Trong một biến cố gây ra chấn động dư luận quốc tế, Tổng Thống Donald Trump tuyên bố quân đội Mỹ đã thực hiện "một cuộc tấn công với quy mô lớn" và đã bắt sống Tổng Thống Nicolás Maduro cùng vợ ông, bà Cilia Flores. Vợ chồng Maduro đã được đưa ra khỏi lãnh thổ Venezuela để đối mặt các tội danh hình sự tại Mỹ. Thông tin này được Trump viết trên Truth Social ngày 3 tháng Giêng, đánh dấu sự kết thúc đột ngột của một chế độ từng được coi là bất khả xâm phạm kéo dài hơn một thập niên qua.

(Minh họa)
Đây là bước leo thang dữ dội nhất trong chiến dịch gây ra áp lực kéo dài trong nhiều tháng qua của chính quyền Trump nhắm vào Caracas, với lý do Maduro đứng đầu một tổ chức buôn lậu ma túy quy mô lớn và đã gian lận bầu cử. Bộ Trưởng Tư Pháp Pam Bondi khẳng định Maduro và vợ sẽ bị truy tố tại Tòa Án Khu Vực Nam New York với các tội danh "âm mưu khủng bố và buôn lậu" cùng với nhiều các cáo buộc khác…

Người thừa kế của "El Comandante Chavez"

Từ một tài xế xe buýt vô danh ở Caracas đến kẻ bị Hoa Kỳ treo giải thưởng 50 triệu USD, hành trình chính trị của Nicolás Maduro là bức tranh cô đặc về sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy cánh tả, sự suy tàn của một quốc gia dầu mỏ và bi kịch của quyền lực không được kiểm soát.

Nicolás Maduro Moros sinh ngày 23/11/1962 ở thủ đô Caracas trong một gia đình nghèo. Không xuất thân từ giới tinh hoa quân sự hay tài phiệt, tuổi trẻ của Maduro gắn với những chuyến xe buýt công cộng và hoạt động công đoàn trong ngành giao thông. Con đường chính trị của ông chỉ thực sự mở ra khi Venezuela bước vào thời kỳ biến động vào đầu thập niên 1990, với cuộc đảo chính bất thành năm 1992 do viên sĩ quan nhảy dù Hugo Chávez dẫn đầu.

Sau đó Maduro đã trở thành một trong những người ủng hộ trung thành nhất của "El Comandante" (người chỉ huy) Hugo Chávez. Ông ta vận động cho việc trả lại tự do cho Chávez, tham gia xây dựng phong trào chính trị mới, và từng bước tiến thân trong bộ máy quyền lực sau khi Chávez đã đắc cử tổng thống hồi năm 1998. Năm 2000, Maduro đã đắc cử vào Quốc Hội. Đến năm 2005, Maduro làm chủ tịch Quốc Hội, rồi được Chávez bổ nhiệm làm Ngoại trưởng vào năm 2006. Sáu năm sau, ông trở thành Phó tổng thống.

Maduro được Chavez "chọn mặt gửi vàng" trong những ngày cuối đời vì bệnh ung thư. Khi Chávez đã qua đời năm 2013, Maduro thắng cử sít sao trong cuộc bầu cử đặc biệt, với cách biệt chưa đầy hai điểm phần trăm. Đó là chiến thắng mong manh nhưng đủ để cho ông tiếp quản di sản chính trị đồ sộ của người tiền nhiệm, và cả những mầm mống khủng hoảng âm ỉ từ lâu.

Kế thừa mô hình "chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21" của Chávez, Maduro tiếp tục chính sách kiểm soát giá cả, quốc hữu hóa và phân phối phúc lợi dựa vào nguồn thu từ dầu mỏ. Tuy nhiên, khi giá dầu bị lao dốc, nền kinh tế Venezuela vốn được phụ thuộc nặng vào xuất cảng dầu, đã rơi vào vòng xoáy suy thoái nặng nề. Trong giai đoạn 2012-2020, GDP Venezuela bị giảm hơn 70%, lạm phát lên đến mức siêu lạm phát, có thời điểm vượt 100,000%. Siêu thị trống rỗng, thuốc men khan hiếm…

Cùng với khủng hoảng kinh tế là khủng hoảng về chính trị. Các cuộc biểu tình đã nổ ra liên tiếp từ năm 2014, cao điểm là các đợt phản kháng dữ dội năm 2017 và 2019. Chính quyền Maduro đáp trả với biện pháp cứng rắn. Hàng trăm người đã thiệt mạng, hàng ngàn người bị bắt.

Năm 2015, phe đối lập giành chiến thắng trong bầu cử Quốc Hội. Tuy nhiên, thay vì chấp nhận thế cân bằng quyền lực mới, chính quyền Maduro sử dụng Tối Cao Pháp Viện và Hội Đồng Bầu Cử Quốc Gia để vô hiệu hóa Quốc Hội do phe đối lập kiểm soát. Một Quốc Hội mới, thân chính phủ, đã được thành lập ra vào năm 2017 trong bối cảnh có nhiều cáo buộc về gian lận. Từ đó, Maduro gần như chỉ cai trị bằng sắc lệnh. Các tổ chức quốc tế, trong đó có Liên Hiệp Quốc và Tổ Chức Các Quốc Gia Châu Mỹ (OAS), nhiều lần cảnh cáo về sự xói mòn nghiêm trọng của chế độ pháp quyền và tính cách độc lập tư pháp tại Venezuela.

Cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 7/2024 một lần nữa đã bị cáo buộc gian lận. Hội Đồng Bầu Cử Quốc Gia do Maduro kiểm soát tuyên bố ông đã thắng cử. Phe đối lập cho công bố biên bản kiểm phiếu cho thấy ứng viên Edmundo González Urrutia đã thắng áp đảo. Dù vậy, Maduro vẫn tổ chức lễ nhậm chức nhiệm kỳ ba vào tháng Giêng, 2025, với bài phát biểu hùng hồn tự so sánh mình như "David chống Goliath" trong cuộc chiến đương đầu với Hoa Kỳ. Ông cáo buộc Mỹ và phe đối lập âm mưu lật đổ chính phủ Venezuela, thậm chí còn đe dọa "khởi động chiến tranh thế giới thứ 3".

Trong khi đó, Washington cáo buộc Maduro đứng đầu "Cartel de los Soles", tổ chức mafia buôn lậu ma túy do các giới chức cao cấp Venezuela điều hành. Theo Bộ Ngoại Giao Mỹ, Maduro hợp tác với bọn du kích FARC của Colombia để vận chuyển hàng tấn cocaine, cung cấp vũ khí và huấn luyện dân quân. Năm 2020, Bộ Tư Pháp Mỹ truy tố Maduro với các cáo buộc "khủng bố" và "buôn lậu ma túy", ban đầu cho treo thưởng 15 triệu USD cho thông tin dẫn đến việc bắt giữ ông này, sau đó (thời Tổng Thống Joe Biden) nâng lên 25 triệu USD và cuối cùng là 50 triệu USD vào tháng Tám, 2025.

Đất nước đã tan hoang
Dưới thời Maduro, Venezuela chứng kiến cuộc di cư lớn nhất trong lịch sử Mỹ Latin: khoảng 8 triệu người phải khăn gói rời bỏ đất nước. Liên Hiệp Quốc và Human Rights Watch ước tính có hơn 20,000 người đã bị giết hại ngoài vòng pháp luật. Năm 2011, Tòa Án Hình Sự Quốc Tế mở điều tra chính thức về tội ác chống nhân loại của chế độ Maduro.

Venezuela tụt hàng chục bậc trên bảng xếp hạng tự do báo chí toàn cầu. Theo bảng Xếp Hạng Tự Do Báo Chí Thế Giới (World Press Freedom Index) do Tổ Chức Phóng Viên Không Biên Giới (Reporters Without Borders–RSF) cho công bố ra vào năm 2025, Venezuela hiện được xếp thứ 160 trong 180 quốc gia và vùng lãnh thổ. Hàng trăm cơ quan truyền thông đã bị đóng cửa, vô số nhà báo bị bắt hoặc buộc phải lưu vong. Chính quyền kiểm soát phần lớn truyền hình quốc gia, hạn chế internet trong các thời điểm nhạy cảm, tạo ra tình trạng "mất làn sóng thông tin" kéo dài. Trong bối cảnh đó, mạng xã hội vừa là kênh thông tin thay thế, vừa là mảnh đất màu mỡ cho các tin giả và tuyên truyền.

Cho đến những ngày cuối năm 2025, kinh tế Venezuela vẫn còn khó khăn trầm trọng. Trong bài báo ngày 21/11/2025 ("The Peril of Ousting Maduro"), tờ Foreign Affairs cho biết kinh tế nước này đã bị co rút lại chỉ còn bằng khoảng một phần tư so với quy mô trước đây.

Lạm phát hàng năm, vốn ở mức hai con số vào năm 2024, được dự báo tăng lên gần 700% vào năm 2026, theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Khoảng cách giữa tỷ giá hối đoái chính thức của chính phủ và tỷ giá thị trường được sử dụng cho các giao dịch không chính thức đã liên tục mở rộng, cho thấy đồng tiền quốc gia đang bị cho định giá quá cao. Tháng Giêng, 2025, hai tỷ giá này gần như bằng nhau; hiện nay, tỷ giá chính thức là 226 bolivar đổi 1 USD, thấp hơn nhiều so với tỷ giá thị trường là hơn 300 bolivar đổi 1 USD.

Đời sống khó khăn bội phần. Mức lương tối thiểu 130 bolivar mỗi tháng hiện chỉ còn giá trị chưa đến 1 USD! Ngay cả khi có các khoản tiền thưởng lớn, nhiều viên chức khu vực công cũng chỉ may mắn kiếm được hơn 100 USD mỗi tháng. Chi phí sinh hoạt cho một gia đình ở Venezuela hiện cao gấp khoảng năm lần số tiền đó.

Chính phủ Caracas luôn phủ nhận nền kinh tế trong tình trạng tồi tệ. Tháng Mười, Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez khoe rằng Venezuela đã trải qua 18 quý tăng trưởng GDP liên tiếp và dự báo mức tăng trưởng là 8.5% trong năm 2025, những số liệu thống kê lạc quan cao dựa chủ yếu vào việc tăng sản lượng dầu mỏ. Tuy nhiên, 80% người dân Venezuela đang sống trong cảnh nghèo đói, và tầng lớp trung lưu đang dần biến mất.

Khi không còn bóng của Nicolás Maduro
Vài giờ sau khi Trump loan báo bắt sống vợ chồng Nicolás Maduro, Bộ Tư pháp Mỹ công bố bản cáo trạng dài 25 trang cáo buộc Maduro đứng đầu đường dây buôn bán cocaine trên toàn cầu. Có tên trong cáo trạng là Cilia Flores (vợ của Maduro); con trai của Maduro, Nicolas Maduro Guerra; cùng Diosdado Cabello (Bộ trưởng Nội vụ); Ramón Rodríguez Chacín (cựu Bộ trưởng Nội vụ) và thủ lãnh băng giang hồ Tren de Aragua…

Chưa ai có thể nói điều gì sẽ đến tiếp theo nhưng sự sụp đổ của Maduro có thể dẫn Venezuela đến tình trạng chưa chắc đã sáng sủa hơn, ít nhất là trong thời điểm trước mắt. Khoảng trống quyền lực có thể được lấp đầy từ nhiều nhóm vũ trang khác nhau, từ các băng nhóm du kích Colombia đến các băng đảng tội phạm. Hàng ngàn tay súng của Quân đội Giải phóng Quốc gia (ELN), một nhóm du kích Marxist Colombia hoạt động từ những năm 1960, hiện còn nương náu ở Venezuela, dưới sự bảo kê của Nicolás Maduro. Đó là chưa kể nhóm giang hồ khét tiếng Tren de Aragua lâu nay cũng sống dưới sự che chở của chế độ Maduro.

Nói cách khác, Venezuela không thể nhanh chóng trở thành quốc gia dân chủ thật sự. Mọi cặp mắt giờ đây đang đổ dồn vào Maria Corina Machado, nhân vật bất đồng chính kiến lẫy lừng vừa giành được giải Nobel Hòa bình 2025. Theo giới quan sát, hai nhân vật sáng giá nhất kế nhiệm Nicolás Maduro là María Corina Machado và Edmundo González (cựu đại sứ Venezuela tại Argentina). Trên thực tế, trước đây Washington đã công nhận Edmundo González là người đứng đầu hợp pháp của Venezuela sau khi ông này đã đánh bại Nicolás Maduro trong cuộc bầu cử hồi năm 2024.

Tổng hợp

Lại chuyện visa dành cho công dân Mỹ nghỉ hưu muốn đến VN để sống lâu dài ở đây theo luật lệ quy định.

Vietnam Visa Guide 2026: Options, Mistakes & My Top Recommendations


Jan 3, 2026 #VietnamTravel #VietnamVisa #LivingInVietnam
Don’t let the visa process be a source of stress or a hassle! One of the best things about traveling to Vietnam in 2026 is that you have plenty of great options. In this video, I’m breaking them all down so you can choose the path that is the best fit for your travel style.

Whether you’re looking for the absolute budget-friendly path, the ease of having an agent handle the paperwork for total peace of mind, or you want to use a "visa run" as an excuse for a fun mini-exploration, there is an option here for everyone.

If you’re a DIY traveler, pay close attention to the critical "gotchas" I’ve included—like the middle name trick and date formats—to ensure your entry into this beautiful country is as smooth and cheerful as your vacation plans.

📍 Current Vietnam Visa Costs (January 2026 Guide):
[Note: This is for reference, always consult the online form or a visa agent for updated pricing.]

Government E-Visa (DIY): $25 USD (Single Entry) / $50 USD (Multiple Entry - 90 days).

Agent Service Fees: Typically $10 – $50 USD (added to gov fee) for error-checking and ease.

Expedited Processing: $40 – $100+ USD (for 4 to 24-hour turnaround).

Lao Bao Border Run: Approx. $25–$35 for transport + $35–$45 for Laos Visa on Arrival.

🕒 Video Chapters:
0:00 - Welcome to Vietnam! Let's keep it stress-free
0:50 - Do You Need a Visa? (Passport Requirements)
1:20 - Choosing Your Visa: 30 vs. 90 Days
1:55 - Two Ways to Apply: Government Site vs. Local Agent
2:45 - The Boarding Pass Secret: What Airlines Look For
3:28 - Your Entry Stamp: Don't miss the end date
5:00 - Smart Planning: The "4-Day Buffer"
5:30 - The Mini-Vacation: Flying out for a Visa Run
6:15 - Working with Agents & Expedited Options
8:00 - The Land Border Experience: A Day Trip to Lao Bao
11:05 - Pro Tip: The Middle Name "Gotcha"
12:35 - Date Formats: Avoiding the MM/DD Confusion
14:15 - Final Summary: Stay Flexible and Enjoy!

Sau đêm chấn động bắt giữ Nicolás Maduro, Tổng thống Donald Trump không chỉ khoe chiến dịch. Ông bắt đầu vẽ ra một bản đồ quyền lực mới cho Venezuela — và bản đồ đó, theo lời ông, sẽ đi qua Delcy Rodríguez, chứ không đi qua người đối lập nổi tiếng nhất.

Từ Florida, Trump tuyên bố Mỹ hiện đang “làm việc” với Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez sau khi Maduro bị bắt. Ông nói bà đã được tuyên thệ làm tổng thống, nhưng đồng thời nhấn mạnh: bà là người “do Maduro chọn”.

Một câu nói tưởng như mâu thuẫn, nhưng lại phản ánh đúng tinh thần thời điểm: Washington muốn dùng chính người trong bộ máy cũ để mở đường cho trật tự mới — ít nhất là trong giai đoạn chuyển tiếp.

“Rubio vừa nói chuyện với cô ấy”: Delcy được mô tả là sẵn sàng làm điều Mỹ muốn
Khi được hỏi có sẵn sàng hợp tác với Delcy Rodríguez hay không, Trump trả lời bằng một câu vừa khen vừa ép: Ngoại trưởng Marco Rubio “vừa có một cuộc nói chuyện” với bà, và bà “về cơ bản” sẵn sàng làm “những gì chúng ta cho là cần thiết để làm Venezuela vĩ đại trở lại.”

Trump kể thêm rằng Delcy đã nói chuyện “dài” với Rubio và nói: “Chúng tôi sẽ làm bất cứ điều gì ông cần.” Rồi Trump chốt một câu lạnh: ông cho rằng bà “khá lịch thiệp”, nhưng “thật ra bà ấy không có lựa chọn.”

Đây là kiểu ngôn ngữ nửa ngoại giao nửa tối hậu thư: sự mềm mỏng được ghi nhận, nhưng quyền quyết định được đặt ở phía Mỹ.

