Khi nguy cơ Mỹ mở cuộc tấn công trên bộ tại Iran ngày càng rõ rệt, trang tin Anh Middle East Eye ngày 6/4 xem xét các kịch bản có thể xảy ra và cách địa hình nước này có thể khiến lực lượng tấn công phải trả giá đắt.
Khi tiến về vùng Vịnh trên các máy bay vận tải, hàng trăm binh sĩ Mỹ có thể liếc nhìn xuống địa hình bên dưới qua cửa sổ. Một vùng biển ngoằn ngoèo với nhiều đảo; một bờ biển dài hàng trăm kilomet với những vách đá sắc nhọn; và các dãy núi sừng sững áp đảo bất kỳ kẻ xâm nhập nào.
Với địa hình như vậy, không có gì ngạc nhiên khi các chuyên gia quân sự và chính trị cho rằng, một chiến dịch trên bộ sẽ khiến Mỹ phải trả giá rất đắt.
Iran là một quốc gia rộng lớn. Nước này có hai dãy núi dài, Biển Caspi ở phía Bắc, và Biển Oman cùng vùng Vịnh ở phía Nam.
Các chuyên gia cảnh báo rằng, một khi chiến tranh trên bộ bắt đầu, hướng đi và thời gian kéo dài của nó rất khó dự đoán.
“Nếu nhìn vào lịch sử các cuộc tấn công quân sự kiểu này, bạn sẽ thấy rằng một khi tấn công trên bộ bắt đầu, chúng rất khó kiểm soát”, ông Arman Mahmoudian, nghiên cứu viên tại Viện An ninh Toàn cầu và Quốc gia thuộc Đại học Nam Florida (Mỹ), nói với Middle East Eye.
Các chuyên gia Iran chỉ ra ba kịch bản chính nếu chiến tranh trên bộ nổ ra: chiếm các đảo của Iran ở vùng Vịnh và eo biển Hormuz, tấn công bờ biển phía Nam của Iran, hoặc xâm nhập qua các khu vực người Kurd ở phía Tây nước này. Mỗi kịch bản đều tiềm ẩn những nguy cơ và khó khăn nghiêm trọng.
Chiếm đảo Kharg và kiểm soát eo biển Hormuz
Không chỉ các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran, điều thực sự gây áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ Chiến tranh Mỹ là việc đóng cửa eo biển Hormuz.
Trước chiến tranh, khoảng 20 triệu thùng dầu, tương đương 1/5 tiêu thụ toàn cầu, đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Nhưng từ khi xung đột bắt đầu ngày 28/2, Iran đã nhắm mục tiêu vào các tàu di chuyển qua tuyến đường thủy này và về cơ bản đóng cửa tuyến đường, gần đây chỉ cho phép một số ít tàu chở dầu từ các quốc gia “thân thiện” đi qua.
Một số báo đưa tin, Iran đã thu tới 2 triệu USD từ một số tàu để đảm bảo an toàn khi đi qua eo biển Hormuz.
Vị trí và quyền kiểm soát của Iran đối với eo biển đã đẩy giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng cao, tạo thêm áp lực buộc Mỹ phải mở lại tuyến đường.
Đáp lại, Mỹ đã tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu của Iran, cách bờ biển khoảng 32 km.
Cuộc tấn công làm dấy lên suy đoán rằng Washington có thể tìm cách chiếm hòn đảo này - ý tưởng mà Tổng thống Trump từng nhắc tới trong một cuộc phỏng vấn năm 1988 với báo Anh The Guardian từ rất lâu trước khi ông bước vào chính trường.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng, động thái như vậy mang lại ít lợi ích và thậm chí có thể phản tác dụng.
Ông Mahmoudian cho rằng, nếu Mỹ cố chiếm Kharg, nơi xử lý khoảng 90% xuất khẩu dầu của Iran, thì Iran thậm chí có thể không chiến đấu tại đó.
“Iran không có lý do gì để chiến đấu với Mỹ trên hòn đảo đó vì họ không có cơ hội chiến thắng. Thay vào đó, họ có thể để Mỹ chiếm đảo rồi tấn công họ tại đó”, ông nói. “Vấn đề tương tự cũng tồn tại với các đảo ở eo biển Hormuz như Qeshm, Hormuz và Larak. Bất kỳ chiến dịch nào của Mỹ ở đó cũng sẽ gặp vấn đề tương tự”.
Điều này cũng được ông Farzin Nadimi, một nhà phân tích tại Viện Washington (Mỹ), một tổ chức có lập trường chống Iran và ủng hộ Israel, thừa nhận.
Trong cuộc phỏng vấn với podcaster Iran Bozorgmehr Sharafedin, ông Nadimi nói: “Việc chiếm đóng quân sự đảo Kharg là không thực tế và không hợp lý. Ngay cả khi chiếm được các đảo của Iran, việc giữ chúng cũng sẽ rất khó”.
Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc chiếm Kharg có thể khiến giá dầu tăng cao hơn nữa. “Mỹ có thể chiếm đảo và ngăn dòng chảy dầu từ Iran, nhưng điều đó sẽ gây tổn hại thị trường năng lượng toàn cầu. Việc loại bỏ khoảng 1,5 triệu thùng dầu/ngày của Iran sẽ lại đẩy giá lên”, ông Alex Vatanka, chuyên gia cao cấp tại Viện Trung Đông ở Washington, nói.
Ngoài Kharg, Iran có 42 hòn đảo ở vùng biển phía Nam, trong đó 18 đảo có người ở và 24 đảo không có người.
Đảo lớn nhất là Qeshm, trải dài dọc eo biển Hormuz, rộng khoảng 1.500 km², lớn hơn cả Bahrain và Singapore, và chỉ cách đất liền Iran 2 km.
Ba đảo khác, Tunb Lớn, Tunb Nhỏ và Abu Musa, đặc biệt nhạy cảm. Thường được gọi là “ba đảo”, chúng cũng bị Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) tuyên bố chủ quyền. Điều này làm dấy lên khả năng Mỹ có thể chiếm chúng và bàn giao cho UAE.
Tuy nhiên, chuyên gia Vatanka cảnh báo điều này có thể tạo ra vấn đề lâu dài cho quốc gia vùng Vịnh này. “Có thể Mỹ muốn làm điều gì đó có lợi cho UAE, nhưng UAE phải cân nhắc kỹ liệu họ có muốn các hòn đảo đó trong hoàn cảnh như vậy hay không”, ông nói.
Ông Vatanka cho rằng, về lâu dài, “điều đó sẽ trở thành điểm căng thẳng và xung đột với phần còn lại của Iran trong nhiều thập kỷ”.
Cả hai chuyên gia Vatanka và Mahmoudian đều cho rằng, nếu Mỹ chiếm đảo, mục tiêu có thể là chính trị, cụ thể là tạo đòn bẩy đàm phán và buộc Iran nhượng bộ để đổi lại việc trả lại lãnh thổ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump sắp đối mặt với khoảnh khắc mang tính quyết định đối với cuộc chiến ở Iran: Thực hiện lời đe dọa phá hủy hạ tầng của Iran từ 20h ngày 7/4 hay tiếp tục lùi thời hạn do chính ông đặt ra để tạo cơ hội cho đàm phán.
Nhà lãnh đạo Mỹ đe dọa sẽ phá hủy mọi cây cầu và nhà máy điện của Iran trước nửa đêm 7/4, cùng nhiều biện pháp có thể gây ra hậu quả tàn khốc đối với người dân Iran và chắc chắn sẽ châm ngòi cho hàng loạt đòn trả đũa nguy hiểm trên toàn khu vực.
Các bên trung gian như Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang nỗ lực ngăn chặn kịch bản đó, bằng cách thúc đẩy một thỏa thuận, hoặc ít nhất có thể kéo dài thêm thời gian.
“Nếu tổng thống thấy thỏa thuận đang dần hình thành, ông ấy có thể sẽ tạm dừng. Nhưng chỉ mình ông ấy là người đưa ra quyết định đó”, một quan chức cấp cao trong chính quyền nói với Axios.
Tổng thống Mỹ Trump: Iran có thời hạn đến 20h ngày 7/4
Một quan chức quốc phòng “hoài nghi” rằng lần này sẽ có bất kỳ sự gia hạn nào.
Nguồn tin đã nói chuyện với ông Trump nhiều lần trong những ngày gần đây tiết lộ rằng ông có thể là người có lập trường “diều hâu” nhất trong tầng lớp lãnh đạo cấp cao của chính quyền về vấn đề Iran.
“Tổng thống là người hiếu chiến nhất. So với tổng thống, những người đó còn giống ‘phe bồ câu’ hơn”, một quan chức Mỹ khác cho biết. Quan chức này gạt bỏ thông tin Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth hay Ngoại trưởng Marco Rubio đang thúc đẩy hành động mạnh tay với Iran.
Tổng thống Trump đã bắt đầu thăm dò ý kiến cố vấn và người thân cận về kế hoạch tấn công các nhà máy điện và cầu khi hỏi họ: “Các anh nghĩ gì về ‘Ngày hạ tầng’?”
Đội ngũ đàm phán của Tổng thống Trump, gồm Phó Tổng thống JD Vance, hai đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, cho rằng ông Trump nên cố gắng đạt được một thỏa thuận ngay lúc này nếu có thể.
Trong khi đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, lãnh đạo A-rập Xê-út và UAE, cùng các đồng minh chính trị như Thượng nghị sĩ Lindsey Graham thúc giục Tổng thống Trump không chấp nhận ngừng bắn nếu Iran không nhượng bộ như điều kiện của Mỹ, như mở lại eo biển Hormuz hoặc từ bỏ toàn bộ uranium làm giàu mức cao.
Iran đã đưa ra phản hồi gồm 10 điểm để trả lời đề xuất hòa bình.
Một quan chức Mỹ mô tả phản hồi này là “tối đa hóa yêu sách”, nhưng Nhà Trắng coi đó là chiến thuật đàm phán chứ không phải sự từ chối.
Các bên trung gian đang làm việc với phía Iran để sửa đổi và soạn thảo lại danh sách điều khoản. Họ cũng cảnh báo rằng quá trình ra quyết định của Iran rất chậm, vì vậy có thể cần gia hạn thời hạn.
Kế hoạch đã sẵn sàng
Trong cuộc họp báo ngày 6/4, Tổng thống Trump ám chỉ tốc độ chậm chạp trong quá trình cân nhắc của Iran đang cản trở đàm phán, cho rằng các lãnh đạo Iran không thể trao đổi hiệu quả do lo ngại về an ninh.
