Tổng thống Donald Trump bắt đầu tuần thứ tư của cuộc xung đột với Iran trong bối cảnh khủng hoảng ngày càng có dấu hiệu vượt khỏi khả năng kiểm soát bất chấp lệnh tạm dừng tấn công các nhà máy điện và cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày.

Iran và Israel vẫn phóng tên lửa qua lại, thậm chí lần đầu tiên Thủ đô Israel oằn mình hứng 7 đợt tên lửa Iran dội xuống suốt từ đêm đến sáng , giá năng lượng toàn cầu vẫn neo cao, Mỹ rơi vào thế cô lập với đồng minh, trong khi việc triển khai thêm binh sĩ đang được xúc tiến, trái với cam kết ban đầu rằng đây chỉ là “chiến dịch ngắn hạn”.

Trong lập trường phòng thủ, ông Trump chỉ trích thành viên NATO là những kẻ “hèn nhát” khi từ chối giúp Mỹ bảo đảm an ninh ở eo biển Hormuz, đồng thời khẳng định chiến dịch vẫn đang đi đúng hướng. Tuy nhiên hôm 20/3, ông Trump tuyên bố cuộc chiến “đã THẮNG về mặt quân sự”, trái ngược với thực tế khi Iran vẫn thể hiện thái độ cứng rắn, siết chặt nguồn cung dầu khí tại Vùng Vịnh và tiếp tục tiến hành nhiều đợt tấn công tên lửa trên diện rộng trong khu vực.

Giới hạn quyền lực của ông Trump

Tổng thống Trump, người từng bước vào Nhà Trắng với lời hứa tránh Mỹ sa lầy khỏi những chiến dịch quân sự "ngu ngốc", nay lại đối mặt với một cuộc xung đột mà ông dường như không kiểm soát được cả diễn biến lẫn thông điệp.

Việc thiếu vắng lộ trình rút lui rõ ràng đang đặt ra rủi ro không nhỏ đối với di sản chính trị của ông, đồng thời có thể ảnh hưởng đến cơ hội của đảng Cộng hòa trong việc giữ vững thế đa số mong manh tại Quốc hội trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

"Ông Trump tự tạo cho mình cái hộp mang tên cuộc chiến Iran và ông ấy không biết làm thế nào để thoát ra khỏi đó. Đó là nguồn gốc gây ra sự thất vọng lớn nhất của ông ấy", ông Aaron David Miller, cựu nhà đàm phán Mỹ về Trung Đông cho biết.

Tuy nhiên, quan chức Nhà Trắng khác bác bỏ đánh giá này, nhấn mạnh nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran bị loại bỏ trong chiến dịch ám sát có chủ đích, phần lớn lực lượng hải quân nước này bị đánh chìm và kho tên lửa đạn đạo gần như đã bị phá hủy hoàn toàn. “Đây là một chiến thắng quân sự không thể phủ nhận”, vị quan chức khẳng định.

Trong khi đó, những giới hạn trong quyền lực của Tổng thống Trump trên phương diện ngoại giao, quân sự và chính trị được thể hiện rõ nét trong tuần qua.

Theo Reuters, ông Trump bất ngờ trước phản ứng từ các nước NATO và nhiều đối tác quốc tế khác đối với đề xuất triển khai lực lượng hải quân nhằm bảo đảm an ninh eo biển Hormuz.

Trước nguy cơ bị xem là bị cô lập, một số trợ lý Nhà Trắng cũng khuyến nghị Tổng thống Trump nhanh chóng tìm kiếm một “lối thoát”, đồng thời thiết lập giới hạn rõ ràng cho phạm vi chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu những lập luận này có đủ sức thuyết phục ông Trump hay không.

Theo đánh giá của một số nhà phân tích, sự do dự của đồng minh không chỉ xuất phát từ việc họ không muốn bị cuốn vào cuộc xung đột mà không được tham vấn mà còn phản ánh phản ứng tiêu cực trước cách ông Trump xem nhẹ các liên minh truyền thống của Mỹ kể từ khi trở lại nắm quyền cách đây 14 tháng.

Ngã rẽ quan trọng

Căng thẳng với Israel cũng bắt đầu lộ rõ khi ông Trump khẳng định không được thông báo trước về cuộc tấn công của Israel nhằm vào mỏ khí đốt South Pars của Iran, trong khi Israel lại cho biết chiến dịch này được phối hợp với Washington. Giới phân tích nhận định ở thời điểm hiện tại, ông Trump đang đứng trước ngã rẽ quan trọng nhưng chưa có dấu hiệu rõ ràng nào cho thấy ông sẽ lựa chọn hướng đi nào.

Nhà lãnh đạo Mỹ có thể lựa chọn leo thang bằng cách dồn toàn lực cho chiến dịch quân sự của Mỹ, thậm chí tính đến việc kiểm soát trung tâm dầu mỏ của Iran trên đảo Kharg hoặc triển khai lực lượng dọc bờ biển để truy quét các bệ phóng tên lửa. Tuy nhiên, kịch bản này đi kèm nguy cơ sa lầy trong cam kết quân sự kéo dài, điều mà phần lớn dư luận Mỹ khó chấp nhận.

Một phương án khác là trong bối cảnh hai bên đều chưa sẵn sàng đối thoại, ông Trump có thể tuyên bố chiến thắng và tìm cách rút lui. Nhưng lựa chọn này có thể khiến đồng minh vùng Vịnh bất bình, khi họ phải đối diện với một Iran bị tổn thương nhưng vẫn thù địch - quốc gia vẫn có khả năng theo đuổi chương trình hạt nhân sơ khai và duy trì ảnh hưởng đối với tuyến vận tải hàng hải chiến lược trong khu vực.

Theo Reuters, quân đội Mỹ đã điều thêm hàng nghìn lính thủy đánh bộ và lực lượng hải quân tới Trung Đông, dù Washington chưa đưa ra quyết định về việc triển khai bộ binh trực tiếp vào lãnh thổ Iran.

Diễn biến xung đột cũng cho thấy ảnh hưởng từng rất chắc chắn của ông Trump đối với phong trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA) đang có dấu hiệu suy giảm, khi ngày càng nhiều tiếng nói có ảnh hưởng công khai phản đối cuộc xung đột. Dù phần lớn cử tri ủng hộ vẫn đứng về phía ông ở thời điểm hiện tại, nhừn nhà phân tích cảnh báo sự ủng hộ này có thể lung lay trong những tuần tới nếu giá nhiên liệu tiếp tục leo thang và quân đội Mỹ bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột.

