'Quý cô sữa chua' - niềm an ủi với người già cô độc Nhật Bản

[vuitoichat]

Nhật Bản là nền kinh tế lớn có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Những người phụ nữ giao sữa Yakult tận nhà là sợi dây liên lạc duy nhất của nhiều người cao tuổi cô đơn ở Nhật Bản với thế giới bên ngoài. Gần 30% dân số hiện nay trên 65 tuổi và số người cao tuổi sống một mình tiếp tục tăng. Trong một quốc gia đang phải vật lộn với dân số già hóa nhanh chóng và cuộc khủng hoảng cô đơn ngày càng trầm trọng.

Một người phụ nữ mặc bộ vest màu xanh hải quân gọn gàng và áo sơ mi màu xanh nhạt, đạp xe trên một con phố yên tĩnh ở Tokyo lúc 8h30 trong ngày hè oi ả. Cô tới điểm dừng chân đầu tiên, dựng xe đạp, gõ cửa một ngôi nhà gỗ nhỏ có cây cảnh đặt hai bên lối vào. Bên trong, một bà cụ đang đợi. Bà nở nụ cười rạng rỡ khi mở cửa.

Nhật Bản là nền kinh tế lớn có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Gần 30% dân số hiện nay trên 65 tuổi và số người cao tuổi sống một mình tiếp tục tăng. Khi quy mô gia đình thu hẹp và các hộ gia đình đa thế hệ truyền thống suy giảm, sự cô đơn đã trở thành một trong những thách thức xã hội cấp bách nhất của đất nước.

Người phụ nữ mặc vest là một "Quý cô Yakult", một trong hàng chục nghìn người trên khắp Nhật Bản giao loại đồ uống chứa men vi sinh đến tận nhà người dân. Trên giấy tờ, họ là những người giao hàng, nhưng trên thực tế, họ là một phần của mạng lưới an sinh xã hội phi chính thức của đất nước.

Một nhân viên giao hàng của Yakult. Ảnh: Yakult Honsha

Trong một quốc gia đang phải vật lộn với dân số già hóa nhanh chóng và cuộc khủng hoảng cô đơn ngày càng trầm trọng, các "Quý cô Yakult" đã trở thành nguồn lực cộng đồng bất ngờ, trở thành sợi dây liên lạc duy nhất của nhiều người cao tuổi neo đơn với thế giới bên ngoài.

Yakult ra mắt năm 1935, thời điểm người tiêu dùng còn xa lạ với khái niệm "thức uống bổ sung lợi khuẩn". Để giải thích sản phẩm, công ty cần nhân viên đi tới tận nhà bán hàng. Thời đó, lực lượng lao động chủ yếu là đàn ông nhưng do thiếu nhân lực, các nhà phân phối địa phương đã thuê phụ nữ bán hàng, đẩy doanh thu tăng mạnh.

Phấn khởi trước sự tăng trưởng bất ngờ này, công ty quyết định triển khai "Mạng lưới nữ nhân viên giao hàng tận nhà", hay còn gọi là "Quý cô Yakult", năm 1963. Nhân viên giao hàng mặc đồng phục bắt mắt, di chuyển khắp khu phố bằng xe đạp, xe máy, đi bộ hay ôtô. Hình thức này thu hút những người phụ nữ cần cân bằng giữa công việc và gia đình.

"Tôi giao hàng vào các ngày thứ hai, thứ ba, thứ năm và thứ sáu", Satoko Furuhata, người đã làm "Quý cô Yakult" được 25 năm, nói. "Vì tôi luôn nghỉ thứ tư, nên về cơ bản tôi làm việc 4 ngày một tuần. Hình thức này giúp tôi cân bằng tốt giữa công việc và thời gian cá nhân, đồng thời giúp tôi duy trì tinh thần phấn chấn".

Một ngày của cô bắt đầu lúc 8h30 khi cô chất đồ lên xe và bắt đầu hành trình. "Mỗi ngày tôi đi những tuyến đường khác nhau nhưng tôi ghé thăm khoảng 40-45 hộ gia đình mỗi ngày", Furuhata nói.

