Giữa chiến sự Trung Đông, nhiều công dân Mỹ cho biết họ phải tự bỏ tiền túi và mạo hiểm tính mạng để sơ tán, dù chính quyền Trump cam kết "hỗ trợ tất cả".

Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết 24.000 công dân nước này đã rời khỏi Trung Đông kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch không kích Iran ngày 28/2, trong đó 13.000 người nhận được hỗ trợ trực tiếp, với các chuyến bay sơ tán bắt đầu được thực hiện từ hôm 4/3.

"Chúng tôi sẽ không ngơi nghỉ cho đến khi tất cả người Mỹ sơ tán khỏi khu vực này được về nhà", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Mỹ Tommy Pigott nói. "Chúng tôi đang làm việc suốt ngày đêm để thực hiện điều đó".


Khói bốc lên tại thành phố Sharjah, Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) sau các cuộc tập kích của Iran hôm 1/3. Ảnh: Reuters

Nhưng nhiều người Mỹ cho biết họ vẫn không thể rời đi hoặc phải tự tìm đường về nhà mà không có bất kỳ giúp đỡ nào từ chính phủ.

"Anh, Pháp, Đức và thậm chí cả Cộng hòa Czech đều đang điều phối máy bay thuê ngoài để đưa công dân của họ thoát khỏi khu vực", Randy Manner, thiếu tướng lục quân Mỹ về hưu, người đã mất quãng thời gian dài mới có thể rời Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nói. "Còn Bộ Ngoại giao Mỹ đang ở đâu? Thật sự quá thảm hại".

Thách thức sơ tán

Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang phải đối mặt nhiều thách thức khi tổ chức chiến dịch đưa công dân Mỹ về nước, trong bối cảnh tên lửa và máy bay không người lái (UAV) bay rợp trời tại Trung Đông suốt một tuần qua.

Các cuộc tấn công đáp trả từ Iran đã nhắm vào một số cơ quan ngoại giao Mỹ. Nhiều cơ quan phải đóng cửa, số khác hoạt động với đội ngũ nhân viên bị cắt giảm đáng kể.

Giới chức Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định việc cắt giảm biên chế công chức chính quyền không ảnh hưởng đến khả năng ứng phó. Tuy nhiên, cách xử lý tình huống của họ đã vấp phải phản ứng dữ dội.

"Có vẻ như công dân Mỹ trong khu vực cùng nhân viên và thân nhân của họ tại các đại sứ quán chỉ được tính đến sau cùng, điều này hoàn toàn trái ngược cách thức hoạt động thông thường", Yael Lempert, cựu đại sứ Mỹ tại Jordan, người từng dẫn dắt chiến dịch sơ tán cộng đồng người Mỹ khỏi Libya trong các cuộc biểu tình năm 2011, nói.

Thực tế, Mỹ chưa trải qua nhiều cuộc sơ tán với quy mô như vậy trong quá khứ. Cuộc rút lui khỏi Afghanistan năm 2021, vốn bị Tổng thống Trump và các đồng minh chỉ trích gay gắt, là cuộc sơ tán lớn nhất trong lịch sử Mỹ, với khoảng 124.000 người được vận chuyển bằng đường không khỏi Kabul khi lực lượng Taliban tiếp quản. Năm 2006, Mỹ đã sơ tán 15.000 công dân khỏi Lebanon khi cuộc xung đột giữa Israel và Hezbollah nổ ra.

Nhưng hiện có hàng trăm nghìn công dân Mỹ sinh sống tại các quốc gia nằm trong diện phải sơ tán tại Trung Đông. Họ sinh sống, làm việc trên một khu vực rộng lớn bằng hơn 50% diện tích lục địa Mỹ.

Vào tuần trước khi chiến dịch không kích diễn ra, Bộ Ngoại giao Mỹ đã rút một số nhân viên khỏi các đại sứ quán ở Lebanon, Israel và Iraq. Khi xung đột nổ ra sáng 28/2, Bộ Ngoại giao phát đi cảnh báo về khả năng "gián đoạn đi lại và đóng cửa không phận".

Không lâu sau, vào ngày 2/3, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề lãnh sự Mora Namdar ra thông báo kêu gọi công dân "rời đi ngay lập tức" khỏi hàng loạt quốc gia, gồm Iran, Israel và các vùng lãnh thổ Palestine, Qatar, Bahrain, Ai Cập, Iraq, Jordan, Kuwait, Lebanon, Oman, Arab Saudi, Syria, UAE và Yemen "bằng phương tiện thương mại sẵn có do những rủi ro nghiêm trọng về an toàn".

Ngoại trưởng Marco Rubio hôm 3/3 thông báo Bộ Ngoại giao đã lập đường dây nóng cho người Mỹ muốn rời đi, với 120 nhân viên trực tổng đài 24/7. Tuy nhiên, những người gọi đến chỉ nghe thấy thông báo tự động: "Vui lòng không phụ thuộc vào chính phủ Mỹ để được hỗ trợ di chuyển hoặc sơ tán ở thời điểm hiện tại". Thông báo này sau đó đã được thay đổi.

Chính phủ cũng bắt đầu tổ chức các chuyến bay thuê ngoài từ UAE, Arab Saudi và Jordan, với chuyến đầu tiên rời khu vực hôm 4/3. Theo các quan chức Bộ Ngoại giao, tính đến ngày 6/3, nhiều chuyến bay đã hạ cánh tại Mỹ chở theo hàng trăm người sơ tán.

Tự thân vận động

Miguel Aldaco, người đến từ California và sống tại Qatar, cho biết ông đã cố gắng gọi đến đường dây nóng của Bộ Ngoại giao Mỹ nhưng họ không có thông tin về các chuyến bay sơ tán. Ngày 3/3, ông liên hệ với Đại sứ quán Mỹ tại Doha và được khuyên rời đi bằng chuyến bay thương mại, dù không phận phần lớn Vịnh Ba Tư lúc bấy giờ đã đóng. Họ cũng thông báo với ông rằng chính quyền không có kế hoạch cho các chuyến bay sơ tán vào thời điểm đó.

"Chúng tôi quyết định tự thân vận động", Aldaco nói. Ông tìm được cách thông qua bạn bè và các nhóm WhatsApp, thuê một tài xế với giá hơn 1.000 USD đưa ông, vợ và hai con tới Arab Saudi trong hành trình kéo dài 7 tiếng, rồi từ đó mua vé máy bay về Mỹ. Đêm 5/3, họ đặt chân trở về San Francisco.

"Một mặt họ bảo chúng tôi sơ tán, nhưng mặt khác lại nói đừng mong chờ giúp đỡ từ chính phủ", Aldaco nói.

