịch COVID-19, phụ trách một lĩnh vực cụ thể, từ xây dựng chiến lược về nhiên liệu, phân bón, khí đốt đến quản lý chuỗi cung ứng và kiểm soát lạm phát.

Đáng chú ý, một nhóm riêng được giao theo dõi sát tình hình năng lượng, bao gồm dầu thô và các nguồn khí hóa lỏng, trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông đang đối mặt nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng. Các nhóm khác tập trung bảo đảm nguồn cung phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp, kiểm soát giá cả và nguồn cung hàng hóa thiết yếu, đồng thời duy trì hoạt động thông suốt của hệ thống vận tải và chuỗi cung ứng.

Nhiệm vụ chung của các nhóm là đánh giá rủi ro đối với nguồn cung, giá cả và hoạt động thương mại; đồng thời đề xuất các giải pháp ứng phó trong ngắn, trung và dài hạn. Chính phủ cũng yêu cầu đẩy mạnh tìm kiếm nguồn cung thay thế, tăng cường dự trữ chiến lược và bảo đảm ổn định thị trường trong nước.

Trước đó, Thủ tướng Narendra Modi đã cảnh báo xung đột tại Tây Á có thể tác động nghiêm trọng tới kinh tế toàn cầu và Ấn Độ, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt là eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng huyết mạch của thế giới.

Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng, động thái này cho thấy cách tiếp cận chủ động và toàn diện của Ấn Độ nhằm nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng và duy trì ổn định xã hội trước những biến động khó lường từ bên ngoài.

Trong một diễn biến khác, tàu container SELEN đang trên đường đến Pakistan đã bị Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chặn lại khi đang cố gắng vượt qua eo biển Hormuz mà không có giấy phép.Theo thông báo của Tư lệnh Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Alireza Tangsiri, tàu container SELEN đang di chuyển từ cảng Sharjah thuộc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), hướng đến Karachi, đã buộc phải quay đầu tại lối vào tuyến đường thủy Hormuz do không có giấy phép quá cảnh. Ông Tangsiri nhấn mạnh, bất kỳ tàu thuyền nào muốn đi qua eo biển Hormuz đều đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ với cơ quan hàng hải của Iran. Đây là sự khẳng định chủ quyền hàng hải của Iran và là lời nhắc nhở về sự kiểm soát ngày càng chặt chẽ của Iran đối với Hormuz.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trước đó tuyên bố tình trạng mất an ninh tại eo biển Hormuz là hệ quả của các cuộc tấn công do Mỹ và Israel tiến hành tại nước này, đồng thời khẳng định các biện pháp của Tehran nhằm bảo vệ chủ quyền và phù hợp với luật pháp quốc tế.

Hàng trăm tàu dầu mắc kẹt tại eo biển Hormuz khi Iran siết chặt kiểm soát trong khi Mỹ tuyên bố sẽ mở lại tuyến hàng hải chiến lược này. Tuy nhiên, các yếu tố địa lý, quân sự và rủi ro an ninh khiến nhiệm vụ này trở nên đặc biệt khó khăn.
Hàng trăm tàu chở dầu hiện đang phải neo đậu ở hai đầu eo biển Hormuz, khi Iran trên thực tế đã phong tỏa tuyến hàng hải này để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Trong bối cảnh giá dầu tăng vọt đang gây rung chuyển nền kinh tế toàn cầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ mở lại tuyến vận tải này “bằng mọi cách”. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, nếu không đạt được thỏa thuận với Iran hoặc triển khai một chiến dịch quân sự kéo dài và đầy rủi ro, việc khôi phục hoàn toàn hoạt động qua eo biển là rất khó khăn.

Địa lý quyết định chiến lược
Eo biển Hormuz có đặc điểm hẹp và nông, buộc các tàu phải di chuyển gần bờ biển Iran - nơi địa hình núi non tạo điều kiện thuận lợi cho chiến thuật tác chiến phi đối xứng. Iran có thể sử dụng các loại vũ khí nhỏ, phân tán rộng rãi và khó bị đối phương phát hiện hoặc phá hủy hoàn toàn.