Các cố vấn của Tổng thống Trump nói với bên trung gian, rằng tổng thống cần thấy những tín hiệu tích cực từ phía Iran để cân nhắc gia hạn. “Chúng tôi đang lún sâu vào đàm phán, điều gì cũng có thể xảy ra”, một người nói.
Trong cuộc họp báo, Tổng thống Trump đã phác họa viễn cảnh u ám về tương lai gần của Iran, đồng thời nhấn mạnh vẫn còn khả năng đạt được thỏa thuận.
“Cả đất nước đó có thể bị xóa sổ chỉ trong 1 đêm, và có thể là ngay tối mai”, ông tuyên bố.
“Chúng tôi có kế hoạch khiến mọi cây cầu ở Iran bị phá hủy hoàn toàn trước 12 giờ đêm ngày mai. Mọi nhà máy điện ở Iran sẽ ngừng hoạt động, bốc cháy, nổ tung và không bao giờ được sử dụng lại. Ý tôi là phá hủy hoàn toàn trước 12 giờ đêm, và điều đó có thể diễn ra trong vòng 4 giờ nếu chúng tôi muốn. Chúng tôi không muốn điều đó xảy ra”, ông nói.
Ở chiều ngược lại, ông Trump cho biết các cuộc đàm phán “đang tiến triển tốt” và nhấn mạnh Mỹ có “đối tác tích cực, sẵn sàng” ở phía bên kia, đang “đàm phán một cách thiện chí”.
VietBF@ sưu tập
Trong một tuyên bố tại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump khẳng định việc công khai các chi tiết về nhiệm vụ giải cứu phi công Mỹ tại Iran đã đặt tính mạng binh sĩ vào nguy hiểm, đồng thời cảnh báo các phóng viên có thể phải đối mặt với án tù nếu không tiết lộ nguồn tin.
Căng thẳng giữa chính quyền Tổng thống Trump và giới truyền thông vừa đẩy lên nấc thang mới sau cuộc họp báo ngày 6/4. Nhà lãnh đạo Mỹ xác nhận các cơ quan chức năng đang ráo riết "truy tìm" danh tính một quan chức chính phủ — người bị ông gọi là "cá nhân tệ hại" — vì đã tiết lộ thông tin mật cho báo chí về chiến dịch giải cứu thành viên thứ hai của phi hành đoàn tiêm kích F-15E bị bắn hạ tại Iran vào cuối tuần trước.
Ông Trump nhấn mạnh rằng sự can thiệp của truyền thông đã trực tiếp gây bất lợi cho chiến dịch quân sự nhạy cảm này. Theo Tổng thống, phía Iran ban đầu hoàn toàn không hay biết về việc có phi công Mỹ đang mất tích bên trong lãnh thổ của họ.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của các bản tin dựa trên "nguồn tin giấu tên" đã vô tình chỉ điểm cho đối phương, khiến nỗ lực tìm kiếm và cứu nạn trở nên khó khăn và nguy hiểm hơn gấp bội.
"Đây là vấn đề an ninh quốc gia," Tổng thống Trump khẳng định trước các phóng viên. Ông đưa ra một tối hậu thư cứng rắn rằng bất kỳ ai đăng tải câu chuyện này mà từ chối khai nhận nguồn tin cung cấp đều có khả năng phải ngồi tù.
Ông cho rằng hành động tiết lộ tin tức đã khiến viên phi công Mỹ — người đang phải chiến đấu giành giật sự sống — rơi vào tình thế ngàn cân treo sợi tóc khi vị trí và tình trạng của anh bị phanh phui cho đối thủ.
Mặc dù người đứng đầu Nhà Trắng không chỉ đích danh cơ quan ngôn luận nào, nhưng các dữ liệu từ tờ Telegraph cho thấy sự chú ý đang đổ dồn vào kênh CBS. Trước đó, ngay sau nửa đêm ngày 3/4, đài này đã đăng tải thông tin xác nhận một chiếc F-15E của Mỹ bị bắn rơi tại Iran.
Bản tin của CBS dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết một thành viên phi hành đoàn đã được cứu thoát, trong khi cuộc tìm kiếm sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí còn lại vẫn đang ráo riết diễn ra.
Vụ việc không chỉ làm dấy lên những lo ngại về an ninh quân sự mà còn tạo ra một cuộc đối đầu trực diện về quyền tự do báo chí và trách nhiệm bảo mật thông tin quốc gia. Hiện tại, chính quyền ông Trump đang dồn lực để bóc tách đường dây rò rỉ thông tin này, quyết tâm trừng trị người đã đưa bí mật quân sự ra ánh sáng giữa lúc chiến dịch giải cứu vẫn còn dang dở.
Phiên cập nhật ngày 7/4/2026 cho thấy thị trường tiền tệ và hàng hóa vẫn đang trong trạng thái nhạy cảm. USD tự do đã lùi xuống dưới vùng đỉnh trước đó, trong khi giá mua USD trong ngân hàng vẫn thấp hơn khá xa so với chợ đen. Vàng SJC tuy giảm nhẹ nhưng vẫn đứng ở mặt bằng rất cao, bỏ xa giá vàng thế giới quy đổi. Bitcoin tiếp tục dao động quanh ngưỡng 68.000-69.000 USD, còn dầu thô và giá xăng tại nhiều nơi vẫn bị đẩy lên bởi căng thẳng năng lượng toàn cầu.
Về tỷ giá USD, thị trường tự do sáng 7/4 ghi nhận mức 26.900 đồng/USD mua vào và 27.100 đồng/USD bán ra. Trong khi đó, Vietcombank cập nhật lúc 08:22 niêm yết USD mua tiền mặt 26.111 đồng, mua chuyển khoản 26.141 đồng và bán ra 26.361 đồng/USD. Nếu lấy mốc giá mua vào chợ đen so với giá mua tiền mặt của Vietcombank, mức chênh lệch hiện là 789 đồng/USD; còn nếu so với giá mua chuyển khoản, chênh lệch là 759 đồng/USD.
Giá vàng SJC trong nước sáng 7/4 được nhiều nơi niêm yết quanh 169,5 triệu đồng/lượng mua vào và 172,5 triệu đồng/lượng bán ra. Giá vàng thế giới cùng ngày được báo ở khoảng 4.640,3 USD/ounce vào đầu giờ chiều theo giờ Việt Nam. Một nguồn cập nhật khác vào giữa buổi sáng cũng ghi nhận vàng giao ngay khoảng 4.643,6 USD/ounce, cho thấy mặt bằng thế giới vẫn quanh vùng 4.64 nghìn USD/ounce. Như vậy, vàng miếng SJC trong nước vẫn cao hơn rất mạnh so với giá quốc tế quy đổi.
Giá bạc thế giới ngày 7/4 ở quanh 72,70 USD/ounce, trong khi một cập nhật khác đầu ngày cho thấy bạc giao dịch xấp xỉ 73 USD/ounce.
Bitcoin hiện giao dịch quanh 68.771 USD/BTC, biên độ trong ngày dao động từ 68.312 USD đến 70.240 USD. Điều này cho thấy đồng tiền số lớn nhất thế giới vẫn giữ được vùng giá rất cao dù biến động trong ngày còn khá mạnh.
Lãi suất căn bản tại Mỹ, tức target range của federal funds rate, hiện vẫn được Cục Dự trữ Liên bang giữ ở 3,50% - 3,75% sau cuộc họp ngày 18/3/2026. Đối với lãi suất vay mua nhà trả góp tại Mỹ, Freddie Mac cho biết lãi suất vay cố định 30 năm trung bình ở mức 6,46% tính đến ngày 2/4/2026. Còn lãi suất vay mua xe tại Mỹ, các khảo sát đầu tháng 4 cho thấy mức trung bình cho khoản vay mua xe mới kỳ hạn 60 tháng đang ở khoảng 7%/năm, với người có tín dụng tốt có thể thấp hơn đáng kể.
Giá dầu thế giới tiếp tục là điểm nóng. Trong phiên Mỹ ngày 6/4, dầu thô WTI đã đóng cửa quanh 112,41 USD/thùng; sang ngày 7/4, một số cập nhật thị trường còn cho thấy WTI đã lên tới khoảng 113,67 USD/thùng trong giao dịch.
Về giá xăng, số liệu AAA ngày 7/4 cho thấy California bình quân 5,930 USD/gallon, Texas 3,844 USD/gallon. Với Florida, kết quả hiển thị gần nhất trên AAA là 4,198 USD/gallon vào ngày 6/4; một trang tổng hợp của AAA cũng cho thấy Florida đã ở vùng trên 4,18 USD/gallon.
Ở ngoài Mỹ, dữ liệu xăng bán lẻ của các thành phố/countries bên châu Âu và Canada thường cập nhật theo tuần, nên mốc gần nhất hiện có là 30/3/2026. Với Toronto, trang dữ liệu thành phố cho biết giá xăng trong giai đoạn đến 30/3 có mức bình quân 1,53 CAD/lít, và một kết quả tổng hợp khác cho thấy Toronto đã có lúc lên vùng 1,90 CAD/lít vào cuối tháng 3. Với Paris, dữ liệu thành phố cho thấy giá xăng bình quân trong giai đoạn đến 30/3 là 1,87 EUR/lít, và mức cao nhất ngay ngày 30/3 đã lên 2,14 EUR/lít. Với Berlin, do kết quả thành phố khó truy xuất trực tiếp, có thể dùng mốc gần nhất rất sát thực tế từ nguồn Đức là E10 trung bình toàn quốc 2,099 EUR/lít, trong khi nguồn khác cho thấy giá xăng Đức quanh 2,10-2,13 EUR/lít vào cuối tháng 3; Berlin thường nằm trong mặt bằng cao của Đức.
Giá thị trường cổ phiếu Mỹ ở phiên cuối ngày 6/4/2026 đóng cửa như sau: Dow Jones 46.669,88 điểm, S&P 500 6.611,83 điểm, Nasdaq 21.996,34 điểm. Cả ba chỉ số đều tăng nhẹ trong phiên này.
USD chợ đen: mua vào 26.900 đồng/USD, bán ra 27.100 đồng/USD.
USD Vietcombank: mua tiền mặt 26.111 đồng, mua CK 26.141 đồng, bán 26.361 đồng/USD.