Một chuyên gia quan hệ công chúng Mỹ sống tại Qatar cũng đã trả hơn 1.000 USD cho chuyến xe tới Riyadh hôm 5/3. Hành trình của ông đi ngang qua một căn cứ không quân Mỹ vừa bị tên lửa Iran tấn công hồi đầu tuần, phải đổi xe hai lần tại biên giới và ông đã tận mắt chứng kiến tên lửa, UAV Iran bị đánh chặn trên bầu trời Qatar.

Karl Kalinkewicz sống gần một cảng ở Abu Dhabi, thủ đô UAE, nơi bị UAV Iran tấn công hôm 1/3. Ông cho biết mình không nhận được hỗ trợ nào từ Bộ Ngoại giao Mỹ dù đã làm theo hướng dẫn đăng ký, gọi đường dây nóng và điền mẫu đơn khẩn cấp.

"Hoàn toàn không có một chút thông tin nào", ông nói. "Tôi phải tự tìm hiểu và xoay xở mọi thứ".

Ông và vợ đã đặt được chỗ trên một chuyến bay thương mại đến New York hôm 1/3 với giá 1.800 USD mỗi vé phổ thông, đắt gấp đôi bình thường.

Tại Mỹ, các nghị sĩ đang yêu cầu câu trả lời từ chính quyền Tổng thống Trump.

"Mặc dù chúng tôi đã nhận được thông báo rằng kế hoạch hỗ trợ sơ tán đang được tiến hành, cử tri của chúng tôi vẫn mù tịt thông tin", một nhóm thượng nghị sĩ đảng Dân chủ viết trong thư gửi Ngoại trưởng Rubio. "Cuộc khủng hoảng này do chính Tổng thống Trump gây ra và phản ứng tại khu vực dường như đã nằm ngoài tầm kiểm soát của ông ấy".

Khi được hỏi tại sao chính quyền không có kế hoạch kịp thời hơn để sơ tán công dân Mỹ khỏi Trung Đông, Tổng thống Trump hôm 3/3 giải thích ngắn gọn rằng bởi "mọi thứ diễn ra quá nhanh".

VietBF@sưu tập

Cảnh sát Na Uy mở cuộc điều tra vụ nổ tại Đại sứ quán Mỹ ở Oslo với nghi vấn đây là hành động tấn công khủng bố.

Cảnh sát thủ đô Oslo của Na Uy cho biết vụ nổ xảy ra rạng sáng nay tại lối vào khu vực lãnh sự của Đại sứ quán Mỹ, nằm ở phía tây thành phố. Sự việc gây thiệt hại nhẹ về tài sản, không có thương vong.

Frode Larsen, lãnh đạo đơn vị điều tra và tình báo của cảnh sát Oslo, cho biết cơ quan chức năng đang xem xét khả năng đây là vụ tấn công khủng bố, bên cạnh một số khả năng khác.

Nhân chứng cho biết một tiếng nổ lớn vang lên, sau đó khói dày đặc bốc lên phủ kín khu vực trước cửa tòa nhà. "Có lớp khói rất dày trên đường, lối vào tòa nhà bị hư hại", Sebastian Toerstad, 18 tuổi, tả lại với Reuters những gì chứng kiến ở hiện trường khi lái xe ngang qua vào thời điểm đó.


Cảnh sát Na Uy khám nghiệm hiện trường vụ nổ đại sứ quán Mỹ tại Oslo ngày 8/3. Ảnh: AP

Hình ảnh hiện trường cho thấy các mảnh kính vỡ trước lối vào tòa nhà. Cửa kính dày bị nứt, một số đèn treo bị đứt dây và có vết cháy đen trên mặt đất. Không có thiết bị nổ nào khác được tìm thấy tại khu vực.

Cảnh sát chưa xác định được nghi phạm nào trong sự việc. Lực lượng chức năng đã huy động chó nghiệp vụ, máy bay không người lái và trực thăng để rà soát quanh khu vực. Cảnh sát Oslo kêu gọi người dân cung cấp thông tin hoặc báo cáo bất kỳ dấu hiệu bất thường nào trong khoảng thời gian từ 0-2h sáng tại khu vực xung quanh đại sứ quán Mỹ để phục vụ công tác điều tra.

Chính phủ Na Uy cho biết đã liên hệ với các quan chức Đại sứ quán Mỹ sau vụ nổ. Ngoại trưởng Espen Barth Eide lên án vụ tấn công là "hành động không thể chấp nhận được" và khẳng định đây là sự việc rất nghiêm trọng. "An ninh của các cơ quan ngoại giao là vấn đề cực kỳ quan trọng đối với chúng tôi", Ngoại trưởng Eide nhấn mạnh.

Bộ trưởng Tư pháp và An ninh công cộng Na Uy Astri Aas-Hansen cho biết chính phủ đang huy động nguồn lực đáng kể nhằm hỗ trợ cuộc điều tra và truy tìm những người có thể liên quan.

Cơ quan an ninh nội địa Na Uy (PST) đã điều thêm nhân lực hỗ trợ cảnh sát. Người phát ngôn Martin Bernsen cho biết mức độ đe dọa khủng bố tại Na Uy vẫn được giữ ở cấp 3 trên thang 5 bậc, vốn được duy trì từ tháng 11/2024.

Các nhà điều tra chưa loại trừ khả năng sự việc liên quan đến tình hình an ninh hiện nay, trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông và chiến dịch của Mỹ nhằm vào Iran. Tuy nhiên, quan chức PST nói rằng còn quá sớm để xác định mối liên hệ này.

VietBF@sưu tập

Iran áp dụng chiến thuật phóng lượng nhỏ tên lửa và UAV nhưng duy trì tần suất liên tục, thay vì khai hỏa ồ ạt như các xung đột trước.

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 8/3 tuyên bố có thể duy trì cường độ tác chiến cao như hiện tại trong ít nhất 6 tháng, đồng thời khẳng định đã nhắm mục tiêu vào hơn 200 địa điểm liên quan đến quân đội Mỹ và Israel tại khắp khu vực Trung Đông.

Thông tin được đưa ra giữa lúc những đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái (UAV) của Tehran vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt, dù quân đội Mỹ trước đó tuyên bố số đòn tập kích bằng tên lửa đạn đạo từ Iran đã giảm gần 90% so với thời điểm xung đột bùng phát.

Giới chuyên gia nhận định điều này phản ánh thay đổi về chiến thuật của Iran, dựa trên kinh nghiệm nước này đúc kết sau những đợt chiến sự trước đây.