Giáo sư Caitlin Talmadge thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (Mỹ) cho rằng Iran đã nghiên cứu rất kỹ cách tận dụng địa hình để tạo lợi thế quân sự. Các loại vũ khí của họ có thể được giấu trong vách đá, hang động hoặc đường hầm, rồi triển khai ở cự ly gần dọc bờ biển.

Bà Jennifer Parker, cựu sĩ quan hải quân và hiện đang công tác tại Học viện An ninh Quốc phòng thuộc Đại học Quốc gia Australia nhận định chính khoảng cách gần giữa Iran và tuyến hàng hải là yếu tố khiến việc đảm bảo an toàn trở nên đặc biệt khó khăn. Khi một con tàu bị tấn công trên tuyến đường thủy, thời gian phản ứng là rất ngắn, đôi khi chỉ tính bằng phút.

Hỏa lực ẩn giấu và thách thức quân sự
Tổng thống Trump đã đưa ra nhiều tín hiệu khác nhau về cách mở lại eo biển. Ngày 23/3, ông còn ám chỉ khả năng phối hợp kiểm soát tuyến vận tải chiến lược này cùng với ban lãnh đạo của Iran. Tuy nhiên, phần lớn các phương án mà Mỹ đang cân nhắc đều liên quan đến biện pháp quân sự.

Bước đầu tiên nếu sử dụng vũ lực sẽ là làm suy giảm khả năng tấn công tàu thuyền của Iran. Theo công ty dữ liệu hàng hải Kpler, kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2 đã có tới 17 tàu bị tấn công.

Dù Mỹ và Israel đã tiến hành hàng nghìn cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran, mối đe dọa vẫn chưa được loại bỏ hoàn toàn. Theo ông Mark F. Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế CSIS có trụ sở ở Washington, Iran có nhiều vị trí triển khai bệ phóng tên lửa, và do các hệ thống này có thể di chuyển, việc phát hiện và phá hủy là rất khó.

Một phương án khác được ông Trump đề xuất là hộ tống quân sự cho các tàu chở dầu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, đây sẽ là một chiến dịch quy mô lớn, bao gồm tàu chiến hộ tống, lực lượng rà phá thủy lôi và máy bay giám sát trên không để đối phó tên lửa và máy bay không người lái.

“Kế hoạch này sẽ bao gồm các tàu hộ tống tàu chở dầu, các tàu quét thủy lôi và máy bay giám sát trên không để đối phó với máy bay không người lái và tên lửa phóng từ trên bờ”, ông Cacian nói.

Tuy vậy, việc đưa tàu chiến vào khu vực hẹp như eo biển Hormuz cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo ông Eugene Gholz, Phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Notre Dame (Mỹ), các tàu khu trục không được thiết kế cho những cuộc giao tranh cự ly gần trong không gian chật hẹp như vậy.

“Hệ thống phòng thủ của tàu khu trục được thiết kế cho những tình huống khác hẳn với cho những trận cận chiến khốc liệt ở eo biển Hormuz”, Phó giáo sư Gholz cho biết.

Đặc biệt, thủy lôi được đánh giá là mối đe dọa lớn nhất.

“Không lực lượng hải quân nào muốn đưa tàu chiến của mình vào một tuyến đường thủy có khả năng hoặc thực sự bị rải thủy lôi”, ông Jonathan Schroden, chuyên gia về chiến tranh bất đối xứng tại Viện nghiên cứu quốc phòng CNA (Mỹ), cho hay.

Hoạt động rà phá thủy lôi có thể kéo dài nhiều tuần và đặt binh sĩ vào tình thế nguy hiểm. Ngay cả chính các đội rà phá thủy lôi cũng cần được bảo vệ.

Rủi ro từ phương án trên bộ
Lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ đang được điều động tới khu vực, và có thể được sử dụng để tiến hành các chiến dịch trên bộ như đột kích hoặc thiết lập hệ thống phòng không bảo vệ đoàn tàu.

