Mỹ mở cơ hội, Iran sẽ cử ai đấu trí trên bàn đàm phán?

[vuitoichat]

Theo như bộ máy cầm quyền của Tehran vẫn duy trì được khả năng vận hành và hoạch định chiến lược trong cuộc xung đột bùng phát từ ngày 28/2, nhưng Iran vẫn duy trì vận hành nhờ cấu trúc quyền lực đa tầng, thích ứng nhanh, cho dù có nhiều lãnh đạo cấp cao thiệt mạng sau các đòn không kích Mỹ - Israel vừa qua.

Lãnh tụ tối cao kỳ cựu của Iran cùng hàng loạt quan chức cấp cao và chỉ huy Vệ binh Cách mạng đã thiệt mạng trong các đợt không kích của Mỹ - Israel. Tuy nhiên, bộ máy cầm quyền của Tehran vẫn duy trì được khả năng vận hành và hoạch định chiến lược trong cuộc xung đột bùng phát từ ngày 28/2.

Được định hình sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, Iran xây dựng một cấu trúc quyền lực đa tầng, trong đó các thiết chế đan xen và kiểm soát lẫn nhau, cùng hướng tới mục tiêu tối thượng là bảo vệ chế độ thần quyền. Chính điều này giúp hệ thống không phụ thuộc vào một vài cá nhân đơn lẻ, qua đó duy trì khả năng thích ứng ngay cả khi giới lãnh đạo bị tổn thất nặng nề.

Các lãnh đạo Iran đã thiệt mạng, tính đến ngày 17/3/2026.

Dưới đây là bức tranh về những trung tâm quyền lực và các nhân vật đang nắm vai trò then chốt trong bộ máy lãnh đạo Iran hiện nay.
Tân Lãnh tụ tối cao

Cố Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei – người nắm quyền từ năm 1989 và giữ vai trò quyết định tối cao trong mọi vấn đề chiến lược – đã thiệt mạng trong giai đoạn đầu của cuộc chiến.

Người kế nhiệm là ông Mojtaba Khamenei – con trai ông Khamenei. Đáng chú ý, ông Mojtaba được cho là từng bị thương trong các cuộc không kích và chưa từng xuất hiện công khai kể từ khi nhậm chức, chỉ phát đi hai thông điệp bằng văn bản.

Ảnh tân Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Mojitaba Khamenei. (Ảnh: AP)

Vệ binh Cách mạng: Trụ cột quyền lực trong thời chiến

Được tổ chức theo mô hình “khảm” với các lớp kế nhiệm đã được chuẩn bị sẵn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) có khả năng duy trì hoạt động ngay cả khi cấp chỉ huy bị sát hại. Mỗi đơn vị có thể vận hành độc lập theo kịch bản định sẵn, giúp đảm bảo tính liên tục trong chỉ huy.

Dù nhiều tướng lĩnh cấp cao đã thiệt mạng, lực lượng này nhanh chóng bổ nhiệm các nhân sự dày dạn kinh nghiệm thay thế, tiếp tục điều hành các hoạt động quân sự phức tạp.

Giới lãnh đạo chính trị: Vai trò duy trì vận hành và đối ngoại

Hệ thống chính trị Iran là sự kết hợp giữa quyền lực tôn giáo và các thiết chế dân cử như tổng thống và quốc hội. Trong bối cảnh hiện nay, các thiết chế này tiếp tục đóng vai trò duy trì hoạt động của nhà nước và xử lý quan hệ đối ngoại.

Cái chết của ông Ali Larijani, cố vấn chủ chốt của lãnh tụ tối cao, được xem là tổn thất lớn, bởi ông là người có khả năng điều phối giữa các trung tâm quyền lực và có kinh nghiệm đàm phán quốc tế. Những nhân vật còn lại dù vẫn có năng lực, song nhiều khả năng mang lập trường cứng rắn hơn, điều có thể ảnh hưởng đến hướng đi chính sách của Iran trong giai đoạn tới.

Những gương mặt quyền lực đáng chú ý:

Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran Ahmad Vahidi (Ảnh: Reuters)

Esmail Qaani – Chỉ huy lực lượng Qods: người phụ trách mạng lưới lực lượng ủy nhiệm và đồng minh của Iran tại khu vực, kế nhiệm Qassem Soleimani từ năm 2020.

Alireza Tangsiri – Tư lệnh hải quân IRGC: đóng vai trò then chốt trong các động thái chiến lược trên biển, bao gồm việc kiểm soát eo Hormuz.

Mohammad Baqer Qalibaf – Chủ tịch Quốc hội: một trong những chính trị gia có ảnh hưởng lớn nhất còn lại, từng là chỉ huy IRGC và có kinh nghiệm điều hành, đồng thời được cho là tham gia các nỗ lực đàm phán gần đây.

Gholamhossein Mohseni-Ejei – Chánh án: nhân vật theo đường lối cứng rắn, từng giữ vị trí trong ngành tình báo.

Masoud Pezeshkian – Tổng thống: lãnh đạo dân cử cao nhất của Iran hiện nay
Saeed Jalili – Cựu Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia: chính trị gia bảo thủ, nổi tiếng với lập trường cứng rắn trong các cuộc đàm phán hạt nhân.

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi

Abbas Araghchi – Ngoại trưởng: nhà ngoại giao kỳ cựu, giữ vai trò then chốt trong các cuộc đàm phán với phương Tây, cũng như với Nga, Trung Quốc và các nước Trung Đông.