Trong xung đột tháng 6/2025, Iran triển khai một số đợt phóng tên lửa đạn đạo kết hợp tên lửa hành trình và UAV, với số lượng mỗi lần lên tới hàng trăm vũ khí. Phần lớn bị lực lượng phòng không Mỹ, Israel và các nước Arab đánh chặn, chỉ có số ít lao xuống và gây thiệt hại hạn chế cho đối phương. Nhiều bệ phóng tên lửa Iran sau đó bị phá hủy trong đòn tập kích của Israel.

"Họ không muốn lặp lại những gì đã diễn ra trong xung đột lần trước. Iran đã thay đổi học thuyết sử dụng tên lửa, chuyển từ những loạt phóng quy mô lớn, gây chú ý trên truyền thông sang chiến dịch tập kích không ngừng nghỉ nhằm bào mòn phòng không đối phương", cây bút Charles Clover viết trên tờ Financial Times.

Quân đội Iran cũng khai hỏa tên lửa tầm ngắn và UAV nhằm vào căn cứ Mỹ cùng hạ tầng trọng yếu tại nhiều quốc gia Arab. Trên cả hai mặt trận, Iran đều mở đầu bằng vũ khí giá rẻ, làm suy giảm năng lực phòng không đối phương và gây gián đoạn đời sống ở nhiều nơi.

Ảnh vệ tinh trận địa tên lửa THAAD hứng đòn của Iran

Các quan chức Israel cho biết mỗi loạt tấn công của Iran giờ đây sử dụng ít tên lửa và UAV hơn so với xung đột trước, song diễn ra với tần suất đều đặn hơn nhiều. Đây dường như là đòn đánh tiêu hao có chủ đích của Iran, được nội bộ Israel gọi là "chiến thuật mưa phùn".

"Ai dám chắc Iran sẽ chơi theo luật của Israel. Chúng tôi không biết Iran sẽ đẩy mọi chuyện đến đâu, song có lẽ xung đột này không thể kết thúc chỉ trong vài ngày", một cựu quan chức an ninh Israel nói.

Phần lớn đợt tập kích của Iran bị phòng không Israel và các nước Vùng Vịnh đánh chặn, song một số UAV và tên lửa vẫn lọt qua. Hai cuộc tấn công nhằm vào thành phố Tel Aviv và Beit Shemesh của Israel tuần trước đã khiến tổng cộng 10 người thiệt mạng.


Radar AN/FPS-132 có giá hơn một tỷ USD ở Qatar bị hư hại sau đòn tập kích của Iran. Ảnh: Planet Labs

"Những tính toán chính trị có thể khiến Iran sớm đẩy mạnh tấn công các quốc gia Vùng Vịnh. Tehran tin rằng nếu tạo ra đủ hỗn loạn, họ có thể khiến các đối tác của Mỹ và Israel phản đối chiến dịch nhằm vào Iran", Behnam Ben Taleblu, chuyên gia về Iran tại tổ chức tư vấn Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, nhận định.

Iran dường như đang ưu tiên dùng tên lửa đời cũ trước, để dành những loại tiên tiến hơn cho giai đoạn sau của chiến dịch.

"Tên lửa đánh chặn của tổ hợp THAAD, Arrow và David’s Sling cực kỳ đắt, phải tích lũy trong nhiều năm. Iran chủ yếu vẫn triển khai tên lửa nhiên liệu lỏng đời cũ để tập kích Israel và các nước Vùng Vịnh nhằm làm cạn kho vũ khí đánh chặn, giữ lại tên lửa nhiên liệu rắn đời mới sau khi phòng không đối phương đã suy yếu", cựu thiếu tá quân đội Anh Robert Campbell nhận định.

Tuy nhiên, ông Campbell cũng cho rằng kết quả từ chiến thuật này sẽ phụ thuộc vào việc Iran có thể duy trì số bệ phóng tên lửa hay không, nhất là khi chúng nằm trong số mục tiêu ưu tiên của Mỹ và Israel ngay từ đầu xung đột.

Lynette Nusbacher, cựu cố vấn nội các Anh phụ trách tình báo, nhấn mạnh Iran đã rút ra bài học rằng họ không thể tránh khỏi tổn thất trong xung đột. "Iran đã lường trước nguy cơ mất lãnh đạo và năng lực chỉ huy thông suốt, nên họ cho phép các trung đoàn trưởng hoặc thậm chí cấp thấp hơn được ra lệnh khai hỏa vào mục tiêu định sẵn", bà nói.

Theo Nusbacher, các đơn vị Iran cũng đối mặt với áp lực phải dùng tên lửa trước khi bệ phóng bị phá hủy. "Các chỉ huy Iran biết rằng họ cần khai hỏa hoặc sẽ mất chúng", bà cho biết.

Phần lớn tên lửa đạn đạo và hành trình hiện nay đều kết hợp nhiều phương thức dẫn đường để đối phó nguy cơ bị gây nhiễu tín hiệu định vị vệ tinh. Những loại tiên tiến có hệ thống dẫn đường quang - điện tử để bảo đảm độ chính xác cao khi lao xuống mục tiêu.

Trong kho vũ khí Iran, chỉ có một số tên lửa trang bị hệ thống dẫn đường quang học như Haj Qasem và Qassem Bassir, được công bố lần lượt vào năm 2020 và 2025. Iran có thể đã phóng tên lửa Haj Qasem vào nhà máy lọc dầu Haifa của Israel hồi tháng 6/2025, trong khi Qassem Bassir chưa từng tham chiến.

IRGC hôm 5/3 tuyên bố phóng tên lửa Khorramshahr-4 nhằm vào thành phố Tel Aviv và sân bay Ben Gurion, nhấn mạnh chúng đã xuyên qua 7 lớp phòng thủ của Israel. Đây là một trong số ít lần tên lửa Khorramshahr-4 được sử dụng kể từ khi xung đột bùng phát.

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), có trụ sở tại Mỹ, đánh giá Khorramshahr-4 thuộc nhóm tên lửa đạn đạo tầm trung có khả năng mang nhiều đầu đạn và mồi bẫy, được tối ưu hóa để xuyên thủng các hệ thống phòng không hiện đại. Nó cũng có khả năng cơ động cao và thời gian phóng nhanh, giúp giảm nguy cơ bị phát hiện trước khi tấn công.

"Iran tính toán rằng đây là xung đột kéo dài và đang đánh giá cách trả đũa. Chiến thuật ngày càng tinh vi của họ đã thể hiện rõ vào cuối xung đột năm 2025. Iran phóng ít tên lửa hơn so với những ngày đầu, song đánh trúng nhiều mục tiêu hơn", Danny Citrinowicz, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Tel Aviv, cho biết.