"Khi tình hình kinh tế diễn biến theo chiều hướng ổn định mọi người sẽ bắt đầu tự hỏi: 'Tại sao tôi lại phải trả giá xăng cao như vậy? ... Tại sao eo biển Hormuz lại quyết định liệu tôi có thể đi nghỉ mát vào tháng tới hay không?'", chiến lược gia đảng Cộng hòa Dave Wilson nói.

Tính toán sai sót

Kể từ khi xung đột nổ ra ngày 28/2, chính quyền Mỹ ngày càng thừa nhận rằng cuộc chiến và những hệ lụy của nó lẽ ra cần được tính toán kỹ hơn từ sớm. Tuy vậy, một quan chức khác của Nhà Trắng bác bỏ nhận định này, khẳng định chiến dịch được chuẩn bị chặt chẽ và đủ năng lực ứng phó với mọi kịch bản có thể xảy ra.

Theo các nhà phân tích, sai lầm lớn nhất của ông Trump nằm ở việc đánh giá chưa đúng cách Iran sẽ phản ứng trước một cuộc xung đột mà Tehran xem là mang tính sống còn.

Đáp lại, Iran đã sử dụng lượng tên lửa còn lại cùng với các phi đội máy bay không người lái vũ trang nhằm bù đắp bất lợi quân sự, đồng thời tiến hành các cuộc tấn công vào các quốc gia vùng Vịnh lân cận và gần như phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 sản lượng dầu mỏ toàn cầu.

Tên lửa Iran ngày 21/3 đánh trúng hai khu dân cư miền Nam Israel, phá huỷ nhiều công trình, khiến hàng chục người bị thương gần trung tâm hạt nhân trọng yếu. (Ảnh: Reuters)

Bất chấp việc Tổng thống Trump và đội ngũ cố vấn có dự liệu trước rủi ro hay không, họ vẫn tỏ ra lúng túng trong việc ứng phó hiệu quả với những diễn biến thực tế.

"Họ đã không lường trước được những tình huống bất ngờ có thể xảy ra trong cuộc xung đột với Iran, những tình huống có thể không diễn ra theo kế hoạch mà họ đã vạch ra", ông John Bass, cựu đại sứ Mỹ tại Afghanistan và Thổ Nhĩ Kỳ cho hay.

Khi cuộc chiến kéo dài, ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu cho thấy sự bất mãn của ông Trump trước việc không thể kiểm soát được dòng thông tin. Trong những ngày gần đây, ông liên tục công kích truyền thông, thậm chí đưa ra những cáo buộc không có bằng chứng về hành vi “phản quốc”, cho rằng các bản tin đang làm suy yếu nỗ lực của cuộc xung đột.

Ông Brett Bruen, cựu cố vấn chính sách đối ngoại dưới thời Tổng thống Barack Obama và hiện là người đứng đầu công ty tư vấn Global Situation tại Washington, nhận định: “Ông ấy đang gặp khó trong việc kiểm soát dòng chảy tin tức như thường lệ, bởi vì ông ấy vẫn chưa thể lý giải rõ vì sao lại đưa nước Mỹ vào cuộc chiến này và điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Ông ấy dường như đã mất đi khả năng truyền đạt thông điệp của mình”.

Ông Donald Trump vừa làm một điều rất "Trump": đe doạ đánh vào hạ tầng điện dân sinh của Iran trong 48 giờ, rồi ngay sau đó tuyên bố tạm dừng 5 ngày vì “có tín hiệu tích cực từ đàm phán”. Iran lập tức phủ nhận, nói rằng không có bất kỳ cuộc thương lượng nào diễn ra.

Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng thực ra lại hoàn toàn logic. Trong những cuộc đối đầu kiểu này, sự thật không nằm ở lời nói, mà nằm ở hành vi. Mỹ cần nói rằng đàm phán đang tiến triển để có lý do không leo thang, còn Iran cần phủ nhận đàm phán để không bị coi là nhượng bộ.

Hai câu chuyện khác nhau, nhưng phục vụ cùng một mục tiêu: tìm cách xuống thang mà vẫn giữ được thể diện. Và chính điều đó cho thấy một thực tế quan trọng hơn nhiều so với những tuyên bố chính thức: cả hai bên đều hiểu rằng họ đang đứng rất gần một ngưỡng mà nếu vượt qua, sẽ không còn đường quay lại.

Lý do của sự dừng lại này không nằm ở thiện chí, mà nằm ở giới hạn chịu đựng của hệ thống. Nếu Mỹ thực sự đánh vào hạ tầng điện của Iran, đó sẽ là bước vượt ngưỡng rõ ràng. Khi đó, Iran không còn động lực kiềm chế, và phản ứng gần như chắc chắn sẽ không dừng ở mức đối xứng.

Hormuz sẽ trở thành điểm nghẽn thực sự, không chỉ trên bản đồ mà trong dòng chảy năng lượng toàn cầu. Và khi Hormuz bị đe doạ, cuộc chiến sẽ không còn là câu chuyện giữa Mỹ và Iran , hay Israel và Iran, mà trở thành một cú sốc hệ thống, nơi năng lượng, tài chính và tăng trưởng toàn cầu bị kéo vào cùng một quỹ đạo bất ổn. Không bên nào thực sự muốn trả cái giá đó, kể cả những bên đang nắm ưu thế quân sự.

Nhưng việc tạm dừng không đồng nghĩa với việc rủi ro biến mất. Ngược lại, nó chỉ làm rõ hơn ba con đường mà thế giới có thể bước vào sau 5 ngày này.

Hậu quả của các đợt tấn công tên lửa của Iran vào miền trung Israel.

Con đường thứ nhất là một sự hạ nhiệt có kiểm soát, nơi Iran không công khai nhượng bộ nhưng giảm hành động trên thực địa, Hormuz đủ an toàn để duy trì dòng chảy năng lượng, và Mỹ không cần thực hiện đòn đánh lớn. Trong kịch bản này, mỗi bên đều có thể tuyên bố chiến thắng theo cách của mình, và thế giới có được một trạng thái ổn định mong manh mà không cần một hiệp định chính thức.

Con đường thứ hai, mà người viết bài này cho rằng dễ xảy ra hơn cả, là một trạng thái đình chiến giả nhưng căng thẳng thật, nơi không có đòn đánh lớn nhưng các va chạm nhỏ vẫn tiếp diễn, các proxy vẫn hoạt động, và mỗi bên tiếp tục kể một câu chuyện riêng về những gì đang xảy ra.

Đây là trạng thái nguy hiểm nhất, vì nó không đủ nghiêm trọng để buộc phải giải quyết, nhưng đủ dai dẳng để làm hao mòn tất cả. Mỹ bị kẹt trong một cuộc chiến không thể kết thúc dứt khoát , còn Israel tiếp tục chịu áp lực mà không nhìn thấy một điểm kết thúc rõ ràng về mặt chiến lược.