Trump “gạt” Machado: ‘Không đủ ủng hộ, không đủ tôn trọng để lãnh đạo’
Trong khi đó, Trump lại tỏ ra lạnh nhạt với lãnh đạo đối lập và là người đoạt Nobel Hòa bình, María Corina Machado. Khi bị hỏi liệu ông có liên lạc với Machado từ sau vụ bắt Maduro hay không, Trump nói thẳng: “không.”

Rồi ông nêu quan điểm: sẽ “rất khó” để Machado làm lãnh đạo vì bà “không có sự ủng hộ” và “không có sự tôn trọng” cần thiết trong nội bộ đất nước. Trump còn thêm: bà là “một người phụ nữ rất dễ mến”, nhưng “không có sự tôn trọng để làm lãnh đạo.”

Những lời này, dù đúng hay sai, cho thấy Washington đang định hình một lựa chọn khác: thay vì trao lá cờ chuyển tiếp cho biểu tượng đối lập, Trump dường như muốn điều khiển tiến trình qua một nhân vật “đầu cầu” trong bộ máy cũ — người có thể ký, có thể chỉ đạo, có thể ra lệnh trong hệ thống hiện hữu.

“Không sợ boots on the ground”… nhưng Trump nói quân Mỹ sẽ vào “liên quan tới dầu”
Điểm gai nhất nằm ở câu chuyện quân đội. Trước đó trong họp báo, Trump nói ông không loại trừ khả năng can dự quân sự, thậm chí buông một câu đủ khiến cả khu vực rùng mình: “Chúng tôi không sợ boots in the ground.”

Nhưng khi được hỏi trực tiếp liệu ông có hình dung cảnh lính Mỹ “đặt chân” trong lúc Mỹ gần như điều hành chính phủ Venezuela giai đoạn tạm thời hay không, Trump “làm mềm” lại: ông nói “không”, và nhấn mạnh Mỹ sẽ có “sự hiện diện ở Venezuela” nhưng “liên quan tới dầu.”

Ông giảm nhẹ số quân cần thiết, nói Mỹ chỉ “đưa chuyên môn vào”, có thể cần “một chút”, “không nhiều.”

Tiền dầu sẽ đi đâu? Trump: cho dân Venezuela, người Venezuela ở ngoài nước, và Mỹ như một khoản “bồi hoàn”
Trump còn đưa ra một tuyên bố có tính “định nghĩa mục tiêu”: Mỹ sẽ khai thác “một lượng tài sản khổng lồ” từ lòng đất, và nguồn tài sản đó sẽ “đi về” người dân Venezuela, những người “từ bên ngoài Venezuela” trước đây từng sống ở Venezuela, và cả Hoa Kỳ dưới hình thức “bồi hoàn” thiệt hại mà Trump nói là do Venezuela gây ra cho Mỹ trong thời Maduro.

Cách nói này tạo ra một hình dung rất đặc biệt: dầu không chỉ là tài nguyên, mà là “hồ sơ thanh toán” cho một giai đoạn. Và sự hiện diện của Mỹ, theo Trump, gắn trực tiếp với việc bảo đảm dòng tài nguyên ấy.

Một bước ngoặt nhiều lớp: hợp tác với người của Maduro, gạt người đối lập, đặt dầu làm trung tâm
Trong cùng một ngày, Trump đã đặt ba mảnh ghép lên bàn:

- Làm việc với Delcy Rodríguez — người “do Maduro chọn” — vì bà sẵn sàng làm điều Mỹ yêu cầu.
- Không tin Machado đủ uy tín để cầm lái.
- Đưa quân vào Venezuela không phải để “đóng đô” toàn diện, mà để “bảo vệ dầu”, và dùng tiền dầu như một cơ chế bồi hoàn – tái phân phối.

Đó là một mô hình chuyển tiếp mà Trump muốn thế giới hiểu theo logic của ông: nhanh, thực dụng, lấy đòn bẩy tài nguyên làm trọng tâm, và ưu tiên người “có thể ký ngay” hơn người “có biểu tượng”.

Phó Tổng thống JD Vance vừa tung ra một thông điệp cứng như thép về lý do Nhà Trắng quyết định ra tay ở Venezuela: Tổng thống Donald Trump đã đưa ra “nhiều lối thoát” (multiple off ramps) cho Nicolás Maduro, nhưng vẫn đi đến kết cục bị bắt sau một chiến dịch quy mô lớn, kèm theo đòn đánh mạnh vào thủ đô Caracas.

Theo Vance, Trump đã rất rõ ràng từ đầu: nạn buôn ma túy phải chấm dứt, và “dầu bị đánh cắp” phải được trả lại cho Hoa Kỳ. Ông viết rằng Maduro chỉ là “người mới nhất” nhận ra một điều: Trump nói là làm. Và Vance dành lời khen cho các lực lượng đặc nhiệm Mỹ vì đã thực hiện một chiến dịch mà ông gọi là “thật sự ấn tượng.”

“Nhiều lối thoát” nhưng không có lối quay đầu: thông điệp điều kiện của Trump
Vance không đi vào chi tiết các “lối thoát” là gì. Nhưng cách ông mô tả khiến người ta hình dung đó là những cơ hội rút lui, những bước giảm leo thang, những cánh cửa để tránh một cuộc đối đầu trực diện.

Vấn đề nằm ở chỗ: Nhà Trắng nói họ đã mở cửa, nhưng cũng đặt điều kiện. Với Vance, điều kiện đó xoay quanh hai trục: ma túy và dầu. Và khi điều kiện không được đáp ứng, chiến dịch bắt giữ cùng đòn đánh vào Caracas được xem như câu trả lời cuối cùng.

Vance phản bác chỉ trích “phi pháp”: “Không thể trốn công lý chỉ vì sống trong cung điện”
Trong một bài đăng tiếp theo, Vance đẩy thẳng cuộc tranh luận vào mặt trận pháp lý. Ông bác bỏ ý tưởng rằng hành động của chính quyền Trump là “bất hợp pháp,” nhấn mạnh Maduro có nhiều cáo trạng ở Mỹ liên quan đến “narco-terrorism.”

Vance viết đại ý: bạn không thể né công lý vì tội buôn ma túy ở Mỹ chỉ vì bạn sống trong một cung điện ở Caracas. Câu này nghe như khẩu hiệu chính trị, nhưng mục tiêu rõ ràng: biến chiến dịch thành một hành động “thi hành công lý,” chứ không phải một cuộc phiêu lưu quân sự.

Trump đã báo trước: “Đánh trên bộ sẽ sớm bắt đầu”
Bối cảnh cho cú ra tay này đã được Trump gieo từ trước. Ngày 2/12, ông cảnh cáo rằng Mỹ đang chuẩn bị hành động mới chống các mạng lưới buôn ma túy bị cáo buộc ở Venezuela, và các đòn đánh trên bộ sẽ bắt đầu “sớm.”

Trump nói họ “biết họ sống ở đâu,” biết “những kẻ xấu sống ở đâu,” và sẽ ra tay rất nhanh. Trong nhiều tháng, chính quyền Trump đã tiến hành các đòn đánh nhắm vào các tàu bị nghi buôn ma túy.

Nhưng chiến dịch chống ma túy ấy cũng từng gây tranh cãi. Một đòn đánh tiếp theo vào một tàu nghi buôn ma túy ở vùng Caribbean ngày 2/9 — sau khi đòn đánh ban đầu không giết hết những người trên tàu — đã vấp chỉ trích lưỡng đảng, với lo ngại nó có thể cấu thành “tội ác chiến tranh.” Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth khi đó tìm cách tạo khoảng cách với quyết định đánh đợt hai, nói rằng họ không biết về nó.

CIA được “bật đèn xanh”, và mệnh lệnh bí mật đánh cartel
Tháng 10, Trump nói ông đã cho phép CIA hoạt động bên trong Venezuela nhằm siết dòng di dân và ma túy bất hợp pháp. Cùng thời điểm, theo các nguồn tin, Trump cập nhật thẩm quyền cho CIA sau khi ký một chỉ thị bí mật yêu cầu quân đội bắt đầu tấn công các cartel ma túy ở Mỹ Latin từ đầu mùa hè.

Tất cả ghép lại thành một đường thẳng chính sách: coi ma túy là chiến trường, coi cartel là mục tiêu quân sự, và coi Venezuela là một mắt xích then chốt.

Florida reo mừng: “Như bức tường Berlin sụp đổ”
Nếu ở Washington là tranh luận đúng-sai và hợp pháp-không hợp pháp, thì ở Florida lại là cảm xúc bùng nổ.

Nhiều dân biểu, nghị sĩ Cộng Hòa Florida sáng Thứ Bảy đồng loạt ca ngợi chiến dịch và việc bắt Maduro. Dân biểu Carlos Gimenez nói ông đã trao đổi với Ngoại trưởng Marco Rubio ngay sau chiến dịch, và gọi đây là “phiên bản Tây bán cầu của sự kiện Bức tường Berlin sụp đổ.”

Ông viết rằng đó là “một ngày trọng đại ở Florida,” nơi tập trung đông đảo người lưu vong Venezuela, Cuba và Nicaragua; cộng đồng của ông “ngập tràn cảm xúc và hy vọng.”

Dân biểu Mario Diaz-Balart công kích Maduro và ca ngợi Trump, nói khi những người khác còn chần chừ, Trump đã nhìn đúng bản chất mối đe dọa và hành động dứt khoát.

Dân biểu Maria Elvira Salazar cảm ơn Trump và Rubio, tuyên bố “narco-terror” do chế độ Maduro áp đặt đã chấm hết, và đã đến lúc “những lãnh đạo chính đáng” của Venezuela khôi phục tự do, tái thiết đất nước.

Thượng nghị sĩ Rick Scott thì gọi đây là “một ngày mới” cho Venezuela và cả Mỹ Latin, cho rằng Mỹ và khu vực an toàn hơn nhờ “sự lãnh đạo” của Trump.

Vì sao Florida là tâm chấn? Con số 49% và câu chuyện lưu vong
Không phải ngẫu nhiên Florida phản ứng mạnh. Người Venezuela di cư tập trung lớn tại tiểu bang này. Theo Migration Policy Institute, giai đoạn 2019–2023 có khoảng 49% người nhập cư Venezuela ở Mỹ cư trú tại Florida.

Bởi vậy, bất kỳ biến động nào ở Caracas cũng dội thẳng vào trái tim chính trị Florida: hy vọng hồi hương, nỗi đau lưu lạc, ký ức về độc tài, và giấc mơ một ngày được trở về dựng lại quê nhà.

Và đó cũng là lý do cùng một sự kiện có thể được gọi bằng hai cái tên hoàn toàn khác nhau: với người ủng hộ, đó là “công lý”; với người hoài nghi, đó là “can thiệp.” Nhưng dù gọi thế nào, tuyên bố của JD Vance đã cho thấy Nhà Trắng muốn đóng khung câu chuyện bằng một kết luận duy nhất: Trump đã cảnh báo, đã mở lối thoát, và khi lối thoát không được bước qua, ông sẽ tự tay khép cánh cửa còn lại.

Tổng thống Donald Trump kể rằng ông đã ngồi trong một căn phòng ở Mar-a-Lago, bên cạnh các tướng lĩnh quân đội, theo dõi cuộc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro diễn ra theo thời gian thực. Ông mô tả cảnh tượng ấy “như đang xem một chương trình truyền hình,” chỉ khác ở chỗ: đó là một cuộc đột kích thật, với cửa thép thật, và một nguyên thủ thật bị lôi ra “trong vài giây.”

Trump nói ông được “những người quân đội thật sự” khẳng định không có quốc gia nào trên Trái Đất có thể thực hiện một cuộc cơ động như vậy. Điều khiến ông ấn tượng không chỉ là độ phức tạp, mà là thứ ông gọi bằng cụm từ quen thuộc trong giới tác chiến: “tốc độ và bạo lực” — tốc độ để đối phương không kịp hiểu chuyện gì đang xảy ra, và bạo lực đủ mạnh để bẻ gãy mọi lớp phòng thủ trước khi nó kịp khép lại.

“Tôi xem từng giây”: phá cửa thép, đánh thốc vào nơi kiên cố nhất
Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Fox News, Trump nói cuộc bắt giữ “rất phức tạp, cực kỳ phức tạp,” và ông cùng đội ngũ đã “xem mọi khía cạnh” của chiến dịch. Ông kể lực lượng Mỹ đã “đột nhập,” phá vào những nơi vốn được thiết kế để không thể bị phá, kể cả những cánh cửa thép đặt ra “chỉ để phòng trường hợp này.”

Trump cho biết Maduro bị bắt tại một nơi mà ông mô tả giống “pháo đài” hơn là nhà ở: có cửa thép, có khu “an toàn” với thép bao quanh. Maduro được nói là đã cố chạy vào khu đó để khóa mình lại, nhưng bị “đánh dồn” quá nhanh nên không kịp đóng.

Trump nói Mỹ đã chuẩn bị sẵn cả “đèn khò cỡ lớn” và các phương tiện cần thiết để xuyên thép, nhưng cuối cùng “không cần dùng tới.” Ông cũng nhấn mạnh Mỹ huy động “một số lượng khổng lồ” phi cơ, gồm trực thăng và chiến đấu cơ.

Trì hoãn vì thời tiết: “Thời tiết phải hoàn hảo”
Trump nói chiến dịch lẽ ra được thực hiện sớm hơn, nhưng bị hoãn nhiều ngày vì thời tiết. “Chúng tôi định làm bốn ngày trước, nhưng thời tiết không hoàn hảo. Thời tiết phải hoàn hảo,” ông nói, rồi kể tiếp: đã tính làm ba ngày trước, hai ngày trước… cho tới khi “bỗng nhiên cửa sổ mở ra,” và họ ra lệnh hành động.

Theo các nguồn tin nắm kế hoạch, chính quyền Trump bắt đầu chuẩn bị cho chiến dịch tấn công và bắt Maduro từ giữa tháng 12. Một kế hoạch định làm sớm hơn cũng bị xáo trộn bởi nhiều yếu tố, trong đó có thời tiết và cả quyết định của Trump mở đòn tấn công ở Nigeria vào dịp Giáng Sinh.

“Chúng tôi sẽ can dự rất sâu”: Trump hé lộ ý định tham gia điều hành hậu Maduro
Không chỉ dừng ở việc kể chiến dịch, Trump còn phác ra suy nghĩ “ngày hôm sau” về chuyện điều hành Venezuela. Ông nói chính quyền Mỹ đang quyết định điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, vì “không thể liều” để một người khác lên điều hành rồi tiếp tục những gì Maduro để lại. “Chúng tôi đang quyết định điều đó ngay bây giờ… Chúng tôi sẽ can dự rất sâu,” Trump nói, kèm theo lời hứa mơ hồ rằng Mỹ “muốn tự do cho người dân.”

Trump cũng cho rằng người Venezuela “rất vui” vì Maduro bị bắt, “vì họ yêu nước Mỹ,” và vì dưới thời Maduro, Venezuela là “một nền độc tài.”

Ông kể Maduro đã cố “đàm phán vào phút chót,” nhưng ông từ chối: “Tôi nói không. Những gì ông ta làm với ma túy là xấu.”

Kế hoạch “chính phủ chuyển tiếp” từng được tính tới, nhưng giờ im lặng
Các nguồn tin nói kế hoạch của Mỹ trước đó tập trung vào việc loại Maduro khỏi quyền lực, rồi thực hiện các bước để dựng một chính phủ chuyển tiếp gồm một nhóm người Venezuela trước khi kêu gọi bầu cử.

Tuy nhiên, trong những giờ ngay sau chiến dịch bắt Maduro, chính quyền Trump lại không công khai bình luận về việc đang thiết lập một chính phủ chuyển tiếp. Trước đó, CNN từng đưa tin chính quyền đã âm thầm soạn các kế hoạch “ngày hôm sau” nhiều tuần liền để lấp khoảng trống quyền lực nếu Maduro bị hất khỏi ghế. Nhưng khi được hỏi hồi tháng trước Mỹ sẵn sàng làm gì để bảo đảm ổn định nếu Maduro rời quyền lực, Ngoại trưởng Marco Rubio đã không trả lời rõ.

Một số dự thảo kế hoạch được nói là từng tập trung vào việc dựng cấu trúc hỗ trợ lãnh đạo đối lập Edmundo Gonzalez.

Dân Chủ đòi họp khẩn: “Chưa thấy bằng chứng đe dọa… và chưa nghe chiến lược hậu chiến”
Ngay trong ngày, tiếng nói phản biện từ Quốc hội Mỹ nổi lên. Dân biểu Jim Himes, thành viên Dân Chủ cao nhất trong Ủy ban Tình báo Hạ viện, kêu gọi chính quyền Trump phải lập tức báo cáo Quốc hội sau khi Mỹ tấn công Caracas và đưa Maduro ra khỏi Venezuela.

