Khi nhắc đến Ferdinand Porsche (1875 - 1951), giới yêu xe thường nghĩ ngay đến những mẫu xe thể thao mang tính biểu tượng hay nền móng kỹ thuật của ngành công nghiệp ô tô hiện đại.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu nổi tiếng, vị kỹ sư người Áo còn để lại một phát minh ít được biết đến, nhưng lại có ảnh hưởng sâu rộng đến cách ô tô vận hành ngày nay: kiểm soát lực kéo.

Ngay những năm đầu phát triển xe đua hiệu suất cao, Ferdinand Porsche sớm nhận ra nghịch lý: công suất động cơ tăng nhanh hơn rất nhiều so với khả năng chịu đựng của khung gầm và lốp xe. Những mẫu xe do ông thiết kế cho Auto Union được trang bị động cơ V16 siêu nạp, sở hữu sức mạnh vượt xa tiêu chuẩn đương thời.

Sức mạnh ấy mang lại tốc độ, nhưng cũng kéo theo hệ quả là bánh xe dễ mất độ bám, đặc biệt khi tăng tốc mạnh. Đối với Porsche, đây không chỉ là hạn chế của xe đua, mà là bài toán kỹ thuật cần lời giải căn cơ.

Một trong những giải pháp đầu tiên là vi sai chống trượt, được Porsche nghiên cứu và đăng ký sáng chế từ đầu thập niên 1930. Công nghệ này giúp phân bổ lực kéo hợp lý hơn giữa hai bánh, hạn chế hiện tượng quay trơn và nhanh chóng chứng minh hiệu quả trong thực tế.

Tư duy kỹ thuật của Porsche không dừng lại ở việc cải tiến cơ khí. Ông tiếp tục đặt câu hỏi "liệu có thể chủ động can thiệp vào sức mạnh động cơ khi bánh xe bắt đầu trượt?" .

Câu trả lời là hệ thống kiểm soát lực kéo, khái niệm mà nhiều thập kỷ sau mới trở nên quen thuộc với ô tô thương mại.

Bằng sáng chế hệ thống kiểm soát lực kéo của Porsche.

Hệ thống kiểm soát lực kéo mà Ferdinand Porsche đề xuất dựa trên nguyên lý so sánh tốc độ quay giữa bánh dẫn động và bánh không dẫn động. Khi bánh chủ động quay nhanh hơn, hệ thống sẽ tự động giảm mô-men xoắn động cơ để khôi phục độ bám.

Điều đặc biệt nằm ở chỗ, toàn bộ ý tưởng này được xây dựng trong bối cảnh chưa có cảm biến điện tử hay máy tính điều khiển. Các phương án mà Porsche đưa ra đều mang tính cơ khí và điện, nhưng về bản chất, không khác nhiều so với nguyên lý đang được áp dụng trên ô tô hiện đại.

Thực tế cho thấy, phải đến nhiều thập kỷ sau, khi công nghệ điều khiển điện tử phát triển, kiểm soát lực kéo mới được trang bị rộng rãi trên xe thương mại.

Ngày nay, kiểm soát lực kéo là trang bị tiêu chuẩn trên hầu hết các mẫu xe, góp phần nâng cao an toàn và khả năng vận hành. Trên xe hybrid và xe điện, công nghệ này còn đạt mức độ chính xác cao hơn nhờ khả năng kiểm soát mô-men xoắn trực tiếp từ mô-tơ.

Nhìn lại, phát minh của Ferdinand Porsche không chỉ cho thấy tầm nhìn đi trước thời đại, mà còn phản ánh rõ nét phong cách của ông: luôn tìm cách giải quyết vấn đề bằng kỹ thuật, thay vì thỏa hiệp với giới hạn hiện hữu.