Tuy nhiên, do quy mô lực lượng mặt đất của Iran, các chuyên gia cho rằng Mỹ có thể chỉ giới hạn hoạt động tại các đảo trong eo biển, thay vì tiến sâu vào lãnh thổ Iran. Ngay cả trong trường hợp đó, nguy cơ thương vong hoặc binh sĩ bị bắt giữ cũng có thể khiến Washington phải cân nhắc.

“Nếu lực lượng mặt đất bị tiêu diệt hoặc bị bắt giữ, cục diện sẽ thay đổi hoàn toàn”, bà Parker, cựu sĩ quan hải quân, nhận định.

Giới hạn của thành công
Ngay cả khi triển khai một chiến dịch quân sự quy mô lớn, chỉ cần một vụ tấn công cũng có thể làm suy giảm niềm tin vào an toàn hàng hải.

Hiện nay, phần lớn các công ty vận tải dầu đều không muốn mạo hiểm cho tàu đi qua eo biển. Theo S&P Global Market Intelligence, có gần 500 tàu chở dầu đang ở Vịnh Ba Tư nhưng phần lớn không di chuyển.

Để khôi phục hoạt động, các chủ tàu và công ty bảo hiểm cần được đảm bảo rằng mức độ rủi ro đủ thấp. Tuy nhiên, ngay cả với các đoàn tàu được hộ tống, lực lượng quân sự cũng chỉ có thể bảo vệ một số lượng hạn chế tàu tại một thời điểm. Trước khi xung đột nổ ra, mỗi ngày có khoảng 80 tàu dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz.

“Điều quan trọng là phải trấn an các công ty vận tải biển và thị trường bảo hiểm rằng rủi ro khi đi qua eo biển này là không đáng kể”, ông Kevin Rowlands, chuyên gia tại viện RUSI có trụ sở ở London (Anh), nhấn mạnh.

Ngoài ra, việc duy trì các đoàn hộ tống quy mô lớn có thể làm tiêu hao nguồn lực quân sự của Mỹ, đồng thời phân tán lực lượng khỏi các chiến dịch khác trong khu vực.

Thêm vào đó, do Iran đã tấn công tàu thuyền cả ở Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, các tàu vẫn cần được bảo vệ ngay cả sau khi đi qua eo Hormuz, kéo dài thêm gánh nặng cho lực lượng quân sự.

“Chừng nào mối đe dọa từ Iran vẫn còn tồn tại, hoạt động vận tải qua eo biển sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng. Để tình hình thực sự trở lại bình thường, cần có một giải pháp ngoại giao và chính trị”, Giáo sư Talmadge nhận định.

Các quốc gia châu Á đang cân nhắc các chính sách làm việc tại nhà và các biện pháp kích thích kinh tế được thực thi trong đại dịch Covid-19. Đây được xem là một nỗ lực ứng phó với tình trạng thiếu nhiên liệu toàn cầu do ảnh hưởng từ cuộc chiến ở Iran.

Làm việc tại nhà được tính tới

Châu Á đang ở tuyến đầu của cuộc khủng hoảng nhiên liệu, mua hơn 80% lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz, nơi gần như bị Iran phong tỏa hoàn toàn kể từ khi chiến tranh nổ ra vào ngày 28/2.

Hiện chưa có quốc gia nào trong khu vực thực thi các biện pháp làm việc tại nhà, nhưng một số quốc gia cho biết họ đang xem xét các biện pháp này.

"Tôi nghĩ đó là một ý tưởng hay", Bộ trưởng Năng lượng Hàn Quốc Kim Sung-whan cho biết hôm 25/3 khi được hỏi về khuyến nghị của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) về việc người dân nên làm việc tại nhà.

