Dầu khí trở thành 'con tin' của cả Mỹ lẫn Iran

[sunshine1104]

Giá dầu thô tiếp tục khó lường, trong bối cảnh nếu như Iran gây sức ép cho Mỹ và đồng minh bằng cách phong tỏa eo biển Hormuz thì Washington đang muốn tấn công cơ sở chứa dầu lớn nhất của đối phương.

Hôm qua (16.3), Iran lặp lại lời đe dọa không cho tàu từ các quốc gia "thù địch" đi qua eo biển Hormuz.

Bế tắc giải pháp
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục kêu gọi các đồng minh phối hợp điều tàu chiến để hộ tống tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Chủ nhân Nhà Trắng cũng đề nghị Trung Quốc hỗ trợ việc mở cửa lại eo biển Hormuz. Nhưng lời kêu gọi của Tổng thống Trump không hiệu quả. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius bác bỏ đề xuất trên vì quan điểm: "Đây không phải là cuộc chiến của chúng tôi; chúng tôi đã không bắt đầu cuộc chiến". Nhật Bản và Úc cho biết không có kế hoạch gửi tàu chiến đến vùng biển trên. Anh, Pháp, EU và Hàn Quốc đều không cam kết phối hợp.

Thực tế, ngay cả khi Iran tỏ thông điệp "cởi mở" qua tuyên bố chỉ nhắm đến tàu từ các quốc gia "thù địch", đồng thời cho phép các tàu chở dầu đến Trung Quốc băng qua eo biển, nhưng điều đó chưa đủ để eo biển này thông thoáng hơn. Bởi lẽ, nguyên nhân trực tiếp khiến eo biển Hormuz chưa được "thông chốt" là vì các hãng bảo hiểm hàng hải tuyên bố ngừng trách nhiệm bảo hiểm cho các tàu qua vùng biển này vì rủi ro cao. Khi các hãng bảo hiểm hàng hải từ chối trách nhiệm bảo hiểm, thì khó có tàu nào tự tin vượt eo biển Hormuz.

Vì thế, ngay cả khi Iran tuyên bố "cởi mở" hơn hay Mỹ điều tàu chiến hộ tống tàu qua eo biển Hormuz, thì các tàu chở hàng vẫn cần phải có sự chấp thuận trách nhiệm bảo hiểm từ các hãng bảo hiểm hàng hải.

Để giải quyết vấn đề trên, từ ngày 4.3, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng: "Tôi đã chỉ định Công ty Tài chính Phát triển Mỹ (DFC) cung cấp, với mức giá rất hợp lý, bảo hiểm rủi ro chính trị và đảm bảo về an ninh tài chính của tất cả giao thương hàng hải, đặc biệt là tàu chở dầu và khí đốt, đi qua vùng Vịnh. Điều này sẽ có sẵn cho tất cả các hãng hàng hải. Nếu cần thiết, hải quân Mỹ sẽ bắt đầu hộ tống các tàu chở dầu qua eo biển Hormuz, ngay khi có thể".

Thế nhưng, theo phân tích của Công ty xếp hạng tín nhiệm tín dụng S&P Global, kế hoạch của Tổng thống Trump đưa ra về việc bảo hiểm trên vẫn còn nhiều bất cập. Trước hết, DFC là một nhánh đầu tư quốc tế của chính phủ Mỹ, nếu mở rộng thêm mảng bảo hiểm thì đòi hỏi phải có thời gian chuẩn bị hoặc lên kế hoạch hợp tác với một bên thứ ba chuyên về bảo hiểm. Về việc triển khai tàu chiến để hộ tống, phía hải quân Mỹ sau đó cũng tỏ ý bất thuận.

