Nước Liêu có 1 người phụ nữ còn tài giỏi và quyền lực hơn cả Võ Tắc Thiên, đó là ai?

[PinaColada]

Nếu Võ Tắc Thiên từng xưng đế trong lịch sử Trung Hoa, thì Tiêu Xước, dù không tự lập làm hoàng đế, lại nắm thực quyền lâu dài và điều hành một đế quốc du mục – nông canh rộng lớn bằng tài năng chính trị và ý chí sắt đá, khiến hậu thế nhiều lần so sánh và thậm chí đánh giá bà còn cao tay hơn Võ hậu.

Trong lịch sử phương Bắc thế kỷ X, giữa thời đại binh đao và tranh bá, có một người phụ nữ Khiết Đan đã bước lên đỉnh cao quyền lực, nắm trọn triều cương suốt gần ba thập niên và khiến cả triều Bắc Tống phải nhiều phen lao đao. Đó là Tiêu Xước (953–1009), còn gọi là Tiêu Yến Yến, hoàng hậu của Liêu Cảnh Tông, mẹ của Liêu Thánh Tông và là người nhiếp chính quyền lực bậc nhất nước Liêu. Nếu Võ Tắc Thiên từng xưng đế trong lịch sử Trung Hoa, thì Tiêu Xước, dù không tự lập làm hoàng đế, lại nắm thực quyền lâu dài và điều hành một đế quốc du mục – nông canh rộng lớn bằng tài năng chính trị và ý chí sắt đá, khiến hậu thế nhiều lần so sánh và thậm chí đánh giá bà còn cao tay hơn Võ hậu.

Tiêu Xước sinh ra trong một gia tộc hiển hách. Tổ tiên bà vốn họ Bạt Lý, sau được Gia Luật A Bảo Cơ ban cho họ Tiêu. Cha bà là Tiêu Tư Ôn, Bắc phủ tể tướng, mẹ là Gia Luật Lã Bất Cổ – công chúa hoàng tộc. Sinh trưởng trong môi trường quyền quý, Tiêu Xước sớm bộc lộ tư chất thông minh, quyết đoán và chín chắn khác thường. Truyền thuyết kể rằng khi còn nhỏ, bà đã nổi bật giữa các chị em bởi sự gọn ghẽ, chu toàn, khiến cha phải thốt lên rằng “đứa bé này sau ắt nên gia thất lớn”. Lời nhận xét ấy về sau ứng nghiệm vượt xa khuôn khổ một cuộc hôn nhân hoàng gia thông thường.

Tiêu Xước - hoàng hậu, hoàng thái hậu và chính trị gia nước Liêu. Ảnh: Chat GPT.

Năm 969, khi Liêu Cảnh Tông lên ngôi, Tiêu Xước được tuyển vào cung và nhanh chóng được lập làm hoàng hậu. Cảnh Tông thể nhược đa bệnh, nhiều khi không thể thượng triều, quốc sự dần dần rơi vào tay hoàng hậu. Năm 975, ông còn yêu cầu sử quan ghi chép để hoàng hậu xưng “trẫm” trong văn thư. Điều đó cho thấy quyền lực của Tiêu Xước không chỉ là phụ tá mà đã ở tầm điều hành. Nhiều chính tích của triều Cảnh Tông thực chất mang dấu ấn trực tiếp của bà.


Năm 982, Cảnh Tông băng hà trên đường đi săn, thái tử Long Tự mới 12 tuổi kế vị, tức Liêu Thánh Tông. Ở tuổi 30, Tiêu Xước trở thành hoàng thái hậu và nhiếp chính. Hoàn cảnh khi ấy vô cùng hiểm nghèo: ngoại thích không còn, trong khi hơn 200 vương công tông thất nắm binh quyền, biên cương phía nam luôn bị nhà Tống uy hiếp, phía đông bắc lại tồn tại thế lực Bột Hải. Bà từng than: “Mẹ góa con yếu, tông thất hùng cường, biên phòng chưa yên, biết làm sao đây?”. Nhưng thay vì buông xuôi, Tiêu thái hậu nhanh chóng sắp xếp lại triều chính.

Bà trọng dụng Hàn Đức Nhượng, phong ông nắm túc vệ, kiểm soát quân cấm vệ và từng bước tước bớt binh quyền của các vương công. Lệnh cấm chư vương tụ họp, hạn chế giao du riêng tư được ban ra nhằm phá thế liên kết. Những ai có tài đều được cất nhắc, ai lạm quyền đều bị kiềm chế. Nhờ đó, chỉ trong vài năm, địa vị của Thánh Tông và thái hậu được củng cố vững chắc. Sự quyết đoán ấy khiến người ta liên tưởng đến Võ Tắc Thiên, nhưng khác ở chỗ Tiêu Xước không xưng đế mà vẫn kiểm soát toàn bộ bộ máy.