IEA (cơ quan đã nhất trí giải phóng kỷ lục khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược để đối phó với cuộc khủng hoảng) đã đưa ra các đề xuất để giảm bớt áp lực giá dầu như làm việc tại nhà và tránh đi lại bằng đường hàng không. Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol đã nhắc lại những lời kêu gọi đó tại một hội nghị ở Sydney vào tuần này.

"Đã có những thử nghiệm thực tế, chẳng hạn như sau cuộc xung đột Ukraine, các nước châu Âu đã áp dụng những biện pháp này, và điều đó đã được các chính phủ châu Âu công bố. Điều đó đã giúp họ vượt qua những thời điểm khó khăn khi không có năng lượng từ Nga", ông Birol nói.

Ngày 24/3, Hàn Quốc đã phát động một chiến dịch công cộng kêu gọi người dân giảm thời gian tắm, sạc điện thoại vào ban ngày và hút bụi vào cuối tuần. "Chúng tôi sẽ tham khảo ý kiến ​​​​với các bộ liên quan và tích cực xem xét các biện pháp làm việc tại nhà", Bộ trưởng Năng lượng Kim Sung-whan cho biết.

Philippines, quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào dầu mỏ Trung Đông cho nhu cầu năng lượng, đã rút ngắn tuần làm việc tại một số văn phòng của chính phủ vào đầu tháng này. Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia và cho rằng, cuộc xung đột gây ra "mối nguy hiểm cận kề" đối với nguồn cung năng lượng của đất nước.

Pakistan đã đóng cửa trường học trong hai tuần và cho biết nhân viên văn phòng sẽ làm việc tại nhà nhiều hơn. Quốc đảo Sri Lanka đã tuyên bố ngày thứ Tư hàng tuần là ngày nghỉ lễ để giúp tiết kiệm nguồn cung nhiên liệu.

Singapore đã kêu gọi người dân và doanh nghiệp chuyển sang sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng, sử dụng xe điện và điều chỉnh nhiệt độ điều hòa cao hơn.

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul đã ra lệnh cho các quan chức tạm dừng các chuyến công tác nước ngoài, đặt nhiệt độ điều hòa trên 25 độ C, tránh mặc vest và cà vạt, sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy và làm việc tại nhà.

Giảm thiểu chi phí sinh hoạt

Một số quốc gia đã chuyển sang các biện pháp kích thích kinh tế khi giá nhiên liệu tăng cao ảnh hưởng đến ngân sách hộ gia đình.

Chính phủ Nhật Bản hôm 24/3 cho biết, họ có kế hoạch sử dụng 800 tỷ yên (5 tỷ USD) từ quỹ dự trữ để tài trợ cho các khoản trợ cấp nhằm giữ giá xăng ở mức trung bình khoảng 170 yên/lít. Biện pháp này sẽ tiêu tốn tới 300 tỷ yên mỗi tháng.

Cùng ngày, New Zealand tuyên bố sẽ hỗ trợ tài chính tạm thời 50 đô la New Zealand (29,30 USD) mỗi tuần từ tháng Tư cho các gia đình có thu nhập thấp. "Chúng tôi biết những gia đình này sẽ bị ảnh hưởng đặc biệt nặng nề bởi cú sốc giá nhiên liệu toàn cầu. Chúng tôi đang mang đến cho họ sự cứu trợ kịp thời", Bộ trưởng Tài chính New Zealand Nicola Willis cho biết.

Tại nước láng giềng Australia, hàng trăm trạm xăng đang cạn kiệt do mua sắm hoảng loạn và tình trạng thiếu hụt, điều này đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến các khu vực vùng sâu vùng xa của lục địa rộng lớn này.

Chính phủ trung tả đã đưa ra dự luật tại quốc hội để tăng gấp đôi hình phạt đối với hành vi tăng giá nhiên liệu quá mức.

Một số quốc gia châu Á cũng đã giải phóng xăng và dầu diesel từ kho dự trữ trong nước và tạm thời nới lỏng các tiêu chuẩn chất lượng xăng và dầu diesel để tăng nguồn cung.