Khoai lang vừa tốt cho sức khỏe lại no lâu, là thực phẩm được nhiều gia đình ưa chuộng. Tuy nhiên, khi chọn mua khoai lang không thể chỉ nhìn bề ngoài “thuận mắt”. Có những loại khoai nếu ăn vào có thể gây ảnh hưởng tới sức khỏe. Nắm được các tiêu chí nhận biết dưới đây sẽ giúp bạn và gia đình tránh lựa chọn những củ khoai không đạt tiêu chuẩn.

Khoai có vỏ khô, sờ vào sần sùi
Khoai lang tươi bình thường phải có lớp vỏ trơn, săn chắc và có độ ẩm nhất định. Khi vỏ bắt đầu xuất hiện nếp nhăn rõ rệt và bị lõm xuống, chứng tỏ nước bên trong đã mất đi đáng kể, đồng thời tinh bột và cấu trúc tế bào cũng bắt đầu phân hủy.
Trong quá trình này, giá trị dinh dưỡng của khoai đã giảm mạnh. Hơn nữa, khoai bị mất nước thường đi kèm với hiện tượng hỏng bên trong, chỉ là bề ngoài chưa dễ nhận ra.

Khoai có đốm đen
Cần đặc biệt lưu ý những củ khoai có màu sẫm bất thường, xuất hiện các đốm đen trên bề mặt. Đốm đen là một trong những biểu hiện của loại nấm phổ biến và nguy hiểm thường xuất hiện trong quá trình bảo quản khoai lang. Độc tố của nấm đốm đen có thể gây tổn thương trực tiếp đến gan.
Theo tài liệu an toàn thực phẩm của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc, độc tố do nấm đốm đen sinh ra có khả năng chịu nhiệt rất cao, ngay cả khi hấp hay nấu ở nhiệt độ cao cũng không thể phá hủy hoàn toàn.
Ngay cả khi cắt bỏ phần có đốm đen, độc tố đã có thể lan sang các mô xung quanh. Những phần trông có vẻ bình thường cũng có thể đã bị nhiễm độc, không nên cố tận dụng.

Khoai xuất hiện đốm đen thường chứa độc tố. Khoai xuất hiện đốm đen thường chứa độc tố.

Khoai có mùi hắc hoặc mùi lạ
Khoai có mùi hắc hoặc mùi lạ thì nên bỏ ngay. Khoai lang tươi thường có mùi thơm nhẹ hoặc mùi đất tự nhiên. Nếu ngửi thấy mùi chua, mốc hoặc mùi lên men giống rượu, điều đó cho thấy bên trong đã bắt đầu lên men, thối rữa hoặc nấm phát triển mạnh.
Trong quá trình phân hủy, các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và sản phẩm chuyển hóa của nấm khi tiếp xúc với đường tiêu hóa có thể kích thích niêm mạc dạ dày, ruột; nhẹ thì gây tiêu chảy, đau bụng, nặng có thể dẫn đến viêm dạ dày, ruột cấp tính.

Khoai bị dập, hỏng
Những củ khoai có dấu hiệu tổn thương cơ học rõ rệt như bị dập, trầy xước, lộ phần ruột cũng cần đặc biệt cẩn trọng khi bảo quản và sử dụng. Lớp vỏ nguyên vẹn của khoai là một “hàng rào” tự nhiên giúp ngăn chặn vi sinh vật xâm nhập.
Khi lớp vỏ bị hư hại, vị trí đó trở thành “cửa ngõ” cho vi khuẩn và nấm xâm nhập. Trong điều kiện bảo quản ở nhiệt độ thường, tốc độ hư hỏng sẽ nhanh hơn nhiều so với khoai còn nguyên vẹn.
Nếu mua phải khoai bị trầy xước, nên xử lý phần hỏng và sử dụng ngay trong ngày, không nên để lâu rồi mới ăn, vì khi đó phạm vi hư hỏng đã lan rộng.