Hiện nay, Ả Rập Xê Út sử dụng đường ống Đông - Tây để vận chuyển dầu mà không phải chở qua eo biển Hormuz. Đường ống này đã chạy hết công suất là 7 triệu thùng/ngày, công suất trước cuộc khủng hoảng trung bình khoảng 2,8 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, việc tăng thêm 4,2 triệu thùng/ngày vẫn chưa đủ so với mức trung bình hơn 15 triệu thùng/ngày qua eo biển Hormuz (tính trung bình theo giai đoạn 14 tháng gần nhất trước khủng hoảng).

Đòn đáp trả của Mỹ
Đáp trả lại, Mỹ đã tấn công đảo Kharg - nơi có hạ tầng chứa 90% lượng dầu mà Iran xuất khẩu. Trong cuộc tấn công diễn ra vào tối 14.3, quân đội Mỹ chỉ mới tập trung vào các hạ tầng quân sự trên đảo Kharg. Nhưng Tổng thống Trump đe dọa có thể trực tiếp tấn công các cơ sở chứa dầu thô nếu Iran tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz. Nếu cơ sở dầu mỏ ở Kharg bị thiệt hại, hoạt động xuất khẩu dầu của Iran có thể bị gián đoạn đáng kể. Mặc dù vậy, thực tế thì sản lượng xuất khẩu dầu thô của Iran không lớn vì những lệnh cấm vận từ Mỹ.

Không dừng lại ở đó, trang Axios dẫn lời một số quan chức Mỹ tiết lộ Tổng thống Trump đang cân nhắc tịch thu kho dầu của Iran trên đảo Kharg. Việc tiến hành động thái này đòi hỏi Mỹ phải đưa lực lượng đổ bộ lên đảo Kharg. Đây là một rủi ro lớn cho Nhà Trắng khi cuộc bầu cử giữa kỳ ngày càng đến gần.

Tuy nhiên, nếu Mỹ thực sự đổ bộ để kiểm soát đảo Kharg thì có thể khiến cho tình hình xung đột thêm khó lường, gây lo ngại cho giới kinh doanh đầu tư. Tờ The Wall Street Journal dẫn lời quan chức Mỹ cho hay lãnh đạo các doanh nghiệp dầu nước này đã gửi một thông điệp ảm đạm đến Nhà Trắng rằng: "Cuộc khủng hoảng năng lượng mà cuộc chiến Iran gây ra có thể sẽ trở nên tồi tệ hơn". Thực tế, sau khi "hạ nhiệt" đáng kể so với mức gần 120 USD/thùng, xuống còn dưới 90 USD/thùng thì giá dầu Brent những ngày qua đã tăng trở lại qua mức 100 USD/thùng.

Thêm vào đó, eo biển Hormuz chưa "thông chốt" thì còn "đóng van" 19% lưu lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được vận chuyển bằng đường biển của toàn thế giới.

Iran tăng lương tối thiểu hơn 60%
Hãng thông tấn Tasnim ngày 15.3 đưa tin chính phủ Iran đã phê chuẩn việc tăng lương tối thiểu thêm hơn 60%. Theo AFP, mức lương tối thiểu hằng tháng sẽ tăng từ 103 triệu rial lên 166 triệu rial (khoảng 3,3 triệu đồng) từ đầu năm mới theo lịch Ba Tư, dự kiến bắt đầu trong tuần này. Mức trợ cấp nuôi con cũng sẽ tăng lên. Trước đó, Iran đã điều chỉnh lương tối thiểu hằng năm để bù đắp cho lạm phát, vốn tăng vọt dưới các lệnh trừng phạt của quốc tế.

Các cuộc biểu tình phản đối tình hình kinh tế nổ ra tại Iran vào tháng 12.2025 do chi phí sinh hoạt cao và sự mất giá của tiền rial. Bạo lực leo thang dẫn đến hàng ngàn người thiệt mạng và Tổng thống Mỹ Donald Trump dọa can thiệp quân sự. Giữa căng thẳng biểu tình, Iran hồi đầu tháng 1 công bố gói hỗ trợ hằng tháng 10 triệu rial (khoảng 7 USD) cho mỗi người dân trong vòng 4 tháng, theo tờ The New York Times.