Himes thừa nhận Maduro là “một nhà cầm quyền không hợp pháp,” nhưng ông nói chưa thấy bằng chứng nào cho thấy chiếc ghế tổng thống của Maduro tạo ra mối đe dọa đủ để biện minh cho hành động quân sự khi không có ủy quyền của Quốc hội. Ông cũng nói ông chưa nghe một chiến lược rõ ràng cho “ngày hôm sau,” và làm sao ngăn Venezuela rơi vào hỗn loạn.

Himes nhấn mạnh Rubio từng nhiều lần phủ nhận trước Quốc hội rằng chính quyền có ý định ép thay đổi chế độ ở Venezuela; vì vậy, theo ông, chính quyền phải lập tức báo cáo kế hoạch bảo đảm ổn định khu vực và cơ sở pháp lý cho quyết định này.

Trong một cuộc phỏng vấn ngắn qua điện thoại với The New York Times, Trump từ chối nói liệu ông có xin Quốc hội ủy quyền cho đòn tấn công hay không.

Có những chiến dịch được viết bằng mực trong hồ sơ. Và có những chiến dịch được viết bằng tiếng rotor trực thăng xé gió trong đêm, bằng tiếng giày đập lên nền bê tông, và bằng một khoảnh khắc mà quyền lực quốc gia được phô bày ở mức trần trụi nhất: bắt sống một nguyên thủ ngay tại “lãnh địa” của ông ta.

Cuộc đột kích bắt lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro và phu nhân Cilia Flores hôm Thứ Bảy do một đơn vị đặc nhiệm tinh nhuệ của Lục quân Mỹ thực hiện: Delta Force.

Delta Force là ai? “Đơn vị nhiệm vụ đặc biệt” chuyên đánh mục tiêu giá trị cao
Delta Force được xem là một trong những đơn vị “special missions” hàng đầu của quân đội Mỹ, chuyên phản khủng bố, giải cứu con tin, tấn công trực tiếp và trinh sát đặc biệt – thường nhắm vào các mục tiêu giá trị cao.

Được thành lập năm 1977, Delta Force trực thuộc Bộ Chỉ huy Tác chiến Đặc biệt Liên quân (JSOC) và đóng tại Fort Bragg, bang North Carolina. Lực lượng này được cho là gồm tám “sabre squadrons” tác chiến.

Thông tin về Delta Force gần như tuyệt đối thuộc diện mật. Nhưng nhìn chung, đây là lực lượng thường được gọi ra làm những nhiệm vụ phức tạp, bí mật và nguy hiểm nhất theo chỉ đạo của Tổng thống Mỹ và Bộ trưởng Quốc phòng.

Vai trò của Delta Force trong lịch sử quân sự Mỹ thường được so sánh với SEAL Team 6 của Hải quân. Họ từng tham gia những chiến dịch khiến cả nước Mỹ phải nhìn lên màn hình: như nhiệm vụ năm 1993 ở Somalia nhằm giải cứu binh sĩ Mỹ sau khi trực thăng bị bắn rơi trong Trận Mogadishu – sự kiện sau này được tái hiện trong phim “Black Hawk Down” (2001).

Delta Force cũng từng góp mặt trong Operation Just Cause tại Panama, chiến dịch dẫn tới việc bắt nhà độc tài Manuel Noriega tháng 12/1989 – và theo CNN, nhiều quan chức trong chính quyền Trump đang viện dẫn “tiền lệ Panama” như một khuôn mẫu cho nhiệm vụ nhằm vào Maduro.

Trump kể với Fox News: xem bắt Maduro “trực tiếp”, chuẩn bị từ giữa tháng 12
Trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại với Fox News, Tổng thống Donald Trump kể lại cách cuộc bắt giữ diễn ra, đồng thời CNN cho biết từ các nguồn tin: chính quyền Trump đã bắt đầu chuẩn bị từ giữa tháng 12 cho một chiến dịch bí mật vừa tấn công vừa bắt người.

Trump nói Maduro và vợ hiện đang ở trên USS Iwo Jima, con tàu hướng về New York. Ông còn tiết lộ đã nói chuyện với Maduro cách đây một tuần. Phó Tổng thống JD Vance đăng trên mạng xã hội rằng Trump đã đưa ra “nhiều lối thoát” (multiple off ramps) trước khi Mỹ thực hiện chiến dịch – hàm ý rằng Washington cho Caracas cơ hội rút lui, nhưng cuối cùng vẫn phải ra tay.

Trump cho biết ông xem diễn biến “phức tạp” của cuộc bắt giữ theo thời gian thực, từ một căn phòng trong khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago ở Florida, ngồi cạnh các tướng lĩnh quân đội. Đây là kiểu chi tiết được kể để nhấn mạnh hai điều: sự kiểm soát và sự “đích thân theo dõi” của tổng thống.

“Không ai chết, nhưng có người bị thương”: nơi bắt là điểm “cực kiên cố”, trực thăng trúng đạn
Trump nói không có người Mỹ nào thiệt mạng. Tuy nhiên, ông thừa nhận có người bị thương khi tìm cách bắt Maduro tại một địa điểm được ông mô tả là “kiên cố, phòng thủ nặng” (heavily fortified). Tổng thống cũng nói một chiếc trực thăng đã bị bắn trúng trong chiến dịch, nhưng không có máy bay Mỹ nào bị mất.

Đây là loại chi tiết vừa mang tính khoe thành tích (không mất phi cơ), vừa vô tình hé lộ độ nóng của trận đánh: nếu trực thăng bị bắn trúng, nghĩa là lực lượng đột kích đã đi thẳng vào vùng hỏa lực.

Sau đột kích: Mỹ tính “bước tiếp theo” ở Venezuela, Caracas đòi trả Maduro
Trump nói Mỹ đang quyết định điều sẽ xảy ra tiếp theo ở Venezuela. Ông nói với Fox News rằng Washington “không thể liều” để người khác lên nắm và tiếp tục những gì Maduro để lại; vì vậy Mỹ đang cân nhắc và sẽ “tham gia rất nhiều” vào việc này.

Ở chiều ngược lại, Ngoại trưởng Venezuela khẳng định Maduro vẫn là lãnh đạo đất nước và yêu cầu Mỹ phải đưa ông trở về. Khoảng cách giữa hai tuyên bố ấy giống như hai đầu một sợi dây thừng: kéo mạnh quá, có thể đứt, và đứt rồi thì không ai đoán được cú rơi sẽ làm rách những gì.

DOJ chuẩn bị “cáo trạng thay thế”: siết chặt vòng pháp lý ở New York
Theo hai nguồn tin, Bộ Tư pháp Mỹ dự kiến sẽ đưa ra các cáo buộc mới đối với Maduro và vợ trong một “superseding indictment” tại New York – tức cáo trạng thay thế/cập nhật, mở rộng hoặc điều chỉnh hồ sơ hiện có. Maduro vốn đã bị truy tố từ năm 2020.

Các cáo buộc của DOJ đã được vạch ra trong ba cáo trạng năm 2020 – hai ở New York, một ở Washington – cùng một đơn khiếu tố hình sự tại Miami. Những hồ sơ này cáo buộc có một âm mưu kéo dài nhiều thập kỷ, trong đó Maduro và nhóm thân tín cung cấp bảo kê chính trị – quân sự cho các “narco-terrorists” trong khi “rút ruột” hàng tỷ đô-la của quốc gia.

Cựu công tố Geoffrey Berman từng tuyên bố Maduro “cố ý dùng cocaine như một vũ khí” và “chủ ý làm ngập nước Mỹ bằng cocaine” nhằm phá hoại sức khỏe và an sinh của xã hội Mỹ. Công tố cũng cáo buộc Maduro lãnh đạo một cartel bạo lực ngay cả khi ông bước lên nấc thang quyền lực. Hơn một chục người khác bị truy tố cùng với Maduro, gồm quan chức chính phủ, tình báo Venezuela và các thành viên lực lượng vũ trang nổi dậy.

Tất cả những cáo buộc này, ở giai đoạn hiện tại, vẫn là cáo buộc trong hồ sơ tố tụng và sẽ phải được kiểm chứng trước tòa.

Tin Nicolás Maduro bị phía Mỹ xác nhận bắt giữ không chỉ làm rung chuyển các phòng họp và bàn cờ ngoại giao. Nó chạm thẳng vào nhịp thở đời thường: con đường vắng xe, hàng người dài trước tiệm thuốc, những câu nói lẫn lộn giữa hy vọng và sợ hãi.

Tại Gia Lạp Gia Tư (Caracas), hãng tin Reuters ghi nhận phản ứng của người dân có đủ mọi cung bậc – như một xã hội bị kéo căng đến mức chỉ cần một tin lớn là bật ra trăm mảnh cảm xúc.

“Đã đến lúc chuyển tiếp”: hy vọng về một bước ngoặt cho cả đất nước
Ronald Galuee, một người chạy xe gắn máy, nói với Reuters rằng “phải có một thay đổi tích cực cho tất cả người Venezuela,” và nhấn mạnh “bây giờ là lúc chuyển tiếp ở đất nước này.”

Anh nói người dân giờ phải chờ xem những người trong bộ máy chính quyền lên tiếng ra sao: “Mọi thứ phải xảy ra ngay bây giờ, và chúng ta phải thoát khỏi tình cảnh này.” Lời nói mộc mạc, nhưng chứa một mong mỏi đã kéo dài nhiều năm: thoát khỏi vòng lặp bế tắc, để có một trang mới.

Trong các đoạn video Reuters từ Gia Lạp Gia Tư (Caracas), khung cảnh hiện lên vừa lạ vừa quen: đường sá thưa thớt xe cộ, và bên ngoài một tiệm thuốc là hàng người xếp dài – như thể nỗi lo sinh hoạt đang đi trước mọi tranh luận chính trị.

“Chúng ta ở trong tay Chúa”: nỗi bất định phủ lên từng câu trả lời
Juan Carlos Rincon, một tiểu thương, lại nói bằng giọng bình thản đầy tín ngưỡng: “Chúng ta ở trong tay Chúa, bởi Chúa là người kiểm soát mọi thứ. Chỉ Ngài mới biết điều gì sẽ xảy ra ở Venezuela.”

Ông cũng bày tỏ điều người dân bình thường luôn mong: được sống yên, được tiến về phía trước, và để Venezuela – như mọi quốc gia khác – có quyền tự chọn vận mệnh và nhà lãnh đạo của mình.

Đó là kiểu câu nói không nhằm về một phe nào, mà nhằm về một điều rất cơ bản: quyền được sống bình thường.

“Mỹ không nên bắt Maduro”: nỗi sợ xung đột tệ hơn và lời kêu gọi xuống đường
Nhưng không phải ai cũng xem đây là tin vui. Franklin Jimenez, một thợ làm bánh, nói Mỹ không nên bắt Maduro “vì điều này sẽ tạo ra một cuộc xung đột còn tệ hơn cái chúng ta đang có.”

Ông nhắc tới các vụ đánh bom và khẳng định, theo lời kêu gọi của nhà chức trách, người dân “phải ra đường” để “bảo vệ quê hương.” Lời nói này phản ánh một tâm trạng phổ biến trong những giờ đầu của biến cố: nếu tình hình leo thang, ai sẽ là người hứng chịu đầu tiên? Câu trả lời thường không nằm ở các tuyên bố, mà nằm ở những khu phố.

Chuyến bay trục xuất tạm dừng: thêm một hệ lụy tức thời
Một quan chức trong chính quyền Trump cho biết các chuyến bay trục xuất đưa người về Venezuela hiện đang tạm ngưng sau vụ Maduro bị bắt. Trước đây, quan hệ lạnh nhạt giữa Mỹ và Venezuela nhiều lần làm gián đoạn các chuyến bay dạng này, nhưng cho tới gần đây chúng vẫn còn diễn ra.

Việc tạm dừng tạo ra một khoảng lặng khác – không phải trên bầu trời Caracas, mà trong hồ sơ di trú của những người đang chờ ngày hồi hương.

Ở hải ngoại: Doral và Santiago mở hội, cờ tung, người hát quốc ca
Trái ngược bầu không khí dè dặt ở thủ đô, nhiều người Venezuela ở nước ngoài lại đón tin bằng tiếng nhạc và vũ điệu.

Video cho thấy đám đông nhảy múa, hô vang, ca hát tại Doral (Florida) và Santiago (Chile). Trước nhà hàng El Arepazo ở Doral, nhiều người cầm quốc kỳ Venezuela, giơ biểu ngữ “Make Venezuela Great Again,” và hát quốc ca.

Kirvin Suarez – một thành viên cộng đồng – nói với Reuters: “Hôm nay, công lý đang được thực thi.” Anh nói công lý này dành cho tất cả những người Venezuela đã rời đất nước, để chứng minh họ là ai: những người chiến đấu, những doanh nhân, những người tốt, nhưng mong được trở về, tái thiết và tiến lên.

Một người khác gọi đây là “khởi đầu của đoạn kết của nền độc tài Venezuela.” Daniel Victorio thì nói anh “rất hạnh phúc” với những gì xảy ra và gửi lời cảm ơn tới Tổng thống Donald Trump.

Có những thời khắc lịch sử không đến bằng tiếng chuông, mà đến bằng một lá thư. Và lá thư ấy, trong kỷ nguyên này, không còn nằm trên giấy. Nó nằm trên màn hình điện thoại, hiện lên giữa vô số dòng tin, nhưng lại có sức nặng như một mệnh lệnh của thời cuộc.

Chính khách đối lập Venezuela – đồng thời là người đoạt Nobel Hòa bình – María Corina Machado vừa công bố một bức thư gửi đồng bào, tuyên bố “đã đến lúc chủ quyền nhân dân” phải được đặt lên vị trí cao nhất, và kêu gọi đưa ứng viên đối lập Edmundo González Urrutia lên nắm quyền lãnh đạo đất nước.

“Từ hôm nay, Maduro sẽ đối diện công lý quốc tế”
Trong thư, Machado nói Nicolás Maduro “từ hôm nay” sẽ phải đối mặt với “công lý quốc tế” vì những tội ác mà bà gọi là tàn bạo, không chỉ đối với người Venezuela mà còn với công dân của nhiều quốc gia khác.

Machado nhấn mạnh, do Maduro đã từ chối chấp nhận một giải pháp đàm phán, nên chính phủ Hoa Kỳ – theo lời bà – đã “thực hiện lời hứa” bằng cách cưỡng chế thi hành pháp luật. Dòng chữ ấy vừa là lời chúc mừng, vừa là lời đóng dấu: bà muốn khung câu chuyện được hiểu như một bước ngoặt pháp lý, chứ không chỉ là một cơn địa chấn chính trị.

“Chủ quyền nhân dân và chủ quyền quốc gia phải trị vì”
Không dừng ở việc mô tả biến cố, Machado chuyển ngay sang điều bà coi là mục tiêu: “Chủ quyền nhân dân và chủ quyền quốc gia” phải trở thành luật chơi mới của Venezuela.

Bà viết về một chương trình hành động rất cụ thể và giàu cảm xúc: lập lại trật tự, trả tự do cho tù nhân chính trị, xây dựng một đất nước “đặc biệt/phi thường”, và quan trọng nhất – “đưa con em chúng ta trở về nhà.” Câu cuối ấy đánh thẳng vào vết thương kéo dài nhiều năm: làn sóng người Venezuela rời quê hương trong bế tắc kinh tế và bất ổn chính trị.

Machado: González mới là “tổng thống hợp pháp” từ cuộc bầu cử 2024
Machado khẳng định Edmundo González Urrutia đã thắng cử và là “tổng thống hợp pháp” trong cuộc bầu cử năm 2024. Bà nhắc lại rằng Maduro vẫn nhậm chức vào tháng 1 năm ngoái giữa làn sóng chỉ trích quốc tế cho rằng bầu cử gian lận.

Từ lập luận đó, Machado đưa ra yêu cầu trực diện: González “phải lập tức tiếp nhận ủy nhiệm hiến định”, và toàn bộ sĩ quan – binh sĩ trong lực lượng vũ trang quốc gia cần công nhận ông là tổng tư lệnh. Đây là câu then chốt, bởi trong những khoảnh khắc chuyển giao quyền lực, quân đội thường là chiếc bản lề quyết định cánh cửa mở ra hòa bình hay sụp đổ.