Một điểm giao hàng Yakult ở Nhật Bản. Ảnh: Yakult Honsha

Suốt 25 năm qua, vào thứ hai hàng tuần, cô lại tới thăm một khách hàng hiện 83 tuổi và sống một mình ở Maebashi, cách Tokyo hơn 160 km về phía tây bắc. Vì con cái đã trưởng thành và sống xa gia đình, bà cụ rất trân trọng mỗi chuyến thăm của Furuhata.

"Biết rằng chắc chắn sẽ có người đến thăm mình mỗi tuần là một niềm an ủi vô cùng lớn", cụ nói. "Ngay cả những ngày tôi cảm thấy không khỏe, việc nghe cô ấy hỏi thăm 'Hôm nay bà thế nào?' trước cửa nhà cũng tiếp thêm sức mạnh cho tôi".

Việc này đã trở thành một thói quen lâu năm đến nỗi bà tránh lên lịch bất cứ việc gì khác vào thời gian đó. "Thứ hai là 'ngày nạp năng lượng' của tôi", bà nói. "Tôi thực sự mong chờ những chuyến thăm của cô ấy. Khi chuông cửa reo và tôi nghe thấy giọng nói vui vẻ của cô ấy, tinh thần tôi lập tức phấn chấn".

Họ trò chuyện về nhiều chủ đề, từ gia đình, làm vườn, trồng hoa, tin tức địa phương cho đến các vấn đề sức khỏe mà báo chí, truyền hình đang đưa tin. "Những cuộc trò chuyện này có vẻ nhỏ nhặt, nhưng chúng khiến tôi cảm thấy và nhận ra rằng tôi không cô đơn", bà nói.

Theo Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia Nhật Bản, số người trên 65 tuổi sống một mình dự kiến sẽ tăng lên gần 11 triệu người vào năm 2050. Ở Nhật Bản thậm chí còn xuất hiện thuật ngữ "kodokushi" hay "cái chết cô đơn", dùng để chỉ những trường hợp chết một mình ở nhà mà không ai hay biết trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Đây là một cuộc khủng hoảng ngày càng trầm trọng. Theo số liệu của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia, từ tháng 1 đến tháng 6/2025, có 40.913 người chết một mình ở Nhật Bản, tăng 3.686 người so với cùng kỳ năm 2024. Năm 2021, chính phủ Nhật Bản đã bổ nhiệm "Bộ trưởng phụ trách vấn đề cô đơn" đầu tiên và thành lập một lực lượng chuyên trách về vấn đề này.

Các "Quý cô Yakult" cũng góp sức lực để giải quyết tình trạng này. Asuka Mochida là người bán Yakult quê ở tỉnh Gunma. Hầu hết khách hàng của cô đều là người lớn tuổi và cô cảm thấy vô cùng tự hào khi có thể bầu bạn và quan tâm họ.

"Những quý cô Yakult không đơn thuần là người bán sản phẩm", người phụ nữ 47 tuổi nói. "Chúng tôi giống như những người quan sát, luôn để ý đến người khác. Chúng tôi nhận ra những thay đổi nhỏ về sức khỏe hoặc lối sống".

"Đối với khách hàng lớn tuổi hoặc những người sống một mình, việc nhìn thấy một gương mặt quen thuộc mang lại sự an tâm rất quan trọng", Mochida nói. "Nhật Bản vốn có văn hóa quan tâm đến người khác và cộng đồng. Tôi nghĩ rằng các nhân viên giao hàng Yakult đã thể hiện nền văn hóa đó một cách tự nhiên và bền vững. Đó là một công việc mà trách nhiệm và lòng tốt hòa với nhau".

Khách hàng cao tuổi ở Nhật Bản nhận sữa chua uống Yakult giao tận nhà. Ảnh: Yakult Honsha

Hiện có hơn 31.000 "Quý cô Yakult" ở Nhật Bản. Mô hình này cũng được nhân rộng ra nước ngoài với gần 50.000 người ở các quốc gia như Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Brazil và Mexico. Dù ở quốc gia nào, họ cũng có điểm chung như "luôn giữ nụ cười chân thành và tích cực", theo Furuhata.