Người dân Iran bị kiệt quệ giữa chiến sự và "bóng tối Internet"

[S9g*]

Bom đạn, lạm phát và mất kết nối Internet kéo dài đang đẩy hàng triệu người dân Iran vào tình cảnh chật vật, khi các cơ sở kinh doanh lớn nhỏ bị tê liệt, mức thu nhập cạn kiệt và tương lai đầy bất định.

Xung đột kéo dài đẩy đất nước Iran vào khủng hoảng kép. (Ảnh: Reuters)
Khi các cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel nhắm vào Iran đang bước sang tuần lể thứ tư, người dân nước này không chỉ đối mặt với nguy cơ về an ninh mà còn chật vật xoay xở trong một nền kinh tế bị suy kiệt nặng nề và tình trạng bị mất kết nối Internet kéo dài chưa từng có.

Một bộ phận lớn trong dân chúng mất đi nguồn thu nhập, số khác bị buộc phải rời bỏ nơi sinh sống tạm thời, trong khi hầu như không một ai biết khi nào Internet, huyết mạch của đời sống hiện đại, có thể được chế độ giáo quyền cho khôi phục.

Kinh tế bị suy sụp nặng, người dân vật lộn ngày đêm
Thời điểm hiện tại lẽ ra là mùa cao điểm đi mua sắm khi Iran bước vào kỳ nghỉ lễ Nowruz (Tết Ba Tư.) Tuy nhiên, không khí lễ hội năm nay bị phủ bóng bởi chiến sự lan tràn với bom nổ và sự suy thoái kinh tế nặng nề, theo kênh Al Jazeera.

Thực tế cho thấy, nền kinh tế Iran đã liên tục chịu các cú sốc trong năm qua: từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Hoa Kỳ và Israel hồi tháng 6/2025, các cuộc biểu tình chống đối mạnh mẽ trên toàn quốc hồi tháng 1/2026, đến tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng chiến tranh bao trùm.

Đối với nhiều tiểu thương, đặc biệt tại các khu chợ truyền thống, doanh thu đã sụt giảm mạnh. Một người bán hàng dệt may tại khu chợ Grand Bazaar ở Tehran cho biết số lượng bán chỉ đạt khoảng 1/3 so với cùng thời kỳ các năm, vốn là thời điểm "hái ra tiền" trong năm.

"Có một chút khởi sắc vào những ngày cuối, nhưng nhìn chung doanh thu đã giảm mạnh. Không có ai biết sau kỳ nghỉ lễ, khi cho mở cửa trở lại, tình hình đời sống sẽ ra sao. Mọi thứ chỉ tệ hại hơn trong vài năm gần đây", người này nói, đề nghị xin giấu tên vì lo ngại an ninh cho cá nhân.

Người dân mua sắm tại chợ Tajrish ở Tehran ngày 24/3. (Ảnh: WANA)
Trong nhiều năm qua, sức mua của người dân Iran liên tục bị suy giảm. Việc làm có thu nhập tốt ngày càng khan hiếm do sự kết hợp giữa nạn tham nhũng, quản trị yếu kém trong nước và các lệnh trừng phạt toàn diện từ bên ngoài, đặc biệt là chiến dịch cấm vận được khởi động kể từ năm 2018.

Ngay trước khi chiến sự bùng phát, lạm phát hàng năm đã ở mức khoảng 70%, trong khi giá thực phẩm tăng trên 100%, một tín hiệu đáng báo động đối với các gia đình có thu nhập thấp. Thị trường chứng khoán bị lao dốc, nguồn vốn rút ra mạnh, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ siêu lạm phát và xu hướng sụp đổ nền kinh tế khi đồng tiền rial bị mất giá liên tục.

Chính phủ Iran cho biết đang cho cắt giảm chi tiêu, đồng thời tăng lương tối thiểu lên 60% và cung cấp sự trợ cấp bằng tiền mặt. Tuy nhiên, mức tăng giá chóng mặt đã nuốt chửng phần lớn sự hỗ trợ này, đặc biệt sau cuộc chiến ngắn nhưng khốc liệt hồi tháng 6/2025. Thuế cũng được điều chỉnh cho tăng lên đáng kể trong năm 2026 này.

Tại một cửa hàng tạp hóa nhỏ ở phía Tây Tehran, chủ cửa hàng cho biết nguồn cung hàng hóa căn bản vẫn được tạm duy trì kể từ khi cuộc xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2. Tuy nhiên, giá cả leo thang khiến cho các hoạt động tiêu dùng của người dân đã thay đổi rõ rệt.