Tiến thoái lưỡng nan về chính sách tài chính

Tuy nhiên, sự tương phản rõ rệt với đại dịch là các ngân hàng trung ương không vội vàng cắt giảm lãi suất. Trên thực tế, họ đang xem xét việc tăng lãi suất.

Trong thời kỳ đại dịch, nhu cầu sụt giảm mạnh khi nhiều nền kinh tế về cơ bản bị đóng cửa vì lý do sức khỏe, vì vậy các nhà hoạch định chính sách đã phản ứng bằng các biện pháp kích thích kinh tế quy mô lớn.

Hiện tại, Ngân hàng Dự trữ Australia (RBA) đã tăng lãi suất hai lần trong năm nay. Họ viện dẫn rủi ro năng lượng là một rủi ro trọng yếu đối với lạm phát và là lý do để tăng lãi suất lên mức cao nhất trong 10 tháng.

Các nhà đầu tư dự đoán, Nhật Bản, Anh và châu Âu đều sẽ tăng lãi suất trong những tháng tới và áp lực lên các nền kinh tế châu Á có thể còn gay gắt hơn khi tiền tệ của họ giảm giá so với đồng USD.

"Các ngân hàng trung ương phải đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan kinh điển trong chính sách khi giá dầu tăng vọt - lạm phát tăng nhưng tăng trưởng có thể suy yếu. Phản ứng đúng đắn phụ thuộc rất nhiều vào lý do tại sao giá dầu tăng, cú sốc này kéo dài bao lâu và liệu kỳ vọng lạm phát có bị ảnh hưởng hay không", bà Jennifer McKeown, nhà kinh tế trưởng toàn cầu tại Capital Economics, cho biết trong một ghi chú.

Đặc phái viên về Dải Gaza trong sáng kiến “Hội đồng Hòa bình” của Tổng thống Trump đã kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc gây sức ép với Hamas nhằm đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững.Ngày 24/3, đặc phái viên về Dải Gaza trong sáng kiến “Hội đồng Hòa bình” của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc gây sức ép để Phong trào Hồi giáo Hamas nhanh chóng giải giáp, coi đây là điều kiện then chốt nhằm đạt được một thỏa thuận ngừng bắn bền vững sau hơn 2 năm xung đột.

Phát biểu tại cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, đặc phái viên Nickolay Mladenov nhấn mạnh các quốc gia thành viên cần “sử dụng mọi biện pháp” để thúc đẩy lực lượng Hamas và các phe phái Palestine chấp nhận khuôn khổ hòa bình mà không trì hoãn.

Ông cảnh báo mỗi giờ, mỗi ngày chậm trễ đều khiến tổn thất nhân đạo gia tăng và làm suy yếu triển vọng đạt được một nền hòa bình lâu dài.Hồi tháng 10 năm ngoái, Mỹ cùng Qatar và Ai Cập đã thúc đẩy Israel và Hamas đạt được thỏa thuận ngừng bắn sau hơn 2 năm giao tranh khốc liệt tại Dải Gaza.

Kế hoạch này bước sang giai đoạn hai từ tháng 1 vừa qua, đặt trọng tâm vào việc giải giáp Hamas, đồng thời hướng tới rút dần lực lượng Israel và triển khai một lực lượng quốc tế nhằm ổn định tình hình.

Tuy nhiên, tiến trình này đang gặp nhiều trở ngại. Dù mức độ bạo lực đã giảm so với giai đoạn cao điểm, các cuộc không kích của Israel vẫn xảy ra rải rác, khiến hàng trăm người thiệt mạng kể từ khi có lệnh ngừng bắn.

Trong khi đó, Hamas từ chối giải giáp với lý do các điều kiện hiện tại mang tính áp đặt. Theo ông Mladenov, việc các nhóm vũ trang từ bỏ vũ khí sẽ là bước ngoặt quan trọng, giúp chấm dứt vòng xoáy bạo lực kéo dài nhiều thập kỷ tại Dải Gaza.