Chênh lệch USD chợ đen mua vào so với Vietcombank mua tiền mặt: 789 đồng/USD.
Vàng SJC: 169,5 - 172,5 triệu đồng/lượng.
Vàng thế giới: khoảng 4.640,3 USD/ounce.
Bạc thế giới: khoảng 72,7 - 73 USD/ounce.
Bitcoin: 68.771 USD/BTC.
Lãi suất căn bản Mỹ: 3,50% - 3,75%.
Mortgage 30 năm Mỹ: 6,46%.
Lãi suất vay mua xe Mỹ: khoảng 7%/năm.
Dầu WTI: khoảng 112,41 - 113,67 USD/thùng.
Xăng California: 5,930 USD/gallon.
Xăng Texas: 3,844 USD/gallon.
Xăng Florida: khoảng 4,198 USD/gallon.
Xăng Toronto: bình quân 1,53 CAD/lít, cuối tháng 3 có lúc quanh 1,90 CAD/lít.
Xăng Paris: bình quân 1,87 EUR/lít, mức cao cuối tháng 3 là 2,14 EUR/lít.
Xăng Berlin/Đức: khoảng 2,10 - 2,13 EUR/lít.
Giá thị trường cổ phiếu Mỹ phiên cuối
• Dow Jones: 46.669,88
• S&P 500: 6.611,83
• Nasdaq: 21.996,34
Lưu ý nhỏ: phần Toronto, Paris, Berlin là dữ liệu xăng cập nhật theo chu kỳ tuần, nên mốc gần nhất mình lấy là cuối tháng 3/2026, còn California, Texas, Florida là mốc rất mới ngày 7/4 hoặc 6/4/2026 từ AAA.
Chuyên gia nhận định bất chấp nỗ lực trấn áp tội phạm tại Campuchia và nhiều nước khác, ngành công nghiệp lừa đảo khó bị xóa sổ hoàn toàn và luôn sẵn sàng dịch chuyển sang địa điểm khác.
Chỉ 4 tháng ở Campuchia, Chen Xian Jin học được cách xác định ai làm quản lý trong ngành công nghiệp lừa đảo. Không giống những doanh nhân Trung Quốc khác, họ không dùng xe hay tranh sức xịn, đồng thời giữ thái độ khiêm tốn.
Họ thường đến lúc hoàng hôn để mua thức ăn tại quầy của Chen ở Phnom Penh. Bất chấp các đợt trấn áp gần đây, Chen vẫn giao hàng cho các khách quen ở tòa nhà cao tầng cuối phố, nơi sáng đèn suốt đêm.
Một người bán dừa non khác trong khu phố cũng cho biết doanh thu giảm sau các đợt truy quét, nhưng hiện dần ổn định.
Trên khắp Phnom Penh, tàn tích từ chiến dịch truy quét quyết liệt các "sào huyệt" lừa đảo hiện hữu rõ rệt. Các tòa nhà bị bỏ trống hoặc san bằng thành đống đổ nát. Nhân viên ôm túi hành lý lang thang trên đường phố sau khi bị đuổi đi. Họ tụ tập thành từng nhóm bên ngoài đại sứ quán, trên bãi cỏ gần sông Mekong vào đầu buổi tối và trong các quán cafe cùng quán bar rẻ tiền khi màn đêm buông xuống.
Chính phủ Campuchia đối mặt với áp lực mạnh mẽ từ Trung Quốc, Mỹ và các quốc gia có nạn nhân bị lừa đảo như Hàn Quốc. Tuy nhiên, khi Bloomberg trò chuyện với hàng loạt nhân vật - từ nạn nhân, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ, quan chức và nhà hoạt động, hầu hết khẳng định ngành công nghiệp này sinh lợi đến mức không thể bị xóa sổ.
“Một nhân viên cho biết họ được chuyển tới khách sạn. Mấy ông trùm nói làm vậy tránh cảnh sát kiểm tra. Những kẻ đang hoạt động trên đường phố, chực chờ thời cơ để quay lại”, Ling Li - nghiên cứu viên về ngành công nghiệp lừa đảo - nhận định.
Không khác gì "con rắn Hydra"
Trên khắp Đông Nam Á, tội phạm mạng đang được coi là mối đe dọa an ninh quốc gia. Khi cảnh sát Campuchia vào cuộc, các tòa nhà chung cư và văn phòng từ lâu là nơi ẩn náu cho các trung tâm lừa đảo đã bị đột kích. Một số ông trùm biết trước và bỏ trốn sang nước ngoài. Chủ tịch Thượng viện Hun Sen cảnh báo Campuchia sẽ là nơi trừng phạt kẻ vi phạm pháp luật, thay vì là nơi dung túng cho tội phạm.
Chính phủ Campuchia đã thực hiện nhiều biện pháp sâu rộng với hy vọng dần dần xóa bỏ ngành công nghiệp này, như truy quét, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đẩy mạnh hợp tác với các đối tác nước ngoài và đề xuất luật mới. Từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 2, cảnh sát Campuchia đột kích 190 địa điểm trên khắp cả nước, bao gồm 44 sòng bạc. Hơn 2.500 người bị bắt giữ, và một lượng lớn máy tính và điện thoại di động bị tịch thu.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia ví các trung tâm như con rắn Hydra trong thần thoại Hy Lạp, có nghĩa khi chặt đứt một cái đầu, hai cái đầu khác sẽ mọc lên.
Trong khoảng thời gian những trung tâm lớn tan rã hoặc im hơi lặng tiếng, các trung tâm nhỏ hơn ở vùng nông thôn lại mọc lên, Ou Virak - Chủ tịch của tổ chức tư vấn Future Forum - cho biết.
Về bản chất, lừa đảo là mô hình kinh doanh tương đối rẻ và đã được chứng minh hiệu quả. Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp tiết kiệm chi phí hơn nữa.
Những người từng làm trong trung tâm lừa đảo nằm trên đường gần Đại sứ quán Indonesia ở Phnom Penh. Ảnh: Bloomberg.
Stephanie Baroud - nhà phân tích tình báo tội phạm thuộc đơn vị chống buôn người và buôn lậu di cư của Interpol ở Pháp - cho biết nhiều người lao động bị đẩy khỏi một đường dây có khả năng bị dụ dỗ vào đường dây khác. “Họ bị bỏ rơi, vì vậy nguy cơ rất cao với những người không biết phải làm gì hoặc đi đâu. Những người khác đối mặt với khoản tiền phạt nặng vì quá hạn visa, nên rời đi và bắt đầu một công việc ở nơi khác khó khăn hơn”, bà nói.
Mức lương cũng đóng vai trò quan trọng. Một số người có thể kiếm 1.500 USD/tháng, một con số hấp dẫn so với nhiều công việc khác ở Campuchia hoặc Ấn Độ, Indonesia hay Trung Quốc.
Đồng thời, các trại lừa đảo là ngành kinh doanh rất sinh lợi. Một báo cáo của Viện Hòa bình Mỹ áng chừng đến cuối năm 2023, tổng số tiền bị các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia đánh cắp hàng năm thông qua đánh bạc trực tuyến và lừa đảo bất hợp pháp là khoảng 64 tỷ USD. Trong khi đó, theo báo cáo năm 2025 của Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu (GASA), con số thiệt hại do mọi hình thức lừa đảo trên toàn thế giới trong vòng 12 tháng qua lên tới khoảng 442 tỷ USD.
Trò chơi "đập chuột"
Giống nhiều hoạt động tội phạm xuyên quốc gia khác, các vụ lừa đảo có thể nhanh chóng thay đổi vỏ bọc. Việc thiếu phối hợp và chia sẻ thông tin càng làm tăng thêm thách thức. Các quan chức chính phủ và nhân vật cấp cao trong ngành thực thi pháp luật cho rằng sự phối hợp giữa các bên chưa tối ưu. Xung đột biên giới giữa Campuchia và Thái Lan làm góp phần vào thái độ thiếu tin tưởng xung quanh việc chia sẻ thông tin.
Theo một nguồn tin, Thủ tướng Hun Manet đã phàn nàn với cựu nhà ngoại giao Mỹ rằng việc hợp tác xuyên biên giới gặp nhiều khó khăn, đặc biệt với Thái Lan, đồng thời cáo buộc những kẻ lừa đảo đang phá hoại đàm phán thương mại với Mỹ. Thủ tướng Campuchia ví nỗ lực ngăn chặn các trại như trò chơi "đập chuột".
Thiếu tướng Wiwat Kamchamnan - Phó ủy viên Cục Điều tra Tội phạm mạng Thái Lan - cho biết ngành công nghiệp này rất dễ thích nghi và đang di chuyển địa điểm. Các nhà hoạt động chỉ ra sự hỗn loạn từ đợt trấn áp mới nhất, nơi hàng nghìn người ồ ạt rời khỏi các trung tâm trong thời gian ngắn. Khả năng cao các ông trùm đã trà trộn vào đám đông và sẽ thiết lập hoạt động mới sau khi mọi chuyện lắng xuống.
Các chiêu trò ngày càng đa dạng, trong khi nhóm tội phạm chuyển sang sử dụng tiền điện tử.
Một người đàn ông từ Pakistan mô tả một vụ lừa đảo về công việc có tên "Bốn Phòng". Anh ở trong phòng ba, chịu trách nhiệm cung cấp chi tiết về công việc cho các mục tiêu. Phòng bốn thuộc trách nhiệm của quản lý người Trung Quốc, và anh khẳng định mình không biết chuyện gì xảy ra tiếp theo. Nếu không chuyển tiếp đủ người, anh sẽ không nhận được toàn bộ tiền công.
“Vấn đề là tội phạm hành động rất nhanh, Chúng sẽ chuyển tiền điện tử vào một ví chính rồi chia nhỏ ra hàng trăm, thậm chí hàng nghìn ví. Không chỉ vậy, chúng còn che giấu thông qua nhiều trung gian, sử dụng mixer hoặc sàn giao dịch để đánh lừa cơ quan thực thi pháp luật”, Neal Jetton - phụ trách Cục Chống tội phạm mạng tại Interpol ở Singapore - nói.
Tại Campuchia, chuyên gia cho biết các vụ lừa đảo mang lại lợi ích cho chủ sở hữu bất động sản. Chủ nhà thu tiền từ các băng nhóm chiếm dụng toàn bộ tòa nhà chung cư. Các trung tâm không phải lúc nào cũng ẩn náu hay cách xa thành phố lớn.