“Chúng ta sẵn sàng thi hành ủy nhiệm và tiếp quản quyền lực”
Machado viết rằng phe đối lập “đã sẵn sàng” để thực thi ủy nhiệm và nắm quyền điều hành. Tuy nhiên, bà kêu gọi người dân giữ tỉnh táo, chủ động, có tổ chức, và duy trì sự cảnh giác cho tới khi chuyển tiếp dân chủ thành hiện thực.

Bà nhấn mạnh: cuộc chuyển tiếp này cần “TẤT CẢ chúng ta.” Một câu viết bằng chữ hoa như muốn biến mỗi người dân thành một mắt xích, không phải để kích động hỗn loạn, mà để tạo ra sức ép chính trị có kỷ luật – thứ mà phong trào đối lập luôn cần khi bước vào vùng giao thời.

González hưởng ứng: “Những giờ quyết định… chúng ta sẵn sàng tái thiết quốc gia”
Về phía mình, Edmundo González Urrutia đã chia sẻ lại bức thư của Machado và viết thêm một câu ngắn, nhưng đầy dụng ý: “Người Venezuela, đây là những giờ quyết định; hãy biết rằng chúng ta đã sẵn sàng cho chiến dịch lớn tái thiết quốc gia.”

Trong một đất nước đã quá lâu sống giữa thiếu thốn, hoài nghi và chia rẽ, cụm từ “tái thiết” nghe như một lời thề. Nhưng lời thề nào cũng cần một cây cầu để đi qua: cây cầu của tính chính danh, của sự công nhận, của an ninh trật tự, và của một kế hoạch chuyển tiếp đủ chặt để không biến hy vọng thành khoảng trống quyền lực.

Venezuela đang bước vào một ngã rẽ. Và trong ngã rẽ ấy, bức thư của Machado giống như một ngọn đuốc: soi đường cho người ủng hộ, thách thức kẻ phản đối, và đặt câu hỏi thẳng vào lịch sử: liệu lần này, chủ quyền nhân dân có thật sự được trao lại cho nhân dân?

Cuộc bắt giữ Nicolás Maduro không chỉ là một đêm trực thăng quần thảo và tiếng nổ ngoài trời. Đằng sau khoảnh khắc “kéo khỏi phòng ngủ” là một cỗ máy an ninh – pháp lý vận hành nhiều lớp, nhiều năm, và được siết lại trong những tháng gần đây như một chiếc bẫy khổng lồ khép dần.

Các nguồn thạo kế hoạch nói: chiến dịch là sự phối hợp hiếm thấy giữa quân đội, tình báo, thực thi pháp luật liên bang và một hồ sơ truy tố đã âm ỉ suốt… 15 năm.

FBI Hostage Rescue Team: lực lượng “đánh bắt” tinh nhuệ đi cùng quân đội
Một đơn vị tinh nhuệ của FBI đã trực tiếp hỗ trợ bắt giữ Maduro, theo các nguồn tin. Đó là Hostage Rescue Team (HRT) – đội phản ứng đặc biệt thường được nhắc đến trong những tình huống cực kỳ rủi ro.

HRT được mô tả là lực lượng có thể triển khai cho các vụ bắt giữ nguy hiểm, hoạt động chìm và nhiệm vụ giám sát. Trong chiến dịch lần này, HRT “cắm” cùng quân đội Mỹ như một phần của gói hành động đặc biệt, nơi ranh giới giữa chiến thuật quân sự và thi hành lệnh bắt trở nên mỏng như sương.

CIA “đặt chân” vào Venezuela từ mùa hè: theo dõi thói quen, đường đi, chỗ ngủ
Theo các nguồn tin, CIA đã bí mật đưa một nhóm nhỏ vào Venezuela từ mùa hè để theo dõi “pattern of life” – nếp sinh hoạt, địa điểm, đường di chuyển của Maduro. Một mắt xích quan trọng được nhắc tới là một nguồn tin hoạt động ngay trong bộ máy chính quyền Venezuela, giúp Mỹ xác định vị trí và chuyển động của Maduro trước khi ra tay.

Nói cách khác, chiến dịch không dựa vào may rủi. Nó dựa vào việc biết ông ta thường đi đâu, thường ở đâu, và quan trọng nhất: đêm đó ông ta sẽ ngủ ở chỗ nào, “nhóm lõi” phụ trách hồ sơ Venezuela trong chính quyền Trump gồm Phó chánh văn phòng Stephen Miller, Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Giám đốc CIA John Ratcliffe. Họ họp và gọi điện đều đặn, có lúc gần như hằng ngày, và thường xuyên cập nhật cho Tổng thống Donald Trump.

Trump từng nói hồi tháng 10 rằng ông đã cho phép CIA hoạt động bên trong Venezuela nhằm siết các dòng di dân và ma túy bất hợp pháp.

Hồ sơ 15 năm: từ cáo buộc 2011, cáo trạng 2020, đến bản viết lại hôm nay
Cáo trạng mới nhắm vào Maduro – theo Bộ Tư pháp Mỹ – không phải “một bản án rơi từ trên trời xuống”. Nó nằm trong một vụ án buôn ma túy hình sự mà chính phủ Mỹ theo đuổi trong tòa suốt 15 năm: các cáo buộc liên quan đường dây cocaine của Venezuela đã được đặt lên bàn từ năm 2011. Đến năm 2020, Maduro chính thức bị nêu tên trong cáo trạng ở tòa liên bang Manhattan với các cáo buộc “narco-terrorism”, và bản cáo trạng mới do Tổng chưởng lý Pam Bondi công bố lần này được mô tả là phiên bản viết lại của hồ sơ đó.

Thẩm phán Alvin Hellerstein – thẩm phán cao cấp của Tòa Liên bang Khu Nam New York – đã giám sát hồ sơ hơn một thập niên. Ông là người được Tổng thống Bill Clinton bổ nhiệm, nay đã 92 tuổi và nổi tiếng từng xử nhiều vụ án “nặng ký”.

Một bị cáo đáng chú ý trong hồ sơ dài hơi này là Cliver Alcala Cordones, cựu tướng quân đội Venezuela: ông ta đã nhận tội năm 2024 và sau đó bị tuyên án hơn 20 năm tù.

Hiện tại, cáo trạng mới đối với Maduro đã được đưa vào đúng “docket” kéo dài ấy. Tuy nhiên, chưa có thông báo lịch xét xử cho Maduro, và tòa cũng chưa được thông báo chính thức rằng ông đã bị bắt.

Cáo trạng mới: vợ, con trai và các cáo buộc “quốc doanh hóa” tội phạm
Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc các định chế Venezuela đã bị biến thành một “ổ” tham nhũng nuôi bằng tiền buôn ma túy, nhằm phục vụ lợi ích của giới chức và gia đình họ, đồng thời tạo đất sống cho các phần tử mà phía Mỹ gọi là narco-terrorists hoạt động gần như không bị trừng phạt.

Bản cáo trạng dài 25 trang nêu một cấu trúc bị cáo buộc gồm Maduro, vợ là Cilia Flores, con trai Nicolás Maduro Guerra, hai quan chức chính phủ Venezuela và một thủ lĩnh của Tren de Aragua – băng nhóm Venezuela mà chính quyền Trump đã xếp vào diện tổ chức khủng bố nước ngoài.

Các tội danh cốt lõi được mô tả là giữ nguyên bốn nhóm cáo buộc từng có trong hồ sơ 2020 tại New York (narco-terrorism; âm mưu đưa cocaine vào Mỹ; tàng trữ/chiếm hữu súng máy và thiết bị hủy diệt; cùng một cáo buộc âm mưu liên quan súng máy). Điểm thay đổi nổi bật là danh sách bị cáo, nay có thêm vợ và con trai.

Công tố viên tái cáo buộc rằng các tay buôn cocaine có thể “nộp phần trăm” cho Maduro và một số chính khách để đổi lấy che chắn thực thi pháp luật và hỗ trợ hậu cần cho các chuyến hàng. Theo cáo trạng, tiền đó được dùng để duy trì và tăng cường quyền lực chính trị. Thậm chí, cáo trạng còn nêu cáo buộc rằng Maduro và vợ đã vận hành các băng nhóm “được nhà nước chống lưng” để bảo vệ hoạt động buôn ma túy, bao gồm cáo buộc ra lệnh bắt cóc, đánh đập và giết người đối với kẻ nợ tiền hoặc cản đường.

Tất cả những cáo buộc này hiện là nội dung trong hồ sơ tố tụng – và cần được chứng minh tại tòa.

Trên USS Iwo Jima: “giam” trong phòng sĩ quan, lính Thủy quân lục chiến gác cửa
Trong khi hồ sơ pháp lý chạy theo nhịp của tòa án, phần “giam giữ” lại đang trôi theo nhịp sóng biển.

Cựu Tư lệnh Tối cao NATO James Stavridis, Maduro và vợ nhiều khả năng đang bị giữ trong một phòng nghỉ sĩ quan (stateroom) trên USS Iwo Jima, hướng về New York. Một lính Thủy quân lục chiến có thể đang gác ngay ngoài cửa, và bên trong phòng nhiều khả năng đã được kiểm tra kỹ để không có vật gì có thể biến thành vũ khí.

Stavridis mô tả hình dung đơn giản: một căn phòng nhỏ có hai giường tầng (mỗi người một chỗ), có thể có vòi tắm và nhà vệ sinh. Ông cũng nói không có một “quy trình chuẩn” cho việc giam giữ một nguyên thủ quốc gia ngay trên chiến hạm, nên thuyền trưởng có lẽ đang phối hợp chuỗi chỉ huy để chọn phương án phù hợp nhất.

Hải quân Mỹ trước đó đăng thông tin cho biết USS Iwo Jima được điều tới vùng Caribbean để hỗ trợ nhiệm vụ của Bộ Tư lệnh miền Nam Mỹ (SOUTHCOM), phục vụ các hoạt động theo chỉ đạo và ưu tiên của tổng thống nhằm phá mạng lưới buôn ma túy và bảo vệ an ninh nội địa.

Có những lời tuyên bố nghe qua tưởng như câu thoại trong phim chiến tranh, nhưng lại được thốt ra giữa ánh đèn sang trọng của Mar-a-Lago. Sáng Thứ Bảy, Tổng thống Donald Trump ca ngợi chiến dịch bắt giữ lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro là “một thành công”, nhấn mạnh điều ông xem là thước đo quan trọng nhất: không một quân nhân Mỹ nào thiệt mạng, và không một mảnh khí tài nào của Mỹ bị mất.

“Không mất một người, không mất một chiếc”: Trump khoe chiến dịch huy động hỏa lực lớn
Phát biểu tại câu lạc bộ Mar-a-Lago ở Nam Florida, Trump nói nếu người dân “thấy những gì ông thấy” trong đêm, hẳn sẽ “rất ấn tượng”, dù ông cũng ám chỉ công chúng có thể sẽ không bao giờ được xem toàn bộ. Ông nhắc tới việc chiến dịch sử dụng “nhiều trực thăng, nhiều máy bay, rất rất nhiều người” tham gia.

Trump mô tả đây là một chiến dịch hiệu quả cao, được triển khai với quy mô đáng kể, nhưng đạt mục tiêu mà không phải trả giá bằng sinh mạng lính Mỹ hay tổn thất trang bị.

“Caracas bị tắt đèn”: lời kể gây sốc về một đêm “tối và chết chóc”
Trump còn đưa ra một chi tiết khiến dư luận bàn tán dữ dội: ông nói trong lúc lực lượng Mỹ bắt Maduro qua đêm, “đèn ở Caracas đã bị tắt”, và “phần lớn ánh sáng” của thành phố bị vô hiệu hóa “nhờ một thứ chuyên môn” mà Mỹ có. Theo cách ông mô tả, bóng tối trở thành một phần của chiến thuật, biến cuộc đột kích thành thứ ông gọi là “pinpoint” – kiểu ra tay chính xác như mũi kim.

“Tối và chết chóc,” Trump nói, như thể muốn đóng khung toàn bộ câu chuyện trong hai chữ: hiệu quả.

Tuyên bố gây bão: Mỹ sẽ “điều hành Venezuela” vô thời hạn cho tới khi chuyển tiếp an toàn
Nhưng điều làm không khí nặng đi không chỉ là chuyện chiến dịch. Trump tuyên bố Mỹ sẽ “điều hành đất nước” Venezuela “cho đến khi có một cuộc chuyển tiếp an toàn, đúng đắn và thận trọng.” Ông nói thẳng: ông không muốn một nhân vật khác lên thay mà rồi “mọi thứ lại như nhiều năm qua.” Vì vậy, theo lời Trump, Mỹ sẽ ở lại và “chạy” Venezuela cho tới khi việc chuyển giao quyền lực diễn ra theo hướng mà Mỹ tin là có lợi cho người dân Venezuela.

Đáng chú ý, Trump không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho giai đoạn “điều hành chuyển tiếp” ấy. Ông chỉ lặp lại rằng Mỹ sẽ ở lại “cho tới khi cuộc chuyển tiếp thích hợp có thể diễn ra.”

Đòn dầu khí: Trump nói sẽ cho tập đoàn dầu Mỹ “tiếp quản” hạ tầng năng lượng Venezuela
Nếu phần “quản trị” còn mơ hồ, thì phần dầu khí lại được Trump nói rất rõ: ông dự định cho phép các công ty dầu mỏ lớn của Mỹ vào “tiếp quản” hạ tầng năng lượng Venezuela. Trump khẳng định các tập đoàn này sẽ “chi hàng tỷ đô-la” để sửa chữa hệ thống hạ tầng dầu khí “bị hỏng nặng”, rồi “bắt đầu tạo ra tiền cho đất nước.”

Trong lời kể của Trump, đó là một thương vụ vừa mang màu “tái thiết”, vừa mang hương “lợi ích”, và cũng là dấu hiệu rằng Washington không chỉ nhìn đây như một chiến dịch an ninh, mà là một cuộc sắp xếp lại toàn bộ cán cân quyền lực – kinh tế ở quốc gia giàu dầu mỏ bậc nhất Nam Mỹ.

Một chuyến hải hành lạnh gáy đang diễn ra trên Đại Tây Dương – không phải của người tị nạn, cũng không phải của một đoàn ngoại giao, mà là của một nguyên thủ vừa bị “kéo khỏi giường ngủ” trong một cuộc đột kích giữa đêm.

Theo thông tin do CNN dẫn từ hai nguồn thạo kế hoạch, lãnh đạo Venezuela Nicolás Maduro hiện đang ở trên chiến hạm USS Iwo Jima, con tàu đang hướng về New York. Trước khi chuyển giao về New York, Maduro dự kiến sẽ ghé chớp nhoáng căn cứ quân sự Mỹ tại Guantanamo Bay – nơi người ta thường gọi gọn là “Gitmo” – rồi mới được đưa lên máy bay chuyển tiếp.

Ghé Guantanamo: “đi đường tắt” để đưa Maduro tới New York nhanh hơn
Guantanamo Bay nằm ở phía đông nam Cuba, bên bờ vịnh Guantánamo. Trong các tính toán hậu cần của một chiến dịch bắt giữ đặc biệt nhạy cảm, việc ghé “Gitmo” được cho là phương án giúp việc chuyển giao diễn ra nhanh hơn.

Một nguồn tin nói thẳng: đưa Maduro tới Guantanamo sẽ giúp có thể đặt ông lên máy bay và bay thẳng đến New York, thay vì phải đưa ông đến một địa điểm khác để “trình diện” trước một tòa án trung gian rồi mới nối chuyến. Nói theo kiểu đời thường: ghé “Gitmo” là rút ngắn thời gian, giảm số điểm dừng, giảm rủi ro trên đường đi.

Trong những câu chuyện như thế này, đôi khi một điểm dừng vài giờ lại quan trọng hơn cả một bài diễn văn: nó quyết định tốc độ, tính bí mật, và cách một hồ sơ được “đóng dấu” từ chiến dịch quân sự sang quy trình pháp lý.

Tên chiến dịch được công bố: Operation Absolute Resolve
Cũng theo CNN, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, cho biết nhiệm vụ bắt giữ Maduro mang mật danh Operation Absolute Resolve.

Ông mô tả đây là chiến dịch “kín đáo, chính xác”, được tiến hành “trong những giờ đen nhất” của ngày 2 tháng 1, và là kết quả của nhiều tháng lên kế hoạch cùng diễn tập. Tướng Caine còn nhấn mạnh đây là kiểu nhiệm vụ mà “thành thật mà nói, chỉ quân đội Mỹ mới có thể thực hiện”.

Những chữ như “kín đáo” và “chính xác” thường được dùng để trấn an công chúng. Nhưng ở phía bên kia, chúng lại là cách đóng khung câu chuyện: đây không phải một trận đánh bừa bãi, mà là một cú ra tay có mục tiêu.