Các đợt tập kích không ngừng nghỉ của Iran cũng gây tác động tâm lý cho Israel, khiến nhiều người dân cảm thấy choáng ngợp và nghĩ rằng họ lúc nào cũng phải ở gần nơi trú ẩn, theo ông Citrinowicz.

Karim Sadjadpour, chuyên gia tại Viện Hòa bình Quốc tế Carnegie ở Mỹ, nhận định Iran có thể chọn cách chấp nhận hứng chịu thiệt hại, bảo toàn lực lượng và để dành một số biện pháp trả đũa về sau, trong đó có phát động thêm các cuộc tấn công sau khi Mỹ rút bớt lực lượng khỏi khu vực.

"Điều này có thể dẫn đến những tổn thất lớn cho Mỹ và đồng minh. Duy trì lực lượng quân sự khổng lồ ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao trong thời gian dài tại Trung Đông không phải điều dễ dàng, ngay cả với Mỹ", ông Sadjadpour cảnh báo.

VietBF@sưu tập

Ông Trump nói giá dầu tăng "chỉ là cái giá nhỏ phải trả" để đổi lấy hòa bình và sẽ giảm nhanh khi mối đe dọa từ Iran chấm dứt.

"Giá dầu tăng trong ngắn hạn là cái giá rất nhỏ phải trả cho sự an toàn và hòa bình của nước Mỹ cũng như thế giới. Giá dầu sẽ giảm nhanh khi mối đe dọa hạt nhân từ Iran bị loại bỏ hoàn toàn. Chỉ người ngốc mới nghĩ khác", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social ngày 8/3.

Tính đến sáng nay, giá dầu Brent đã tăng 15,5% và đạt mức 107,07 USD/thùng, trong khi giá dầu thô WTI của Mỹ tăng 16,8%, lên 106,17 USD/thùng. Đây cũng là mức giá dầu cao chưa từng thấy từ khi chiến sự Ukraine bùng phát đầu năm 2022.

Quân đội Iran cùng ngày cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào cơ sở dầu mỏ ở Trung Đông nếu Israel tiếp tục tấn công hạ tầng năng lượng nước này.

"Chúng tôi hy vọng chính phủ các quốc gia Hồi giáo sẽ cảnh báo Mỹ và Israel về những hành động hèn nhát, vô nhân đạo như vậy càng sớm càng tốt. Nếu không, biện pháp tương tự sẽ được thực hiện trong khu vực. Nếu các vị chịu được mức giá dầu hơn 200 USD mỗi thùng thì cứ tiếp tục cuộc chơi đi", Ebrahim Zolfaghari, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung ương Iran, tuyên bố.


Người dân xếp hàng chờ mua xăng tại một cây xăng ở Dhaka, Banglades ngày 8/3. Ảnh: Reuters

Sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hôm 28/2, Tehran đã cảnh báo tàu hàng không đi qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu từ Vịnh Ba Tư đến Ấn Độ Dương và xa hơn.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 8/3 tuyên bố Tehran không hướng đến đạt lệnh ngừng bắn với Mỹ và Israel, nhấn mạnh rằng "những kẻ gây hấn" phải bị trừng phạt. "Nếu kẻ thù tấn công chúng tôi từ bất kỳ quốc gia nào, Tehran sẽ đáp trả dứt khoát", ông nói.

Xung đột có thể khiến người tiêu dùng và doanh nghiệp trên toàn thế giới phải đối mặt tình trạng giá nhiên liệu cao hơn trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, ngay cả khi chiến sự kết thúc nhanh chóng, do tình trạng cơ sở hạ tầng bị hư hại, chuỗi cung ứng gián đoạn và rủi ro vận chuyển gia tăng.

Arab Saudi, quốc gia xuất khẩu dầu hàng đầu thế giới, đang tăng cường vận chuyển dầu từ Biển Đỏ, nhưng khối lượng này chưa đủ để bù đắp sự sụt giảm do khủng hoảng tại eo biển Hormuz gây ra.

VietBF@sưu tập

Quân đội Israel đã chuyển một phần trọng tâm sang mặt trận mới khi không chỉ tấn công Iran, mà tăng cường tấn công Li Băng với mục tiêu được cho là xóa sổ lực lượng Hezbollah vốn thân Tehran.

Cái cớ được Tel Aviv đưa ra khi Hezbollah từ ngày 2.3 phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) tấn công Israel để "chia lửa" với Iran. Theo giới phân tích, bản thân lực lượng Hezbollah đã chịu áp lực từ Iran để tham gia cuộc xung đột với Mỹ và Israel, sau khi một cuộc không kích của Israel giết chết Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei.

Đòn phản công từ Tel Aviv
Trả lời Thanh Niên, chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O.Schuster (đang giảng dạy về quan hệ quốc tế, lịch sử ở ĐH Hawaii - Thái Bình Dương) đánh giá: "Lực lượng Hezbollah "chia lửa" ở mức tối thiểu. Họ tiến hành một vài cuộc tấn công bằng tên lửa quy mô nhỏ vào Israel, nhưng không hướng đến đối đầu diện rộng. Hezbollah đã mất quá nhiều lãnh đạo và năng lực, điều mà Iran vẫn chưa thể bù đắp".

Đáp trả lại, Israel đã phản ứng mạnh mẽ từ ngày 2.3 khi tiến hành các cuộc không kích. Không dừng lại ở đó, Israel mới đây thực hiện cuộc tấn công trên bộ, kết thúc thỏa thuận ngừng bắn tạm thời mà hai bên đạt được vào năm 2024. Từ giữa tuần qua, Tel Aviv kêu gọi hàng trăm ngàn người ở các khu vực do Hezbollah kiểm soát ở Li Băng, bao gồm các khu vực phía nam và vùng ngoại ô phía nam của thủ đô Beirut, phải sơ tán. Sau đó là cuộc tấn công dữ dội từ ngày 6.3. Bộ Y tế Li Băng thông báo từ khi nổ ra xung đột đến nay, có hơn 200 người nước này thiệt mạng.


Một khu vực ở phía nam thủ đô Beirut (Li Băng) bị Israel tập kích ngày 6.3

Ảnh: Reuters

Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, Eurasia Group (Mỹ), đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, nhận định: "Israel có thể sẽ tiếp tục tấn công các mục tiêu của Hezbollah trên khắp đất nước". Chuyên gia Firas Maksad, Giám đốc chương trình Trung Đông của Eurasia Group, thậm chí dự báo hành động quân sự của Israel ở Li Băng có thể tiếp tục kéo dài sau khi xung đột Iran kết thúc.