Dọc con đường tới Bộ Thương mại ở Phnom Penh là ví dụ điển hình. Trên con đường đó, có một tòa nhà màu xanh thấp tầng, các tầng dưới có lưới chắn. Hàng rào cao bao quanh bởi dây thép gai. Trông tòa nhà này giống trường học. Các nhân viên bảo vệ tại một ngân hàng gần đó cũng nghĩ vậy khi nhiều người trẻ ồ ạt tới đây vài năm trước. Tuy nhiên, đèn bật suốt đêm, từng tốp người ra vào từng lượt.
Theo Cyber Scam Monitor, tòa nhà thuộc sở hữu của một doanh nhân Trung Quốc nhập quốc tịch Campuchia. Khi các trung tâm nằm ở vị trí trung tâm, toàn bộ hệ sinh thái sẽ mọc lên xung quanh chúng, từ người bán hàng, tài xế giao hàng, người dọn dẹp. Chuyên gia cho biết căng thẳng biên giới khiến người trẻ quay về Campuchia từ Thái Lan và họ có nguy cơ bị lôi kéo.
“Chúng tôi lo ngại không chỉ người nước ngoài mà cả người Campuchia cũng trở thành nạn nhân”, Bộ trưởng Thông tin Campuchia Neth Pheaktra cho biết.
Trở lại quầy hàng của Chen Xian Jin, người dân địa phương bắt đầu gọi tòa nhà cao tầng ở cuối phố là "Kim Cương Trên Trời". Mặc dù các tầng dưới cửa đóng then cài, cửa sổ các tầng trên vẫn mở. Chen không hề bận tâm. "Đời mà", anh nhún vai.
Công dân Pakistan từ đường dây “Bốn phòng” cũng cảm thấy không có vấn đề gì. Công việc “không tệ lắm”, dù đôi khi lương bị cắt giảm và anh phải giao nộp hộ chiếu. Anh có thể nghe nhạc trong lúc làm việc và xem phim vào lúc rảnh rỗi. Anh vẫn thích Campuchia, dù biết công việc đó là lừa đảo người khác. Giờ trung tâm của anh đã đóng cửa, anh sẽ rời đi, nhưng “có thể tôi sẽ quay lại”.
Sứ mệnh Artemis II của NASA được xem là bước tiến quan trọng đánh dấu sự trở lại của con người trong hành trình khám phá Mặt Trăng sau hơn nửa thế kỷ. Đây là chuyến bay có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis – kế hoạch dài hạn nhằm đưa con người quay lại Mặt Trăng và tiến xa hơn tới sao Hỏa.
Sứ mệnh quy tụ bốn phi hành gia đến từ Mỹ và Canada, đại diện cho sự hợp tác quốc tế và tinh thần đa dạng trong ngành hàng không vũ trụ hiện đại. Theo Reuters, phi hành đoàn Artemis II gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Họ ngồi trong tàu vũ trụ Orion, được tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) đưa lên không trung từ Tổ hợp Phóng 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 18h35 ngày 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội).
1. Chỉ huy Reid Wiseman – Nhà lãnh đạo dày dạn kinh nghiệm
Reid Wiseman không chỉ là một phi hành gia, mà còn là một trong những nhân vật có vai trò lãnh đạo quan trọng trong chương trình không gian của NASA. Trước khi được chọn làm chỉ huy Artemis II, ông từng giữ chức Trưởng văn phòng phi hành gia của NASA – vị trí chịu trách nhiệm quản lý, đào tạo và phân công nhiệm vụ cho toàn bộ đội ngũ phi hành gia.
Xuất thân là một phi công hải quân và phi công thử nghiệm, Wiseman đã trải qua môi trường huấn luyện khắc nghiệt, nơi yêu cầu khả năng xử lý tình huống nhanh và chính xác. Ông từng thực hiện nhiều nhiệm vụ bay chiến đấu và thử nghiệm máy bay, tích lũy kỹ năng điều khiển trong điều kiện phức tạp – điều cực kỳ quan trọng khi chỉ huy một sứ mệnh không gian.
Năm 2014, ông tham gia nhiệm vụ trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), sống và làm việc trong không gian suốt 165 ngày, đồng thời thực hiện hai chuyến đi bộ ngoài không gian (spacewalk). Những trải nghiệm này giúp ông hiểu sâu về hoạt động dài ngày trong môi trường vi trọng lực, cũng như cách phối hợp với đội ngũ mặt đất.
Điểm nổi bật ở Wiseman là khả năng lãnh đạo và ra quyết định. Trong Artemis II, ông không chỉ điều phối toàn bộ hoạt động của phi hành đoàn mà còn chịu trách nhiệm xử lý các tình huống khẩn cấp – từ lỗi kỹ thuật đến rủi ro ngoài không gian sâu. Chính vì vậy, ông được xem là “trụ cột” của sứ mệnh.
2. Phi công Victor Glover – Người tiên phong và giàu kỹ năng thực chiến
Victor Glover, 49 tuổi là phi hành gia có hồ sơ kỹ thuật và quân sự ấn tượng nhất trong đội. Ông là phi công chiến đấu của Hải quân Mỹ, trước khi gia nhập NASA, ông đã lái hơn 40 loại máy bay trong sự nghiệp tại Hải quân Hoa Kỳ, bao gồm các nhiệm vụ chiến đấu và thử nghiệm máy bay.
Glover được NASA lựa chọn vào năm 2013 và nhanh chóng khẳng định năng lực khi tham gia sứ mệnh Crew-1 lên ISS. Trong chuyến bay này, ông đã ở ngoài không gian 168 ngày và thực hiện nhiều chuyến đi bộ ngoài không gian, góp phần nâng cấp hệ thống của trạm.
Không chỉ có kinh nghiệm bay, Glover còn nổi bật ở khả năng vận hành hệ thống phức tạp và làm việc trong môi trường áp lực cao. Vai trò của ông trong Artemis II là phi công, tức là trực tiếp điều khiển tàu Orion trong các giai đoạn quan trọng như: Điều chỉnh quỹ đạo; Kiểm soát hệ thống động cơ; Hỗ trợ thao tác điều hướng thủ công
Một điểm đặc biệt mang tính lịch sử: Glover sẽ trở thành phi hành gia da màu đầu tiên bay ra ngoài quỹ đạo Trái Đất. Điều này không chỉ có ý nghĩa cá nhân mà còn đánh dấu bước tiến lớn về tính đa dạng trong ngành vũ trụ.
3. Chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch – Biểu tượng về sức bền và khoa học
Christina Koch là một trong những phi hành gia giàu kinh nghiệm nhất của NASA về nhiệm vụ dài ngày trong không gian. Bà từng lập kỷ lục với 328 ngày liên tục trên ISS, trở thành người phụ nữ có chuyến bay dài nhất trong lịch sử.
Trước khi gia nhập NASA, Koch là một kỹ sư điện và nhà khoa học làm việc trong các môi trường khắc nghiệt như Nam Cực – nơi điều kiện sống gần giống với không gian: cô lập, lạnh giá và thiếu nguồn lực. Chính nền tảng này giúp bà thích nghi tốt với các nhiệm vụ dài ngày ngoài Trái Đất.
Trong thời gian ở ISS, Koch không chỉ tham gia các thí nghiệm khoa học mà còn góp mặt trong những chuyến đi bộ ngoài không gian toàn nữ đầu tiên trong lịch sử – một cột mốc quan trọng về bình đẳng giới trong lĩnh vực vũ trụ.
Trong Artemis II, Koch đảm nhận vai trò chuyên gia nhiệm vụ, với các công việc như: Theo dõi và vận hành hệ thống hỗ trợ sự sống; Thực hiện thí nghiệm khoa học; Ghi nhận dữ liệu và quan sát Mặt Trăng. Bà cũng sẽ là người phụ nữ đầu tiên bay quanh Mặt Trăng, mở ra một chương mới trong lịch sử thám hiểm không gian.
4. Chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen – Đại diện cho hợp tác quốc tế
Jeremy Hansen, 50 tuổi, là đại tá của Không quân Hoàng gia Canada và giữ một vị trí mang tính lịch sử khi trở thành người Canada đầu tiên, đồng thời là công dân ngoài Mỹ đầu tiên, được giao nhiệm vụ tham gia hành trình lên Mặt Trăng.
Ngoài ra, Hansen còn tham gia nhiều dự án phát triển công nghệ và đào tạo phi hành gia tại Cơ quan Vũ trụ Canada. Ông đã trải qua quá trình huấn luyện nghiêm ngặt cùng NASA, bao gồm: Mô phỏng điều kiện không gian sâu; Huấn luyện sinh tồn; Vận hành hệ thống tàu Orion.
Đáng chú ý, đây cũng là chuyến bay vũ trụ đầu tiên trong sự nghiệp của ông. Được tuyển chọn vào đội ngũ phi hành gia Canada từ năm 2009, việc ông có mặt trên tàu Artemis II không chỉ phản ánh năng lực cá nhân mà còn thể hiện mối quan hệ hợp tác bền chặt giữa Mỹ và Canada trong lĩnh vực không gian có người lái, đặc biệt là những đóng góp quan trọng của Canada trong công nghệ robot phục vụ International Space Station.
Vai trò của Hansen trong Artemis II là hỗ trợ các hoạt động kỹ thuật, liên lạc và thí nghiệm. Quan trọng hơn, sự hiện diện của ông thể hiện rõ tính quốc tế hóa của chương trình Artemis, nơi các quốc gia cùng hợp tác để chinh phục không gian.
Phi hành đoàn sẽ làm gì trong hành trình 10 ngày quanh Mặt Trăng?
Theo Space, Phi hành đoàn sẽ thực hiện chuyến bay trên tàu vũ trụ Orion spacecraft, được phóng lên bằng tên lửa Space Launch System từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy. Khác với các nhiệm vụ Apollo trước đây, Artemis II không hạ cánh xuống Mặt Trăng mà bay theo quỹ đạo “trở về tự do” – một lộ trình cho phép tàu tự động quay về Trái Đất nhờ lực hấp dẫn mà không cần tiêu tốn quá nhiều nhiên liệu.
Ngày 1: Khởi động và kiểm tra hệ thống
Ngày đầu tiên bắt đầu bằng vụ phóng, một trong những giai đoạn quan trọng và phức tạp nhất của toàn bộ sứ mệnh. Sau khi vào quỹ đạo, phi hành đoàn sẽ tiến hành kiểm tra toàn bộ hệ thống của tàu Orion, từ điều khiển bay đến hỗ trợ sự sống.