Trump: “Chuẩn bị đợt hai – còn lớn hơn – nhưng có lẽ không cần nữa”
Từ Palm Beach, Florida, Tổng thống Donald Trump nói Mỹ đã chuẩn bị khả năng mở một “làn sóng tấn công thứ hai” nếu cần, thậm chí ông thừa nhận ban đầu Nhà Trắng “giả định” đợt hai là sẽ cần thiết.

Nhưng Trump cho rằng đợt đầu đã quá thành công, đến mức “có lẽ không phải làm đợt hai nữa”, dù ông nhấn mạnh Mỹ vẫn sẵn sàng, và nếu làm thì sẽ là một đợt “lớn hơn nhiều”.

Ngôn ngữ của Trump nghe như một người cầm roi vừa quất xong phát đầu: vừa khoe sức mạnh, vừa để ngỏ đe dọa. Ông lặp lại rằng chiến dịch rạng sáng Thứ Bảy là một hành động “pinpoint” – kiểu “đánh kim”, trúng đúng điểm.

Ông cũng cho biết các hoạt động quân sự tiếp theo tại Venezuela vẫn nằm trong giai đoạn lên kế hoạch, nhưng chính quyền “có lẽ sẽ không phải làm” các bước đó.

Nói gọn: cánh cửa chưa đóng hẳn, nhưng họ muốn mọi người tin rằng đã đạt mục tiêu chính.

“Kéo khỏi phòng ngủ”: chi tiết khiến cả thế giới rùng mình
Trong tường thuật về chiến dịch, một chi tiết nổi bật được nhắc lại: lực lượng tinh nhuệ Mỹ đã lôi Maduro và vợ ra khỏi phòng ngủ trong cuộc đột kích qua đêm.

Chi tiết này không chỉ có tác dụng mô tả. Nó là một thông điệp tâm lý. Bởi bắt một nguyên thủ là một chuyện; nhưng “kéo khỏi phòng ngủ” lại là chuyện khác: nó đập thẳng vào biểu tượng quyền lực, vào ảo tưởng an toàn, vào ý nghĩ rằng “tôi được bảo vệ tuyệt đối”.

Đó là khoảnh khắc khiến các thủ đô khác trên thế giới cũng phải tự hỏi: nếu một người có vệ sĩ dày đặc ở ngay trung tâm quyền lực mà vẫn bị lôi đi, vậy ranh giới của an ninh nằm ở đâu?


Nếu đúng như kế hoạch, từ USS Iwo Jima, Maduro sẽ ghé Guantanamo trong thời gian ngắn rồi được đưa đến New York. Và từ khoảnh khắc đó, câu chuyện sẽ chuyển từ tiếng động cơ sang tiếng búa gõ của tòa án: giấy tờ, thủ tục, cáo buộc, tranh tụng.

Bẫy nợ toàn cầu sẽ có tác động đến kinh tế thế giới.

Khi thế giới bước sang năm 2026, nền kinh tế toàn cầu có vẻ sẽ kiên cường hơn trước những cú sốc địa chính trị so với dự đoán của nhiều người.

Nhưng sâu bên trong, các nhà kinh tế ngày càng lo ngại về điều mà họ mô tả là cuộc khủng hoảng nợ công đang ngày càng mở rộng, một cuộc khủng hoảng có nguy cơ biến thành một vòng xoáy khó thoát ra.

Gerard Lyons, chiến lược gia kinh tế trưởng tại Netwealth , cho rằng một sự đổ vỡ toàn diện có thể không xảy ra ngay lập tức, tờ Nation nêu.

Tuy nhiên, ông lập luận rằng năm 2026 sẽ là năm mà các dấu hiệu cảnh báo sớm trở nên rõ ràng nhất, trước khi thế giới có nguy cơ rơi vào "bẫy nợ" toàn diện hơn vào cuối thập kỷ này.

Như phân tích đã chỉ ra, mối lo ngại là các nền kinh tế lớn nhất thế giới đang gánh chịu gánh nặng nợ nần gần bằng hoặc vượt quá khả năng sản xuất và kiếm lợi nhuận của họ, nếu xét theo GDP.

Nợ công của Hoa Kỳ ở mức 125% GDP, tương đương khoảng 38 nghìn tỷ đô la Mỹ. Nhật Bản được mô tả là quốc gia có mức nợ công cao nhất trong số các nền kinh tế phát triển, ở mức 230% GDP, trong khi Singapore ở mức 176% và Pháp ở mức 117%.

Vương quốc Anh được mô tả là có nợ công xấp xỉ GDP, cùng với thâm hụt ngân sách hơn 5% GDP.

Lời cảnh báo rộng hơn là sáu trong bảy nền kinh tế G7 đang hướng tới "bẫy nợ" vào cuối thập kỷ này vì chi tiêu công đang tăng lên trong khi doanh thu không tăng với tốc độ tương đương.

Nợ toàn cầu đã tích lũy trong nhiều thập kỷ, lặp lại quan điểm của Ernest Hemingway rằng các cuộc khủng hoảng tài chính diễn ra dần dần, rồi đột ngột.

Điều này chỉ ra hai cú sốc lớn đã đẩy nhanh quá trình tích lũy nợ: cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và đại dịch Covid-19, khi các chính phủ vay những khoản tiền khổng lồ để hỗ trợ người dân và vực dậy nền kinh tế.

Trong thời kỳ Covid-19, nợ công toàn cầu đã tăng vọt lên trên 90% GDP do doanh thu thuế giảm trong khi chi tiêu cho y tế và cứu trợ tăng mạnh.

Ngoài vấn đề vay nợ trong thời kỳ khủng hoảng, nó còn nêu bật một vấn đề mang tính cấu trúc hơn: thâm hụt ngân sách kinh niên, trong đó các chính phủ phải vay mượn để bù đắp khoản thiếu hụt khi thu thuế không đủ đáp ứng chi tiêu.

Các xã hội già hóa đang làm tăng chi phí dài hạn cho phúc lợi và lương hưu, trong khi căng thẳng địa chính trị đang thúc đẩy các quốc gia vay mượn nhiều hơn để mở rộng ngân sách quốc phòng dưới danh nghĩa an ninh quốc gia.

Nhưng vấn đề cốt lõi, không chỉ là gánh nặng nợ mà còn là khoảng cách tăng trưởng.

Nếu nợ tăng nhanh hơn thu nhập quốc dân, tỷ lệ nợ trên GDP sẽ tăng đều đặn hướng tới một điểm không bền vững.

Nếu GDP tăng trưởng 3% trong khi nợ tăng trưởng 5%, thì gánh nặng nợ sẽ tiếp tục leo thang.

Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế đang đối mặt với tốc độ tăng trưởng chậm hơn, điều này cho thấy "mẫu số" trong phương trình, GDP, không tăng trưởng đủ nhanh để giảm tỷ lệ nợ.

Kỷ nguyên vay mượn gần như miễn phí đã kết thúc, biến vấn đề nợ thành vấn đề chi phí trả lãi.

Khi lãi suất chính sách toàn cầu tăng lên để chống lạm phát, các chính phủ buộc phải tái cấp vốn cho các khoản nợ đến hạn và phát hành nợ mới với lãi suất cao hơn nhiều.

Điều đó làm tăng mạnh chi phí lãi suất và có thể tạo ra một vòng xoáy trong đó các chính phủ lại vay mượn chỉ để trả lãi cho các khoản nợ hiện có, làm trầm trọng thêm cái gọi là vòng xoáy nợ.

Nợ công toàn cầu sẽ sát mốc 100.000 tỷ USD

IMF cho biết nợ công toàn cầu đang tiến gần đến con số 100 nghìn tỷ đô la Mỹ, và dự báo rằng đến năm 2029, tổng nợ tích lũy có thể vượt quá quy mô toàn bộ nền kinh tế thế giới, một mức độ chưa từng có kể từ sau Thế chiến II.

Tại Hoa Kỳ, khoản thanh toán lãi suất đã tăng lên 1,2 nghìn tỷ đô la Mỹ, tương đương khoảng 17% tổng chi tiêu của chính phủ.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) rằng 42% nợ công toàn cầu sẽ đáo hạn vào năm 2027, có nghĩa là các chính phủ sẽ cần tái cấp vốn cho một phần lớn khoản vay với lãi suất cao hiện nay, gần gấp đôi so với thời kỳ lãi suất thấp.

Các yêu cầu chi tiêu mới cũng đang gia tăng, bao gồm cả các khoản chi cho quốc phòng.

Báo cáo lưu ý rằng các thành viên NATO đã nhất trí tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035, và cho biết các quốc gia như Đức, Phần Lan và Bỉ đã bắt đầu phát tín hiệu về nhu cầu vay thêm để đáp ứng các mục tiêu này, mô tả áp lực này có liên quan đến ông Donald Trump.

Vòng xoáy nợ nần có thể ảnh hưởng đến người dân bình thường thông qua ba kênh chính.

Thứ nhất, các chính phủ có thể bị buộc phải tăng thuế và cắt giảm phúc lợi, dẫn đến việc có ít nguồn lực hơn cho đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và y tế công cộng vì lãi suất nợ trở thành khoản chi ưu tiên hàng đầu trong ngân sách.

Nhật Bản như một ví dụ điển hình, cho rằng dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi, chính phủ đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về việc tăng thuế thu nhập cá nhân thêm 1% trên tất cả các mức thu nhập vào năm 2027 để tài trợ cho việc tăng chi tiêu quốc phòng lên 2% GDP.

Thứ hai, nó cảnh báo về tình trạng lạm phát kéo dài.

Để giảm giá trị thực của nợ theo thời gian, các chính phủ có thể chấp nhận lạm phát cao hơn, điều này sẽ dẫn đến chi phí sinh hoạt cao hơn liên tục và sức mua yếu hơn.

Thứ ba, sự biến động của thị trường tài chính, một dấu hiệu sớm của căng thẳng không chỉ là mức nợ mà còn là sự gia tăng phí bảo hiểm rủi ro trong trái phiếu chính phủ.

Lyons chỉ ra Pháp và Anh , mô tả hai quốc gia này là dễ bị tổn thương vì phụ thuộc rất nhiều vào các nhà đầu tư nước ngoài để mua trái phiếu của họ.

Nếu các nhà đầu tư nước ngoài mất niềm tin vào khả năng kiểm soát tài chính của chính phủ, hoặc lo ngại lạm phát sẽ làm giảm lợi nhuận, họ sẽ yêu cầu lợi suất cao hơn.

Điều đó đẩy lợi suất trái phiếu tăng lên, làm tăng chi phí vay và làm trầm trọng thêm vấn đề nợ công.

Gần đây máy bay chở khách Tu-214 của Nga, với các hệ thống được phát triển trong nước, đã nhận được sự chấp thuận từ Cơ quan Vận tải Hàng không Liên bang (Rosaviatsiya) cho một sự thay đổi thiết kế lớn. Như vậy, Nga đã thực sự thách thức vị thế dẫn đầu (độc quyền) của Mỹ trong lĩnh vực điện tử hàng không then chốt.

Các chuyên gia Nga đã phát triển hệ thống cảnh báo va chạm trên không (ACWS) và hệ thống cảnh báo tiếp cận mặt đất (GAR) đầu tiên được sản xuất trong nước, cũng như một bộ điện tử hàng không tiên tiến, giúp giảm khối lượng công việc của phi hành đoàn và cải thiện hiệu quả hoạt động của máy bay.

Đây là một thành công to lớn, và thành tựu này không thể bị đánh giá thấp. Trước đây, công ty Collins Aerospace của Mỹ (một công ty con của RTX) chịu trách nhiệm sản xuất các hệ thống cảnh báo này cho máy bay chở khách.

Mọi quốc gia trên thế giới đều phụ thuộc vào hệ thống của công ty này, và trước kia Nga cũng không ngoại lệ. Người Mỹ đã đầu tư rất nhiều công sức, dành hàng thập kỷ và nguồn lực đáng kể để tạo ra bộ phận điện tử hàng không quan trọng nhất.

Nga đạt được thành tựu quan trọng trong việc phát triển hệ thống điện tử hàng không nội địa.

Trong khi đó nhờ đi sau, người Nga đã làm được điều này nhanh và tiết kiệm chi phí hơn nhiều, và hiện nay trên thế giới có hai quốc gia sản xuất một sản phẩm quan trọng và cần thiết như vậy.

Điều này chứng tỏ sự tiến bộ thực sự trong việc thay thế hàng nhập khẩu. Giờ đây, việc sản xuất máy bay chở khách hoàn toàn trong nước Nga đang trở thành hiện thực, chứ không chỉ là khẩu hiệu. Hơn nữa, hệ thống điện tử hàng không này sẽ được lắp đặt không chỉ trên Tu-214 mà còn cho nhiều mẫu máy bay khác.

Định hướng của Moskva đó là phải xây dựng dựa trên thành công này bằng cách thiết lập sản xuất hàng loạt đối với các loại máy bay nội địa khác nhau và bắt đầu cạnh tranh với Mỹ và châu Âu trên thị trường hàng không.

Mặc dù vậy, vẫn phải nhấn mạnh thiết bị của Nga chưa trải qua kiểm tra từ một cơ quan độc lập bên ngoài, vì vậy chứng chỉ do Rosaviatsiya đang bị nghi ngờ và chưa rõ máy bay có được cấp phép để đi vào bầu trời một quốc gia khác hay không.

Theo Reporter

Chiếc máy tính 2.000 năm tuổi

Về cốt lõi, máy tính là một thiết bị xử lý đầu vào - đầu ra: nó tiếp nhận mệnh lệnh, thực thi các chương trình, tự động thực hiện các phép tính và đưa ra kết quả.

Theo định nghĩa căn bản này, chiếc máy dệt hoa (ti hua ji) cổ đại của Trung Quốc – có niên đại hơn hai thiên niên kỷ từ thời Tây Hán – hoàn toàn có thể được công nhận là chiếc máy tính sớm nhất thế giới, theo nhận định của Hiệp hội Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (CAST).

Được khai quật vào năm 2012 từ một ngôi mộ có niên đại khoảng năm 150 trước Công nguyên tại Thành Đô, cỗ máy dệt lụa tinh xảo này đã sử dụng phương thức tính toán có thể lập trình.

"Chương trình" của nó tồn tại dưới dạng các thẻ mẫu vật lý – phiên bản cổ xưa của phần mềm – dùng để điều khiển việc nâng từng sợi dọc theo một thiết kế đã được cài đặt sẵn.

Một sợi dọc được nâng lên đại diện cho số 1, trong khi sợi hạ xuống đại diện cho số 0.

Trong một video đăng tải trên mạng xã hội vào ngày 27 tháng 12, CAST khẳng định đây là "phần cứng máy tính" cổ nhất thế giới từng được biết đến, đi kèm với đó là "phần mềm" tương ứng – chính là chương trình vận hành máy dệt hoa.

CAST là tổ chức khoa học chính thức lớn nhất tại Trung Quốc. Việc tổ chức này tham gia vào cuộc tranh luận toàn cầu về việc ai là người phát minh ra chiếc máy tính đầu tiên, cũng như công khai xác nhận khung dệt Thành Đô là phần cứng máy tính sơ khai, cho thấy một động thái mạnh mẽ nhằm viết lại lịch sử công nghệ từ góc nhìn phi phương Tây.

Qua nhiều thế hệ, quan điểm phổ biến vẫn cho rằng khoa học và máy tính bắt nguồn từ châu Âu. Tuy nhiên, khi Trung Quốc đang trở lại vị trí dẫn đầu về công nghệ toàn cầu – từ mạng di động thế hệ thứ năm (5G), trí tuệ nhân tạo (AI) đến robot – người dân nước này đang khôi phục lại một di sản bị lãng quên: các nghệ nhân Trung Hoa đã nắm vững những nguyên lý về khả năng lập trình, tự động hóa và mã hóa thông tin từ hơn 2.000 năm trước.

Phép màu tinh xảo của người xưa

Cỗ máy tại Thành Đô sử dụng 10.470 sợi dọc được điều khiển bởi 86 miếng "lập trình" màu nâu, kiểm soát hơn 9,6 triệu điểm giao nhau với các sợi ngang. Một khi đã được lập trình, nó có thể vận hành đồng thời trên 100 thiết bị, tạo ra kết quả là những hoa văn lụa dệt tinh xảo với độ chính xác tuyệt đối.

Trước khi máy dệt hoa ra đời, các hoa văn trên vải dệt phải được tạo ra hoàn toàn thủ công.

Tất cả các loại vải lụa đều được dệt từ sự đan xen của sợi dọc và sợi ngang. Để tạo ra hoa văn theo thiết kế sẵn, người thợ dệt phải cẩn thận nâng các sợi dọc cụ thể tại những vị trí chính xác, cho phép con thoi mang sợi ngang khác màu luồn qua.