Tham vọng có thành hiện thực ?
Hơn 2 năm trước, vào ngày 8.10.2023, chỉ một ngày sau khi Hamas tấn công Israel, Hezbollah đã tham gia cuộc chiến, bắn rốc két và nã pháo vào Israel. Một năm sau, xung đột leo thang, Israel giết chết hàng loạt thành viên Hezbollah bằng cách gắn bom mini trong máy nhắn tin của những người này. Đến ngày 27.9.2024, Israel ám sát thành công ông Hassan Nasrallah - lãnh đạo cao nhất của Hezebollah khi đó. Tiếp đến, Israel phát động cuộc tấn công trên bộ ở miền nam Li Băng. Sau 2 tháng, hai bên ký lệnh ngừng bắn.

Kể từ khi ký thỏa thuận ngừng bắn, Israel đã gây sức ép với chính phủ Li Băng để giải giáp Hezbollah mãi mãi. Israel đã đạt được một số bước tiến trong mục tiêu này nhưng chưa hoàn toàn như ý muốn. Tel Aviv lo ngại Hezbollah dù đang suy yếu nhưng có thể tái tăng cường vũ trang.

Trong khi đó, gần 2 năm sau cái chết của thủ lĩnh Nasrallah, Iran đang bị tấn công, sự ủng hộ của người dân Li Băng đối với Hezbollah đang ngày càng suy giảm, nên Israel xem đây là cơ hội để giải giáp hoàn toàn lực lượng này.

Israel oanh tạc Lebanon, cảnh báo ‘giá đắt’ phải trả vì Hezbollah

Tuy nhiên, chuyên gia Maksad nhận xét việc giải giáp hoàn toàn Hezbollah sẽ rất khó khăn, một phần vì quy mô của lực lượng này rất lớn khi phân bổ vũ khí và nhân lực trải rộng khắp đất nước Li Băng. Điều này khiến chính phủ Li Băng phải thận trọng trong nỗ lực dập tắt lực lượng Hezbollah vì muốn tránh châm ngòi một cuộc nội chiến khác khi quốc gia này vốn dĩ đầy rẫy sự chia rẽ giáo phái. Hezbollah là lực lượng chính trị và quân sự chính trị đại diện cho người dân theo nhánh Hồi giáo Shiite vốn rất đông đảo. Việc giải giáp Hezbollah cũng không thể được thực hiện từ xa.

Chuyên gia Nimrod Novik, thuộc Diễn đàn Chính sách Israel và cựu cố vấn cấp cao của cố Thủ tướng Israel Shimon Peres, cho rằng mục tiêu ngắn hạn của Israel là làm suy yếu Hezbollah đến mức chính phủ Li Băng có thể ra tay giải giáp. Nếu có thể đạt được điều này, Israel sẽ hướng tới mục tiêu dài hạn khác: một nền hòa bình lâu dài với Li Băng.

VietBF@sưu tập

Reuters ngày 8.3 đưa tin bà Caitlin Kalinowski, người đứng đầu bộ phận rô bốt và phần cứng tiêu dùng tại Công ty trí tuệ nhân tạo OpenAI (Mỹ), vừa tuyên bố từ chức với lý do lo ngại về thỏa thuận của công ty với Lầu Năm Góc.


Logo OpenAI

Ảnh: Reuters

Bà cho rằng OpenAI chưa có đủ sự chuẩn bị trước khi đồng ý triển khai các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) trên mạng lưới điện toán đám mây mật của Lầu Năm Góc. "AI đóng vai trò quan trọng trong an ninh quốc gia, nhưng việc giám sát người Mỹ mà không có sự giám sát của tòa án, và việc tự động sát thương mà không có sự cho phép của con người là những ranh giới đáng lẽ phải được cân nhắc kỹ lưỡng hơn", bà nêu quan điểm.

Theo bà, OpenAI thỏa thuận với Lầu Năm Góc "mà chưa xác định biện pháp bảo vệ". Trong khi đó, phía OpenAI cho biết công ty có "lằn ranh đỏ" và thỏa thuận bao gồm các biện pháp bảo vệ bổ sung nhằm kiểm soát việc sử dụng công nghệ của họ.

VietBF@sưu tập

Các cuộc đụng độ đã nổ ra ở miền đông Lebanon hôm nay 9.3, sau khi lực lượng Israel đổ bộ bằng trực thăng xuống biên giới Lebanon - Syria, theo AFP dẫn lại thông tin từ báo chí Lebanon.

"Các cuộc đụng độ dữ dội đang diễn ra... về phía ngoại ô thị trấn Nabi Sheet nhằm đẩy lùi lực lượng Israel đã đổ bộ bằng trực thăng xuống các đỉnh núi phía đông hướng về biên giới Lebanon - Syria", Hãng thông tấn quốc gia Lebanon đưa tin.


Xe tăng Israel tập trung tại một vị trí dọc biên giới Israel-Lebanon vào ngày 8.3

Ảnh: AFP

Lực lượng Hezbollah, được Iran hậu thuẫn, cũng thông báo đã phát hiện khoảng 15 trực thăng của Israel xâm nhập từ phía biên giới Syria ở miền đông Lebanon, theo AFP. Lực lượng này cho biết các thành viên của họ đã giao tranh với các trực thăng và lực lượng xâm nhập bằng vũ khí thích hợp, và cuộc đối đầu vẫn đang tiếp diễn.

Ngoài ra, hai nguồn tin của Hezbollah khẳng định với AFP rằng một trực thăng của Israel trong khu vực đã bị lực lượng này bắn hạ.

Hiện chưa có thông tin về phản ứng từ phía Israel.

Hôm 8.3, Israel đã tấn công một khách sạn ở trung tâm thủ đô Beirut của Lebanon. Đây là cuộc tấn công đầu tiên vào trung tâm thành phố kể từ khi cuộc chiến mới với Hezbollah bắt đầu. Phía Lebanon thông báo đã có gần 400 người đã thiệt mạng trong tuần qua.

Lebanon bị cuốn vào cuộc xung đột Trung Đông hôm 2.3, khi Hezbollah tấn công Israel để trả đũa vụ Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel hôm 28.2.

Israel, vốn vẫn tiếp tục các cuộc tấn công nhắm vào Hezbollah bất chấp thỏa thuận ngừng bắn năm 2024, đã phát động nhiều đợt tấn công trong tuần này trên khắp Lebanon và đưa bộ binh sang các khu vực biên giới.