Israel hứng loạt tên lửa từ Iran.

Con đường thứ ba là đàm phán đổ vỡ và quay lại bờ vực, nơi chỉ cần một sự cố lớn, một tàu bị đánh, một căn cứ bị trúng đòn, hay một quyết định sai thời điểm, là toàn bộ logic kiềm chế sẽ sụp đổ.

Khi đó, việc tấn công vào hạ tầng năng lượng hoặc dân sinh sẽ không còn là giả định, Hormuz có thể bị gián đoạn thực sự, và cú sốc lan ra toàn bộ hệ thống kinh tế thế giới sẽ không còn là dự báo mà trở thành hiện thực.

Nhiều khu nhà ở Tehran tan tành dưới bom đạn Mỹ - Israel

Điểm đáng chú ý nhất không nằm ở việc kịch bản nào sẽ xảy ra, mà nằm ở chỗ tất cả các kịch bản này đều chia sẻ một nền tảng chung: thế giới đã thay đổi cách nhìn về rủi ro.

Năng lượng không còn chỉ là một yếu tố kinh tế, mà đã trở thành một biến số chiến lược có thể bị tấn công trực tiếp. Các tuyến hàng hải không còn mặc nhiên an toàn, và sự ổn định không còn là trạng thái mặc định mà là kết quả của những cân bằng rất mong manh.

Ngay cả trong kịch bản tốt nhất, khi không có chiến tranh toàn diện, thế giới vẫn phải sống với một “phí bất ổn” gắn vào mọi dòng chảy năng lượng, mọi chuỗi cung ứng và mọi quyết định đầu tư. Điều vừa diễn ra không phải là một ngoại lệ, mà là một dấu hiệu cho thấy hệ thống toàn cầu đang vận hành ở một ngưỡng mới, nơi những cú sốc không còn là bất thường, mà là một phần của trạng thái bình thường mới.

Và đó có lẽ là điều đáng suy nghĩ nhất sau “5 ngày” này. Nó không phải là khoảng nghỉ của chiến tranh, mà là một phép thử về giới hạn của sự kiềm chế. Nó không nói cho chúng ta biết chiến tranh có xảy ra hay không, mà cho thấy chiến tranh đã đủ gần để mọi quyết định đều phải tính đến nó như một khả năng thực tế.

Chúng ta không còn sống trong một thời đại hoà bình bị gián đoạn bởi khủng hoảng, mà trong một thời đại khủng hoảng chỉ tạm thời ngừng leo thang. Ít nhất là trong thời gian ông Trump tại vị.

Thông điệp này được chuyển qua các kênh hậu trường tới Mỹ, cho thấy Iran tin rằng các cuộc thảo luận có sự tham gia của hai ông Witkoff và Kushner sẽ không hiệu quả do thiếu lòng tin, sau khi các cuộc đàm phán trước đó đổ vỡ.

Theo các nguồn tin, ông Vance được nói là có xu hướng ủng hộ việc chấm dứt chiến tranh hơn, trái ngược với hai ông Witkoff và Kushner, thậm chí cả Ngoại trưởng Marco Rubio.

“Mọi người có cảm nhận rằng ông Vance sẽ tập trung vào việc kết thúc xung đột”, một nguồn tin cho biết.

Tuy nhiên, các bên trong khu vực cũng nhận thấy rằng việc ông Vance tham gia đàm phán có thể tiềm ẩn rủi ro, vì việc đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột sẽ không dễ dàng.

Đặc biệt, ông Witkoff vẫn là người tham gia sâu vào quá trình này từ đầu. Các nguồn tin cho biết, Iran có thể sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc làm việc với bất kỳ ai mà chính quyền Tổng thống Trump cử đi đàm phán.

“Mỹ quyết định cử ai, Iran sẽ phải làm việc với người đó, nhưng điều đó không có nghĩa là họ không có ý kiến”, nguồn tin thứ hai nói.

Chủ tịch Quốc hội Iran cũng được nhắc đến như một người có thể làm trung gian với chính quyền Tổng thống Trump.

Ngày 24/3, ông Trump cho biết tất cả các thành viên chủ chốt trong đội ngũ ngoại giao của ông đều đang tham gia đàm phán.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói với CNN rằng việc ai đại diện đàm phán cho Mỹ là do ông Trump quyết định.

“Chỉ có Tổng thống Trump mới quyết định ai sẽ đàm phán thay mặt Mỹ. Như tổng thống đã nói hôm nay, Phó Tổng thống Vance, Ngoại trưởng Rubio, Đặc phái viên Witkoff và ông Kushner đều sẽ tham gia”, bà Leavitt cho biết.

Cho đến nay, vẫn có khả năng diễn ra một cuộc gặp giữa Mỹ và Iran vào cuối tuần này tại Islamabad, nhưng ngay cả những người ủng hộ việc này cũng hoài nghi rằng nó sẽ thực sự diễn ra, các nguồn tin cho biết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ lạc quan một thỏa thuận với Tehran đang ở gần, trong đó Phó Tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio và những người khác dẫn dắt đàm phán. Một nguồn tin Iran nói với CNN rằng đã có sự “tiếp xúc” giữa Washington và Tehran, đồng thời cho biết Iran sẵn sàng lắng nghe các đề xuất “bền vững” để chấm dứt chiến tranh.

Ông Trump cũng vừa ám chỉ về một cử chỉ thiện chí liên quan đến “dầu khí” từ phía Iran mà ông mô tả là một “món quà”, giúp thúc đẩy nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh.

Ông Trump cũng cho biết, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth “khá thất vọng” trước khả năng Mỹ đàm phán ngừng bắn với Iran.

“Pete không muốn mọi chuyện được giải quyết theo cách đó”, ông nói, đồng thời cho biết ông Hegseth và Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân - tướng Dan Caine, là “hai người tỏ ra khá thất vọng”.

Nhà lãnh đạo Mỹ khen ngợi thái độ của hai ông Hegseth và Caine, gọi đó là “một tinh thần tốt”.

“Họ không quan tâm đến việc dàn xếp. Họ quan tâm đến việc giành chiến thắng”, ông nói.

Trung Quốc kêu gọi nắm bắt cơ hội

Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Iran Abbas Araqchi, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị kêu gọi các bên nắm bắt mọi cơ hội để bắt đầu đàm phán hòa bình càng sớm càng tốt, thông báo từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết.

Ông Vương Nghị nói với ông Araqchi rằng đối thoại luôn tốt hơn đối đầu, đồng thời nhấn mạnh “mọi vấn đề nóng cần được giải quyết thông qua đối thoại và đàm phán, không phải bằng vũ lực”.