Quá trình này làm tăng khối lượng công việc lên đáng kể. Trung Quốc đã sớm giải quyết thách thức này thông qua cơ giới hóa, điều giúp họ trở thành trung tâm sản xuất lụa của thế giới. Tuy nhiên, mốc thời gian chính xác của sự phát triển này vẫn chưa rõ ràng trong suốt nhiều thế kỷ.

Vào tháng 12 năm 2012, trong quá trình xây dựng tuyến tàu điện ngầm số 3 tại Thành Đô, một ngôi mộ thời Tây Hán đã được phát hiện tại khu vực núi Laoguan (Lão Quan Sơn).

Đội khảo cổ Thành Đô đã nhanh chóng tiến hành một cuộc khai quật cứu hộ, và kết quả bất ngờ đã giải mã được bí ẩn lịch sử này. Trong quá trình khai quật Mộ số 2, các nhà khảo cổ đã tìm thấy bốn mô hình khung dệt nằm trong lớp trầm tích dưới đáy của gian phòng phía bắc.

Được bảo quản tốt và có cấu trúc phức tạp, với dấu vết của sợi lụa và thuốc nhuộm còn sót lại trên các bộ phận, những mô hình này đã được các chuyên gia dệt may xác định là những chiếc máy dệt hoa hoàn chỉnh sớm nhất từng được biết đến, không chỉ ở Trung Quốc mà trên toàn thế giới.

Phát hiện này đã được bình chọn là một trong 10 Khám phá Khảo cổ hàng đầu của Trung Quốc năm 2013. Thông qua nghiên cứu khảo cổ học, Trung Quốc sau đó đã phục dựng lại chiếc máy dệt tự động này và làm sáng tỏ nguyên lý hoạt động của nó.

Nguyên lý nhị phân

Chiếc máy dệt hoa tự động này vận hành thông qua một "sách mẫu" – một bản mẫu thiết kế được lập trình tương tự như các thẻ đục lỗ (punch cards) hiện đại.

Người thợ thủ công trước tiên sẽ chuyển ngữ một mẫu thiết kế sang một chuỗi vật lý sử dụng các sợi dây hoặc thanh tre, một quy trình giống như "lập trình" cho máy dệt.

Trong quá trình dệt, người thợ (hoặc một cơ chế tự động) sẽ chạy chu trình theo chuỗi mẫu này. Mỗi nút thắt đóng vai trò như một mệnh lệnh, kiểm soát chính xác sợi dọc nào cần được nâng lên, từ đó hiển thị thiết kế đã định trước thông qua sự đan xen giữa sợi dọc và sợi ngang.

Ngoài những hoa văn tinh xảo mà nó tạo ra, tư duy khoa học ẩn chứa trong chiếc máy dệt hoa này còn đáng kinh ngạc hơn thế.

Nếu hoạt động của máy dệt được biểu diễn bằng mã – trong đó sợi dọc được nâng lên (nằm trên sợi ngang) ký hiệu là 1 và sợi hạ xuống ký hiệu là 0 – toàn bộ hoa văn trên vải sẽ chuyển thành một chuỗi các số 0 và 1. Điều này phản ánh nguyên lý nhị phân, nền tảng của công nghệ máy tính hiện đại.

Đáng chú ý, phương pháp lập trình cho mô hình máy dệt trong mộ Hán ở Laoguan không phải là duy nhất; nó sử dụng ít nhất hai kỹ thuật riêng biệt – khung trượt và cần nối – mỗi kỹ thuật tạo ra những kiểu hoa văn khác nhau.

Sau đó, công nghệ máy dệt hoa của Trung Quốc đã lan truyền sang phương Tây dọc theo Con đường Tơ lụa. Các thương nhân Ba Tư đã giới thiệu nó đến phương Tây vào thế kỷ thứ 6. Đến thế kỷ 12, các xưởng dệt lụa sử dụng máy dệt kiểu Trung Quốc đã xuất hiện tại các thành phố như Lucca và Venice của Ý.

Năm 1805, thợ thủ công người Pháp Joseph Marie Jacquard đã tạo ra một máy dệt hoa văn tự động được điều khiển bằng các thẻ đục lỗ và kim, từ đó ra đời cái tên "máy dệt Jacquard" ở phương Tây.

Karl Marx đã ghi nhận trong bộ Tư bản rằng "trước khi phát minh ra động cơ hơi nước, máy dệt Jacquard là cỗ máy phức tạp nhất," và các khái niệm tự động hóa của nó đã cung cấp nguồn cảm hứng then chốt cho Cách mạng Công nghiệp Châu Âu.

Vào thế kỷ 19, các thẻ đục lỗ của máy dệt hoa tự động cũng đã truyền cảm hứng cho các phương pháp lập trình của những chiếc máy tính sơ khai.

"Máy dệt hoa không đơn thuần là một công cụ dệt may, mà là sự kết tinh của tư duy lập trình và trí tuệ cơ khí cổ đại," ông Wang Yusheng, nguyên giám đốc Bảo tàng Khoa học và Công nghệ Trung Quốc, nhận định trong một bài viết tháng 2 năm 2025 trên tạp chí China Science Communication .

"Nó đã đưa lụa Trung Quốc trở thành một mặt hàng xa xỉ toàn cầu, định hình bản sắc văn hóa của 'Xứ sở Tơ lụa', đồng thời logic công nghệ của nó đã ảnh hưởng sâu sắc đến các nguyên lý nền tảng của công nghệ thông tin hiện đại."

Năm 1946, một cột mốc quan trọng trong lĩnh vực máy tính đã đạt được với sự hoàn thiện của chiếc máy tính điện tử đa năng đầu tiên trên thế giới, ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer), bởi một nhóm nghiên cứu tại Đại học Pennsylvania.

Một thành viên nòng cốt của nhóm đó là Zhu Chuanju, người được ghi nhận có công thiết kế các phần cấu trúc logic của máy tính. Công trình của ông đã ứng dụng các khái niệm nhị phân và lập trình, những khái niệm mà một số học giả đã truy nguyên về các phát kiến cổ đại của Trung Quốc như máy dệt hoa và triết lý lấy cảm hứng từ hệ nhị phân trong "Kinh Dịch".

Trung tâm Xuất khẩu Quốc phòng (Mindex) thuộc Bộ Quốc phòng Iran sẵn sàng đàm phán các hợp đồng quân sự với hình thức thanh toán bằng tiền điện tử, tờ Financial Times dẫn dữ quảng cáo và phân tích các điều khoản thanh toán đưa tin.

Tháng 8/2025, Anh, Pháp và Đức đã kích hoạt cơ chế của Liên Hợp Quốc nhằm tái áp đặt các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Iran sau khi các nỗ lực ngoại giao nhằm khôi phục đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này với Mỹ thất bại.

Tehran hiện đang chịu các lệnh trừng phạt sâu rộng của Mỹ và phương Tây đối với chương trình hạt nhân và tên lửa, ngành dầu mỏ và khả năng tiếp cận hệ thống ngân hàng quốc tế. Các hạn chế buộc Iran ngày càng dựa vào thương mại trao đổi hàng hóa và các tài sản kỹ thuật số như bitcoin để giao thương.

Theo FT, động thái của đánh dấu một trong những trường hợp đầu tiên được biết đến về việc một quốc gia công khai bày tỏ sẵn sàng chấp nhận tiền điện tử làm phương thức thanh toán cho việc xuất khẩu vũ khí.

Ngoài ra, Iran cũng chấp nhận hình thức thanh toán thông qua trao đổi hàng hóa hoặc bằng đồng rial Iran.

Mindex cho biết họ có khách hàng tại 35 quốc gia/vùng lãnh thổ và tiếp thị nhiều loại vũ khí, bao gồm tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái, tàu chiến và hệ thống phòng không tầm ngắn. Trang web Mindex cũng liệt kê các loại vũ khí cầm tay, tên lửa và tên lửa hành trình chống hạm.

Mindex vận hành một cổng thông tin trực tuyến và chatbot ảo để hướng dẫn khách hàng tiềm năng trong suốt quá trình mua hàng. Bất chấp các lệnh trừng phạt sâu rộng, Mindex tuyên bố trên trang web rằng "không có vấn đề gì" trong việc thực hiện các hợp đồng.

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Stockholm, Iran xếp thứ 18 trên thế giới về xuất khẩu vũ khí lớn vào năm 2024, sau Na Uy và Australia.

Trước đây, giới chức Mỹ đã cáo buộc Iran sử dụng tài sản kỹ thuật số để tạo điều kiện thuận lợi cho việc bán dầu và chuyển tiền ra khỏi hệ thống ngân hàng chính thức.

Vào tháng 9/2025, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với các cá nhân với cáo buộc vận hành một mạng lưới "ngân hàng ngầm" sử dụng tiền điện tử để xử lý các khoản thanh toán cho Iran.

Iran hiện là đối tác chiến lược toàn diện của Nga. Cả 2 đều đang chịu lệnh trừng phạt và cùng là thành viên của nhóm các nền kinh tế lớn mới nổi BRICS.

Tham khảo: FT

Rạng sáng Thứ Bảy, Gia Lạp Gia Tư (Caracas) không bừng tỉnh bằng chuông nhà thờ hay tiếng xe cộ cuối tuần. Thành phố thức dậy bởi tiếng nổ, bởi âm thanh nặng nề của máy bay và trực thăng xé qua bầu trời, và bởi một câu hỏi treo lơ lửng trên từng con phố: chuyện gì vừa xảy ra?

Trong khi người dân Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) còn chưa kịp hiểu, thì ở Hoa Thịnh Đốn (Washington), một chi tiết khác lại gây chấn động không kém: Quốc hội Mỹ được thông báo về chiến dịch… sau khi mọi thứ đã diễn ra.

“Xong việc rồi mới báo”: Quốc hội nhận thông tin sau chiến dịch
Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, chính quyền Trump bắt đầu thông báo cho lãnh đạo Quốc hội và các ủy ban then chốt về chiến dịch bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro sau khi sự việc đã xảy ra. Lý do được đưa ra là thẩm quyền của Tổng thống Donald Trump theo Điều II Hiến pháp Mỹ – điều khoản xác định tổng thống là Tổng tư lệnh quân đội.

Đây là điểm khiến nhiều người lập tức nhíu mày. Bởi trong nhiều chiến dịch quân sự trước đây, các đời tổng thống thường thông báo cho lãnh đạo Quốc hội trước khi hành động. Nhưng với chính quyền Trump, việc “không báo trước” không còn là chuyện hiếm, mà gần như đã thành một phong cách điều hành: nhanh, gọn, và đặt Quốc hội vào thế chạy theo.

Mike Lee và lời “giải thích Điều II”: bảo vệ người thi hành lệnh bắt
Cũng trong sáng Thứ Bảy, Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Mike Lee (Utah) viết rằng Ngoại trưởng Marco Rubio nói với ông: hành động này nhằm bảo vệ nhân sự Mỹ đang tìm cách bắt Maduro, và hợp pháp theo Điều II. Nghĩa là, theo cách lập luận ấy, đây không chỉ là “tấn công”, mà là một lớp hỏa lực và hành động quân sự để che chắn cho việc thi hành lệnh bắt.

Nhưng câu hỏi chính trị – pháp lý vẫn còn đó: “bảo vệ nhân sự” đến mức nào thì trở thành một chiến dịch quân sự quy mô lớn? Và khi không có tuyên chiến hay ủy quyền dùng vũ lực, ranh giới hiến định nằm ở đâu?

Lời cũ của Susie Wiles: “Đánh Venezuela cần Quốc hội”
Sự việc càng khiến dư luận chú ý khi nhắc lại một chi tiết trước đó: Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles từng nói trong một cuộc phỏng vấn với Vanity Fair rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) sẽ cần sự chấp thuận của Quốc hội. Và bây giờ, khi một chiến dịch bị mô tả là “bắt giữ nguyên thủ” lại diễn ra theo kiểu “thông báo sau”, lời nói ấy bỗng trở thành một chiếc gương khó chịu.

Colombia “không được báo trước”: đồng minh thân cận cũng bị đặt ngoài vòng kế hoạch
Không chỉ Quốc hội Mỹ bị đặt vào thế biết sau. Colombia – đồng minh an ninh đáng tin cậy nhất của Hoa Thịnh Đốn (Washington) ở Nam Mỹ – cũng không nhận được cảnh báo trước khi chiến dịch diễn ra, theo một nguồn tin Colombia. Nguồn tin này nói Bogotá biết về khả năng Mỹ có kế hoạch bắt Maduro, nhưng không hề biết khi nào và bằng cách nào Mỹ sẽ thực hiện.

Và vì thế, Colombia đang điều lực lượng ra biên giới với Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela), vừa “vì lý do nhân đạo”, vừa để ngăn chặn lực lượng du kích ELN – nhóm đã lên tiếng phản đối sự can thiệp của Mỹ bên trong Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela). Một động thái nghe như thủ tục, nhưng thực tế là lời thừa nhận: chỉ cần một biến cố lớn ở Caracas, biên giới sẽ là nơi chịu áp lực đầu tiên.

Trước đó vài tháng, ngoại trưởng Colombia Rosa Yolanda Villavicencio Mapy từng nói việc Maduro ra đi theo con đường đàm phán có thể là lựa chọn “lành mạnh” nhất. Nhưng ngay sau đó, chính phủ Colombia đã vội làm rõ rằng phát biểu ấy không nên bị hiểu thành việc ủng hộ Maduro từ bỏ quyền lực, nhấn mạnh Colombia không muốn can thiệp vào nội bộ nước khác. Một kiểu “đính chính” cho thấy Bogotá luôn phải đi trên dây: vừa là đồng minh Mỹ, vừa không muốn thành kẻ châm ngòi trong khu vực.

Gia Lạp Gia Tư (Caracas) sáng Thứ Bảy: tiếng nổ, trực thăng, và đường phố trống bất thường
Từ hiện trường, nhà báo Mary Mena kể lại với CNN rằng bà tỉnh dậy vì “tiếng động lớn” và “những tiếng nổ” vào rạng sáng. Người dân ban đầu không biết điều gì đang xảy ra, nhưng ai cũng cảm nhận một điều: có chuyện rất lớn, vì tiếng nổ dồn dập, và bầu trời đầy tiếng máy bay cùng trực thăng.

Truyền hình nhà nước Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) phát hình ảnh đường phố Gia Lạp Gia Tư (Caracas) trống lạ thường đối với một ngày Thứ Bảy. Đôi khi, sự vắng lặng nói nhiều hơn tiếng la hét: nó là bản năng tự vệ của một thành phố không biết cơn bão sẽ quét thêm bao lâu.

Pam Bondi: “sẽ sớm nếm toàn bộ cơn thịnh nộ của công lý Mỹ”
Tổng chưởng lý Mỹ Pam Bondi tuyên bố Maduro sẽ “sớm đối diện toàn bộ cơn thịnh nộ của công lý Mỹ, trên đất Mỹ, trong tòa án Mỹ” sau khi bị bắt tại Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela). Bà dẫn lại cáo trạng nhắm vào Maduro với các tội danh nghiêm trọng, gồm âm mưu narco-terrorism, âm mưu đưa cocaine vào Mỹ, cùng các cáo buộc liên quan đến súng máy và thiết bị hủy diệt, mức án sẽ là cao nhất (tử hình).

Maduro từng bị truy tố bởi công tố liên bang khu Nam New York từ năm 2020. Tuy nhiên, vào sáng Thứ Bảy, vị trí chính xác của ông được nói là vẫn chưa được làm rõ một cách công khai.

Bondi cảm ơn Trump và quân đội Mỹ vì “nhiệm vụ đáng kinh ngạc và rất thành công” để bắt “hai đối tượng bị cáo buộc là những kẻ buôn ma túy quốc tế”, ám chỉ Maduro và phu nhân.

Nga đòi “làm rõ ngay lập tức”: nói đây là vi phạm chủ quyền và luật quốc tế
Moscow phản ứng mạnh. Bộ Ngoại giao Nga nói “cực kỳ quan ngại” trước thông tin Maduro và vợ bị cưỡng bức đưa ra khỏi Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) trong các hành động mà họ gọi là “gây hấn” của Mỹ, và kêu gọi “làm rõ ngay lập tức” tình hình.

Nga nhấn mạnh: nếu đúng, đây là “vi phạm không thể chấp nhận” đối với chủ quyền của một quốc gia độc lập – nguyên tắc cốt lõi của luật quốc tế. Trước đó, Nga cũng đã lên án đây là “hành động xâm lược vũ trang”, cho rằng mọi “lý do biện minh” đều không đứng vững.