Đổi lại, kế hoạch của “Hội đồng Hòa bình” cũng đưa ra cam kết về một chương trình tái thiết và hỗ trợ đầu tư quy mô lớn cho Gaza nếu đạt được thỏa thuận lâu dài.

Xung đột tại Dải Gaza bùng phát sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023, khiến 1.221 người thiệt mạng theo số liệu của Israel. Kể từ đó, chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza đã khiến ít nhất 72.000 người thiệt mạng, theo số liệu của cơ quan y tế tại vùng lãnh thổ này./.

Chính quyền của Tổng thống Trump lại tiếp tục gia tăng sức ép đối với Đại học Harvard khi khởi động hai cuộc điều tra mới liên quan cáo buộc bài Do Thái và chính sách tuyển sinh.Theo thông báo của Bộ Giáo dục Mỹ vào ngày 24/3, hai cuộc điều tra sẽ tập trung vào hai vấn đề nêu trên. Bộ trưởng Giáo dục Linda McMahon thậm chí khẳng định cơ quan này sẽ điều tra kỹ các khiếu nại, theo New York Times.

Phản hồi phát ngôn của bộ, người phát ngôn Đại học Harvard Jason Newton cho biết nhà trường đang xem xét các hành động mới nhất từ phía chính phủ, đồng thời nhấn mạnh đây là những bước đi trả đũa vì Harvard không chấp nhận từ bỏ quyền tự chủ và các quyền hiến định.

Thông tin thêm về công tác tuyển sinh, lãnh đạo Harvard khẳng định trường đang tuân thủ phán quyết năm 2023 của Tòa án Tối cao Mỹ, cụ thể là xóa bỏ việc sử dụng yếu tố chủng tộc trong xét tuyển đại học.

Liên quan vấn đề bài Do Thái, Harvard thừa nhận từng có những thiếu sót trong cách xử lý. Tuy nhiên, trường cho biết đã chủ động triển khai các biện pháp cải thiện từ trước khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Gần đây, một số sinh viên và giảng viên Do Thái nhận định môi trường học tập đã tích cực hơn, đồng thời bày tỏ nghi ngờ về mục tiêu thực sự của chiến dịch chống bài Do Thái từ phía chính quyền.

Áp lực từ chính phủ liên bang đối với Harvard gia tăng rõ rệt trong năm nay, sau khi Tổng thống Trump bất ngờ thay đổi lập trường. Sau thông tin đăng tải trên New York Times ngày 2/2 về việc Nhà Trắng rút yêu cầu phạt 200 triệu USD, ông Trump đã đăng tải nhiều thông điệp trên mạng xã hội, đề cập khả năng mở điều tra hình sự và nâng mức phạt lên 1 tỷ USD.

Chỉ vài ngày sau, Bộ Quốc phòng quyết định cắt giảm một số hợp tác học thuật với Harvard. Đến ngày 13/2, Bộ Tư pháp khởi kiện trường vì không cung cấp dữ liệu tuyển sinh chi tiết theo yêu cầu trong khuôn khổ điều tra về khả năng phân biệt đối xử với thí sinh da trắng. Đáng chú ý, Bộ Giáo dục cũng cho biết cuộc điều tra mới sẽ tiếp tục xem xét nội dung này.

Trước đó, từ đầu năm 2025, chính quyền ông Trump đã bắt đầu điều tra các cáo buộc bài Do Thái tại Harvard, đồng thời đóng băng hàng tỷ USD tài trợ nghiên cứu. Trường đã khởi kiện và giành chiến thắng tại tòa án liên bang, dù phán quyết này hiện vẫn đang trong quá trình kháng cáo.

Về phần mình, Harvard khẳng định cam kết chống bài Do Thái, tuân thủ pháp luật và đảm bảo môi trường an toàn, hòa nhập cho sinh viên, giảng viên và nhân viên. Trường đồng thời cho biết vẫn thực hiện đúng quy định trong tuyển sinh và đã cung cấp thông tin cho các cơ quan liên bang theo nghĩa vụ pháp lý.