Theo truyền thông nhà nước Iran, ông Araqchi đáp lại: “Kỳ vọng nghiêm túc của Iran đối với các nước thành viên Hội đồng Bảo an, đặc biệt là Trung Quốc và Nga, là ngăn chặn Mỹ tiếp tục lạm dụng Hội đồng, bằng cách có lập trường cứng rắn lên án hành động gây hấn của Mỹ và Israel”.

Động thái này tiếp tục gia tăng sức mạnh quân sự của Mỹ tại khu vực, ngay cả khi chính quyền ông Donald Trump tuyên bố đang đàm phán với Iran nhằm chấm dứt xung đột.

Các nguồn tin cho biết lực lượng được điều động lần này bao gồm Thiếu tướng Brandon Tegtmeier, Tư lệnh Sư đoàn Lính dù 82, các sĩ quan tham mưu của sư đoàn, cùng một tiểu đoàn thuộc Lữ đoàn Chiến đấu số 1 đang đóng vai trò là Lực lượng Phản ứng Nhanh (IRF) của sư đoàn.

Một nguồn tin chia sẻ nhóm tham mưu và tiểu đoàn tiên phong dự kiến lên đường trong vòng một tuần tới. Các đơn vị khác thuộc lữ đoàn cũng sẽ được triển khai sau đó nhưng kế hoạch này có thể thay đổi tùy theo diễn biến thực tế.

Nguồn tin này cho biết thêm lữ đoàn sẽ đóng vai trò là "đơn vị sẵn sàng tác chiến" tại Trung Đông, luôn trong tâm thế túc trực chờ lệnh khi cần thiết. Sư đoàn Lính dù 82 cũng từng có đợt điều quân tương tự vào năm 2020 sau vụ Mỹ tiêu diệt tướng Qasem Soleimani của Iran.

Lực lượng Phản ứng Nhanh (IRF) là một lữ đoàn tác chiến luôn sẵn sàng hành động với thời gian báo trước rất hạn chế. Họ hoạt động như một mũi nhọn phản ứng nhanh, có thể triển khai chỉ trong vài giờ sau khi nhận lệnh. Nhiệm vụ của IRF được luân phiên đảm nhiệm giữa các đơn vị trong lữ đoàn Lục quân.

Nguồn tin đầu tiên nhấn mạnh rằng hiện chưa có lệnh điều động chính thức nhưng mệnh lệnh này dự kiến sẽ sớm được ban hành.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump cho rằng Mỹ và Iran đã đạt được 15 điểm thống nhất trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột, đồng thời khẳng định Iran "rất muốn" đạt được thỏa thuận. Dù vậy, ngoài Sư đoàn Lính dù 82, hàng ngàn binh sĩ Mỹ vẫn đang tiếp tục đổ về khu vực này.

Trong diễn biến liên quan, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố quân đội nước này sẽ chiếm đóng một phần miền Nam Lebanon nhằm đối phó với sự hiện diện của các tay súng Hezbollah tại khu vực. Ông cho biết thêm động thái này sẽ kéo theo việc hàng trăm ngàn người phải di dời và các cơ sở hạ tầng dân sự bị phá hủy.

Theo đài RT, ông Katz tuyên bố toàn bộ các công trình gần khu vực biên giới với Israel sẽ bị giải tỏa và san phẳng. Ông cũng so sánh chiến thuật của Israel tại miền Nam Lebanon lần này giống với những gì họ đã áp dụng tại Dải Gaza trong cuộc xung đột với lực lượng Hamas.

Về phía Hezbollah, lực lượng này gọi kế hoạch của Israel là mối đe dọa mang tính "sống còn", đồng thời khẳng định họ không có lựa chọn nào khác ngoài việc chiến đấu chống lại sự gây hấn này.

Israel đã phát động chiến dịch quân sự nhắm vào Hezbollah từ đầu tháng 3 sau khi lực lượng vũ trang tại Lebanon này tiến hành hàng loạt cuộc tấn công vào Israel. Các cuộc tấn công của Hezbollah nhằm trả đũa việc Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei bị sát hại trong chiến dịch phối hợp giữa Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28-2.

Phát biểu trước các phóng viên tại Nhà Trắng hôm 24/3, Tổng thống Trump cho biết, Mỹ đang đàm phán với “những người phù hợp” tại Tehran nhằm đạt được một thỏa thuận chấm dứt các hành động thù địch. Ông nói thêm, rằng phía Iran đang rất muốn đạt được thỏa thuận này. "Chúng tôi đang trong quá trình đàm phán”, ông khẳng định.

Cũng theo ông Trump, Iran đã đưa ra một nhượng bộ quan trọng liên quan đến lĩnh vực năng lượng phi hạt nhân và eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông không cung cấp thông tin chi tiết.

"Đó là một món quà vô cùng to lớn, trị giá một khoản tiền khổng lồ”, ông Trump nói, cho biết món quà này liên quan đến dầu mỏ và khí đốt. "Việc họ làm quả thực rất đáng hoan nghênh”.

"Tehran đang đối thoại với chúng tôi. Tất cả bắt đầu từ việc họ không được phép sở hữu vũ khí hạt nhân", ông Trump nói thêm: "Tôi không muốn tiết lộ trước, nhưng họ đã đồng ý rằng họ sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân. Họ đã chấp thuận điều đó".

Cùng ngày, tờ New York Times đưa tin Washington đã gửi cho Iran một kế hoạch 15 điểm nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Trung Đông.

Channel 12 của Israel, dẫn lời ba nguồn tin, cho biết Mỹ đang tìm kiếm lệnh ngừng bắn kéo dài một tháng để thảo luận về kế hoạch 15 điểm này.

Một nguồn thạo tin xác nhận Mỹ đã gửi kế hoạch tới Iran, nhưng không cung cấp thêm thông tin chi tiết.

Một cơ quan truyền thông của Israel cho biết, kế hoạch này sẽ bao gồm việc đóng cửa chương trình hạt nhân của Iran, chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm ủy nhiệm, và mở cửa trở lại eo biển Hormuz.

Theo một văn bản mà Reuters tiếp cận được hôm 24/3, Iran đã thông báo với Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và Tổ chức Hàng hải Quốc tế rằng các "tàu thuyền không mang tính thù địch" có thể đi qua eo biển Hormuz nếu họ phối hợp với chính quyền Iran.

Iran thực tế đã phong tỏa eo biển Hormuz - nơi vốn là hành lang vận chuyển của 20% lượng dầu mỏ toàn cầu - kể từ khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công cách đây bốn tuần. Động thái này đã gây ra cú sốc nguồn cung năng lượng tồi tệ nhất trong lịch sử và khiến giá nhiên liệu tăng vọt.