Về đối nội, Tiêu thái hậu tiến hành nhiều cải cách quan trọng. Bà cho phép dân khiếu oan trực tiếp lên ngự sử đài, tự mình thẩm tra các vụ án tồn đọng. Đặc biệt, bà sửa đổi luật lệ phân biệt giữa người Khiết Đan và người Hán, quy định cùng tội thì cùng chịu hình phạt như nhau. Chính sách ấy giúp giảm xung đột dân tộc, tăng tính ổn định cho một quốc gia đa thành phần. Thưởng phạt phân minh, khuyến khích nông nghiệp, giảm thuế khi mất mùa – những biện pháp đó khiến lòng người quy phục.

Về đối ngoại và quân sự, Tiêu Xước thể hiện bản lĩnh vượt trội. Bà dẹp loạn Định An Quốc của Ô Huyền Minh, từng bước sáp nhập vùng đất cựu Bột Hải vào lãnh thổ Liêu. Dù ban đầu thất bại, bà không nản chí mà tái tổ chức lực lượng, cuối cùng năm 986 chiếm được Phù Châu, Hà Châu, Nô Châu, hạ Tây Kinh, đặt ba tiền đồn kiểm soát hạ lưu sông Áp Lục. Đến năm 999, tàn dư kháng chiến bị quét sạch, phía đông bắc yên ổn.

Ở phía nam, cuộc đối đầu với nhà Tống mới thực sự khẳng định tầm vóc của bà. Khi Tống Thái Tông hai lần Bắc phạt (979 và 986), Tiêu thái hậu đích thân cùng Thánh Tông ra tiền tuyến. Bà điều động Gia Luật Hưu Ca, Gia Luật Tà Chẩn, Hàn Đức Nhượng chia quân phản kích, đánh tan quân Tống ở Cao Lương Hà, Trần Gia Cốc, khiến danh tướng Dương Nghiệp tử trận. Ung Hi Bắc phạt của Tống thất bại thảm hại, Yên Vân thập lục châu vẫn thuộc về nước Liêu. Những chiến thắng ấy không chỉ giữ vững biên giới mà còn làm tiêu hao ý chí bắc tiến của Tống trong nhiều năm.

Năm 993, Liêu phát binh đánh Cao Ly. Tuy chiến sự phức tạp và kết thúc bằng đàm phán, nhưng Cao Ly phải chấm dứt liên minh với Tống và thần phục nước Liêu, tạo thế bao vây chiến lược đối với triều đình Biện Kinh. Đến đầu thế kỷ XI, dưới thời Thánh Tông, Liêu tiếp tục gây áp lực buộc Tống ký hòa ước, cống nạp bạc lụa hàng năm. Nền móng cho cục diện ấy được đặt từ thời Tiêu thái hậu.

Quyền lực của bà còn thể hiện ở mối quan hệ đặc biệt với Hàn Đức Nhượng. Từng có hôn ước thời trẻ, sau khi góa chồng, bà tái lập quan hệ với ông, bất chấp tập tục Khiết Đan. Dù gây tranh cãi, sự liên minh này tạo nên một trung tâm quyền lực vững chắc, giúp triều Liêu tránh rơi vào chia rẽ nội bộ. Hàn Đức Nhượng được phong Sở vương, giữ chức tể tướng, cùng thái hậu điều hành quốc gia.

Tiêu Xước nhiếp chính đến tận năm 1009, tức gần 27 năm. Dưới tay bà, nước Liêu chuyển mình từ thế phòng thủ sang chủ động, lãnh thổ mở rộng, pháp luật cải tiến, quân đội thiện chiến. Bà không chỉ là người mẹ bảo hộ cho một ấu chúa mà còn là kiến trúc sư của thời kỳ hưng thịnh. Nếu Võ Tắc Thiên nổi tiếng vì phá vỡ lễ giáo để xưng đế, thì Tiêu Xước nổi bật ở chỗ nắm quyền mà vẫn giữ được tính chính danh cho con, xây dựng một nền chính trị ổn định, bền vững hơn.

Khi bà qua đời năm 1009, nước Liêu đã trở thành một cường quốc khiến nhà Tống phải dè chừng, Cao Ly phải kiêng nể, các bộ tộc phía bắc phải quy phục. Trong lịch sử Á Đông, hiếm có người phụ nữ nào vừa nắm quyền quân sự, vừa cải cách nội trị, vừa thao túng ngoại giao thành công như vậy. Tiêu Xước không cần đội mũ đế vương để chứng minh mình là người cầm quyền thực sự. Chính sự bền bỉ, quyết đoán và hiệu quả trị quốc của bà đã khiến tên tuổi bà sánh ngang, thậm chí trong nhiều phương diện còn vượt trên cả Võ Tắc Thiên.

Vietbf @ Sưu tầm