Họ cũng thực hiện các bài thử nghiệm điều hướng trong không gian, bao gồm việc điều khiển tàu bay gần một vật thể khác – bước chuẩn bị cho các nhiệm vụ tương lai khi phải ghép nối với tàu đổ bộ Mặt Trăng. Sau đó, các phi hành gia sẽ chuyển sang trạng thái sinh hoạt bình thường và bắt đầu chu kỳ nghỉ ngơi.
Ngày 2: Rời quỹ đạo Trái Đất
Sang ngày thứ hai, nhiệm vụ bước vào giai đoạn then chốt: kích hoạt động cơ để rời khỏi quỹ đạo Trái Đất và hướng tới Mặt Trăng. Động cơ sẽ hoạt động trong khoảng 30 phút, đủ để đưa Orion vào hành trình không gian sâu.
Đây cũng là thời điểm tàu đi vào quỹ đạo “trở về tự do”. Lộ trình này đóng vai trò như một “bảo hiểm tự nhiên”, đảm bảo tàu có thể quay lại Trái Đất ngay cả khi xảy ra sự cố kỹ thuật.
Ngày 3–4: Huấn luyện và quan sát
Trong hai ngày tiếp theo, phi hành đoàn sẽ thực hiện nhiều hoạt động chuẩn bị cho giai đoạn bay gần Mặt Trăng. Họ luyện tập các tình huống khẩn cấp, kiểm tra hệ thống liên lạc và tiến hành các thí nghiệm khoa học cơ bản.
Ngoài ra, đây cũng là khoảng thời gian họ chụp ảnh Trái Đất và không gian xung quanh, đồng thời tham gia các hoạt động truyền thông để chia sẻ hành trình với công chúng trên Trái Đất.
Ngày 5: Tiến vào vùng ảnh hưởng của Mặt Trăng
Đến ngày thứ năm, tàu Orion bắt đầu chịu ảnh hưởng mạnh từ lực hấp dẫn của Mặt Trăng. Đây là cột mốc quan trọng vì đánh dấu việc con người quay lại khu vực này lần đầu tiên kể từ sứ mệnh Apollo 17 năm 1972.
Trong ngày này, các phi hành gia cũng tiến hành kiểm tra bộ đồ vũ trụ – một phần quan trọng nhằm đảm bảo an toàn trong các tình huống khẩn cấp.
Ngày 6: Bay vòng quanh phía xa Mặt Trăng
Đây là ngày đáng chú ý nhất của toàn bộ sứ mệnh. Tàu Orion sẽ bay qua phía xa của Mặt Trăng – khu vực không thể quan sát trực tiếp từ Trái Đất.
Khoảng cách gần nhất giữa tàu và bề mặt Mặt Trăng dự kiến dao động từ 6.440 đến 9.650 km. Trong khoảng ba giờ, phi hành đoàn sẽ tập trung quan sát, chụp ảnh và thu thập dữ liệu về địa hình, cấu trúc địa chất của Mặt Trăng.
Đây cũng là thời điểm họ đi xa Trái Đất nhất trong lịch sử các chuyến bay có người lái, mở ra góc nhìn hoàn toàn mới về không gian.
Ngày 7: Rời Mặt Trăng và liên lạc với ISS
Sau khi hoàn thành quỹ đạo bay quanh Mặt Trăng, Orion bắt đầu hành trình quay về. Phi hành đoàn sẽ dành thời gian gửi dữ liệu thu thập được về Trái Đất.
Một điểm thú vị trong ngày này là cuộc liên lạc với các phi hành gia trên International Space Station, tạo nên sự kết nối giữa hai thế hệ thám hiểm không gian: quỹ đạo thấp và không gian sâu.
Ngày 8: Thử nghiệm an toàn và điều khiển
Ngày thứ tám tập trung vào các bài kiểm tra an toàn, đặc biệt là kịch bản đối phó với bức xạ từ Mặt Trời. Phi hành đoàn sẽ tận dụng các vật dụng trên tàu như bể nước và tấm chắn nhiệt để tạo thành lớp bảo vệ tạm thời.
Ngoài ra, họ cũng thực hiện các bài kiểm tra điều khiển nhằm đảm bảo khả năng vận hành tàu trong những tình huống phức tạp.
Ngày 9: Chuẩn bị trở về
Đây là ngày làm việc cuối cùng trọn vẹn trong không gian. Phi hành đoàn tiến hành các bước chuẩn bị cho việc tái nhập khí quyển, bao gồm kiểm tra thiết bị, cố định vật dụng và thử nghiệm các bộ đồ hỗ trợ cơ thể thích nghi lại với trọng lực.
Một lần đốt động cơ nhỏ cũng sẽ được thực hiện để tinh chỉnh quỹ đạo, đảm bảo tàu đi đúng hướng về Trái Đất.
Ngày 10: Tái nhập khí quyển
Trong ngày cuối cùng, Orion thực hiện điều chỉnh quỹ đạo lần cuối trước khi tiến vào khí quyển Trái Đất. Phi hành đoàn mặc lại bộ đồ vũ trụ, vào vị trí ghế ngồi và chuẩn bị cho giai đoạn khắc nghiệt nhất.
Khi tàu lao vào khí quyển, tấm chắn nhiệt sẽ phải chịu nhiệt độ lên tới khoảng 1.650°C do ma sát với không khí. Sau đó, tàu sẽ giảm tốc và hạ cánh an toàn xuống đại dương.
Những lần con người đặt chân lên Mặt Trăng thành công
Chương trình Apollo của NASA đã ghi dấu lịch sử nhân loại với 6 lần đổ bộ thành công lên Mặt Trăng, mở ra kỷ nguyên khám phá không gian đầy ấn tượng.
Khởi đầu là sứ mệnh Apollo 11 vào năm 1969. Tàu được phóng ngày 16/7 từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy, đưa ba phi hành gia Neil Armstrong, Buzz Aldrin và Michael Collins vào không gian. Ngày 20/7/1969, module “Eagle” hạ cánh thành công, đánh dấu bước chân đầu tiên của con người trên Mặt Trăng. Armstrong và Aldrin đã dành gần 3 giờ trên bề mặt để thu thập mẫu vật, tiến hành thí nghiệm và cắm cờ Mỹ. Sứ mệnh kết thúc khi họ trở về Trái Đất ngày 24/7, mang theo hơn 21 kg mẫu đá quý giá.
Tiếp nối thành công đó, Apollo 12 được phóng tháng 11/1969 với các phi hành gia Charles 'Pete' Conrad, Alan Bean và Richard F. Gordon Jr.. Conrad và Bean hạ cánh xuống Mặt Trăng, khám phá khu vực xung quanh và làm việc hơn một ngày, thu thập khoảng 35 kg mẫu trước khi trở về an toàn.
Sau đó, Apollo 14 (1971) đưa Alan Shepard, Edgar Mitchell và Stuart Roosa lên Mặt Trăng. Shepard và Mitchell đã tiến hành nhiều thí nghiệm và thu thập mẫu tại 13 địa điểm khác nhau, góp phần mở rộng hiểu biết về địa chất Mặt Trăng.
Đến Apollo 15, các phi hành gia David Scott và James Irwin lần đầu tiên sử dụng xe tự hành Mặt Trăng, giúp họ di chuyển xa hơn và làm việc hiệu quả hơn trong suốt gần 19 giờ trên bề mặt. Họ đã thu thập hàng trăm mẫu đá, trong khi Alfred Worden thực hiện nghiên cứu từ quỹ đạo.
Năm 1972, Apollo 16 tiếp tục mở rộng phạm vi nghiên cứu khi hạ cánh xuống vùng cao nguyên. Các phi hành gia đã di chuyển trong phạm vi rộng, tiến hành nhiều thí nghiệm và thu thập hơn 90 kg mẫu vật, cung cấp thêm dữ liệu quan trọng về cấu trúc địa chất.
Cuối cùng, Apollo 17 đánh dấu lần con người đặt chân lên Mặt Trăng gần nhất cho đến nay. Hai phi hành gia Eugene Cernan và Harrison Schmitt đã dành hơn 3 ngày trên bề mặt tại khu vực Taurus-Littrow, thu thập nhiều mẫu đá quý và thực hiện các nghiên cứu khoa học chuyên sâu.
Sáu sứ mệnh Apollo không chỉ chứng minh năng lực chinh phục không gian của con người mà còn mang lại những hiểu biết vô giá về Mặt Trăng, đặt nền móng cho các chương trình khám phá vũ trụ sau này.
Để thu thập được nhiều thông tin quan trọng, các cơ quan tình báo KGB và Stasi đã thành lập mạng lưới điệp viên "Casanova" (điệp viên “Romeo”).
Họ là những người có sức hút đặc biệt và được huấn luyện bài bản các thủ thuật nghiệp vụ. Ở CHDC Đức, kế hoạch đào tạo này mang mật danh “Romeo”; còn ở Liên Xô, các học viên của Trường Kỹ thuật tình báo Lenin được trang bị những phương thức quyến rũ để biến tình yêu thành vũ khí lợi hại.
Biệt đội “Romeo” của Stasi: Các nữ thư ký trở thành “con mồi"
Người thành lập cơ quan tình báo nổi tiếng của CHDC Đức (GDR) từng được mệnh danh là "kẻ giấu mặt", bởi trong một thời gian dài, không ai có thể tìm được ảnh của ông. Markus Wolf di cư sang Liên Xô cùng gia đình từ khi còn nhỏ, được đào tạo tại Trường Quốc tế Cộng sản, nhưng chưa bao giờ ra mặt trận. Sau chiến tranh, ông tìm được việc làm, từ một điệp viên bình thường, ông trở thành người lãnh đạo bộ phận tình báo của Stasi (Bộ An ninh Quốc gia CHDC Đức).
Trong sự nghiệp của mình, Wolf đã đào tạo được nhiều điệp viên lý tưởng, vì vậy sau khi nghỉ hưu, ông vẫn được mời làm việc ở nhiều quốc gia. Một trong những thành tựu của Wolf là chiến dịch "Romeo": đào tạo các điệp viên với nhiệm vụ quyến rũ các nữ thư ký hoặc phụ nữ làm các ngành nghề khác có quyền tiếp cận thông tin mật.
Markus Wolf, người đứng đầu tình báo GDR.