Bản thân khoai lang có hàm lượng đường cao và nhiều nước. Những đặc điểm này vừa mang lại giá trị dinh dưỡng, vừa khiến nó trở thành môi trường lý tưởng cho vi sinh vật phát triển. Khi chọn mua, hãy dành thêm chút thời gian để loại bỏ 4 loại khoai có dấu hiệu bất thường trên để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Nguyệt Hạ (Theo Toutiao)

Cha mẹ không bao giờ nên xem nhẹ cơn đau bụng của con mình! Theo ETToday, gần đây, một nam sinh 15 tuổi ở Đài Loan (Trung Quốc) đã phải nhập viện vì nôn ra máu đột ngột và dữ dội. Sau khi nội soi dạ dày được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa nhi khoa Hùng Hoa Lý, ngoài việc phát hiện ra vết loét chảy máu, họ còn kinh ngạc khi thấy niêm mạc dạ dày của cậu bé bị bao phủ bởi những "biến đổi dạng nốt" nhỏ, giống như những ngọn đồi, hay còn gọi là "sỏi". Kết quả sinh thiết cuối cùng xác nhận nhiễm khuẩn Helicobacter pylori (HP). Điều khiến các bác sĩ lo lắng hơn nữa là báo cáo cho thấy loạn sản độ thấp, nói một cách đơn giản, đó là tổn thương tiền ung thư.

Vi khuẩn Helicobacter pylori được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phân loại là tác nhân gây ung thư nhóm 1 từ năm 1994, và nhiều nghiên cứu quy mô lớn đã chỉ ra rằng khoảng 80% các trường hợp ung thư dạ dày trên toàn thế giới có liên quan đến nó. Khi bị nhiễm, dạ dày sẽ rơi vào tình trạng viêm mãn tính và trải qua một loạt các quá trình thoái hóa:

- Đầu tiên, niêm mạc dạ dày bị teo, sau đó xảy ra "chuyển sản ruột" (sự phát triển của các mô sẹo và đột biến tế bào trong dạ dày).

- Tiếp theo là "loạn sản tế bào không điển hình" (đột biến tế bào và bất thường nhiễm sắc thể).

- Cuối cùng là ung thư biểu mô tuyến dạ dày.

Dữ liệu cho thấy nguy cơ tăng lên đáng kể khi bệnh tiến triển thành tổn thương tiền ung thư. Hùng Hoa Lý giải thích rằng tỷ lệ ung thư hàng năm đối với chứng chuyển sản ruột là khoảng 0,16-0,34%, trong khi đối với chứng loạn sản độ thấp là 0,6-1,1%; nếu tiến triển đến chứng loạn sản độ cao, tỷ lệ ung thư tăng vọt lên 6-18%.

Học viện Tiêu hóa và Nội soi Hoa Kỳ thậm chí còn cảnh báo rằng 25% những người mắc chứng loạn sản độ cao sẽ tiến triển thành ung thư biểu mô tuyến dạ dày trong vòng một năm.

Một nghiên cứu quy mô lớn tại Matsu, Đài Loan (Trung Quốc), đã chứng minh rằng thông qua sàng lọc và điều trị rộng rãi, tỷ lệ nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori đã giảm từ 64,2% xuống còn 15,0%, và tỷ lệ mắc ung thư dạ dày cũng giảm 53%.

Ông Hùng Hoa Lý khẳng định rằng việc diệt trừ nhiễm trùng có thể ngăn ngừa ung thư dạ dày một cách hiệu quả. Ông cũng đưa ra 5 lời nhắc nhở cho các bậc phụ huynh:

- Đau dạ dày mãn tính: Nếu trẻ bị đau dạ dày mãn tính không rõ nguyên nhân, kèm theo chậm phát triển, tiền sử gia đình mắc bệnh nhiễm trùng hoặc tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày, cần xem xét nội soi dạ dày.

- Thiếu máu do thiếu sắt: Nếu trẻ bị thiếu máu không rõ nguyên nhân và việc bổ sung sắt không hiệu quả, nguyên nhân có thể là do viêm mãn tính gây ra bởi nhiễm trùng Helicobacter pylori, dẫn đến hấp thu sắt kém.