Tuy nhiên, các cuộc tấn công qua lại giữa Mỹ, Israel và Iran vẫn tiếp diễn, và các nguồn tin cho biết Washington đang chuẩn bị điều thêm quân tới khu vực này.

Hai nguồn thạo tin tiết lộ với Reuters rằng Mỹ dự kiến sẽ điều động hàng ngàn binh sĩ thuộc Sư đoàn Dù số 82 tinh nhuệ tới Trung Đông.

Lực lượng này sẽ bổ sung vào quân số 50.000 binh sĩ Mỹ vốn đã hiện diện trong khu vực, làm dấy lên những lo ngại về một cuộc xung đột kéo dài.

Bộ Ngoại giao Iran gần đây đưa ra tuyên bố kêu gọi người dân chờ đợi tân lãnh đạo tối cao Mojtaba Khamenei công khai lập trường về vũ khí hạt nhân. Về cơ bản, cơ quan này ngầm chỉ ra Iran đang chuyển dịch từ sự chắc chắn mang tính giáo điều sang khả năng điều chỉnh học thuyết hạt nhân.

Iran có thể ban hành một sắc lệnh tôn giáo mới dựa trên tình hình quốc tế?

Yếu tố cốt lõi của vấn đề này là bản "fatwa" (sắc lệnh tôn giáo) do cố Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei ban hành, cấm phát triển và sử dụng vũ khí hạt nhân theo luật Hồi giáo.

Trong thế giới Hồi giáo, đặc biệt truyền thống Shia của Iran, fatwa không chỉ là ý kiến thần học mà còn là phán quyết pháp lý có thẩm quyền cao nhất, mang trọng lượng quy phạm rất lớn.

Đối với xã hội Shia, đặc biệt trong mô hình thần quyền của Iran, những sắc lệnh như vậy có ý nghĩa cả tôn giáo lẫn chính trị - pháp lý, định hình ranh giới hành vi của quốc gia. Do đó, suốt gần 3 thập kỷ, giới chức Iran liên tục dẫn fatwa này như minh chứng cho việc họ không có ý định theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Cựu Giám đốc Trung tâm Chống khủng bố Quốc gia Mỹ Joe Kent nhận định trong cuộc phỏng vấn với Tucker Carlson rằng tình báo Mỹ không có bằng chứng nào cho thấy Iran từng vi phạm sắc lệnh có hiệu lực từ năm 2004.

Ông khẳng định Iran chưa cận kề việc chế tạo vũ khí hạt nhân và không cho thấy ý đồ chiến lược thực hiện điều đó. Sự thừa nhận từ một cựu quan chức Mỹ làm suy yếu đáng kể những luận điệu tuyên truyền truyền thống của phương Tây về "mối đe dọa hạt nhân tất yếu" từ Tehran.

Ngoài chiều hướng tôn giáo - triết học, lập trường của Iran còn có cơ sở pháp lý rõ ràng. Đó là Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) mà Iran ký kết năm 1968 và chưa từng rút khỏi, ngay cả sau cuộc Cách mạng Hồi giáo 1979. Ngược lại, Israel không phải thành viên NPT, nhưng Mỹ và phương Tây từ lâu luôn chỉ trích Iran nhưng lại im lặng trước Israel.

Mặc dù vậy, một bản fatwa trong truyền thống pháp lý Shia không phải giáo điều tuyệt đối hay bất biến. Đó là phán quyết thần học có thể được đánh giá lại hoặc thu hồi dựa trên hoàn cảnh thay đổi, kiến thức mới hoặc sự chuyển dịch của bối cảnh an ninh - chính trị.

Thêm nữa, với việc bổ nhiệm một lãnh đạo tối cao mới, các quan điểm tôn giáo và pháp lý cũ có thể điều chỉnh phù hợp thực tế. Trong bối cảnh này, ông Mojtaba Khamenei về lý thuyết có đầy đủ tính chính thống tôn giáo để ban hành một fatwa mới dựa trên tình hình quốc tế đang diễn biến, gồm tình trạng xung đột và các mối đe dọa an ninh quốc gia.

Những bài học xương máu từ quá khứ

Điều này dẫn chúng ta tới khái niệm "taqiyya" (sự thận trọng) - một yếu tố then chốt trong tư tưởng chính trị - tôn giáo Shia. Theo truyền thống, taqiyya cho phép che giấu ý định thực sự hoặc tạm thời điều chỉnh hành vi bên ngoài khi đối mặt với các mối đe dọa tới tính mạng, đức tin hoặc cộng đồng.

Rộng hơn, nguyên tắc này có thể áp dụng cho chiến lược quốc gia: Trước những mối đe dọa tồn vong, các quyết định nhằm đảm bảo sự sống còn của đất nước và xã hội được phép thực hiện, ngay cả khi cần xem xét lại các quy chuẩn đã thiết lập.

Các cuộc thảo luận về việc Iran có nên sở hữu vũ khí hạt nhân hay không đã diễn ra trong nước suốt nhiều thập kỷ qua.

Những người ủng hộ lập luận từ góc độ răn đe: Giữa áp lực bên ngoài không ngừng và các mối đe dọa can thiệp quân sự, sở hữu kho hạt nhân được xem là sự đảm bảo tin cậy nhất cho chủ quyền. Lý lẽ rất đơn giản: Các tác nhân bên ngoài thường không trực tiếp tấn công các quốc gia có năng lực hạt nhân.

Ví dụ về Triều Tiên thường được dẫn chứng cho tính hiệu quả của chiến lược này. Khi Mỹ nhận ra Triều Tiên sở hữu năng lực hạt nhân thực sự, cách tiếp cận đã chuyển từ gây áp lực sang đàm phán.

Ngược lại, ví dụ về Libya mang lại bài học xương máu cho giới tinh hoa Iran. Đầu những năm 2000, nhà lãnh đạo Muammar Gaddafi từ bỏ vũ khí hủy diệt hàng loạt để đổi lấy những lời hứa bình thường hóa quan hệ và đảm bảo an ninh.

Tuy nhiên, đến năm 2011, Libya đối mặt với sự can thiệp quân sự của NATO dẫn tới sự sụp đổ của chính quyền và cái chết của ông Gaddafi. Trường hợp này củng cố nhận thức của Iran rằng việc từ bỏ năng lực răn đe không mang lại an toàn, trái lại, nó khiến quốc gia dễ bị tổn thương hơn.

Hiệu ứng dây chuyền và bàn cờ địa chính trị Trung Đông

Do đó, Iran thấy mình "kẹt giữa 2 kịch bản": Mô hình Triều Tiên - nơi vũ khí hạt nhân đảm bảo sự sống còn, và mô hình Libya - nơi giải giáp vũ khí dẫn tới can thiệp nước ngoài. Tuy nhiên, lập trường của ông Ayatollah Ali Khamenei trước đây phức tạp hơn.