Hezbollah hôm 8.3 tuyên bố đã nhiều lần nhắm mục tiêu vào miền bắc Israel, trong đó có cả việc tấn công một căn cứ hải quân ở Haifa và điều động một loạt máy bay không người lái (UAV) về phía thành phố Nahariya. Sau đó, họ thông báo đã bắn hạ một chiếc UAV của Israel trên vùng Wadi Saluki ở miền nam Lebanon, theo AFP.

VietBF@sưu tập

Tỷ giá & Thị trường ngày 9/3/2026: USD chợ đen áp sát 27.000, vàng SJC hạ nhiệt, dầu và xăng Mỹ cùng tăng nóng

Ngày 9/3/2026, bức tranh tài chính - hàng hóa tiếp tục rất căng. Đồng USD ngoài thị trường tự do ở Việt Nam leo sát mốc 27.000 đồng, vàng SJC sau chuỗi tăng dữ dội đã quay đầu giảm mạnh, còn giá dầu thế giới thì bật vọt vì chiến sự Trung Đông. Tại Mỹ, xăng, diesel, điện, khí đốt và lãi vay tiêu dùng đều là những con số đáng để người dân phải nhíu mày.

USD chợ đen và ngân hàng: chênh lệch vẫn rất cao

Sáng 9/3, USD chợ đen tại Việt Nam được ghi nhận quanh mức 26.849 đồng mua vào và 26.989 đồng bán ra. Trong khi đó, ở hệ thống ngân hàng, Vietcombank niêm yết USD mua chuyển khoản khoảng 26.031 đồng và bán ra 26.311 đồng; Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm ở mức 25.059 đồng/USD. Như vậy, riêng giá mua vào giữa chợ đen và Vietcombank đã chênh khoảng 818 đồng mỗi USD — một khoảng cách đủ cho thấy nhu cầu nắm giữ đô la ngoài hệ thống vẫn còn rất lớn.

Nói nôm na, ngân hàng vẫn là “giá chính quy”, còn chợ đen là nơi phản ánh tâm lý thị trường nhanh và gắt hơn. Khi bất ổn địa chính trị tăng, khi giá vàng nhảy múa, khi người dân lo VND mất giá, thì USD tự do thường nóng lên trước tiên.

Vàng SJC trong nước: từ đỉnh cao quay đầu giảm mạnh

Thị trường vàng trong nước mở đầu tuần với nhịp điều chỉnh rất rõ. Giá vàng miếng SJC sáng 9/3 được ghi nhận phổ biến quanh 179,5 triệu đồng/lượng mua vào và 182,5 triệu đồng/lượng bán ra tại SJC; một số hệ thống khác còn niêm yết vùng 182 - 185 triệu đồng/lượng. Điều này cho thấy vàng miếng trong nước đang ở vùng rất cao nhưng biến động cũng rất dữ.

Nếu tính theo đơn vị quen thuộc ở Việt Nam, 1 lượng vàng = 37,5 gram. Bởi vậy khi người ta nói vàng SJC 182,5 triệu đồng/lượng, đó chính là mức giá cho một cây vàng tiêu chuẩn trong nước.

Giá vàng thế giới và giá lượng vàng quy đổi

Giá vàng thế giới sáng 9/3, tại thời điểm được trích dẫn, ở khoảng 5.078,1 USD/ounce. Quy đổi sơ bộ, mức này tương đương khoảng 6.122 USD cho mỗi lượng vàng theo đơn vị 37,5 gram. Dù giá quốc tế vẫn rất cao, vàng trong nước hiện vẫn đắt hơn đáng kể do chênh lệch cung cầu, chi phí và yếu tố đặc thù của thị trường vàng miếng SJC.

Điều đáng chú ý là vàng thế giới đang không chỉ đi theo lạm phát hay lãi suất nữa, mà còn đi cùng nỗi sợ. Chỉ cần Trung Đông thêm một đợt leo thang, là kim loại quý lại rung lên như dây đàn.

Bạc thế giới: vẫn neo vùng rất cao

Giá bạc thế giới hiện dao động quanh 80,8 - 84,4 USD/ounce tùy thời điểm cập nhật trong ngày 9/3. Đây vẫn là mặt bằng cực cao nếu so với nhiều năm trước. Quy đổi theo đơn vị lượng của Việt Nam, bạc thế giới tương đương khoảng trên 100 USD/lượng.

Bạc thường bị xem là “em út” của vàng, nhưng khi thị trường tài chính nhiễu loạn thì bạc cũng rất dữ dằn, thậm chí biên độ dao động còn mạnh hơn vàng.

Giá xăng tại Mỹ: tăng rõ vì chiến sự dầu mỏ

Tại Mỹ, giá xăng regular bình quân toàn quốc đã lên khoảng 3,32 USD/gallon trong dữ liệu Reuters trích từ AAA vào cuối tuần, còn bản tin AAA ngày 5/3 ghi nhận mức 3,25 USD/gallon. Nếu đổi đơn vị, 3,32 USD/gallon tương đương khoảng 0,88 USD/lít, vì 1 gallon Mỹ = 3,785 lít. Giá diesel còn cao hơn nhiều, khoảng 4,33 USD/gallon, tức xấp xỉ 1,14 USD/lít.

Giá xăng ở Mỹ tăng không phải vì nước Mỹ thiếu dầu ngay lập tức, mà vì giá dầu là thị trường toàn cầu. Hễ Hormuz rung lắc, là trạm xăng ở Texas, California hay Florida cũng khó ngồi yên.

Lãi suất căn bản tại Mỹ: Fed vẫn chưa chịu nới thêm

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ hiện vẫn giữ lãi suất mục tiêu quỹ liên bang ở vùng 3,50% - 3,75% sau cuộc họp tháng 1/2026. Trong khi đó, lãi suất hiệu dụng bình quân tháng 2/2026 theo FRED ở mức 3,64%. Đây vẫn là mặt bằng đủ cao để tiếp tục gây áp lực lên chi phí vay mượn trong nền kinh tế Mỹ.

Nói dễ hiểu, Fed chưa muốn mở van tiền mạnh hơn. Thành ra từ vay mua nhà đến vay mua xe, người dân Mỹ vẫn phải sống chung với chi phí vốn không hề rẻ.

Lãi suất vay mua nhà tại Mỹ

Theo Freddie Mac, lãi suất thế chấp cố định 30 năm tại Mỹ tính đến ngày 5/3/2026 bình quân là 6,00%/năm; loại 15 năm vào khoảng 5,43%/năm. So với giai đoạn đỉnh hơn 7%, mặt bằng này đã dịu bớt, nhưng vẫn đủ khiến nhiều gia đình phải tính toán rất kỹ trước khi ký hợp đồng mua nhà.