- Tuân theo lời khuyên của bác sĩ: Nếu nội soi dạ dày xác nhận có dị sản hoặc chuyển sản ruột, điều cần thiết là phải tuân thủ điều trị bằng thuốc, theo dõi và diệt trừ vi khuẩn.

- Đừng quá lo lắng: Tiên lượng đối với tổn thương niêm mạc dạ dày sau nhiễm trùng nhìn chung tốt hơn ở trẻ em và thanh thiếu niên so với người lớn.

- Sàng lọc định kỳ: Nếu cha mẹ đáp ứng các tiêu chí (45-74 tuổi, một lần trong đời), nên sàng lọc ung thư dạ dày.

Không thích quan hệ khi bật đèn? Bạn chắc chắn không hề cô đơn. Một khảo sát cho thấy 7/10 người thường chọn tắt đèn khi thân mật với người yêu. Tại sao? Chủ yếu vì họ không cảm thấy thoải mái dưới ánh sáng mạnh và bớt tự ti hơn trong bóng tối.

Dù việc vượt qua điều đó có thể khó khăn, vẫn có nhiều lý do thuyết phục để thử thay đổi. Chuyên gia giáo dục giới tính Alix Fox (tại Anh) cho biết có rất nhiều lý do chính đáng để phá vỡ thói quen này và “bật đèn lên”…
1. Bạn có thể nhìn thấy mình đang làm gì (và làm đúng)

“Rất nhiều người cần những đụng chạm tinh tế, chính xác vào những điểm nhạy cảm cụ thể để tối ưu khoái cảm và khả năng đạt cực khoái,” Alix nói. “Nếu bạn loay hoay vụng về trong bóng tối, khả năng làm đúng sẽ thấp hơn, và điều đó có thể khiến cuộc yêu kém hạnh phúc.”

“Điều này càng quan trọng nếu bạn và người ấy mới gần gũi, gần như chưa hiểu rõ cơ thể đối phương: việc quan sát khi cả hai tự kích thích có thể là một cách học hỏi tuyệt vời, nhưng nếu không nhìn thấy thì hoàn toàn vô ích. “Yêu” trong bóng tối đồng nghĩa bạn vẫn ‘mù mờ’ về sở thích của đối phương.”
2. An toàn hơn

Có rất nhiều sai lầm phổ biến khi sử dụng bao cao su. Alix nói: “Nếu bạn dùng bao cao su để tránh bệnh lây qua đường tình dục hoặc mang thai ngoài ý muốn, bạn cần kiểm tra xem có vết rách hay bọt khí không, vì chúng có thể khiến bao bị vỡ. Với bao cao su nữ, điều quan trọng là phải đảm bảo “cậu nhỏ” đi vào bên trong, chứ không trượt ra ngoài, nếu không tác dụng bảo vệ sẽ mất đi.”

Bật đèn cũng giúp tránh chấn thương khi quan hệ. “Rất nhiều ca chấn thương tình dục tôi nghe được là do không nhìn rõ. Để tránh tai nạn, hãy bật đèn sáng,” cô nói thêm.

3. Giúp gắn kết hơn

Nghe có vẻ sáo rỗng khi nói “giao tiếp bằng mắt giúp kết nối hơn”, nhưng điều đó là thật. “Việc nhìn vào mắt người yêu có thể làm sâu sắc thêm sự gắn bó,” Alix nói. “Nó khiến trải nghiệm trở nên cá nhân và đầy cảm xúc hơn—thay vì chỉ là hai cơ thể chuyển động trong vô thức.”

“Các chuyên gia trị liệu tình dục thậm chí còn khuyên nên dành 5 phút nhìn vào mắt nhau và cùng hít thở, để giúp bạn bình tĩnh, tập trung và kết nối trước khi bắt đầu.”