California – tiểu bang vốn nổi tiếng “siết” súng gắt bậc nhất nước Mỹ – vừa nhận một phán quyết có thể làm thay đổi cả bức tranh pháp lý về súng đạn trên bờ Tây.

Hôm Thứ Sáu, một hội đồng gồm ba thẩm phán của Tòa Phúc thẩm Liên bang Khu vực 9 (đặt tại San Francisco) đã ra phán quyết 2-1: lệnh cấm mang súng lộ thiên (open carry) ở phần lớn địa hạt California là vi hiến, vì xâm phạm Tu chính án Thứ Hai của Hiến pháp Mỹ – quyền “giữ và mang vũ khí”.

Lệnh cấm “phủ gần như toàn tiểu bang” bị bẻ gãy
Trọng tâm vụ việc nằm ở quy định của California: cấm mang súng lộ thiên tại các quận hạt có dân số trên 200.000 người. Con số nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng hệ quả lại rất thật: khoảng 95% dân số California sống trong những quận hạt thuộc diện này. Nói cách khác, lệnh cấm gần như bao phủ phần lớn đời sống đô thị của tiểu bang.

Hội đồng thẩm phán đã đứng về phía một chủ súng, ông Mark Baird, người khởi kiện thách thức luật từ năm 2019. Phán quyết mới cũng đảo ngược một phần quyết định năm 2023 của tòa cấp dưới – nơi trước đó bác yêu cầu của Baird.

“Bruen 2022” – chiếc thước đo mới: phải hợp “truyền thống lịch sử”
Điểm then chốt của phán quyết lần này là cách tòa áp dụng án lệ tối cao năm 2022: New York State Rifle & Pistol Association v. Bruen. Án lệ này đặt ra một phép thử mới cho các hạn chế về súng: nhà nước muốn giới hạn thì phải chứng minh quy định đó “phù hợp với truyền thống lịch sử điều chỉnh súng đạn của quốc gia”.

Thẩm phán Lawrence VanDyke – người được Tổng thống Donald Trump bổ nhiệm – viết rằng vụ kiện “không thể chối cãi” liên quan đến một thực hành lịch sử: mang súng lộ thiên, vốn đã có từ trước khi Bộ luật Nhân quyền (Bill of Rights) được phê chuẩn năm 1791. Ông nhấn mạnh: hồ sơ lịch sử cho thấy open carry thuộc về “lịch sử và truyền thống” của nước Mỹ.

VanDyke cũng dẫn ra thực tế: hơn 30 tiểu bang nhìn chung cho phép open carry. Thậm chí, ngay tại California, người dân từng được mang súng ngắn lộ thiên, đeo bao (holstered) để tự vệ mà không bị chế tài – cho đến năm 2012.

Tòa “đồng ý phần lớn” nhưng không mở toang mọi cánh cửa
Dù nghiêng về phía nguyên đơn, phán quyết không phải là “thắng tuyệt đối”. Tòa bác một phần yêu cầu liên quan đến cơ chế cấp phép ở các quận hạt dưới 200.000 dân – nơi luật cho phép có thể cấp giấy phép open carry. Nói cách khác, tòa nhắm thẳng vào lệnh cấm diện rộng ở các quận đông dân, nhưng vẫn giữ lại một phần khung pháp lý về cấp phép trong các quận ít dân hơn.

Phe phản đối: “Tòa xử đúng một nửa”
Ý kiến bất đồng đến từ Thẩm phán cao cấp N. Randy Smith (được Tổng thống George W. Bush bổ nhiệm). Ông cho rằng đồng nghiệp của mình “chỉ đúng một nửa”, và theo ông, các hạn chế của California đều phù hợp với chuẩn Bruen của Tối cao Pháp viện.

Một câu phản biện ngắn, nhưng cho thấy cuộc chiến pháp lý chưa hề ngã ngũ: cùng một án lệ Bruen, mỗi thẩm phán có thể đọc ra một “truyền thống” khác nhau.

California chưa buông: Tổng chưởng lý cân nhắc các bước tiếp theo
Văn phòng Tổng chưởng lý California Rob Bonta – người bảo vệ lệnh cấm – cho biết đang cân nhắc các lựa chọn. Thông điệp đưa ra vẫn cứng: họ “cam kết bảo vệ các luật súng ‘hợp lý’ (common sense) của California”.

Trong bối cảnh Bruen đã kích hoạt làn sóng kiện tụng trên toàn nước Mỹ nhằm vào nhiều hạn chế súng hiện đại, California là một trong những “mặt trận nóng” nhất – vì nơi đây có hệ thống luật kiểm soát súng chặt và dày đặc.

Cùng là California, nhưng không phải hạn chế nào cũng bị hạ
Điều đáng chú ý: ngay trong Khu vực 9, một hội đồng thẩm phán hồi tháng 9/2024 vẫn giữ nguyên một luật California khác – cấm người có giấy phép mang súng giấu kín (concealed carry) đem súng vào nhiều “khu vực nhạy cảm” như quán bar, công viên, sở thú, sân vận động, viện bảo tàng…

Nghĩa là bức tranh pháp lý đang hình thành theo kiểu “mảnh ghép”: có thứ bị gỡ, có thứ vẫn đứng vững, và ranh giới sẽ còn bị kéo qua kéo lại bằng những vụ kiện nối tiếp.

Một phán quyết, nhiều dư chấn
Với người ủng hộ quyền súng, đây là một bước tiến lớn: tòa nhắc rằng open carry không phải phát minh hiện đại, mà là một phần của lịch sử. Với phe ủng hộ kiểm soát súng, đây là lời cảnh báo: những bức tường luật dựng lên trong nhiều thập kỷ có thể bị “xô” đổ từng mảng dưới ánh sáng của Bruen.

California có thể sẽ còn kháng nghị, còn tranh luận, còn đối đầu trong tòa. Nhưng từ hôm Thứ Sáu, câu chuyện “mang súng lộ thiên” ở tiểu bang đông dân nhất nước Mỹ đã bước qua một cột mốc mới: cột mốc của một cuộc giằng co không chỉ về an toàn công cộng, mà còn về cách nước Mỹ hiểu lịch sử của chính mình.

Có lẽ không có biểu hiện quyền lực nào trần trụi hơn cảnh một tổng thống đương nhiệm bị lôi khỏi thủ đô của mình giữa đêm, rồi “biến mất” trên một chuyến bay rời khỏi đất nước.

Chỉ bằng một bài đăng ngắn ngủi trên mạng xã hội, Tổng thống Donald Trump phát tín hiệu rằng ông có thể hành động nhanh, bất ngờ, quyết liệt — và trong mắt nhiều người, có thể cả liều lĩnh — để đạt các mục tiêu đối ngoại vốn thay đổi theo từng thời điểm. Sự quyết đoán ấy tạo ra cảm giác Hoa Thịnh Đốn (Washington) đang vận hành như một lưỡi dao: cắt rất ngọt, nhưng cũng có thể để lại vết thương khó cầm máu cho trật tự quốc tế.

“Bắt người để đưa ra tòa Mỹ”: mô thức quen mà lần này là ngoại lệ cực lớn
Chiến dịch đưa Tổng thống Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) Nicolás Maduro và phu nhân rời khỏi nơi được bảo vệ nghiêm ngặt ở Gia Lạp Gia Tư (Caracas) để “đối mặt hệ thống tòa án Mỹ” — nếu đúng như các thông tin được thuật lại — có vẻ đi theo một mô thức cực đoan nhưng vẫn quen thuộc của Hoa Thịnh Đốn (Washington): truy đuổi một “kẻ đào tẩu” bị coi là tội phạm, treo thưởng tới 50 triệu USD, rồi ra tay bắt giữ.

Nhưng điểm dị thường nằm ở chỗ: Maduro là nguyên thủ quốc gia. Dù cáo trạng ghi gì, câu chuyện này vẫn sẽ mang mùi chính trị rất nặng. Bởi Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) từ lâu đã là “mục tiêu” trong nhiều tầng mục tiêu của Mỹ — từ chống ma túy, năng lượng, cho đến sắp xếp lại liên minh trong khu vực.

“Vừa đúng mục tiêu, vừa mắc nghịch lý”: lý do Mỹ muốn Maduro ra đi
Các đời Nhà Trắng nối tiếp nhau đều muốn loại bỏ chế độ cánh tả ở Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) — bị mô tả là độc đoán và đôi lúc bạo lực — nhưng lý do mỗi thời lại được đóng gói khác nhau. Trong nhiệm kỳ hai của Trump, lập luận nổi bật là coi Maduro như “trùm” một mạng lưới buôn ma túy khu vực; việc kết thúc vai trò đó được đưa lên thành lý do chính đáng hóa áp lực kinh tế và quân sự.

Tuy nhiên, chính lập luận ấy tạo ra một nghịch lý: nếu Maduro là “trùm tội phạm”, thì ông không thể đơn giản “tự bước xuống” rồi an toàn đi về, như một nhân vật chính trị bình thường. Ông bị biến thành một đối tượng pháp lý — và một khi đã là đối tượng pháp lý, “ra đi êm thấm” gần như là điều xa xỉ.

Thêm một điểm gai góc khác: bằng chứng về vai trò “đỉnh cây” trong hệ sinh thái ma túy khu vực bị cho là không mạnh như Hoa Thịnh Đốn (Washington) mong muốn. Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) bị cáo buộc để lọt ma túy qua không phận và bờ biển; Colombia — nước sản xuất cocaine lớn nhất thế giới — lại nằm ngay bên kia biên giới. Nhưng các cartel ở Mexico và Colombia vốn là những tay chơi lớn hơn, trong khi lại không chịu mức tập trung quân sự kiểu “đánh thẳng vào thủ đô” như Gia Lạp Gia Tư (Caracas) vừa trải qua. Chính sự lệch pha ấy khiến nhiều người càng tin: đây sẽ luôn “có màu chính trị”, dù được bọc bằng ngôn ngữ pháp lý.

Tham vọng “sân sau”: bóng dáng một “Monroe Doctrine” phiên bản mới
Ở trung tâm sâu nhất của vụ việc là tham vọng mở rộng ảnh hưởng của Hoa Thịnh Đốn (Washington) lên “vùng gần kề” của mình — điều nhiều người gọi là một phiên bản cập nhật của Học thuyết Monroe. Một Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) “ngoan” hơn sẽ có lợi cho thị trường năng lượng, nhưng quan trọng không kém là bài toán di cư: hàng triệu người Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) đang tìm nơi trú ẩn tại Mỹ sẽ có một nơi để quay về nếu Gia Lạp Gia Tư (Caracas) đổi trục.

Nhưng mọi toan tính đều gặp câu hỏi lạnh lùng nhất: sau khi kéo được Maduro ra khỏi bàn, Mỹ và các bên còn lại sẽ đặt quân cờ nào lên thay?

Gia Lạp Gia Tư (Caracas) im tiếng, nhưng chính quyền nói “không biết ông ấy ở đâu”
Trong lúc Hoa Thịnh Đốn (Washington) phát tín hiệu chiến thắng, phía Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) lại rơi vào trạng thái vừa cứng rắn vừa hoang mang. Phó Tổng thống Delcy Rodríguez nói chính phủ không biết Maduro và Đệ nhất phu nhân Cilia Flores đang ở đâu, đồng thời yêu cầu Mỹ phải đưa ra “bằng chứng còn sống”. Bà cũng cho biết các đợt tấn công gây thiệt mạng cho quan chức, quân nhân và dân thường ở nhiều nơi.

Bộ trưởng Quốc phòng Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) tuyên bố Mỹ đã dùng tên lửa và rocket đánh vào các khu vực đô thị, gọi đây là “xâm lược” và là “nỗi nhục lớn nhất” đất nước từng chịu, đồng thời thề sẽ kháng cự.

Nhưng tại hiện trường, bầu trời Gia Lạp Gia Tư (Caracas) có lúc lại yên ắng vài giờ liền. Nhà báo tường thuật nghe nhiều máy bay và trực thăng đi qua trước đó, rồi thành phố chìm vào im lặng. Người dân phần lớn chọn ở nhà, chờ tin — một kiểu bình tĩnh căng thẳng, như đứng trước cửa bão.

Nga đòi “làm rõ ngay lập tức”, cảnh báo vi phạm chủ quyền và luật quốc tế
Moscow phản ứng gay gắt. Nga kêu gọi “làm rõ ngay lập tức” về việc Maduro và phu nhân bị cưỡng bức đưa ra khỏi Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) trong các hành động mà họ gọi là “gây hấn” của Mỹ. Nga nói nếu đúng, đây là “vi phạm không thể chấp nhận” đối với chủ quyền của một quốc gia độc lập — điều được coi là nguyên tắc cốt lõi của luật quốc tế.

Trước đó, Nga cũng đã lên án Mỹ bằng cụm chữ nặng nề “hành vi xâm lược vũ trang”, cho rằng mọi “lý do biện minh” đều không đứng vững.

Châu Âu phản ứng dồn dập: kêu gọi tôn trọng Hiến chương LHQ, tránh leo thang
Nhiều lãnh đạo châu Âu lên tiếng trong trạng thái vừa theo dõi vừa dè chừng.

Đại diện đối ngoại của EU, Kaja Kallas, nói đã trao đổi với Ngoại trưởng Marco Rubio và phía EU tại Gia Lạp Gia Tư (Caracas); EU nhắc lại quan điểm Maduro “thiếu tính chính danh”, ủng hộ chuyển tiếp hòa bình, đồng thời kêu gọi tôn trọng luật quốc tế và Hiến chương Liên Hiệp Quốc.

Bỉ cho biết đại sứ quán ở Bogotá “kích hoạt tối đa” để ứng phó và theo dõi cùng đối tác châu Âu. Hà Lan nói tình hình Gia Lạp Gia Tư (Caracas) “chưa rõ ràng”, vẫn liên lạc với cơ quan ngoại giao tại Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela). Ba Lan kiểm tra số công dân ở Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) và nói chưa có thông tin ai cần trợ giúp khẩn. Tây Ban Nha nói đang theo dõi sát, các cơ quan đại diện vẫn hoạt động và kêu gọi giảm căng thẳng.

Trong khi đó, Belarus tuyên bố lên án mạnh mẽ và gọi hành động của Mỹ là “mối đe dọa trực tiếp” đối với hòa bình và an ninh quốc tế.

Hậu trường chiến dịch: Delta Force, CIA theo dõi vị trí, dấu nhiệt NASA gần Fort Tiuna
Các chi tiết hậu trường được thuật lại cho thấy Trump đã “bật đèn xanh” vài ngày trước để bắt Maduro. Nhiệm vụ được cho là do Delta Force thực hiện; vị trí của Maduro được CIA theo dõi, trong bối cảnh Trump từng cho phép hoạt động bí mật trong lãnh thổ Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) từ vài tháng trước.

Một chi tiết đáng chú ý khác đến từ dữ liệu vệ tinh: hệ thống NASA FIRMS ghi nhận hai “dấu nhiệt” gần Fort Tiuna — một cơ sở quân sự lớn — vào rạng sáng, trùng với các video được định vị địa lý cho thấy cháy lớn và nổ quanh khu vực này. FIRMS thường dùng để phát hiện bất thường nhiệt như cháy kéo dài, giúp phác họa thêm “hậu cảnh” của một đêm bị xé toạc.

Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) sau Maduro: hiến pháp, sụp đổ, hay quân đội lên nắm?
Tương lai gần của Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) mù mịt như chính bầu trời Gia Lạp Gia Tư (Caracas) sau khói lửa. Theo hiến pháp Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela), nếu xảy ra “vắng mặt tuyệt đối” của tổng thống, quyền lực sẽ chuyển sang Phó Tổng thống Delcy Rodríguez, và một cuộc bầu cử phải được tổ chức trong vòng 30 ngày; tổng thống mới sẽ có nhiệm kỳ trọn 6 năm.

Nhưng hiến pháp chỉ là một kịch bản. Thực tế có thể rẽ sang những ngả khác:
- Kịch bản chế độ rạn vỡ: các nhân vật chóp bu có thể từ chức, bỏ chạy, hoặc tan hàng. Phe đối lập trong và ngoài nước sẽ coi đây là cơ hội vàng. Đối lập nói tổng thống “hợp pháp” là Edmundo González — chính trị gia đang lưu vong ở Tây Ban Nha. Ông được nhắc là có hậu thuẫn mạnh của phong trào dân chủ do María Corina Machado dẫn dắt; phong trào này từng tuyên bố sẵn sàng cho một chuyển tiếp “trật tự và hòa bình” khi Maduro rời khỏi quyền lực.
- Kịch bản quân đội: một cuộc tiếp quản của lực lượng vũ trang là khả năng không thể loại trừ. Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López đã phát biểu cứng rắn rằng Ủy Nội Thụy Lạp (Venezuela) sẽ chống lại sự hiện diện của lực lượng nước ngoài, gọi đây là “cuộc sỉ nhục lớn nhất” đất nước phải gánh.