Lãi suất vay mua xe tại Mỹ

Đối với vay mua ô tô, số liệu Experian được Bankrate dẫn lại cho thấy lãi suất bình quân gần nhất vào khoảng 6,56% với xe mới và 11,40% với xe cũ. Tất nhiên, đây là mức bình quân; người có điểm tín dụng tốt sẽ vay rẻ hơn, còn hồ sơ tín dụng xấu thì lãi vay có thể đội lên rất mạnh.

Bitcoin: vẫn là tài sản cực nhạy với tâm lý thị trường

Bitcoin hiện ở khoảng 66.445 USD, giảm nhẹ so với phiên trước theo dữ liệu tài chính thời điểm truy vấn. Với thị trường tiền số, mức này vẫn là vùng cao, nhưng chỉ cần dầu tăng, chứng khoán rung, hoặc khẩu vị rủi ro thay đổi, Bitcoin có thể biến động rất nhanh trong vài giờ.

Giá dầu thế giới: tâm điểm của mọi cơn sóng

Dầu thế giới đang là biến số nặng ký nhất của ngày 9/3. Reuters cho biết Brent có lúc vọt lên 111,04 USD/thùng và WTI lên 111,24 USD/thùng khi lo ngại nguồn cung Trung Đông bị bóp nghẹt. Đây là mức tăng rất mạnh, phản ánh nỗi sợ gián đoạn kéo dài qua eo biển Hormuz và việc một số nước sản xuất trong khu vực đã cắt giảm sản lượng.

Khi dầu tăng kiểu này, không chỉ xăng xe bị ảnh hưởng. Cước vận tải, giá hàng hóa, logistics, thực phẩm và cả kỳ vọng lạm phát đều bị kéo theo. Đó là lý do dân tài chính rất sợ những phiên dầu “nổi điên”.

Giá điện và giá ga tại Mỹ

Giá điện dân dụng bình quân tại Mỹ theo số liệu EIA mới nhất đang ở mức khoảng 17,24 cent/kWh. Đây là mức trung bình toàn quốc cho khu vực hộ gia đình, cao hơn khoảng 6% so với cùng kỳ năm trước.

Với khí đốt tự nhiên dùng cho dân cư, mức giá bình quân gần nhất vào khoảng 14,87 USD cho mỗi 1.000 feet khối. Đổi đơn vị, 1.000 ft³ tương đương 28,3168 m³, tức giá khí đốt bình quân khoảng 0,53 USD/m³. Đây là con số hữu ích cho người Việt quen tính theo mét khối hơn là feet khối.

Chứng khoán Mỹ phiên cuối tuần gần nhất

Ở phiên giao dịch gần nhất của Phố Wall, tức ngày 6/3/2026, ba chỉ số lớn đều giảm:
Dow Jones: 47.501,55 điểm
S&P 500: 6.740,02 điểm
Nasdaq Composite: 22.387,68 điểm

Phiên giảm này diễn ra trong bối cảnh dầu tăng mạnh và số liệu việc làm gây lo ngại cho giới đầu tư.

Tóm nhanh các con số đáng chú ý ngày 9/3/2026

USD chợ đen: 26.849 - 26.989 đồng/USD.
USD Vietcombank: mua 26.031, bán 26.311 đồng/USD.
Chênh lệch giá mua chợ đen so với Vietcombank: khoảng 818 đồng/USD.
Vàng SJC: khoảng 179,5 - 182,5 triệu đồng/lượng.
Vàng thế giới: khoảng 5.078,1 USD/ounce.
Bạc thế giới: khoảng 80,8 - 84,4 USD/ounce.
Xăng Mỹ: khoảng 3,32 USD/gallon, tương đương 0,88 USD/lít.
Diesel Mỹ: khoảng 4,33 USD/gallon, tương đương 1,14 USD/lít.
Lãi suất Fed: 3,50% - 3,75%; hiệu dụng tháng 2 là 3,64%.
Mortgage 30 năm: 6,00%.
Vay mua xe: xe mới 6,56%, xe cũ 11,40%.
Bitcoin: 66.445 USD.
Dầu Brent/WTI: có lúc lên 111,04 và 111,24 USD/thùng.
Điện dân dụng Mỹ: 17,24 cent/kWh.
Khí đốt dân dụng Mỹ: 14,87 USD/1.000 ft³, tương đương khoảng 0,53 USD/m³.

Ngày 9/3/2026 là một ngày mà gần như mọi kênh tài sản đều đang bị kéo căng: đô la nóng, vàng lắc mạnh, dầu dựng đứng, xăng Mỹ leo giá, còn chứng khoán thì chao đảo. Với người theo dõi thị trường, đây là giai đoạn “một tin chiến sự bằng mười phiên giao dịch”. Chỉ cần Trung Đông chưa hạ nhiệt, thì tỷ giá, vàng, dầu và tâm lý đầu tư vẫn còn rất dễ nổi sóng.

Sau đợt không kích đầu tiên của Israel và Mỹ vào Iran ngày 28/2, các tay súng dân quân thuộc Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã tràn ra khắp các khu dân cư ở thủ đô Tehran và hầu hết trung tâm đô thị khác.

Nhân chứng và video được đăng lên mạng cho thấy những người đàn ông mặc thường phục cầm súng trường Kalashnikov đứng gác tại các trạm kiểm soát để canh gác, khám xét ô tô và điện thoại di động. Những chiếc xe chống bạo động màu đen xếp hàng tại nhiều địa điểm như sân trường.

“Họ muốn người ngoài nhìn vào sẽ có cảm giác rằng họ đang kiểm soát tình hình, còn với người trong nước thì khiến người dân sợ không dám ra đường”, Saeid Golkar, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Tennessee và tác giả cuốn sách về các lực lượng quân sự Iran, cho biết.

Iran thường được nhìn nhận là một nhà nước thần quyền, với hệ tư tưởng chính thức gắn chặt với Hồi giáo dòng Shiite, nhưng IRGC chính là xương sống của nhà nước quân sự hóa. Các nhà phân tích cho rằng sức mạnh quân sự, chính trị và kinh tế của họ là rào cản chính đối với bất kỳ nỗ lực của bên ngoài nhằm thay đổi chế độ.



Nguồn gốc

Trong những ngày đầu của Cách mạng Hồi giáo năm 1979, người sáng lập cách mạng Ruhollah Khomeini không tin tưởng lực lượng vũ trang chính quy - được gọi là Artesh (trong tiếng Ba Tư nghĩa là quân đội).