Nhà trị liệu tâm lý tình dục Kate Moyle nói: “Nếu bạn khó tập trung và dễ bị phân tâm khi quan hệ, hãy sử dụng 5 giác quan. Hãy tập trung vào những gì bạn nhìn thấy, rồi lần lượt chú ý đến vị giác, mùi, âm thanh và cảm giác chạm. Điều này giúp bạn hiện diện trọn vẹn trong khoảnh khắc và loại bỏ những suy nghĩ gây nhiễu.”
4. Bạn có thể nhìn biểu cảm của đối phương để biết mình đang làm tốt hay không

“Nhìn thấy biểu cảm khuôn mặt mang lại phản hồi quan trọng,” Alix nói. “Người ấy đang cười vì khoái cảm, hay nhăn mặt vì sắp đạt cực khoái? Hay họ đang nhăn nhó, lo lắng, khó chịu?”

“Nếu không nhìn thấy mặt, bạn sẽ khó hiểu họ đang cảm thấy gì. Bạn cũng không biết liệu họ cần đổi tư thế, cần được trấn an hay cần nghỉ ngơi.”
5. Giúp bạn tự tin hơn về cơ thể

Tất nhiên, với nhiều người, việc khỏa thân dưới ánh sáng mạnh là điều đáng sợ. Alix nói: “41% người tham gia khảo sát cho biết họ bớt tự ti hơn trong bóng tối. Nhưng thực tế, đối phương thường sẽ rất thích ngắm nhìn bạn. Họ không tập trung vào những ‘khuyết điểm’ như bạn nghĩ—chúng ta thường khắt khe với bản thân hơn người khác.”

“Việc vượt qua cảm giác dễ tổn thương đó và chấp nhận bản thân có thể giúp tăng sự tự tin và củng cố mối quan hệ.”

Nếu chưa sẵn sàng “lộ diện hoàn toàn”, Alix gợi ý mặc áo choàng mỏng, chỉ hé lộ dần khi bạn cảm thấy thoải mái hơn. Bạn cũng có thể sử dụng ánh sáng dịu thay vì quá mạnh.
6. Bạn có thể tận hưởng việc ngắm nhìn cơ thể nhau

“Nam giới thường được cho là bị kích thích mạnh bởi hình ảnh, nhưng phụ nữ cũng vậy,” cô nói. “Trong khảo sát, 1/4 số người thích bật đèn cho biết điều đó khiến mọi thứ thú vị hơn. Bạn có thể tăng thêm độ hấp dẫn bằng đồ lót hoặc các trang phục gợi cảm khác.”
7. Giúp bạn tỉnh táo hơn

Nếu bạn thường “yêu” trước khi ngủ sau một ngày dài mệt mỏi, bật đèn có thể giúp bạn tỉnh táo hơn. Alix nói: “Tắt đèn dễ khiến bạn ngủ quên trước khi thực sự kết nối với nhau—và nếu điều đó lặp lại, có thể dẫn đến sự chán nản hoặc xa cách. Bật đèn giúp bạn có thêm năng lượng. Và sau đó, bạn sẽ ngủ ngon hơn rất nhiều.”

Ăn trứng vào bữa sáng là thói quen của rất nhiều người bởi trứng giàu dinh dưỡng, chứa protein, vitamin, chất béo và khoáng chất, lại có giá thành rẻ, chế biến nhanh, được xem như “một kho dinh dưỡng” tiện lợi. Tuy nhiên, không ít người đang ăn trứng sai cách, khiến giá trị dinh dưỡng bị giảm đáng kể, thậm chí còn tiềm ẩn nguy cơ đối với sức khỏe. Dưới đây là 5 sai lầm phổ biến khi ăn trứng vào buổi sáng.

Thích ăn trứng chiên
Đập trứng vào chảo dầu, chiên vàng hai mặt là đã có ngay một món ăn rất hấp dẫn. Tuy nhiên cách ăn này không nên áp dụng thường xuyên. Nếu trở thành thói quen mỗi sáng, nó có thể gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe.