"Giờ đây, khách hàng thường xuyên phải kiểm tra giá kỹ hơn hoặc đắn đo tính toán rất lâu trước khi mua. Đó là cảnh tượng quen thuộc mỗi ngày", ông này nói.

Không ít gia đình đã rời bỏ Tehran và các đô thị lớn ngay sau khi chiến sự bắt đầu, do lo ngại cho an toàn tính mạng. Nhiều người sống dựa vào khoản tiền tiết kiệm ít ỏi, trong khi tương lai vẫn hết sức bất định.

Dù có những tín hiệu ngoại giao le lói, triển vọng ngắn hạn vẫn thật sự ảm đạm. Trong khi đó, các hoạt động chiến sự cứ tiếp diễn dữ dội, bao gồm việc Iran phóng hàng loạt hỏa tiển vào khu vực Trung Đông, tiếp tục đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao, gián tiếp gây thêm áp lực to lớn lên nền kinh tế trong nước.

Bóng tối Internet phủ lên đời sống người dân
Tình hình càng trở nên u ám khi hơn 90 triệu người dân Iran đã bị chặn không cho truy cập Internet toàn cầu suốt 27 ngày liên tiếp, đợt gián đoạn mạng dài nhất trong lịch sử của nước này.

Việc mất kết nối mạng không chỉ khiến cho người dân khó tiếp cận với các thông tin độc lập, mà còn bóp nghẹt các hoạt động kinh doanh mua bán và gây ra tổn thương tâm lý sâu sắc.

"Mọi người thậm chí không biết khi nào mạng Internet sẽ trở lại. Điều đó không chỉ gây ra nhiều bức xúc mà còn buộc nhiều công ty kinh doanh phải cho đóng cửa, khiến cho nạn lạm phát thêm trầm trọng", một phụ nữ trẻ điều hành cửa hàng trang sức trực tuyến có chia sẻ.

Cô còn cho biết, đã không có thu nhập ổn định trong nhiều tháng, kể từ khi một đợt ngắt mạng kéo dài 20 ngày xảy ra hồi tháng 1/2026 vừa qua, thời điểm các cuộc biểu tình đã lan rộng và hàng ngàn người đã bị chế độ giáo quyền ra sức đàn áp, bắn giết không thương tiếc.

Trong bối cảnh đó, nhiều cửa hàng trực tuyến buộc phải cho ngưng quảng cáo hoặc dừng mọi hoạt động king doanh, vừa do khó khăn về kỹ thuật, vừa là để tập trung chia sẻ thông tin về các sự kiện xảy ra trong nước.

Doanh nghiệp bị kiểm soát, tài sản bị tịch thu
Không chỉ chịu tác động từ kinh tế và chiến sự, khu vực tư nhân tại Iran còn đối mặt với các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt. Nhiều doanh nghiệp bị đóng cửa hoặc bị đình chỉ hoạt động trực tuyến vì các lệnh kiểm soát an ninh nghiêm ngặt.

Cơ quan tư pháp cũng đã tịch thu tài sản của một số cá nhân, bao gồm cả những doanh nhân nổi tiếng trong lĩnh vực ẩm thực và dịch vụ, với cáo buộc đã dính líu đến hoạt động chống đối chính quyền.

Các tiểu thương lao đao, doanh nghiệp kiệt quệ bởi kinh tế suy yếu và các lệnh kiểm soát an ninh tại Iran. (Ảnh: Reuters)
Hành động mới nhất được chế độ giáo quyền cho công bố khi một số cá nhân bị tịch thu tài sản với lý do "đã cấu kết với các thế lực thù địch và các chế độ Mỹ-Israel".

Trong bối cảnh chiến sự chưa có dấu hiệu sẽ hạ nhiệt, kinh tế suy yếu trầm trọng và môi trường thông tin bị kiểm soát chặt chẽ, người dân Iran đang phải đối mặt với một tương lai đầy bất định.

Cuộc sống thường nhật, từ việc mua sắm, kinh doanh đến liên lạc, đều bị gián đoạn. Những khó khăn chồng chất không chỉ phản ảnh ra tác động trực tiếp của chiến tranh, mà còn cho thấy những điểm yếu sâu xa của nền kinh tế và hệ thống quản trị của chế độ hà khắc này.

Khi các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn và các giải pháp về ngoại giao chưa rõ ràng, hàng triệu người Iran tiếp tục phải thích nghi với thực tế khắc nghiệt: sinh tồn trong một nền kinh tế suy kiệt, dưới bóng tối của chiến tranh và mất sự kết nối Internet.