Tại sao nói Tăng Quốc Phiên là người giúp nhà Thanh kéo dài thêm 58 năm?

[pizza]

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, chiến thắng của Tăng Quốc Phiên đã kéo dài sự tồn tại của nhà Thanh thêm khoảng 58 năm. Dù vậy, đánh giá về ông vẫn còn nhiều tranh cãi.

Trong lịch sử Trung Hoa cận đại, hiếm có nhân vật nào gây nhiều tranh luận như Tăng Quốc Phiên. Đối với một bộ phận người Trung Quốc, ông là “công thần cứu quốc” giúp triều đình nhà Thanh vượt qua cơn khủng hoảng lớn nhất thế kỷ XIX; nhưng với nhiều người khác, ông lại là kẻ đàn áp phong trào nông dân tàn khốc. Dẫu vậy, nếu nhìn từ góc độ chính trị – lịch sử, nhiều học giả cho rằng chính nhờ Tăng Quốc Phiên đánh bại Phong trào Thái Bình Thiên Quốc mà triều đình Nhà Thanh có thể kéo dài sự tồn tại thêm gần sáu thập niên, khoảng 58 năm cho tới khi sụp đổ năm 1911.

Tăng Quốc Phiên sinh năm 1811 tại Tương Hương, tỉnh Hồ Nam trong một gia đình địa chủ Nho học. Ông đỗ Tiến sĩ dưới triều vua Đạo Quang và từng giữ nhiều chức vụ quan trọng trong triều như Thị lang các bộ Binh, Lễ, Lại, Hình. Xuất thân là một danh nho, ông nổi tiếng với phong cách trị quân dựa trên kỷ luật Nho giáo và đạo đức Khổng học. Chính nền tảng tư tưởng này sau đó đã giúp ông xây dựng một lực lượng quân sự đặc biệt – Tương quân – trở thành công cụ chủ lực để triều đình nhà Thanh chống lại phong trào Thái Bình Thiên Quốc.

Tăng Quốc Phiên. Ảnh: Sohu.

Giữa thế kỷ XIX, nhà Thanh rơi vào tình trạng khủng hoảng sâu sắc. Bộ máy quan lại mục nát, kinh tế kiệt quệ sau chiến tranh nha phiến, nông dân khắp nơi nổi dậy. Trong bối cảnh ấy, năm 1851, phong trào Thái Bình Thiên Quốc do Hồng Tú Toàn lãnh đạo bùng nổ và nhanh chóng lan rộng khắp miền nam Trung Quốc. Chỉ trong vài năm, lực lượng này đã kiểm soát hàng chục tỉnh, chiếm được Nam Kinh và lập ra chính quyền riêng. Cuộc nổi dậy kéo dài 14 năm, trở thành một trong những cuộc nội chiến lớn nhất trong lịch sử thế giới.

Trước sự tấn công mạnh mẽ của quân Thái Bình, quân đội chính quy của triều đình nhà Thanh tỏ ra bất lực. Trong tình thế ấy, triều đình buộc phải trao quyền cho các quan lại địa phương tổ chức lực lượng quân sự riêng để chống lại phong trào nổi dậy. Năm 1853, Tăng Quốc Phiên được giao nhiệm vụ thành lập một đội quân ở Hồ Nam. Từ đây, Tương quân ra đời.


Điểm đặc biệt của Tương quân là thành phần binh lính chủ yếu là nông dân địa phương, còn các tướng lĩnh phần lớn là những người có học, nhiều người từng thi đỗ khoa cử. Tăng Quốc Phiên xây dựng quân đội dựa trên mối quan hệ cá nhân và đạo lý Nho giáo, coi tướng sĩ như cha con, nhấn mạnh lòng trung thành và kỷ luật. Bên cạnh đó, ông cũng đưa ra chế độ lương bổng rất cao để thu hút binh lính. Một người lính Tương quân có thể nhận tới bốn lạng rưỡi bạc mỗi tháng, cao gấp nhiều lần thu nhập của dân thường.

Không chỉ xây dựng lục quân, Tăng Quốc Phiên còn chú trọng phát triển thủy quân. Ông cho đóng nhiều loại chiến thuyền khác nhau như Khoái Giải, Trường Long và Tam Bản, tạo nên một lực lượng thủy sư khá mạnh trên sông Trường Giang. Nhờ vậy, Tương quân nhanh chóng trở thành lực lượng quân sự đáng gờm nhất của triều đình nhà Thanh trong cuộc chiến với Thái Bình Thiên Quốc.

Tuy nhiên, con đường của Tăng Quốc Phiên không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong những năm đầu giao chiến, Tương quân từng nhiều lần thất bại. Năm 1854, khi đối đầu với quân Thái Bình tại Tĩnh Cảng, ông bị đánh bại nặng nề đến mức từng nhảy xuống sông tự sát nhưng được cứu sống. Thất bại ấy khiến ông phải cải tổ lại chiến lược và tiếp tục xây dựng lực lượng.