Là một nhà lãnh đạo tôn giáo lẫn chính trị gia kinh nghiệm, ông nhận ra các lập luận răn đe nhưng cũng cân nhắc rủi ro khu vực. Nếu Iran có vũ khí hạt nhân, nó có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền phổ biến hạt nhân khắp Trung Đông, với các nước như: Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia, UAE, Qatar và Ai Cập có thể triển khai chương trình tương tự.

Điều này giải thích tại sao trong nhiều năm, lãnh đạo Iran kiên trì chiến lược kiên nhẫn và điều động chiến lược, kết hợp sự tiến bộ công nghệ hạt nhân với các hạn chế chính trị. Cách tiếp cận này cho phép Iran duy trì không gian đàm phán trong khi tránh được các hành động quyết liệt có thể dẫn tới leo thang quy mô lớn.

Tuy nhiên, môi trường chính trị hiện tại khiến mọi thứ phức tạp hơn. Việc bổ nhiệm ông Mojtaba Khamenei diễn ra cùng thời điểm quan hệ đối ngoại xấu đi nhanh chóng và xung đột leo thang mạnh. Điều này cho thấy chiến lược kiên nhẫn của ông Ali Khamenei có thể không còn mang lại kết quả như trước.

Về lý thuyết, có thể hình dung kịch bản việc ban hành một fatwa mới sẽ được nêu lý do bằng các lo ngại an ninh. Khi đó, năng lực hạt nhân có thể được tuyên bố là phương tiện bảo vệ cần thiết.

Trong trường hợp này, cơ sở pháp lý - tôn giáo sẽ được tích hợp vào học thuyết chiến lược quốc gia, hợp thức hóa sự chuyển đổi tiềm tàng của chính sách hạt nhân Iran.

Việc xem xét lại fatwa đã được dự báo từ lâu. Sắc lệnh của ông Ali Khamenei hình thành trong một thực tế chính trị khác, và tính ứng dụng thực tế của nó hiện đang bị xem xét. Trong truyền thống Shia, các quyết định không thể tách rời thực tế mà gắn liền với các cân nhắc về tính thực tiễn và an ninh.

Do đó, việc bỏ qua các lo ngại an ninh quốc gia trong bối cảnh hiện nay có thể bị xem là một sai lầm chiến lược thay vì một đức tính tốt. Ông Mojtaba Khamenei với nền tảng thần học và vị thế trung tâm trong quá trình ra quyết định, chắc chắn hiểu điều này và nhận ra trách nhiệm to lớn đặt lên vai mình.

Vì lẽ đó, tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran không nên chỉ xem là lời nói suông. Thay vào đó, nó đóng vai trò như một tín hiệu được tính toán kỹ lưỡng rằng học thuyết hạt nhân của Iran có thể bước vào giai đoạn đánh giá lại, nơi các khía cạnh tôn giáo, pháp lý và địa chính trị đan xen chặt chẽ.

Theo RT

Báo New York Times dẫn lời 2 quan chức được thông báo về các nỗ lực ngoại giao cho biết, Mỹ đã gửi cho Iran một kế hoạch gồm 15 điểm nhằm chấm dứt cuộc chiến ở Trung Đông, cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đang rất mong muốn tìm lối thoát khỏi cuộc xung đột khi phải đối mặt với những hệ lụy kinh tế nghiêm trọng.

Kế hoạch này được chuyển qua Pakistan, nhưng chưa rõ nó đã được chia sẻ rộng rãi đến đâu trong giới chức Iran và liệu Iran có chấp nhận nó làm cơ sở cho đàm phán hay không. Cũng chưa rõ Israel có ủng hộ đề xuất này hay không.

Tuy vậy, việc chuyển giao kế hoạch cho thấy chính quyền Mỹ đang tăng cường nỗ lực nhằm chấm dứt cuộc chiến đã bước sang tuần thứ 4 và gây nhiều hệ luỵ nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu.

Theo New York Times , các quan chức chia sẻ một số điểm chính, cho biết kế hoạch đề cập đến chương trình tên lửa đạn đạo và hạt nhân của Iran.

Trong chiến dịch không kích bắt đầu từ ngày 28/2, Israel và Mỹ đã tấn công các hệ thống tên lửa đạn đạo, bệ phóng và cơ sở sản xuất của Iran, cũng như chương trình hạt nhân của Iran, tuyên bố sẽ không bao giờ để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, Iran vẫn tiếp tục phóng tên lửa vào Israel và các quốc gia Ả-rập láng giềng, đồng thời vẫn nắm giữ 440 kg uranium được làm giàu ở mức cao.

Kế hoạch của Mỹ cũng đề cập đến các tuyến hàng hải. Kể từ khi chiến tranh bắt đầu, Iran thực tế đã ngăn chặn phần lớn tàu phương Tây đi qua eo biển Hormuz, gây gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu, khiến giá cả tăng vọt.

Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy chiến sự sẽ sớm hạ nhiệt. Các quan chức Israel cho biết họ dự kiến cuộc chiến sẽ còn kéo dài trong nhiều tuần.

Trong tuyên bố đưa ra ngày 24/3, bà Karoline Leavitt - thư ký báo chí Nhà Trắng, khẳng định các nỗ lực ngoại giao đang diễn ra, nhưng cũng cho biết: “Trong khi Tổng thống Trump và các nhà đàm phán đang tìm kiếm khả năng ngoại giao mới này, chiến dịch Epic Fury vẫn tiếp tục, nhằm đạt được các mục tiêu quân sự do Tổng tư lệnh và Lầu Năm Góc đề ra”.

Thống chế Syed Asim Munir - Tổng tư lệnh quân đội Pakistan, đang nổi lên như một nhà trung gian chủ chốt giữa Mỹ và Iran, trong khi Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ tích cực thôi thúc Iran tham gia đối thoại một cách xây dựng. Thống chế Munir được cho là có quan hệ gần gũi với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, vì thế ông có thể chuyển tải thông điệp giữa các bên tham chiến.

Gần đây, ông đã liên hệ với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, đề xuất chọn Pakistan làm nơi tổ chức các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ, một quan chức Iran và một quan chức Pakistan cho biết.

Thống chế Munir đã gặp Tổng thống Trump 2 lần trong năm 2025, và được ông Trump khen ngợi, gọi ông là “thống chế yêu thích” của mình.

Ngày 24/3, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif viết trên mạng xã hội rằng đất nước ông “hoàn toàn ủng hộ các nỗ lực đang diễn ra nhằm thúc đẩy đối thoại để chấm dứt” cuộc chiến ở Trung Đông.