Khác với KGB, Wolf sử dụng những tố chất tự nhiên của con người bằng cách tuyển chọn dựa trên ngoại hình và tính cách. Ông không truyền thụ những kiến thức đặc biệt, mà chỉ lựa chọn kỹ lưỡng những đặc điểm của điệp viên và đối tượng mà anh ta sẽ thiết lập quan hệ. Wolf sử dụng những người đàn ông đào hoa, lãng tử, có khả năng quyến rũ và dễ dàng thiết lập quan hệ với người khác giới ngoài đời. Đó là những "Romeo" hội đủ các phẩm chất cần thiết, nhưng vẫn có thái độ nghiêm túc trong công việc. Đối trọng với mạng lưới nam điệp viên là đội ngũ nữ điệp viên mang mật danh "Venus". Tuy nhiên, vì các nam điệp viên được gọi là “Romeo”, nên người ta thường gọi các nữ điệp viên là “Juliet".
Những điệp viên “Romeo” trong hàng ngũ KGB
Các điệp viên “Romeo” của KGB được đào tạo theo chương trình đặc biệt để hoạt động ở ngoại quốc. Ngoài kỹ năng tình báo, họ còn được học về nghệ thuật quyến rũ và những bí kíp trên tình trường. Quá trình đào tạo diễn ra tại Trường Kỹ thuật Tình báo Lenin của KGB ở ngoại ô Moscow, một cơ sở bí mật mà rất ít người biết các học viên sau khi tốt nghiệp sẽ làm gì.
Trường được chia thành hai phân hiệu: phân hiệu nam nằm ở Voronya Slobodka (Xóm Quạ), và phân hiệu nữ nằm ở Lastochkin Nest (Tổ Én), do đó các nam điệp viên có biệt danh là “Quạ đen”, còn các nữ điệp viên là “Chim én”. Nhà trường chuyên đào tạo điệp viên thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến sử dụng yếu tố tình dục, nếu cần thiết, vì vậy học viên được học văn học và điện ảnh, thậm chí còn có cả phòng thực hành.
Các điệp viên được dạy không e ngại và sẵn sàng quan hệ tình dục với bất kỳ đối tượng nào có thể cung cấp thông tin. Học viên phải làm chủ hoàn toàn cơ thể và cảm xúc, biết quyến rũ và đánh vào những cảm xúc sâu kín nhất, khai thác điểm yếu của đối tác vì lợi ích của mình. Markus Wolf cũng từng có một thời gian ngắn học tại một trường như vậy.
Quyền lực của sự quyến rũ
Những người thân cận với giới quan chức cấp cao, nắm giữ thông tin giá trị và mới mẻ, là đối tượng lý tưởng nhất của các điệp viên. Trong bối cảnh đó, các trợ lý và thư ký của họ là những “tay hòm chìa khóa” của kho thông tin bí mật. Họ trở thành mục tiêu của các nam điệp viên; còn các nữ điệp viên, ngược lại, quyến rũ các quan chức cấp cao. Những "Chim én" này thường thăng tiến rất nhanh trên con đường sự nghiệp, đồng thời nhận được nhiều cơ hội hơn.
Cũng có những trường hợp khó khăn, khi một cá nhân nào đó nhất quyết không sập bẫy của các điệp viên “Romeo”. Đó là trường hợp Margaret Lubig, nữ nhân viên làm việc tại trụ sở NATO, nhưng cô không đáp lại tình cảm của ai. Chỉ đến khi Roland Gandt trực tiếp ra tay, bức tường thành mới bị phá vỡ. Ông dành nhiều tháng nghiên cứu thói quen và tính cách của người phụ nữ này để chinh phục. Gandt đã thành công, mặc dù phải khai thác hết mọi khả năng tán gái của mình, đổi lại, suốt 30 năm, cô ta đã cung cấp thông tin mật cho ông.
Thời gian đã chứng minh rằng nhiều kẻ bị tuyển mộ đã thực sự đem lòng yêu các điệp viên. Chính tình cảm đó đã biến họ thành những con rối, và họ tiếp tục cung cấp thông tin quan trọng cho người mình yêu ngay cả khi đã biết rõ sự thật.
Tình yêu đơn phương
Đối với các nam điệp viên, lựa chọn lý tưởng nhất là những nữ thư ký có đời sống tình cảm éo le. Phần còn lại chỉ là kỹ năng nghiệp vụ mà họ đã được huấn luyện tại các trường tình báo, giúp họ dễ dàng dụ dỗ mục tiêu vào bẫy tình. Các điệp viên được huấn luyện cách khai thác điểm yếu và mặc cảm của nạn nhân, từ đó giả vờ ngưỡng mộ chính những khiếm khuyết đó để tạo sự tin tưởng. Chiêu thức này luôn mang lại hiệu quả. Những phụ nữ nhan sắc khiêm tốn lập tức cảm thấy mình được trân trọng, họ phải lòng và tin tưởng tuyệt đối “bạn đời" của mình.
Đó chính là những gì đã xảy ra với Leonore Sutterlin, một phụ nữ vốn không có ngoại hình hấp dẫn từ nhỏ. Cô không có bạn gái, chỉ chơi với đám con trai, nhưng lại có năng khiếu ngoại ngữ. Chính điều này đã định đoạt sự nghiệp và số phận của cô: sau khi tốt nghiệp Đại học Boston, cô được mời vào làm việc tại Bộ Ngoại giao. Vượt qua tất cả các cuộc kiểm tra, cô trở thành nhân viên tại bộ phận tiếp nhận và giải mã điện tín của các đại sứ quán. Vì thế, cô đã trở thành "miếng mồi ngon" của các nhân viên tình báo.
Chinh phục Leonore không mấy khó khăn. Đóng giả làm “chàng hoàng tử trong mơ”, một kẻ lạ mặt đã gõ cửa nhà cô ngay trước thềm năm mới, điều này khiến cô không khỏi ngỡ ngàng, bởi lẽ trong đời cô chưa từng có bạn trai. Người đàn ông giả vờ nhầm địa chỉ, trao cho cô bó hoa, buông vài lời khen ngợi, rồi ngỏ lời muốn cùng cô đón giao thừa. Là một cô gái luôn khao khát tình cảm, nhưng hiểu rằng cơ hội đó quá mong manh, Leonore lập tức nhận lời mời. Cô đã thực sự phải lòng Kranz, một điệp viên hoạt động dưới mật danh "Astor". Sau một màn thao tác khéo léo, cô bắt đầu cung cấp cho anh ta những thông tin giá trị, mặc dù không hề biết mình đang làm điều đó cho ai.
Kranz giấu biệt rằng ông thu thập tin tức cho CHDC Đức. Tuy nhiên, vào một buổi tối, khi đang ở nhà một mình, Leonore bỗng nghe tiếng gõ cửa. Đứng trước ngưỡng cửa là các nhân viên của Văn phòng Liên bang. Khi được hỏi chồng mình đang ở đâu, cô chỉ biết trả lời rằng anh ấy đi vắng. Điều này không nằm ngoài dự đoán của họ, nhưng Leonore thì hoàn toàn ngơ ngác không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Cô bị bắt giữ và thẩm vấn. Một thời gian sau, trên bàn của điều tra viên xuất hiện một tờ giấy chi chít những dòng chữ nhỏ. Trong đó Leonore viết rằng cô hoàn toàn tin tưởng người yêu của mình và không tin những gì họ nói với cô.
Tàn nhẫn nhất là khi các điều tra viên đưa chiếc gương của cô lên trước mặt, yêu cầu cô nhìn kỹ, rồi nói rằng chẳng ai tự nguyện ở bên một người phụ nữ xấu xí thế này. Họ chỉ ra rằng cô đang bị lợi dụng, mặc dù vậy cô vẫn bám víu vào tình yêu của mình. Họ tịch thu chiếc gương của cô, nói rằng cô có thể dùng nó để cắt cổ tay. Có lẽ điều này đã khiến Leonore nghĩ đến việc tự tử, nhưng không lâu sau đó, người ta tìm thấy cô treo cổ trong phòng giam. Khi thông tin này đến tai Cơ quan tình báo Stasi, có tin đồn rằng Markus Wolf vô cùng hối hận, ông coi đó là một trong những bi kịch đau đớn nhất trong sự nghiệp của mình.
Nạn nhân của các điệp viên
Năm 1979, tại CHLB Đức, một mạng lưới điệp viên của Stasi bị phát hiện, và 16 điệp viên làm việc cho tình báo CHDC Đức đã bị bắt. Chiến dịch này được gọi là "Vụ án các nữ thư ký", vì chính họ là những người bị bắt, mặc dù báo chí vội vàng bào chữa rằng họ bị cưỡng ép nên mới đồng ý hợp tác. Nhưng kết quả điều tra đã chứng minh họ hành động một cách tự nguyện. Tuy nhiên, không ai phủ nhận rằng yếu tố tình yêu ở đây đóng vai trò then chốt. Ví dụ, khi các điệp viên chuyển công tác, một số phụ nữ đã từ chối hợp tác với những người khác, vì họ chỉ cung cấp thông tin vì tình yêu.
Đôi khi, theo yêu cầu của các cơ quan tình báo, các điệp viên phải rút về nước, để lại những người tình của mình, nhưng cuối cùng cuộc đoàn tụ vẫn diễn ra khi Bức tường Berlin sụp đổ. "Vụ án các nữ thư ký" sau đó được khép lại, và họ không còn bị coi là những kẻ phản bội tổ quốc.
Trong biên chế của KGB có điệp viên tên là Nikolay Kuznetsov, một người nổi tiếng đào hoa. Ngoại hình điển trai kiểu quý tộc Phổ và phong thái sĩ quan càng tăng thêm cơ hội thành công của ông với phái nữ. Kuznetsov không chỉ tận dụng sức hút của mình để quyến rũ phụ nữ Đức mà còn lôi cuốn cả những phụ nữ Nga có quan hệ với các nhà ngoại giao nước ngoài, qua đó khai thác được các thông tin cần thiết.