Vì vậy ông đã lập ra IRGC như một lực lượng vũ trang song song, với nhiệm vụ cụ thể là bảo vệ cuộc cách mạng. Nòng cốt của lực lượng này là thành viên của các ủy ban khu phố, thường được tổ chức quanh những nhà thờ Hồi giáo, nhằm bảo vệ khu vực của họ và loại bỏ những kẻ bị coi là kẻ thù của cách mạng.

Cuộc chiến kéo dài 8 năm bắt đầu khi Iraq xâm lược Iran năm 1980 đã biến lực lượng IRGC thành lực lượng gắn kết hơn. Họ đảm nhận các nhiệm vụ như xây dựng chương trình phát triển tên lửa gần như từ con số 0. Washington - nhà cung cấp vũ khí chính của Iran trước đó, đã cắt đứt quan hệ với Tehran sau cuộc cách mạng.

Sau khi nhà cách mạng Ayatollah Khomeini qua đời năm 1989, lãnh tụ tối cao mới Ali Khamenei đã biến IRGC thành một lực lượng tinh nhuệ, gắn quyền lực của văn phòng lãnh đạo tối cao với sức mạnh của họ, đồng thời cho phép lực lượng này mở rộng vào lĩnh vực chính trị và kinh tế.

IRGC đã thành lập một nhánh riêng để quản lý việc tái thiết sau chiến tranh với Iraq. Nhóm này cho đến nay vẫn xây dựng đường sá, đập nước và các cơ sở hạ tầng khác. Họ cũng thành thạo với việc buôn hàng hoá, bao gồm dầu mỏ, để đối phó với các lệnh trừng phạt kinh tế mà phương Tây áp đặt sau năm 2002, khi chương trình phát triển hạt nhân bí mật của Iran bị lộ.

Ngày nay, lực lượng Vệ binh kiểm soát ít nhất 25% nền kinh tế và có thể lên tới gấp đôi con số đó, ông Behnam Ben Taleblu, một chuyên gia cao cấp tại Quỹ Bảo vệ dân chủ ở Washington, cho biết.

Với việc lật đổ Tổng thống Iraq Saddam Hussein năm 2003, Mỹ tạo ra cơ hội để IRGC mở rộng ảnh hưởng khắp Trung Đông, sử dụng Lực lượng Quds của họ để xây dựng “trục kháng chiến”, gồm phần lớn lực lượng dân quân Hồi giáo Shiite tại Li-băng, Syria, Iraq, Yemen và Gaza. Từ đó, IRGC trở thành một nhân tố lớn trong chính sách đối ngoại của Iran.

Tổ chức

IRGC có từ 125.000 - 180.000 người. Giới phân tích ước tính tổng quân số lực lượng an ninh của Iran lên tới 1,5 triệu người, bao gồm cảnh sát. Không phải tất cả các thành viên của IRGC đều cầm vũ khí, một số làm việc trong các lĩnh vực như xây dựng hoặc chương trình văn hóa.

IRGC có 4 nhánh quân sự chính, gồm lục quân, hải quân, lực lượng hàng không vũ trụ, và lực lượng Quds (thực hiện các hoạt động ở nước ngoài).

Ngoài ra, IRGC còn kiểm soát nhiều tổ chức liên minh khác, bao gồm cơ quan tình báo riêng của họ và lực lượng dân quân khu phố Basij.

IRGC áp dụng chiến lược gọi là “mosaic” (chiến lược khảm), với cơ cấu chỉ huy phân tán được thiết kế nhằm bảo đảm lực lượng Vệ binh vẫn có thể duy trì kiểm soát trong nước nếu các tỉnh bị cắt khỏi Tehran, hoặc có thể lấp khoảng trống quyền lực trong trường hợp không có lãnh tụ tối cao.

“Họ đang hành động theo đúng kịch bản. Hệ thống vẫn vận hành ngay cả khi không có ông Ali Khamenei”, ông Hamidreza Azizi, nghiên cứu viên tại Viện Các vấn đề quốc tế và An ninh Đức ở Berlin, cho biết.

Trong khi vẫn tuân theo bản thiết kế chung, các chỉ huy khu vực có quyền tự chủ trong những quyết định như khi nào phóng tên lửa hoặc máy bay không người lái. Có 31 bộ chỉ huy tương ứng với mỗi tỉnh và các nhánh nhỏ hơn.

Các cuộc tấn công của Israel và Mỹ đã khiến 2 chỉ huy của IRGC thiệt mạng, 1 người vào tháng 6 năm ngoái và 1 người vào ngày 28/2.

Chuẩn tướng Ahmad Vahidi được bổ nhiệm vào ngày 1/3 để lãnh đạo IRGC. Ông là sĩ quan kỳ cựu với đường lối cứng rắn, từng là Bộ trưởng Nội vụ và Bộ trưởng Quốc phòng, đồng thời là chỉ huy sáng lập của Lực lượng Quds năm 1988, lãnh đạo đơn vị này trong 8 năm.

Hội đồng Chuyên gia lãnh đạo của Iran đã lựa chọn Mojtaba Khamenei làm Lãnh tụ Tối cao mới, kế nhiệm cha của ông là Ali Khamenei, người đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel hôm 28/2.

Ngay sau khi danh tính của lãnh tụ tối cao mới được công bố, nhiều nhà lãnh đạo chính trị và quân sự của Iran đã nhanh chóng lên tiếng ủng hộ ông Mojtaba Khamenei.

Trong một tuyên bố đưa ra đêm 8/3, Thư ký Hội đồng an ninh quốc gia Iran Ali Larijani kêu gọi sự đoàn kết xung quanh lãnh tụ tối cao mới. Trong khi đó, người phát ngôn Quốc hội Iran Mohammad-Bagher Ghalibaf khẳng định bản thân ông hoan nghênh sự lựa chọn trên và xem việc tuân theo lãnh tụ tối cao mới là “nghĩa vụ với tôn giáo và quốc gia”.

Ông Mojtaba, 56 tuổi, là con trai của cố Lãnh tụ tối cao Khamenei và được cho là có một số ảnh hưởng đáng kể ở hậu trường cũng như có mối liên hệ chặt chẽ với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).



Theo Al Jazeera, trong những năm gần đây, ông Mojtaba ngày càng được coi là ứng cử viên hàng đầu để kế nhiệm cha mình. Việc ông được chọn làm Lãnh tụ tối cao Iran có thể là dấu hiệu của việc phe cứng rắn trong chính quyền Iran vẫn nắm quyền lực, cũng như cho thấy giới lãnh đạo Tehran không mấy mặn mà với việc đạt thỏa thuận hoặc đàm phán về ngắn hạn khi cuộc xung đột đã bước sang tuần thứ hai.