Khoảng lặng ngắn cho một tiến trình dài

[Romano]

Mỹ và Iran đã nhất trí thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 14 ngày, mở ra cơ hội đối thoại sau thời gian xung đột leo thang. Tuy nhiên, bước đi này chỉ mang tính tạm thời, do phụ thuộc lớn vào kết quả đàm phán sắp tới, trong khi thực địa vẫn tiềm ẩn nguy cơ leo thang và những bất đồng cốt lõi chưa được giải quyết.Mỹ và Iran đang chuẩn bị nối lại đàm phán tại Islamabad (Pakistan) vào ngày 10-4, sau khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn có điều kiện trong hai tuần dưới sự trung gian của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif. Động thái này được xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhằm hạ nhiệt một trong những điểm nóng nguy hiểm nhất tại Trung Đông hiện nay, song cũng phản ánh rõ tính chất mong manh của tiến trình hòa giải.

Theo phía Iran, các cuộc đàm phán sắp tới sẽ tập trung hoàn tất những vấn đề then chốt như: Bảo đảm lưu thông qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và rút lực lượng chiến đấu của Mỹ khỏi khu vực. Đây đều là những yêu cầu mang tính chiến lược, không chỉ liên quan đến an ninh khu vực mà còn tác động trực tiếp đến trật tự năng lượng toàn cầu.

Quyết định bất ngờ của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tạm hoãn các cuộc tấn công vào Iran cho thấy sự điều chỉnh đáng kể trong cách tiếp cận của Washington, từ đối đầu quân sự sang tìm kiếm giải pháp ngoại giao. Trên thực tế, tác động kinh tế được cho là một trong những yếu tố khiến Washington điều chỉnh chiến lược. Việc Iran siết chặt eo biển Hormuz và tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở vùng Vịnh đã gây ra cú sốc đáng kể đối với thị trường dầu mỏ. Theo giới bình luận quốc tế, đây có thể là lý do khiến Tổng thống Donald Trump lựa chọn “tuyên bố chiến thắng và dừng lại”.

Theo Tổng thống Donald Trump, việc đình chỉ tấn công trong hai tuần đi kèm điều kiện Iran phải mở lại hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz - tuyến vận tải huyết mạch của 20% lượng dầu mỏ toàn cầu. Đây cũng là đòn bẩy chiến lược trong đàm phán, khi Tehran trước đó đã sử dụng quyền kiểm soát eo biển như một công cụ gây áp lực. Iran xác nhận việc chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn và cam kết bảo đảm an toàn hàng hải trong hai tuần, song vẫn giữ quyền kiểm soát quân sự đối với khu vực này. Điều này cho thấy, Tehran đang tận dụng khoảng “ngừng chiến” để củng cố vị thế trên bàn đàm phán.

Đáng chú ý, đề xuất hòa bình 10 điểm do Iran đưa ra được phía Mỹ đánh giá là “có cơ sở khả thi”, dù chưa có phản hồi chính thức. Việc dỡ bỏ trừng phạt, công nhận quyền làm giàu hạt nhân và rút quân đội Mỹ khỏi khu vực… phản ánh mục tiêu lâu dài của Tehran trong việc tái định hình cán cân quyền lực ở Trung Đông. Tuy nhiên, chính các yêu cầu này cũng là điểm nghẽn lớn nhất.

Chương trình hạt nhân của Iran tiếp tục là mối quan ngại cốt lõi đối với Mỹ và Israel. Do vậy, theo giới phân tích, thỏa thuận ngừng bắn hiện tại có thể xem là một “khoảng lặng chiến thuật”. Chính quyền của Iran cũng nhấn mạnh, đây không phải là dấu chấm hết cho xung đột, mà chỉ là cơ hội để kiểm chứng thiện chí giữa các bên.

Những diễn biến trên chiến trường càng củng cố nhận định này. Ngay sau khi thỏa thuận được công bố, các vụ phóng tên lửa và cảnh báo phòng không vẫn liên tiếp diễn ra tại Israel và nhiều quốc gia vùng Vịnh như: Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Saudi Arabia, Bahrain và Kuwait...

Ở góc độ khu vực, Israel dù được cho là đã đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn nhưng vẫn tỏ ra thận trọng. Các nguồn tin cho biết, Tel Aviv mong muốn đạt được nhiều nhượng bộ hơn từ phía Iran, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân và ảnh hưởng quân sự của Tehran tại Trung Đông.

Trong khi đó, cộng đồng quốc tế nhìn nhận, thỏa thuận này là một tín hiệu tích cực. Tuy vậy, các phân tích cũng cảnh báo rằng, thỏa thuận ngừng bắn hai tuần khó có thể ngay lập tức khôi phục niềm tin thị trường. Hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu khí chỉ có thể trở lại bình thường nếu có một cam kết lâu dài và đáng tin cậy hơn về an ninh khu vực.