USA “Xưởng giấy” khoa học và nỗi lo tiền thuế Mỹ bị dẫn dắt bởi nghiên cứu giả : Washington truy dấu “paper mills” liên quan Trung Quốc

[Gibbs]

Một loại “hàng giả” đang khiến Washington nổi gai ốc, không phải hàng nhái ngoài chợ, mà là bài báo khoa học nhái—được sản xuất hàng loạt như xúc xích công nghiệp, đóng dấu “nghiên cứu”, gắn tên tác giả, rồi thả vào các tạp chí như thả cá vào hồ. Hạ viện Mỹ, đặc biệt phe Cộng Hòa, cảnh báo rằng những “paper mills” (xưởng sản xuất bài báo vì lợi nhuận) có liên hệ với Trung Quốc đang có nguy cơ bơm nghiên cứu giả vào hệ sinh thái khoa học Mỹ, và tệ hơn: có thể đã ảnh hưởng đến các chương trình nghiên cứu dùng tiền thuế.

Hạ viện Mỹ ra tối hậu thư: “Bài giả có thể đang dẫn đường cho quỹ thật”
Trong các thư giám sát gửi trong tuần này, Chủ tịch Ủy ban Khoa học–Không gian–Công nghệ Hạ viện Brian Babin và Chủ tịch tiểu ban Rich McCormick yêu cầu nhiều cơ quan liên bang trả lời: họ có những “hàng rào” nào để ngăn nghiên cứu bị ngụy tạo hoặc đạo văn—đặc biệt những nghiên cứu được cho là xuất phát từ các mạng lưới xuất bản bị cáo buộc có hậu thuẫn từ Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP)—len vào các quyết định cấp quỹ, tài trợ và định hướng nghiên cứu.

Theo lập luận trong thư, các “xưởng giấy” đang trở thành nguồn cung lớn của nghiên cứu giả và đạo văn; nếu không chặn được, nước Mỹ có thể vô tình trao ngân sách cho những người dựa vào dữ liệu bẩn, hoặc hợp tác với nguồn tài trợ/đầu mối có liên hệ đối thủ—làm bẩn nền tảng của khoa học được tài trợ bằng tiền thuế.

5 cơ quan bị hỏi thẳng: kiểm duyệt bài khoa học ra sao, xử lý gian lận thế nào?
Nhóm dân biểu yêu cầu Bộ Năng lượng (DOE), Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA), Quỹ Khoa học Quốc gia (NSF), NASA và NOAA cung cấp thông tin cụ thể:
Ai thẩm định các nghiên cứu được dùng để ra quyết định tài trợ? Có cơ chế sàng lọc dấu hiệu paper-mill không? Có rà soát liên hệ với “đối thủ nước ngoài” hay các mạng lưới thao túng xuất bản không? Khi phát hiện nghiên cứu gian lận, cơ quan xử lý ra sao—hủy tài trợ, thu hồi, hay vẫn để “chạy tiếp”?

Họ cũng yêu cầu các buổi briefing để nghe kế hoạch siết giám sát, tránh việc khoa học Mỹ bị “bẻ lái” bởi những phát hiện bị thao túng.

Bài học “đau” của khoa học: khi một nghiên cứu sai có thể ám ảnh nhiều năm
Trong thư, các dân biểu nêu ví dụ một nghiên cứu về Alzheimer công bố năm 2006, từng góp phần làm “nở rộ” giả thuyết amyloid. Theo cách họ trình bày, nghiên cứu này về sau bị phát hiện có dữ liệu ngụy tạo, nhưng kết luận của nó vẫn bị dựa vào trong thời gian dài để định hướng ưu tiên nghiên cứu và dòng tiền tài trợ, tạo nên nguy cơ: tiền thật đổ theo một giả thuyết sai, kéo lùi tiến bộ, làm chậm những hướng đi đúng.

Thông điệp mà họ muốn nhấn mạnh rất rõ: khoa học không “chết” ngay khi gặp nghiên cứu giả; nó chết dần trong sự lệch hướng—khi một kết luận sai được trích dẫn, được lặp lại, được biến thành “cơ sở”, rồi thành thói quen.

Hàng nghìn bài bị rút: peer-review bị lợi dụng, tạp chí bị “ngập rác”
Ủy ban cũng dẫn hiện tượng nhiều nhà xuất bản học thuật phải rút bài với quy mô lớn, coi đây là dấu hiệu paper-mill đã tận dụng kẽ hở của hệ thống phản biện (peer-review) để đưa nghiên cứu giả vào các tạp chí “trông có vẻ uy tín”. Trong một ví dụ được nhắc tới, họ nói một nhà xuất bản lớn đã phải rút hàng nghìn bài trong một năm vì phát hiện thao túng liên quan paper mills, thậm chí có nhánh tạp chí lao đao đến mức sụp đổ.

Điều đáng sợ không nằm ở chỗ bài bị rút—mà nằm ở khoảng thời gian trước khi bị rút: bài giả vẫn có thể được trích dẫn, được đưa vào tổng quan nghiên cứu, được dùng để viết đề cương xin tài trợ… và lúc đó “chất bẩn” đã kịp lan vào mạch máu của hệ thống.

Niềm tin công chúng đã lung lay: thêm một scandal là thêm một lớp hoài nghi
Các dân biểu cảnh báo: niềm tin của công chúng vào khoa học và các định chế nghiên cứu liên bang vốn đã bị bào mòn sau đại dịch Covid-19. Nếu những vụ paper-mill liên quan tài trợ liên bang nổ lớn, làn sóng hoài nghi có thể dâng cao hơn nữa—khi người dân tự hỏi: “Tiền thuế của tôi đang nuôi phát minh… hay nuôi rác?”

Vì sao họ nhắm vào Trung Quốc: “publish or perish” và thị trường mua bán tác giả
Trong phần lập luận, ủy ban quy trách nhiệm đáng kể cho hệ thống “publish or perish” tập trung—nơi áp lực công bố ở một số môi trường học thuật bị mô tả là cực lớn, gắn với việc làm, thăng chức, tài trợ. Theo những nguồn mà họ trích trong thư, điều đó tạo ra cầu thị trường cho ghostwriting, mua bán suất tác giả, và cả ngụy tạo dữ liệu. Họ nói từng có khảo sát cho thấy một tỷ lệ đáng kể bác sĩ nội trú ở một số bệnh viện thừa nhận mua/bán bài hoặc thuê người viết; đồng thời nhắc đến hiện tượng thưởng tiền mặt cho công bố ở tạp chí Tây phương. Dù Bắc Kinh đã tuyên bố cải cách nhằm hạn chế “trả tiền theo bài”, phía ủy ban cho rằng việc thực thi yếu và còn nhiều kẽ hở, khiến paper mills vẫn chạy đều.

Bọn tàu chó không có việc bẩn thỉu nào mà thiếu mặt bọn chúng.