Một điệp viên KGB khác là Fyodor Parparov, biệt danh "Phi công". Ông luôn tỏ ra tự tin trong vai trò một kẻ quyến rũ và đã tận dụng lợi thế này để hoàn thành nhiệm vụ. Parparov gặt hái được nhiều thành công trong giới thượng lưu Berlin như thể ông sinh ra là để quyến rũ phụ nữ. Một trong những "nạn nhân" cuối cùng bị ông tuyển mộ là Martha, chỉ sau một lần “lên giường”, cô đã trở thành nô lệ trung thành. Là vợ của một thứ trưởng ngoại giao, Martha đã cung cấp nhiều thông tin vô giá. Tuy nhiên, khi Parparov bị triệu hồi về Moscow, cô không bao giờ gặp lại ông nữa vì ông đã bị tống giam vào hầm ngục Lubyanka. Do thiếu bằng chứng phạm tội, cuối cùng, ông được trả tự do và được phục hồi danh dự. Trong những năm chiến tranh, ông tiếp tục phục vụ trong nhóm đặc biệt của Bộ Dân ủy Nội vụ.
Tại CHDC Đức, Stasi đã xây dựng một hệ thống kiểm soát xã hội toàn diện dựa trên mô hình KGB. Sau khi Bức tường Berlin sụp đổ, trong các kho lưu trữ, người ta còn tìm thấy một "thư viện mùi hương" để chó nghiệp vụ có thể đánh hơi và truy tìm đối tượng cần thiết.
Gan và thận vốn được ví như "cặp bài trùng" mẫn cán nhất, đảm nhận vai trò thanh lọc và đào thải độc tố cho toàn bộ cơ thể. Thế nhưng, trong nhịp sống hối hả hiện nay, nhiều người đang vô tình duy trì những sở thích buổi tối cực kỳ tai hại. Những thói quen tưởng chừng như là cách để thư giãn sau một ngày làm việc lại chính là tác nhân "phá gan" từ bên trong, khiến thận suy kiệt nhanh chóng.
Bác sĩ Zhang Xin tại Bệnh viện trực thuộc của Đại học Xi'an Jiaotong (Trung Quốc) nhắc nhở, dù ở tuổi nào cũng cần từ bỏ ngay 5 thói quen sau để bảo vệ gan và thận:
Thức khuya
Khoảng thời gian từ 23h đến 1h sáng được coi là "thời gian vàng" để gan thực hiện chức năng lọc máu và sửa chữa các tế bào bị tổn thương. Khi chúng ta ngủ sâu, lưu lượng máu đổ về gan tăng vọt, giúp cơ quan này chuyển hóa độc tố hiệu quả nhất.
Việc thức khuya để làm việc hay giải trí sẽ trực tiếp phá gan, khiến chất độc tích tụ và làm suy giảm khả năng miễn dịch. Khi gan không thể giải độc, thận sẽ phải gánh thêm phần việc nặng nề này, dẫn đến tình trạng quá tải và suy giảm chức năng lọc máu toàn diện.
Uống rượu bia để ngủ ngon hơn
Nhiều người có thói quen nhâm nhi vài ly rượu hoặc lon bia buổi tối với hy vọng dễ đi vào giấc ngủ. Tuy nhiên, ethanol trong rượu khi vào cơ thể sẽ được gan chuyển hóa thành acetaldehyde - một chất cực độc và là tác nhân gây ung thư hàng đầu. Việc nạp cồn vào ban đêm không chỉ gây mất ngủ thực sự mà còn âm thầm phá gan, dẫn đến viêm gan cấp tính và gan nhiễm mỡ. Đồng thời, rượu bia làm mất nước trầm trọng, buộc thận phải làm việc vất vả để cân bằng điện giải, dễ gây tổn thương các cầu thận và dẫn đến sỏi thận.
Ăn tối nhiều dầu mỡ, ăn tối muộn hoặc ăn khuya
Đây là sai lầm phổ biến nhất vào buổi tối của giới trẻ và dân văn phòng hiện nay. Việc ăn tối muộn hoặc ăn khuya với các thực phẩm giàu chất béo như đồ chiên rán, mì tôm, đồ nướng sẽ trực tiếp tạo ra một cuộc "tổng tấn công" phá gan. Buổi tối là lúc quá trình trao đổi chất chậm lại, lượng dầu mỡ nạp vào không được tiêu thụ sẽ chuyển hóa thành mỡ thừa tích tụ ngay trong tế bào gan, gây ra bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Hơn nữa, ăn tối quá muộn khiến thận không kịp đào thải các sản phẩm phụ của quá trình tiêu hóa đạm và muối, làm tăng nguy cơ sỏi thận và gây áp lực lớn lên hệ thống mạch máu thận.
Nhịn tiểu đêm
Nhịn tiểu dù vào thời điểm nào cũng hại, nhưng ban đêm tình trạng nhịn tiểu thường diễn ra nhiều hơn. Lý do là ban đêm nhiều người không muốn gây tiếng ồn khi thức dậy hoặc ngại ra khỏi giường, nhất là vào mùa đông.
Đây là hành động cực kỳ nguy hiểm cho hệ tiết niệu. Nước tiểu ứ đọng lâu ngày trong bàng quang là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển ngược dòng lên niệu quản và đài bể thận, gây viêm nhiễm nghiêm trọng. Áp lực nước tiểu tích tụ lâu ngày không chỉ làm suy yếu bàng quang mà còn phá gan gián tiếp. Vì khi thận bị tổn thương, các độc tố không được bài tiết sẽ quay ngược lại gây độc cho gan, khiến cả hai cơ quan cùng rơi vào trạng thái suy kiệt.
Tự ý dùng thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng
Cuối ngày là thời điểm nhiều người chủ động dùng thuốc bổ, thực phẩm chức năng, hoặc lạm dụng các loại thuốc giảm đau, thuốc cảm không kê đơn sau một ngày mệt mỏi. Thói quen này vào thời điểm nào cũng phá gan và hại thận. Nhưng sẽ càng nghiêm trọng vào buổi tối khi cơ thể chuyển hoá chậm lại, gần thời gian phục hồi của các cơ quan. Lâu dần sẽ dẫn đến tình trạng tổn thương gan do thuốc và viêm cầu thận cấp. Các hóa chất nếu không được thanh lọc kịp thời sẽ lắng đọng, gây tổn thương cấu trúc tế bào của cả gan lẫn thận.
Trong bối cảnh vật giá leo thang nhưng thu nhập không đổi, nhiều người hiện đại buộc phải thắt chặt chi tiêu. Tuy nhiên, bác sĩ ung bướu Liêu Kế Đỉnh (Bệnh viện Trường Canh, Trung Quốc) cảnh báo: tiết kiệm sai chỗ có thể trở thành nguy cơ sức khỏe. Không ít người vì tiết kiệm vài chục nghìn mà ăn đồ chiên rán giá rẻ, hoặc tiếc của không bỏ thực phẩm quá hạn trong tủ lạnh - những thói quen này thực chất đang "tích góp" nguy cơ ung thư từng chút một.
Cả gia đình mắc ung thư vì thói quen ăn đồ thừa
Bác sĩ Liêu chia sẻ từng gặp trường hợp một gia đình 3 người lần lượt được chẩn đoán ung thư đường tiêu hóa . Sau khi tìm hiểu, nguyên nhân đến từ thói quen lâu năm: vì tiện và tiết kiệm, họ thường xuyên ăn lại đồ thừa.
Đặc biệt, các loại rau lá xanh sau khi để qua đêm dễ sinh ra nhiều nitrit hơn. Dù tủ lạnh giúp kéo dài thời gian bảo quản, nhưng không thể ngăn hoàn toàn vi khuẩn phát triển và các biến đổi hóa học. Việc ăn đồ thừa trong thời gian dài sẽ làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư đường tiêu hóa.
Cắt bỏ phần hỏng của trái cây rồi ăn tiếp? Cẩn thận với aflatoxin - chất gây ung thư nhóm 1
Nhiều người lớn tuổi có thói quen thấy trái cây bị dập hoặc hỏng một phần thì chỉ cắt bỏ chỗ hỏng rồi ăn tiếp. Tương tự, các loại thực phẩm khô như mộc nhĩ, nấm hương, táo đỏ khi bị mốc thường được rửa hoặc phơi lại rồi dùng tiếp.
Bác sĩ Liêu cảnh báo đây là cách làm cực kỳ nguy hiểm. Khi thực phẩm đã mốc, các sợi nấm không nhìn thấy bằng mắt thường có thể đã lan rộng toàn bộ thực phẩm. Những thực phẩm này dễ sinh ra aflatoxin - một chất được Tổ chức Y tế Thế giới xếp vào nhóm gây ung thư mức độ cao nhất. Việc tiêu thụ lâu dài sẽ làm tăng mạnh nguy cơ ung thư gan.
Ăn thực phẩm siêu chế biến để tiết kiệm: Cái giá là sức khỏe
Ngoài thực phẩm mốc, thói quen ăn đồ chế biến sẵn để tiết kiệm tiền và thời gian cũng là "bẫy" nguy hiểm. Bác sĩ cho biết từng điều trị một kỹ sư hơn 30 tuổi, do bận rộn nên thường xuyên ăn đồ ăn nhanh, mì gói, xúc xích. Kết quả, anh được chẩn đoán ung thư dạ dày giai đoạn muộn khi còn rất trẻ.
Những thực phẩm này thường chứa nhiều đường, muối và phụ gia, làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể. Theo bác sĩ, tư duy "chống ung thư tối giản" đúng đắn là ăn nhiều thực phẩm tươi, hạn chế tối đa những món ăn không còn nhận ra hình dạng nguyên bản.
Tiết kiệm dầu, điện… lại vô tình tăng nguy cơ ung thư
Một thói quen phổ biến khác là tiếc dầu chiên. Có trường hợp một người đàn ông hơn 50 tuổi thích ăn đồ chiên, thường dùng lại dầu nhiều lần để tiết kiệm, cuối cùng được chẩn đoán ung thư gan.
Theo bác sĩ, dầu ăn khi bị đun nóng lặp lại nhiều lần sẽ sinh ra chất béo chuyển hóa và các sản phẩm oxy hóa, làm tăng gánh nặng chuyển hóa và nguy cơ gây ung thư. Tiết kiệm một chút tiền dầu nhưng khiến cơ thể tiếp xúc lâu dài với môi trường độc hại là điều hoàn toàn không đáng.
Ngoài ra, nhiều người còn có thói quen tắt máy hút mùi ngay sau khi nấu ăn để tiết kiệm điện. Tuy nhiên, khói dầu trong bếp chứa nhiều chất độc hại. Cách đúng là bật máy trước khi nấu và để chạy thêm 3-5 phút sau khi nấu xong để loại bỏ hoàn toàn khí độc. Nếu không, cái giá phải trả cho hệ hô hấp còn lớn hơn rất nhiều so với số tiền điện tiết kiệm được.