“Với điều kiện có sự đồng thuận của Mỹ và Iran, Pakistan sẵn sàng và vinh dự được làm nước chủ nhà để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán thực chất và mang tính quyết định nhằm đạt được một giải pháp toàn diện cho cuộc xung đột đang diễn ra”, ông viết.

Tuy nhiên, Iran có thể khó đưa ra phản hồi nhanh chóng trước đề nghị từ Mỹ. Các quan chức cấp cao Iran đang gặp khó khăn trong việc liên lạc nội bộ và lo ngại Israel có thể tấn công nếu họ gặp mặt trực tiếp.

Ngay trong ngày đầu của cuộc chiến, Israel đã ném bom một khu phức hợp của lãnh đạo tại Tehran, khiến Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao khác thiệt mạng. Hiện vẫn chưa rõ ai đang nắm quyền cao nhất ở Iran trong các quyết định về ngoại giao, chiến tranh và hòa bình.

Tuy nhiên, việc Nhà Trắng tỏ ra sẵn sàng đàm phán cho thấy ông Trump có thể chấp nhận để chế độ hiện tại của Iran tiếp tục tồn tại, ít nhất là trong thời điểm này, dù ở trạng thái suy yếu và dễ bị ảnh hưởng hơn. Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã nhiều lần thay đổi quan điểm về việc liệu mục tiêu của cuộc chiến có bao gồm thay đổi chế độ hay không.

Phát ngôn này đã làm phức tạp thêm những nhận định xung quanh cuộc xung đột ở Iran bắt đầu từ cuối tháng 2, trong khi các câu hỏi về nguồn gốc và mục tiêu của chiến dịch quân sự vẫn tiếp tục được đặt ra.

Khi chiến dịch quân sự chung giữa Mỹ và Israel chống lại Iran bước sang tuần thứ tư, phát biểu tại một hội nghị bàn tròn ở TP Memphis (bang Tennessee) vào ngày 23-3, ông Donald Trump nói: "Tôi đã gọi cho Pete. Tôi đã gọi cho Tướng Kane (tướng Dan Caine - Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ). Tôi đã gọi cho rất nhiều người…"

"Tôi đã nói: "Hãy cùng thảo luận. Chúng ta gặp vấn đề ở Trung Đông. Iran đang tiến rất gần đến việc sở hữu vũ khí hạt nhân"" – ông chủ Nhà Trắng nói.

Ông Donald Trump cho biết mình đã gợi ý về một "chuyến hành trình ngắn tại Trung Đông" nhằm giải quyết dứt điểm một mối họa lớn.

Sau đó, ông quay sang Bộ trưởng Pete Hegseth và nói: "Pete (ông Pete Hegseth), tôi nghĩ ông là người đầu tiên lên tiếng, và ông đã nói: "Hãy hành động đi vì chúng ta không thể để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân"".

Theo tờ HuffPost, phát ngôn trên đã làm bùng lên những tranh luận trái chiều. Tờ New Republic và Rolling Stone nhận định tổng thống Mỹ đang cố đổ lỗi cho Bộ trưởng Hegseth để phân tán trách nhiệm khi cuộc xung đột tại Iran không mang lại kết quả như mong đợi.

Trong khi đó, trang Mediaite đưa ra hai góc nhìn. Đây có thể là một lời khen ngợi, hoặc cũng có thể là bước chuẩn bị cho một cuộc cải tổ nhân sự tại Lầu Năm Góc, tùy thuộc vào diễn biến tiếp theo ở Trung Đông. Dù ông Donald Trump tuyên bố đang đàm phán hòa bình, phía Iran đã thẳng thừng phủ nhận.

Ông Donald Trump phản đối gay gắt một số cơ quan truyền thông Mỹ cho rằng ông đang rút lui khỏi các mục tiêu ban đầu, đặc biệt là việc lật đổ chế độ và xóa sổ hoàn toàn năng lực hạt nhân của Iran.

Theo tờ Deccan Herald, hiện tại có nhiều quan điểm khác nhau về cách thức cuộc xung đột diễn ra.

Một số ý kiến cho rằng Israel đã sẵn sàng tấn công dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, chính điều này thúc đẩy sự tham gia của Mỹ.

Trong khi những người khác lại khẳng định Iran tiến gần đến việc phát triển vũ khí hạt nhân.

Bản thân ông Donald Trump cũng đưa ra những thông tin thiếu nhất quán.

Khu công nghiệp tại thành phố Sharjah, UAE sau khi trúng đòn tập kích của Iran.

Đứng ngoài cuộc

Hãng RT dẫn lời Tiến sĩ Fahd Al Shelemy, Đại tá về hưu trong quân đội Kuwait, các quốc gia vùng Vịnh đang đánh chặn tên lửa và máy bay không người lái của Iran trong khi cố tình tránh các cuộc tấn công trực tiếp vào Cộng hoà Hồi giáo.

Lý do cơ bản xuất phát từ những lo ngại lâu dài và mong muốn tránh một cuộc chiến tranh tiêu hao, trong đó cả hai bên đều chịu tổn thất kéo dài mà không giành được chiến thắng quyết định.

"Nhiều người ở đây nói rằng đây là cuộc chiến giữa Israel và Iran. Đây không phải là cuộc chiến của chúng ta và vì vậy chúng ta không nên can thiệp.

Một điểm nữa là không có đủ niềm tin vào chính quyền Mỹ. Đến một lúc nào đó, họ có thể chấm dứt chiến tranh, rồi bỏ mặc chúng ta đối mặt với một cuộc chiến tranh tiêu hao như cuộc chiến giữa Iran và Iraq năm 1980", ông Shelemy nói.

Những lo ngại này không phải là chưa từng có tiền lệ. Trong những năm qua, các liên minh của Mỹ trong khu vực thường xuyên thay đổi để đáp ứng những lợi ích biến đổi. Cựu tổng thống Ai Cập Hosni Mubarak là đồng minh lâu năm của Mỹ cho đến Mùa Xuân Ả Rập năm 2011, khi ông cuối cùng bị ép từ chức.

Tương tự, lực lượng người Kurd ở Syria đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống IS cùng với Mỹ, sau đó bị bỏ rơi khi Mỹ rút quân.

Đối với các quốc gia vùng Vịnh, những ví dụ này càng củng cố thêm rủi ro khi quá phụ thuộc vào sự bảo đảm từ bên ngoài. Tham gia vào cuộc chiến có thể đồng nghĩa với việc bị bỏ rơi trong một cuộc đối đầu kéo dài với Iran.

Học giả Al Shelemy tin rằng phương pháp hiện tại đã được chứng minh là hiệu quả và "ít gây tổn hại hơn".

