Những nước nào đồng ý và từ chối tham gia Hội đồng Hòa bình của Tổng thống Trump?

[Romano]

Nhiều nước đã đồng ý và một số quốc gia đã từ chối sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump mời hàng chục lãnh đạo thế giới tham gia sáng kiến Hội đồng Hòa bình của ông nhằm giải quyết các xung đột toàn cầu.Theo hãng tin Reuters ngày 21/1, Tổng thống Trump lần đầu đề xuất Hội đồng Hòa bình vào tháng 9/2025 khi công bố kế hoạch chấm dứt chiến sự tại Gaza. Sau đó, ông làm rõ rằng phạm vi hoạt động của hội đồng này sẽ mở rộng vượt ra ngoài Gaza để giải quyết các xung đột khác trên toàn thế giới.

Theo bản dự thảo điều lệ, Tổng thống Trump sẽ là chủ tịch đầu tiên của Hội đồng Hòa bình và cơ quan này có nhiệm vụ thúc đẩy hòa bình trên toàn cầu cũng như phối hợp giải quyết xung đột.

Điều lệ nêu rõ rằng các quốc gia thành viên sẽ có nhiệm kỳ ba năm, trừ khi mỗi nước chi 1 tỷ USD để tài trợ cho các hoạt động của hội đồng và đổi lại được hưởng tư cách thành viên thường trực.

Nhà Trắng đã nêu tên các thành viên của Ban điều hành sáng lập của sáng kiến này, gồm Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, đặc phái viên của Tổng thống Trump là ông Steve Witkoff, cựu thủ tướng Anh Tony Blair và con rể của Tổng thống Trump là ông Jared Kushner.

Hồi tháng 11/2025, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã trao thẩm quyền cho Hội đồng Hòa bình, nhưng chỉ đến năm 2027 và chỉ tập trung vào Gaza. Nga và Trung Quốc đã bỏ phiếu trắng, nói rằng nghị quyết do Mỹ soạn thảo không trao cho Liên hợp quốc vai trò rõ ràng trong tương lai của Gaza.

Nghị quyết hoan nghênh việc thành lập Hội đồng Hòa bình làm cơ quan quản trị chuyển tiếp để thiết lập khuôn khổ và điều phối nguồn tài chính cho hoạt động tái thiết Gaza theo kế hoạch hòa bình của ông Trump cho đến khi Chính quyền Palestine được cải cách một cách thỏa đáng.

Nghị quyết cũng cho phép Hội đồng Hòa bình triển khai một Lực lượng Ổn định Quốc tế tạm thời tại Gaza. Hội đồng có nghĩa vụ báo cáo tiến độ cho Hội đồng Bảo an sáu tháng một lần.

Ngoài Gaza, hiện vẫn chưa rõ Hội đồng Hòa bình sẽ có thẩm quyền pháp lý hoặc công cụ thực thi nào, cũng như cách thức phối hợp với Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế khác.

Theo điều lệ, chủ tịch hội đồng là Tổng thống Trump sẽ có quyền hành pháp rộng rãi, bao gồm quyền phủ quyết các quyết định và bãi nhiệm thành viên, nhưng phải tuân theo một số ràng buộc.

Điều lệ cũng nêu rõ Hội đồng Hòa bình sẽ thực hiện các chức năng xây dựng hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế.

Những quốc gia nào đã đồng ý tham gia?

Ngày 21/1, một quan chức cấp cao Nhà Trắng cho biết ít nhất 35 lãnh đạo thế giới đã cam kết tham gia Hội đồng Hòa bình trong tổng số khoảng 50 lời mời đã được gửi đi.

Theo kênh Al Jazeera, 8 quốc gia trên khắp Trung Đông và châu Á đã thông báo kế hoạch tham gia Hội đồng Hòa bình, nhấn mạnh cần thiết phải bảo đảm một lệnh ngừng bắn vĩnh viễn tại vùng lãnh thổ này.

Trong một tuyên bố chung đưa ra ngày 21/1, các bộ trưởng ngoại giao của Pakistan, Ai Cập, Jordan, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Qatar cho biết họ sẽ tham gia hội đồng do ông Trump đứng đầu. Tuyên bố có đoạn: “Các bộ trưởng tái khẳng định ủng hộ những nỗ lực hòa bình do Tổng thống Trump đứng đầu”.

Tuyên bố cho biết thêm rằng sứ mệnh của hội đồng nhằm củng cố một lệnh ngừng bắn vĩnh viễn, hỗ trợ tái thiết Gaza và thúc đẩy một nền hòa bình công bằng, bền vững dựa trên quyền tự quyết và quyền lập quốc của người Palestine theo luật pháp quốc tế, qua đó mở đường cho an ninh và ổn định của tất cả các quốc gia và các dân tộc trong khu vực.