Maduro ra đi — nếu đúng như phía Mỹ nói — là một chiến thắng cho Trump.

Gia Lạp Gia Tư (Caracas) bước vào ngày đầu năm mới bằng một thứ yên lặng kỳ lạ: sau những tiếng nổ vang và tiếng động cơ trên bầu trời, thành phố như nín thở. Người ta không đổ ra đường, không reo hò, cũng không kịp hoảng loạn theo kiểu thường thấy. Họ chỉ… đóng cửa, ở yên trong nhà, chờ xem ai sẽ nói câu tiếp theo.

Và câu tiếp theo đến từ Hoa Thịnh Đốn (Washington).

Trump tuyên bố “đòn đánh quy mô lớn” và Maduro bị bắt, bị đưa khỏi Ủy Nội Thụy Lạp
Tổng thống Donald Trump nói Mỹ đã tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn vào thủ đô Ủy Nội Thụy Lạp ( Venezuela), và Tổng thống Nicolás Maduro đã bị bắt rồi được đưa ra khỏi đất nước. Ông mô tả chiến dịch có phối hợp với lực lượng thực thi pháp luật Mỹ, đồng thời hứa sẽ cung cấp thêm chi tiết sau.

Thông tin ấy lập tức đẩy mọi diễn biến sang một cấp độ khác: không chỉ là “tấn công” mà là “bắt người” — và người bị bắt lại là nguyên thủ đương nhiệm.

“Bắt để ra tòa ở Mỹ”: Thượng nghị sĩ nói Rubio xác nhận Maduro đang bị giam giữ
Một lớp thông tin khác xuất hiện ngay sau đó qua mạng xã hội: Thượng nghị sĩ Cộng Hòa Mike Lee nói ông đã trao đổi với Ngoại trưởng Marco Rubio. Theo lời kể của Lee, Rubio cho biết Maduro bị nhân sự Mỹ bắt để đưa sang Hoa Kỳ xét xử các cáo buộc hình sự, và “hành động quân sự” trong đêm được triển khai nhằm bảo vệ lực lượng đang thi hành lệnh bắt.

Lee còn nói Rubio “không dự kiến có thêm hành động” ở Ủy Nội Thụy Lạp, vì Maduro đã ở trong tay Mỹ. Dù vậy, phía Bộ Ngoại Giao Mỹ khi được báo chí hỏi vẫn chưa đưa ra phản hồi công khai ngay lập tức.

Đáng chú ý: trước đó, chính Lee từng đặt câu hỏi về cơ sở hiến pháp của chiến dịch khi không có tuyên chiến hay ủy quyền dùng vũ lực. Sau cuộc trao đổi mà ông nói là với Rubio, ông chuyển sang lập luận rằng hành động này “có khả năng” thuộc thẩm quyền của tổng thống theo Điều II để bảo vệ nhân sự Mỹ trước mối đe dọa “thực tế hoặc cận kề”.

Gia Lạp Gia Tư phản ứng: đòi “bằng chứng sự sống”, nói có thương vong trên toàn quốc
Phía Ủy Nội Thụy Lạp tuyên bố họ “không biết” Maduro và Đệ nhất phu nhân Cilia Flores đang ở đâu. Phó Tổng thống Delcy Rodríguez yêu cầu Mỹ phải đưa ra “bằng chứng còn sống” ngay lập tức đối với cả hai người. Bà cũng nói các đòn tấn công đã khiến quan chức, quân nhân và dân thường thiệt mạng ở nhiều nơi.

Trong khi đó, thông điệp trên kênh nhà nước lặp đi lặp lại theo hướng trấn an: người dân hãy bình tĩnh, hãy ở trong nhà, lực lượng sẽ được triển khai để kiểm soát tình hình.

Bộ trưởng Quốc phòng gọi là “xâm lược”: nói tên lửa, rocket đánh vào khu dân cư
Bộ trưởng Quốc phòng Ủy Nội Thụy Lạp tuyên bố cuộc tấn công đã ảnh hưởng đến các khu vực đô thị trên khắp Ủy Nội Thụy Lạp bằng tên lửa và rocket, gọi đây là “cuộc xâm lược” và là “nỗi phẫn nộ lớn nhất” mà đất nước từng chịu đựng. Ông khẳng định sẽ kháng cự.

Ở cấp điều hành an ninh nội địa, Phó Tổng thống phụ trách chính sách và an ninh (Diosdado Cabello) tuyên bố Mỹ “chỉ đạt được một phần” mục tiêu. Theo ông, Hoa Thịnh Đốn trông đợi người dân sẽ hoảng loạn bỏ chạy, nhưng “không” — và ông nhấn mạnh đất nước vẫn bình tĩnh, “biết mình phải làm gì tiếp theo.”

Bầu trời im tiếng, nhưng thành phố vẫn nặng như đá
Sau một giai đoạn nghe rõ tiếng máy bay và trực thăng bay qua, bầu trời Gia Lạp Gia Tư đã yên ắng trong vài giờ. Nhưng đó không phải kiểu yên của hòa bình. Nó là kiểu yên của một đô thị vừa trải qua cú sốc, đang chờ một cơn chấn động khác — có thể là tin tức, có thể là bạo lực, có thể là một tuyên bố làm đổi màu cả bàn cờ.

Vì sao Maduro trở thành “mục tiêu pháp lý” của Washington suốt nhiều năm?
Chính quyền Trump từ lâu đã gọi Maduro là tội phạm và tìm cách đưa ông ra trước hệ thống tư pháp Mỹ. Từ năm 2020, Maduro bị truy tố tại Nữu Ước (New York) với các cáo buộc nghiêm trọng liên quan “narco-terrorism”, âm mưu đưa cocaine vào Mỹ và các cáo buộc liên quan.

Cùng với cáo trạng là chiếc vòng treo thưởng tăng dần theo năm tháng: từ mức hàng chục triệu, rồi được nâng lên mức cao hơn trong năm 2025. Hoa Thịnh Đốn nhiều lần khẳng định cáo buộc không dựa trên “đồn đoán chính trị” mà dựa trên chứng cứ trình trước bồi thẩm đoàn.

Nếu đúng như tuyên bố mới nhất — rằng Maduro đã bị bắt và đang bị đưa sang Mỹ để xét xử — thì Hoa Thịnh Đốn không chỉ nói, mà đã chuyển sang làm, và làm theo cách gây sốc nhất.

“A new dawn”: thông điệp chiến thắng từ phía Mỹ, và câu hỏi lớn cho ngày mai
Trong khi nhiều chi tiết vẫn mù mờ, một số quan chức Mỹ đã phát tín hiệu như thể trang cũ đã khép lại. Phó Ngoại trưởng Christopher Landau đăng thông điệp ca ngợi đây là “bình minh mới” cho Ủy Nội Thụy Lạp, nói “bạo chúa đã biến mất” và “giờ sẽ đối mặt công lý”.

Nhưng với Ủy Nội Thụy Lạp, câu hỏi không chỉ là Maduro ở đâu. Câu hỏi là: sau cú đấm rạng sáng ấy, đất nước sẽ được điều hành bởi ai, trật tự sẽ dựng lại bằng cách nào, và liệu sự yên lặng hiện tại là dấu hiệu của bình ổn… hay chỉ là khoảng lặng trước một cơn bão lớn hơn.

Đêm Caracas rung chuyển: tuyên bố bắt Maduro và một thế cờ mới ở châu Mỹ Latin

Có những khoảnh khắc lịch sử không đến bằng tiếng gõ cửa, mà bằng tiếng nổ xé trời.

Rạng sáng, bầu trời Caracas bị khuấy đảo bởi những đợt chấn động liên tiếp. Tin tức dội ra từ phía Washington như một nhát búa: Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ đã tiến hành một cuộc tấn công “quy mô lớn” và Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro cùng phu nhân bị bắt, bị đưa ra khỏi Venezuela.

Trong khi thế giới còn đang cố chắp nối từng mảnh thông tin, một nghị sĩ Cộng Hòa tại Mỹ dẫn lời Ngoại trưởng Marco Rubio nói Maduro bị lực lượng Mỹ bắt để đưa sang Mỹ ra tòa với các cáo buộc hình sự. Theo lập luận từ phía nghị sĩ này, hoạt động quân sự đi kèm được triển khai nhằm bảo vệ những người thi hành lệnh bắt giữ.

Ở chiều ngược lại, Caracas vẫn chìm trong một kiểu im lặng rất lạ: không phải yên bình, mà là lặng người, chờ tiếng loa phóng thanh tiếp theo.

Maduro là ai: người kế vị Chavez nhưng không có “hào quang Chavez”

Nicolás Maduro từng là đồng minh thân cận và là “người được chọn” của lãnh tụ dân túy Hugo Chávez. Khi Chávez qua đời vì ung thư năm 2013, Maduro bước lên thay thế, mang theo di sản “Bolivar” nặng như một chiếc áo giáp.

Ông từng là tài xế xe buýt, là thủ lĩnh công đoàn, rồi tiến dần lên đỉnh quyền lực. Nhưng khác với Chávez – người có sức hút cá nhân đủ làm cả quảng trường tin theo – Maduro không có nền tảng ủng hộ rộng và cũng không có thứ charisma có thể biến khủng hoảng thành “bài diễn văn chiến thắng”. Ngay cuộc bầu cử năm 2013 đưa ông lên ghế tổng thống đã bị đối lập tranh cãi dữ dội.

Và từ đó, Venezuela bước vào những năm tháng vừa bất ổn vừa kiệt quệ: biểu tình, trấn áp, kinh tế đứt gãy, đồng tiền rơi tự do, dòng người bỏ xứ. Trong bối cảnh đó, dầu mỏ – thứ từng là “phép màu” – lại trở thành cái neo kéo cả guồng máy quản trị xuống đáy vì quản lý yếu kém, thất thoát, và cấm vận chồng cấm vận.

Từ đường phố 2017 đến cuộc bầu cử bị tố “không hợp lệ”

Năm 2017, Maduro tìm cách định hình lại và mở rộng quyền lực tổng thống, đi đường vòng để vô hiệu hóa Quốc hội khi cơ quan này nằm trong tay đối lập. Caracas khi ấy bùng lên biểu tình kéo dài, và Venezuela càng bị đẩy sâu vào thế đối đầu “một mất một còn” giữa nhà nước và phong trào phản kháng.

Đến năm 2018, Maduro giành thêm một nhiệm kỳ sáu năm trong một cuộc bầu cử bị nhiều lãnh đạo đối lập và cộng đồng quốc tế lên án là thiếu tính chính danh. Sự chia rẽ không còn là vết nứt: nó trở thành hai thực tại song song, nơi mỗi bên sống trong “sự thật” của mình và coi bên kia là kẻ cướp tương lai.

Những tranh cãi về gian lận bầu cử tiếp tục ám ảnh các kỳ bầu cử về sau. Maduro tuyên bố thắng lợi trong cuộc đua gần nhất và được tuyên thệ nhậm chức hồi tháng Giêng năm ngoái, giữa bầu không khí ngờ vực và phẫn nộ chưa kịp nguội.

Hồ sơ “narco-terrorism” và chiếc vòng siết từ Washington

Năm 2020, chính quyền Mỹ dưới nhiệm kỳ Trump đầu tiên đã truy tố Maduro với cáo buộc “narco-terrorism” (khủng bố ma túy). Lập luận của phía Mỹ khi đó xoáy vào cáo buộc rằng Maduro cùng một số nhân vật cấp cao đã “bắt tay” với lực lượng FARC ở Colombia để đưa lượng cocaine khổng lồ vào Mỹ.

Phía Caracas phản pháo gay gắt. Maduro từng mỉa mai Trump bằng những ngôn từ nặng nề, mô tả ông chủ Nhà Trắng như một “cao bồi” mang tư duy kỳ thị. Nhưng lời qua tiếng lại không làm chiếc vòng siết chậm lại.

Từ trừng phạt kinh tế, hạn chế tài chính, đến gia tăng sức ép quân sự – tất cả như những lớp sóng xô dồn vào cùng một bờ. Có thời điểm, phía Mỹ còn công bố treo thưởng lên tới 50 triệu USD cho thông tin dẫn đến việc bắt giữ hoặc kết án Maduro. Thông điệp phát ra rất rõ: Washington muốn biến Maduro thành một vụ án, không chỉ là một đối thủ chính trị.

Và nếu đúng như tuyên bố mới nhất của Mỹ, thì “vụ án” ấy giờ không còn nằm trên giấy.

Caracas đòi “bằng chứng sự sống”, Nga gọi là “xâm lược vũ trang”

Ngay sau các tuyên bố từ phía Mỹ, Phó Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez nói chính phủ “không biết” Maduro và Đệ nhất phu nhân đang ở đâu, đồng thời yêu cầu Washington phải lập tức đưa ra “bằng chứng sự sống”.

Cùng lúc, Bộ trưởng Quốc phòng Vladimir Padrino López kêu gọi “triển khai lực lượng quy mô lớn”, trong khi truyền thông nhà nước lặp đi lặp lại thông điệp trấn an: người dân hãy bình tĩnh, hãy ở trong nhà, hãy chờ chỉ thị.

Ở Moscow, phản ứng mang màu sắc quen thuộc nhưng lần này rõ ràng hơn. Nga lên án đây là một “hành động xâm lược vũ trang” đối với Venezuela, cho rằng mọi “lý do biện minh” đều không thể chấp nhận. Nga kêu gọi ngăn leo thang, thúc đẩy đối thoại, nhấn mạnh Venezuela phải có quyền tự quyết vận mệnh mà không bị áp lực quân sự từ bên ngoài. Đồng thời, phía Nga nói đại sứ quán của họ ở Caracas vẫn hoạt động bình thường và chưa có thông tin công dân Nga bị ảnh hưởng.

Venezuela cũng thông báo đã yêu cầu một cuộc họp khẩn của Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc để phản ứng trước diễn biến mới, tuyên bố sẽ không để bất kỳ “đòn tấn công hèn nhát” nào khuất phục được đất nước này.

Một quốc gia đã nghèo lại bị kéo vào “trận chiến của những cường lực”

Venezuela vốn đã kiệt sức: sau nhiều năm khủng hoảng, người dân quen với chuyện xếp hàng, quen với thiếu thốn, quen cả với nỗi sợ. Nhưng một cú sốc kiểu “bị bắt giữa đêm” có thể mở ra thứ hỗn loạn mà không có kịch bản nào đủ dài để chứa hết.

Bởi Maduro không chỉ là một con người; ông là nút thắt của một cấu trúc quyền lực, là biểu tượng của một phe, là lý do tồn tại của nhiều mạng lưới lợi ích. Khi nút thắt bị giật mạnh, cả tấm lưới rung lên.

Và ở phía bên kia đại dương, những cái tên như Nga, Trung Quốc, Iran… không nhìn Venezuela như một tiêu đề thời sự. Họ nhìn nó như một bàn cờ. Mỗi nước một phép tính. Mỗi phép tính một cái giá.

Điều còn lại, thường là phần nặng nhất, lại rơi xuống đời sống thường dân: người mẹ đóng cửa ôm con trong bóng tối, người già nghe radio bằng pin, những khu phố chờ điện, chờ nước, chờ tin tức… và chờ xem ngày mai ai sẽ đứng trên bục tuyên bố “tôi là người điều hành đất nước”.

Sau Maduro, có tới lượt “họ Tô” không?

Khi tin Maduro bị bắt lan ra, nhiều người lập tức đặt câu hỏi theo kiểu “dây chuyền”: nếu Washington đã dám ra tay với một nguyên thủ đương nhiệm, liệu một ngày nào đó có tới lượt những lãnh đạo cộng sản khác – trong đó có Tổng Bí thư Tô Lâm – hay không? Ít nhất ở thời điểm này, chưa có dấu hiệu công khai nào cho thấy Mỹ sẽ phát lệnh bắt hoặc truy tố Tô Lâm theo kiểu có thể dẫn tới một vụ “đưa thẳng lên máy bay” như người ta đang hình dung. Với Việt Nam, nếu Washington muốn gia tăng sức ép, các công cụ thường thấy và “dễ dùng hơn” vẫn là trừng phạt cá nhân kiểu Magnitsky, hạn chế visa, phong tỏa tài sản, hoặc siết các đòn kinh tế–ngoại giao… hơn là bước vào một cuộc đối đầu bắt giữ trực diện khiến quan hệ song phương nổ tung ngay lập tức. Nhưng đó là lý thuyết còn thực tế thì chuyện gì cũng có thể xảy ra, nhất là với một tổng thống như ông Trump, một con người không ưa Cộng Sản.