Tiết kiệm tiền khám sức khỏe: "lợi bất cập hại"
Không ít người cho rằng chi vài triệu đồng khám sức khỏe là tốn kém, hoặc mang tâm lý "không khám thì không có bệnh". Thực tế, có trường hợp phụ nữ ngoài 40 tuổi vì tiết kiệm tiền khám mà chỉ đi viện khi phát hiện có khối u ở ngực, lúc đó đã là ung thư vú giai đoạn trung bình.
Ngược lại, một người đàn ông 70 tuổi có thói quen khám định kỳ đã phát hiện sớm ung thư đại trực tràng và điều trị thành công.
Hiện nay, chính phủ cung cấp chương trình sàng lọc miễn phí nhiều loại ung thư như ung thư cổ tử cung, khoang miệng, vú, đại trực tràng, phổi và dạ dày. Nếu đủ điều kiện, người dân nên tận dụng để bảo vệ sức khỏe. Khám sức khỏe giống như bảo hiểm - bình thường có thể không dùng đến, nhưng khi cần lại có thể cứu mạng.
Đầu tư cho sức khỏe từ sớm mới là cách tiết kiệm thông minh
Thay vì để đến tuổi già phải tốn kém vì bệnh tật, tốt hơn hết là đầu tư cho sức khỏe ngay từ khi còn trẻ. Ngay cả khi không có điều kiện đến phòng gym, bạn vẫn có thể dành 30 phút mỗi ngày đi bộ trong lúc đi làm hoặc sau bữa trưa để giảm nguy cơ bệnh tật.
Bác sĩ Liêu nhấn mạnh, không cần chi nhiều tiền, những "liều thuốc chống ung thư" tốt nhất lại hoàn toàn miễn phí: Ánh nắng, không khí trong lành và việc vận động nhẹ nhàng. Sức khỏe không phải là chi tiêu, mà là một khoản tiết kiệm dài hạn - đầu tư sớm sẽ đảm bảo chất lượng cuộc sống về sau.
Người thực sự thông minh là người biết dùng tiền để mua thực phẩm tươi, khám sức khỏe định kỳ và duy trì vận động đều đặn. Nếu vì tiết kiệm những khoản nhỏ mà đánh đổi sức khỏe, tương lai có thể phải trả giá bằng nhiều tiền bạc và cả nỗi đau.
Từ lâu, bữa sáng được xem là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày. Sau một đêm dài ngủ nghỉ, cơ thể cần được bổ sung năng lượng để khởi động quá trình trao đổi chất và duy trì hoạt động của não bộ.
Theo nhiều nghiên cứu dinh dưỡng, bữa sáng nên cung cấp khoảng 20-30% tổng năng lượng cần thiết trong ngày. Những người duy trì thói quen ăn sáng đầy đủ thường có khả năng tập trung tốt hơn, trao đổi chất ổn định hơn và nguy cơ mắc bệnh tim mạch thấp hơn.
Nên ăn trong vòng 1-2 giờ sau khi thức dậy để tối ưu hóa quá trình trao đổi chất.
Ngược lại, một bữa sáng thiếu cân bằng dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến đường huyết, khả năng tập trung và thậm chí liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức trong tương lai.
PGS.TS Nguyễn Thị Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia: Não bộ tiêu thụ khoảng 20% tổng năng lượng của cơ thể. Vì vậy, bữa sáng cần có đủ tinh bột tốt, protein và vitamin để giúp duy trì khả năng tập trung, ghi nhớ cũng như ổn định đường huyết trong buổi sáng - bà chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ.
Chuyên gia cũng cho biết các thực phẩm tự nhiên như khoai tây, ngũ cốc nguyên cám, rau củ nếu được chế biến hợp lý có thể trở thành nguồn dinh dưỡng tốt cho não bộ và sức khỏe lâu dài.
Dưới đây là 3 kiểu bữa sáng khá phổ biến nhưng không nên duy trì thường xuyên nếu bạn muốn bảo vệ sức khỏe não bộ lâu dài.
Việc bổ sung đủ protein (khoảng 20-30g) vào buổi sáng giúp no lâu, ổn định đường huyết và hỗ trợ phát triển cơ bắp
1. Bữa sáng quá đơn giản, thiếu protein
Ở nhiều gia đình, bữa sáng thường chỉ gồm cháo loãng, bánh bao hoặc cơm trắng ăn kèm rau muối. Những món này nhẹ bụng, dễ ăn và tiện lợi, nhưng lại tồn tại một số hạn chế về dinh dưỡng.
Thứ nhất, các bữa sáng kiểu này thường thiếu protein và chất béo lành mạnh. Khi cơ thể không nhận đủ protein, lượng đường trong máu dễ dao động sau bữa ăn, khiến bạn nhanh đói, buồn ngủ hoặc giảm khả năng tập trung vào buổi sáng.
Thứ hai, việc thiếu chất béo trong khẩu phần ăn sáng có thể khiến túi mật ít được kích thích hoạt động. Về lâu dài, điều này có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật ở một số người.
Từ góc độ dinh dưỡng cho não bộ, protein và chất béo không bão hòa đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của hệ thần kinh. Vì vậy, bữa sáng chỉ có tinh bột và rau củ là chưa đủ.
Để cân bằng dinh dưỡng, nên ăn kèm trứng với một chút tinh bột (bánh mì đen, khoai lang) hoặc rau xanh
2. Bữa sáng “nhanh gọn” chỉ có sữa và trứng
Nhiều người bận rộn buổi sáng thường chọn cách ăn nhanh một quả trứng luộc và uống một cốc sữa. Đây là lựa chọn có vẻ lành mạnh vì cung cấp protein chất lượng cao.Tuy nhiên, vấn đề là bữa sáng này lại thiếu tinh bột - nguồn năng lượng chính cho não bộ.
Khi cơ thể không nhận đủ carbohydrate, protein có thể bị sử dụng để tạo năng lượng thay vì xây dựng cơ bắp và các mô trong cơ thể. Điều này không có lợi cho việc duy trì khối cơ, đặc biệt ở người trung niên và người lớn tuổi.
Ngoài ra, việc sử dụng protein làm năng lượng cũng có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan và thận nếu kéo dài. Một bữa sáng hợp lý hơn nên kết hợp trứng và sữa với một phần tinh bột tốt, chẳng hạn như bánh mì nguyên cám, ngô luộc, yến mạch hoặc khoai lang.
Đồ chiên giàu calo, ăn sáng thường xuyên dễ gây thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa và tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2
3. Bữa sáng nhiều đồ chiên dầu
Một kiểu bữa sáng rất phổ biến khác là các món chiên như bánh quẩy, bánh tiêu, bánh mè hoặc đồ chiên bán sẵn ngoài hàng. Những món ăn này có hương vị hấp dẫn, nhưng lại chứa nhiều dầu mỡ và calo trong khi hàm lượng vitamin và khoáng chất khá thấp.
Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm chiên rán trong thời gian dài có thể liên quan đến tình trạng kháng insulin, tăng cholesterol và tổn thương mạch máu.Đây đều là những yếu tố nguy cơ có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn máu lên não, từ đó làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức khi về già.Vì vậy, các món chiên rán chỉ nên ăn thỉnh thoảng, không nên trở thành lựa chọn bữa sáng mỗi ngày.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, một bữa sáng cân bằng nên có đủ 4 nhóm thực phẩm cơ bản:
Sự kết hợp này giúp cơ thể duy trì năng lượng ổn định, hạn chế tình trạng đói nhanh và hỗ trợ hoạt động của não bộ.
Ăn khoai tây kèm với các loại rau xanh giàu chất xơ và protein giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu.
Khoai tây - thực phẩm quen thuộc nhưng thường bị đánh giá thấp
Khi nói đến các thực phẩm tốt cho não, nhiều người thường nghĩ đến cá hồi, các loại hạt hay quả mọng. Tuy nhiên, khoai tây - thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày – cũng mang lại nhiều lợi ích đáng chú ý.
Một củ khoai tây cỡ trung bình khoảng 150g (còn vỏ) có thể cung cấp khoảng 27mg vitamin C, tương đương gần 30% nhu cầu khuyến nghị mỗi ngày.Vitamin C là chất chống oxy hóa quan trọng, giúp bảo vệ thành mạch máu và hỗ trợ lưu thông máu lên não. Điều này có ý nghĩa trong việc duy trì chức năng nhận thức.
Khoai tây cũng là thực phẩm giàu kali nhưng ít natri. Một củ khoai tây có thể chứa khoảng 600mg kali - thậm chí nhiều hơn một số loại trái cây phổ biến như chuối.Kali đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định huyết áp và giảm nguy cơ đột quỵ - một trong những nguyên nhân liên quan đến suy giảm trí nhớ.
Điều quan trọng không phải là khoai tây, mà là cách chế biến
Các phương pháp nấu lành mạnh gồm: Khoai tây hấp; Khoai tây luộc; Khoai tây nướng cả vỏ; Khoai tây hầm với rau củ,... Những cách này giữ được dinh dưỡng và hạn chế lượng dầu mỡ.
Ngược lại, khoai tây chiên hoặc snack khoai tây thường chứa nhiều dầu và muối, đồng thời có thể hình thành các hợp chất không tốt khi chiên ở nhiệt độ cao.
Có thể thấy, bữa sáng không chỉ giúp bạn bắt đầu ngày mới tràn đầy năng lượng mà còn ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe não bộ.
Tránh những kiểu ăn sáng thiếu cân bằng và lựa chọn thực phẩm lành mạnh như ngũ cốc nguyên cám, trứng, rau củ và khoai tây sẽ giúp cơ thể và trí não hoạt động hiệu quả hơn trong nhiều năm tới.
Diễn Đàn Người Việt Hải Ngoại. Tự do ngôn luận, an toàn và uy tín. Vì một tương lai tươi đẹp cho các thế hệ Việt Nam hãy ghé thăm chúng tôi, hãy tâm sự với chúng tôi mỗi ngày, mỗi giờ và mỗi giây phút có thể. VietBF.Com Xin cám ơn các bạn, chúc tất cả các bạn vui vẻ và gặp nhiều may mắn.
Welcome to Vietnamese American Community, Vietnamese European, Canadian, Australian Forum, Vietnamese Overseas Forum. Freedom of speech, safety and prestige. For a beautiful future for Vietnamese generations, please visit us, talk to us every day, every hour and every moment possible. VietBF.Com Thank you all and good luck.