Sau đó cùng ngày, Bộ Ngoại giao Kuwait cho biết nước này cũng đã chấp nhận lời mời của ông Trump tham gia hội đồng.

Danh sách này còn các đồng minh Trung Đông của Mỹ như Israel và Bahrain, cũng như thành viên NATO là Hungary. Ngoài ra, lãnh đạo Armenia, Azerbaijan, Belarus, Kazakhstan, Kosovo, Maroc, Paraguay, Uzbekistan và Việt Nam cũng đồng ý tham gia.

Canada cho biết đã đồng ý tham gia về nguyên tắc, nhưng các chi tiết vẫn đang được thảo luận.

Đáng lưu ý, kênh RT tối 21/1 dẫn phát biểu của Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết Nga sẵn sàng đóng góp cho sáng kiến Hội đồng Hòa bình của Tổng thống Trump. Phát biểu tại Hội đồng An ninh Liên bang Nga, Tổng thống Putin đề xuất quyên góp 1 tỷ USD cho cơ chế này từ các tài sản của Nga đang bị phong tỏa tại Mỹ nhằm hỗ trợ quá trình phục hồi Dải Gaza của Palestine.

Tổng thống Putin nói: “Liên bang Nga có thể cung cấp 1 tỷ USD cho tổ chức này ngay lúc này, thậm chí trước khi chúng tôi quyết định có tham gia hoạt động của Hội đồng Hòa bình hay không”.

Nhà lãnh đạo Liên bang Nga nhấn mạnh luôn ủng hộ và tiếp tục ủng hộ mọi nỗ lực nhằm tăng cường ổn định quốc tế. Tổng thống Putin cảm ơn người đồng cấp Mỹ vì lời mời tham gia Hội đồng Hòa bình, nhưng cho biết cần thêm thời gian để nghiên cứu đề xuất và tham vấn các đối tác chiến lược của mình.

Trung Quốc cũng chưa đưa ra quyết định. Dù nước này thường xuyên bất đồng gay gắt với ông Trump nhưng gần đây đã đạt được một thỏa thuận đình chiến thương mại mong manh.

Những nước đã từ chối tham gia

Được đưa ra trong bối cảnh gia tăng rạn nứt xuyên Đại Tây Dương liên quan Greenland, thuế quan và các vấn đề khác, sáng kiến Hội đồng Hòa bình đã nhận được phản ứng thận trọng từ một số đồng minh thân cận của Mỹ.

Na Uy và Thụy Điển đã từ chối lời mời, trong khi Bộ trưởng Kinh tế Italy Giancarlo Giorgetti cho rằng việc tham gia hội đồng có vẻ gây nhiều vấn đề. Báo Il Corriere della Sera của Italy đưa tin rằng việc tham gia một nhóm do lãnh đạo một quốc gia đứng đầu sẽ vi phạm hiến pháp Italy.

Theo một nguồn tin thân cận với Tổng thống Emmanuel Macron, Pháp cũng đã từ chối lời mời và Tổng thống Trump cảnh báo áp thuế 200% đối với rượu vang và champagne của Pháp nếu không tham gia hội đồng của ông.

Các đồng minh quan trọng khác của Mỹ như Anh, Đức và Nhật Bản hiện chưa đưa ra lập trường công khai rõ ràng, dù một người phát ngôn chính phủ Đức cho biết Thủ tướng Friedrich Merz sẽ không tham dự lễ ký kết thành lập hội đồng vào ngày 22/1 tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos.

Ukraine cho biết các nhà ngoại giao của nước này đang xem xét lời mời, nhưng Tổng thống Volodymyr Zelensky nói rằng ông khó có thể hình dung việc tham gia bất kỳ hội đồng nào có Nga sau bốn năm chiến tranh.

Tòa thánh Vatican thông báo Giáo hoàng Leo cũng đã được mời tham gia hội đồng và đang đánh giá đề xuất này.

Trong khi đó, theo Euronews ngày 20/1, Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prévot cho rằng Tổng thống Trump đang tìm cách làm suy yếu và thay thế hệ thống của Liên hợp quốc thông qua sáng kiến Hội đồng Hòa bình. Trả lời phỏng vấn bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos ngày 20/1, ông Prévot nhận định sáng kiến này là hoàn toàn không thể chấp nhận được, đồng thời cáo buộc Tổng thống Trump đang tìm cách xây dựng một cơ chế điều hành quốc tế mang tính cá nhân, bên ngoài khuôn khổ đa phương hiện có. Theo Ngoại trưởng Bỉ, nước này chưa từng nhận được lời mời tham gia Hội đồng Hòa bình. Ông cho rằng việc tạo ra một cấu trúc mới nhằm vượt qua hoặc né tránh vai trò trung tâm của Liên hợp quốc đi ngược lại các nguyên tắc nền tảng của trật tự quốc tế sau Thế chiến II.