"Điều đó đã giúp giảm thiểu thương vong và ngăn chặn một cuộc chiến tranh toàn diện, đặc biệt là khi chúng ta có các lực lượng dân quân ủng hộ Iran chỉ cách các thành phố của chúng ta chưa đầy 20km", học giả Shelemy cho biết.

Sự gần gũi về địa lý là một yếu tố then chốt. Các nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn hoạt động khắp khu vực đặt ra mối đe dọa trực tiếp và mối đe dọa này có thể nhanh chóng leo thang nếu các quốc gia vùng Vịnh có hành động tấn công.

Sự hiện diện của người Hồi giáo Shia ở một số quốc gia vùng Vịnh, như: Bahrain, Kuwait và Saudi Arabia cũng có thể góp phần gây bất ổn do mối quan hệ và đôi khi là lòng trung thành của họ với Iran.

Kiềm chế chiến lược

Tiến sĩ Salam Abdel Samed, một chuyên gia luật quốc tế tại Dubai đã đồng tình với quan điểm của ông Al Shelemy; đồng thời ca ngợi chính phủ UAE vì đã không can thiệp vào một cuộc xung đột công khai với Iran.

Ông lập luận: "Các quốc gia vùng Vịnh chưa bao giờ hiếu chiến hay có hành động quân sự. Họ luôn là trung tâm của sự ổn định kinh tế và hòa bình, vì vậy việc họ tham gia vào một cuộc chiến tranh sẽ hoàn toàn vô nghĩa".

Đây là lý do tại sao phương pháp được lựa chọn là tự vệ hiệu quả trước bất kỳ hành động gây hấn nào. Các nhà lãnh đạo đủ khôn ngoan để không tự mình vướng vào bất kỳ phản ứng thiếu suy xét nào".

Các yếu tố kinh tế cũng có ảnh hưởng lớn. Các nền kinh tế vùng Vịnh có mối liên hệ mật thiết với thị trường toàn cầu và sự ổn định là yếu tố then chốt cho sự thịnh vượng của họ. Ngược lại, chiến tranh đe dọa cơ sở hạ tầng, thương mại và niềm tin của nhà đầu tư.

Không thể cứu vãn

Tuy nhiên, Tiến sĩ Abdel Samed cảnh báo một khi cuộc xung đột kết thúc, quan hệ với Iran sẽ không còn như trước nữa.

"Những gì Iran đã gây ra cho các quốc gia vùng Vịnh sẽ không bao giờ bị lãng quên. Các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh có quyền đệ đơn kiện đòi bồi thường thiệt hại trước các tòa án quốc tế. Luật pháp quốc tế hoàn toàn ủng hộ những yêu cầu bồi thường như vậy", học giả Samed nói.

Thiệt hại về tài chính đối với khu vực Vịnh đã rất lớn. Bên cạnh việc gây ra thiệt hại nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng, cuộc chiến ở Iran đã dẫn đến gián đoạn sản xuất dầu mỏ, gây tổn thất lên tới 1,2 tỷ USD doanh thu xuất khẩu mỗi ngày.

Xung đột cũng dẫn đến việc hủy bỏ 40.000 chuyến bay và thiệt hại lớn về du lịch ước tính khoảng 600 triệu USD mỗi ngày.

Một nguồn tin thân cận với chính quyền Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, giấu tên xác nhận quan hệ với Iran đã bị tổn hại nghiêm trọng.

Thực tế, những dấu hiệu về các phản ứng như vậy đã bắt đầu xuất hiện. Qatar và Saudi Arabia đã trục xuất một số nhà ngoại giao Iran, trong khi UAE được cho là đã đóng cửa các bệnh viện Iran và đang xem xét đóng băng tài sản của Iran.

UAE không có ý định dừng lại ở đó. Anwar Gargash, cố vấn của Tổng thống Mohammed Bin Zayed, cho biết trong một bài đăng trên X, Iran đã tính toán sai chi phí cho hành động gây hấn của mình đối với các quốc gia vùng Vịnh.

Ông viết: "Hành động gây hấn của Iran đối với các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập mang lại những hệ lụy địa chính trị sâu sắc và nó thiết lập mối đe dọa từ Iran như một trục trung tâm trong tư duy chiến lược của vùng Vịnh, đồng thời củng cố tính đặc thù về an ninh của vùng Vịnh và sự độc lập của khu vực này khỏi các khái niệm truyền thống về an ninh Ả Rập".

Hiện tại, lập trường của các nước vùng Vịnh vẫn rõ ràng: Chịu đựng các cuộc tấn công, bảo vệ lãnh thổ quốc gia, nhưng tránh bị cuốn vào một cuộc chiến tranh rộng lớn hơn.

Ngay cả khi tên lửa rơi xuống và áp lực gia tăng, sự kiềm chế, chứ không phải trả đũa, vẫn là yếu tố định hình phản ứng của khu vực.

Theo Ynet, nhân vật có ảnh hưởng lớn của Iran Mojtaba Khamenei, con trai của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, đã bày tỏ sự đồng ý về nguyên tắc tổ chức các cuộc đàm phán với đại diện của Mỹ.

Thông tin này đã được Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi chính thức chuyển đến phía Mỹ.

Các nhà phân tích quốc tế xem động thái này của gia đình Khamenei là một sự kiện phi thường, thể hiện sự sẵn sàng của giới lãnh đạo cao nhất Iran trong việc tìm kiếm một thỏa hiệp trước tối hậu thư quân sự trực tiếp từ chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Sự tham gia của ông Mojtaba Khamenei vào quá trình này được nhận định sẽ mang lại vị thế và trọng lượng đặc biệt cho các thỏa thuận tiềm năng, mở đường cho đối thoại trực tiếp ở cấp cao nhất.

Trong khi công tác chuẩn bị cho các cuộc đàm phán đang diễn ra kín đáo, chính quyền Iran vẫn duy trì lập trường cứng rắn trước công chúng.

Các quan chức Chính phủ Iran chính thức phủ nhận bất kỳ cuộc đối thoại trực tiếp nào với Mỹ và khẳng định, mọi liên lạc đều diễn ra thông qua các trung gian quốc tế.

Tuy nhiên, việc xác nhận trao đổi thông điệp cho thấy, hai bên đang tìm cách tránh một cuộc chiến tranh toàn diện, có thể làm tê liệt ngành năng lượng toàn cầu.

Theo một số nguồn tin truyền thông độc lập, Pakistan được chọn là địa điểm khả dĩ nhất cho cuộc gặp lịch sử này.

Thủ đô Islamabad của nước này được xem là một địa điểm trung lập và an toàn, nơi các đại diện của hai cường quốc đang xung đột có thể thảo luận về các điều khoản giảm leo thang và tương lai của eo biển Hormuz, mà không thu hút sự chú ý quá mức của truyền thông.

Theo Avia-pro