Khi chiên, nhiệt độ dầu thường rất cao khiến một phần dinh dưỡng trong trứng bị mất đi, đồng thời tạo thêm nhiều chất béo. Nếu thường xuyên ăn trứng chiên nhiều dầu sẽ làm tăng gánh nặng cho hệ tiêu hóa và khiến cơ thể vô tình nạp vào lượng lớn calo và chất béo. Ngoài ra, nếu không kiểm soát tốt nhiệt độ, phần viền trứng dễ bị cháy xém và sinh ra các chất có hại.

Thích ăn trứng lòng đào
Bên cạnh trứng chiên, nhiều người thích trứng lòng đào vì mềm mịn, giữ được “vị nguyên bản” và cho rằng dinh dưỡng được bảo toàn tốt hơn.

Thực tế không phải vậy. Trứng có thể chứa vi khuẩn như Salmonella. Nếu không được nấu chín hoàn toàn, các vi khuẩn này sẽ không được tiêu diệt. Việc ăn trứng lòng đào có thể gây đau bụng, tiêu chảy, nôn mửa và các vấn đề đường ruột. Đặc biệt với nhóm đối tượng có sức đề kháng yếu như người già, trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khoẻ lại càng cao hơn. Vì vậy, nên ăn trứng chín kỹ như trứng luộc hoặc trứng hấp để đảm bảo an toàn và giữ được dinh dưỡng tốt.

Ăn quá nhiều trứng
Nhiều người nghĩ “ăn càng nhiều càng bổ” nên thường ăn tới 3 - 4 quả trứng vào buổi sáng. Đây là một quan niệm sai lầm.

Dù trứng giàu dinh dưỡng nhưng khả năng hấp thụ của cơ thể là có giới hạn. Ăn quá nhiều không chỉ gây lãng phí mà còn làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho thận, dễ gây đầy bụng, khó tiêu. Đối với phần lớn người trưởng thành mỗi ngày ăn từ 1 - 2 quả trứng là đủ đáp ứng nhu cầu cơ thể.

Chỉ ăn mỗi trứng
Một số người vì tiện lợi hoặc muốn giảm cân nên chỉ ăn trứng cho bữa sáng. Tuy nhiên, trứng chủ yếu cung cấp protein, gần như không có tinh bột và chất xơ. Nếu chỉ ăn trứng bạn sẽ nhanh chóng cảm thấy đói, ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và làm việc buổi sáng.

Ngoài ra, ăn trứng khi bụng đói khiến protein bị chuyển hóa thành năng lượng, làm giảm hiệu quả hấp thụ. Với người có hệ tiêu hóa nhạy cảm còn có thể gây khó tiêu. Tốt nhất nên kết hợp trứng với các thực phẩm khác như sữa, bánh mì, rau củ, trái cây để cân bằng dinh dưỡng và duy trì cảm giác no lâu hơn.

Không ăn lòng đỏ
Có một hiểu lầm khá phổ biến khiến nhiều người cho rằng lòng đỏ trứng chứa nhiều cholesterol nên không tốt cho sức khỏe và chỉ ăn lòng trắng. Tuy nhiên dù lòng đỏ có chứa cholesterol, nhưng phần lớn cholesterol trong cơ thể được tự tổng hợp, còn lượng nạp từ thực phẩm không gây ảnh hưởng quá lớn.

Hơn nữa, lòng đỏ trứng còn chứa lecithin, vitamin A, vitamin D cùng các khoáng chất như sắt, kẽm. Nếu bỏ lòng đỏ đồng nghĩa với việc loại bỏ phần dinh dưỡng quý giá nhất của quả trứng, gây ra một sự lãng phí không đáng có.

Trứng là một thực phẩm quen thuộc nhưng cách ăn lại quyết định rất nhiều đến lợi ích sức khỏe. Chỉ cần thay đổi vài thói quen đơn giản, bạn đã có thể tận dụng trọn vẹn giá trị dinh dưỡng mà không lo “ăn bổ thành hại”.