Bước ngoặt thực sự đến vào đầu thập niên 1860. Năm 1860, Tăng Quốc Phiên chỉ huy khoảng tám vạn quân chủ lực tiến hành chiến dịch lớn nhằm chiếm lại An Khánh – thành trì quan trọng bảo vệ kinh đô Thiên Kinh của Thái Bình Thiên Quốc. Trận chiến kéo dài nhiều tháng và cuối cùng An Khánh thất thủ. Việc mất thành này khiến Thiên Kinh bị cô lập hoàn toàn, mở ra bước ngoặt quyết định của cuộc chiến.

Sau chiến thắng ở An Khánh, Tăng Quốc Phiên tiếp tục mở rộng chiến dịch. Ông điều động nhiều tướng lĩnh tài năng như Tả Tông Đường và Lý Hồng Chương tham gia các chiến dịch ở nhiều mặt trận. Lý Hồng Chương được giao nhiệm vụ tổ chức Hoài quân – lực lượng quân sự mới hỗ trợ cho Tương quân. Nhờ sự phối hợp của các đạo quân này, thế trận của Thái Bình Thiên Quốc ngày càng suy yếu.

Một trong những tổn thất lớn của quân Thái Bình là cái chết của danh tướng Trần Ngọc Thành. Sau khi ông bị bắt và xử tử, lực lượng Thái Bình mất đi một trong những vị chỉ huy tài năng nhất. Cùng lúc đó, các cứ điểm quan trọng ở Chiết Giang, Giang Tô và nhiều vùng khác lần lượt rơi vào tay quân Thanh.

Đến năm 1862, em trai của Tăng Quốc Phiên là Tăng Quốc Thuyên dẫn khoảng năm vạn quân bao vây Thiên Kinh. Cuộc vây hãm kéo dài hơn hai năm. Tháng 5 năm 1864, Tương quân mở cuộc tấn công tổng lực và chiếm được thành. Thiên Kinh thất thủ, phong trào Thái Bình Thiên Quốc chính thức sụp đổ.

Sau khi chiếm thành, quân Thanh tiến hành cuộc đàn áp đẫm máu. Chỉ trong ba ngày, hơn một trăm nghìn người trong thành bị giết. Đây được xem là một trong những cuộc tàn sát lớn nhất trong lịch sử cận đại Trung Quốc. Dù vậy, về mặt chính trị, chiến thắng này đã cứu vãn triều đình nhà Thanh khỏi nguy cơ sụp đổ ngay giữa thế kỷ XIX.

Phần thưởng dành cho Tăng Quốc Phiên là vô cùng lớn. Ông được phong Nhất đẳng Dũng Nghị hầu, giữ chức Tổng đốc Lưỡng Giang và trở thành một trong những đại thần quyền lực nhất triều đình. Cùng với Tả Tông Đường và Lý Hồng Chương, ông tạo thành bộ ba nhân vật người Hán có ảnh hưởng lớn nhất đối với chính trị Trung Quốc cuối thời Thanh.

Không chỉ là tướng lĩnh quân sự, Tăng Quốc Phiên còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy cải cách. Ông ủng hộ việc học tập kỹ thuật phương Tây, khởi xướng nhiều hoạt động trong phong trào Dương vụ, xây dựng các công xưởng sản xuất vũ khí và khuyến khích gửi du học sinh ra nước ngoài. Những chính sách này sau đó góp phần tạo nên giai đoạn phục hưng tạm thời của triều đình, thường được gọi là “Đồng Trị trung hưng”.

Nhìn từ góc độ lịch sử dài hạn, việc tiêu diệt Thái Bình Thiên Quốc đã giúp triều đình nhà Thanh thoát khỏi nguy cơ sụp đổ sớm. Nếu phong trào này giành chiến thắng vào những năm 1860, lịch sử Trung Quốc có thể đã bước sang một quỹ đạo hoàn toàn khác. Nhưng nhờ chiến thắng của Tương quân, triều đình nhà Thanh tiếp tục tồn tại thêm gần sáu thập niên, từ năm 1864 cho đến khi bị lật đổ trong Cách mạng Tân Hợi.

Chính vì vậy, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chiến thắng của Tăng Quốc Phiên đã kéo dài sự tồn tại của nhà Thanh thêm khoảng 58 năm. Dù đánh giá về ông vẫn còn nhiều tranh cãi, không thể phủ nhận rằng Tăng Quốc Phiên là nhân vật có ảnh hưởng to lớn đối với lịch sử Trung Quốc thế kỷ XIX. Với chiến thắng trước Thái Bình Thiên Quốc, ông không chỉ thay đổi cục diện của một cuộc nội chiến khốc liệt, mà còn làm chậm lại sự sụp đổ của triều đại phong kiến cuối cùng trong lịch sử Trung Hoa.

Vietbf @ Sưu tầm