2.000 vụ không kích trong 4 ngày: AI giúp Mỹ xác định mục tiêu tấn công tại Iran thế nào?

[PinaColada]

AI tạo sinh giúp Mỹ không kích hơn 2.000 mục tiêu tại Iran chỉ trong 4 ngày. Tốc độ ra quyết định chớp nhoáng này đồng thời dấy lên nhiều rủi ro nghiêm trọng về nhân đạo.
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại cách quân đội Mỹ đưa ra các quyết định trong chiến tranh. Sự dịch chuyển này thể hiện rõ tại Iran, nơi Lầu Năm Góc tuyên bố đã tấn công hơn 2.000 mục tiêu chỉ trong 4 ngày.

Nhịp độ tấn công chưa từng có này một phần được thúc đẩy bởi các hệ thống AI. Chúng có khả năng sàng lọc luồng dữ liệu tình báo khổng lồ từ drone, vệ tinh và các cảm biến khác, từ đó tạo ra các phương án tấn công nhanh hơn nhiều so với phương pháp lập kế hoạch truyền thống của con người.

Bước nhảy vọt về tốc độ ra quyết định

Cuộc xung đột này đánh dấu lần đầu tiên các mô hình AI tạo sinh "tiên phong" được đưa vào thực chiến. Các công cụ AI vốn quen thuộc với dân thường nay đang giúp các chỉ huy quân sự diễn giải dữ liệu, lập kế hoạch tác chiến và cung cấp phản hồi theo thời gian thực trên chiến trường.

Trong hai năm qua, Bộ Quốc phòng Mỹ đã tích hợp sâu rộng công nghệ AI vào các chiến dịch. Hệ điều hành chính xử lý dữ liệu của Lầu Năm Góc là Maven Smart System của Palantir. Khi kết hợp cùng mô hình Claude của Anthropic, hệ thống này tạo thành một bảng điều khiển phân tích dữ liệu thời gian thực cho các chiến dịch tại Iran.

"Lý do khiến các mô hình tiên phong trở nên quan trọng - cũng là sự chuyển dịch công nghệ trong năm rưỡi qua - là chúng đã tiến hóa từ khả năng tóm tắt sang khả năng suy luận”, Louis Mosley, Giám đốc Palantir khu vực Anh và châu Âu, nhận định. Khả năng suy luận từng bước này đã mang lại "bước nhảy vọt về khối lượng và tốc độ ra quyết định" cho quân nhân trong các chiến dịch phức tạp.

'Chuỗi tấn công’ rút ngắn, tính bằng giây

Trong một chiến dịch tác chiến trực tiếp như Epic Fury tại Iran, nền tảng Maven đóng vai trò là "bộ não" phần mềm. Nó hỗ trợ toàn bộ chuỗi tấn công (kill chain - quá trình tìm kiếm và đánh trúng mục tiêu trong xung đột). Quá trình này trải dài từ việc xác định và ưu tiên mục tiêu, chọn loại vũ khí phù hợp, cho đến đánh giá thiệt hại sau tấn công.

Theo truyền thống, các chuỗi tấn công đòi hỏi phải in tài liệu và chờ chỉ huy cấp cao nghiên cứu, phê duyệt. "Những chuỗi cũ đó được đo bằng giờ, đôi khi bằng ngày. Mục đích của AI là thu hẹp khoảng thời gian đó xuống còn tính bằng giây và phút, gần như ngay lập tức", một chuyên gia công nghệ quốc phòng giấu tên cho biết.

Mạng lưới này hiện đang bành trướng quy mô. Theo Frank Whitworth, Giám đốc Cơ quan Tình báo Địa không gian Quốc gia Mỹ, tính đến tháng 5/2025, hệ thống Maven đã có hơn 20.000 người dùng trên 35 đơn vị quân sự. Giới nghiên cứu quốc phòng ước tính con số hiện tại ở Mỹ có thể lên tới 50.000, trong khi NATO cũng đã ký thỏa thuận sử dụng Maven vào năm 2025.

Rủi ro nhân đạo và bài toán kiểm soát

Tuy nhiên, chính công nghệ giúp tăng tốc ra quyết định này lại đang làm dấy lên những lo ngại về khâu giám sát. Vụ ném bom vào một trường tiểu học nữ sinh ở Minab, miền nam Iran, là minh chứng cho rủi ro chết người từ các mục tiêu được tạo ra quá nhanh hoặc không được kiểm duyệt kỹ lưỡng, dù chưa rõ hệ thống AI can thiệp đến đâu trong chiến dịch đó.

Theo Tổ chức Trăng lưỡi liềm đỏ Iran, trong nỗ lực làm suy yếu các thể chế của chính quyền, Mỹ và Israel đã đánh trúng hơn 20.000 tòa nhà phi quân sự, trong đó có 17.353 khu dân cư.

"Vụ đánh bom trường nữ sinh cho tôi cảm giác rằng tòa nhà này đã nằm trong danh sách mục tiêu từ nhiều năm trước. Dù vậy, nó đã bị bỏ sót và câu hỏi là tại sao? Do máy móc hay con người? Trên lý thuyết, tôi muốn tin rằng AI có thể chỉ ra những lỗ hổng như thế này. Đáng tiếc là thực tế chiến đấu không bao giờ hoàn hảo như cách công nghệ được thiết kế", một cựu quan chức quốc phòng cấp cao của Mỹ nhận định.

Jessica Dorsey, nhà nghiên cứu về việc sử dụng AI và luật nhân đạo quốc tế tại Đại học Utrecht, chỉ ra sự khác biệt về quy mô: "Trong chiến dịch chống ISIS, liên quân mất 6 tháng đầu để tấn công khoảng 2.000 mục tiêu tại Iraq và Syria. Hãy so sánh con số đó với cuộc chiến hiện tại, nơi Mỹ đạt số lượng cuộc không kích tương đương chỉ trong 4 ngày đầu tiên. Điều đó minh họa cho quy mô và tốc độ thực thi mục tiêu".

Các chuyên gia cảnh báo hệ thống AI tạo ra 37 triệu phép tính mỗi giây sẽ khiến việc truy xuất nguồn gốc quyết định trở nên bất khả thi. Câu hỏi lớn nhất lúc này là làm thế nào con người có thể duy trì quyền kiểm soát và phán xét có ý nghĩa đối với các quyết định do những hệ thống này tự động tạo ra.

VietBF@ sưu tập