Thí nghiệm xã hội chủ nghĩa của Mamdani tại thành phố New York đã kết thúc trước khi nó bắt đầu.

[kentto]

Thí nghiệm xã hội chủ nghĩa của Mamdani tại thành phố New York đã kết thúc trước khi nó bắt đầu.

Thị trưởng mới của thành phố New York, Zohran Mamdani, thuộc đảng Dân chủ Xã hội, đã hứa với cử tri của mình một loạt các phúc lợi miễn phí, bao gồm xe buýt miễn phí, dịch vụ trông trẻ ban ngày và các cửa hàng tạp hóa do nhà nước điều hành, nhưng những hạn chế về ngân sách và pháp lý sẽ ngăn cản ông thực hiện giấc mơ về một xã hội không tưởng theo chủ nghĩa xã hội. Ảnh do Zohran Kwame Mamdani đăng trên Facebook.

Margaret Thatcher từng mô tả chủ nghĩa xã hội bằng câu nói: “Vấn đề của chủ nghĩa xã hội là cuối cùng bạn sẽ hết tiền của người khác.” Kinh nghiệm từ nỗ lực viển vông của Zohran Mamdani nhằm biến thành phố New York thành một thiên đường xã hội chủ nghĩa, một nghịch lý, cho thấy nhận xét của Thatcher cần thêm một điều nữa: bạn cũng cần sự cho phép của những người đang trả tiền cho nó.

Nói một cách dễ hiểu, giống như một đứa trẻ xin mẹ tiền mua kem, Mamdani đã xin phép Thống đốc Hochul, và bà ấy đã từ chối.

Những lời hứa trong chiến dịch tranh cử của Thị trưởng thành phố New York , Zohran Mamdani, đang phải đối mặt với những rào cản về cấu trúc khiến việc thực hiện trở nên bất khả thi. Theo Điều XVI của Hiến pháp bang New York, các thị trưởng thành phố New York không thể tự ý tăng thuế. Chỉ có cơ quan lập pháp bang mới có thể cho phép tăng thuế địa phương, điều này đòi hỏi sự chấp thuận từ cả hai viện và Thống đốc Kathy Hochul.

Trong một cuộc phỏng vấn với PIX11 vào đầu tháng 1 năm 2026, Hochul tuyên bố rằng việc tăng thuế đối với những người New York giàu có là “hoàn toàn không thể”. Bà chỉ ra rằng 1,5% người dân New York đóng góp một phần ba tổng ngân sách của tiểu bang. Bà từ chối mạo hiểm đẩy họ ra khỏi tiểu bang bằng cách tăng thuế.

Ông Mamdani đề xuất tăng thuế thu nhập cá nhân tại thành phố New York thêm 2 điểm phần trăm đối với những người có thu nhập trên 1 triệu đô la, nâng mức thuế từ 3,9% lên 5,9%, đồng thời tăng thuế suất doanh nghiệp từ 7,25% lên 11,5%. Chiến dịch tranh cử của ông ước tính điều này sẽ tạo ra 4 tỷ đô la mỗi năm. Nếu không có nguồn thu này, chương trình nghị sự của ông sẽ thất bại.

Ngân sách tiểu bang trị giá 260 tỷ đô la của bà Hochul dự kiến ​​trình vào tháng 1 năm 2026 không bao gồm việc tăng thuế thu nhập và gia hạn mức thuế doanh nghiệp 7,25% thêm ba năm nữa, bác bỏ đề xuất tăng thuế của ông Mamdani. Mặc dù Chủ tịch Hạ viện tiểu bang Carl Heastie và Lãnh đạo đa số Thượng viện Andrea Stewart-Cousins ​​đã bày tỏ sự sẵn sàng tăng thuế, bà Hochul vẫn phải đối mặt với chiến dịch tái tranh cử năm 2026 của chính mình và một thách thức trong cuộc bầu cử sơ bộ từ Phó Thống đốc Antonio Delgado.

Ngay cả khi cả hai viện lập pháp đều thông qua việc tăng thuế, bà Hochul vẫn có thể phủ quyết dự luật. Với cuộc bầu cử của chính bà sắp diễn ra, khó có khả năng bà sẽ đưa ra một quyết định cực đoan làm mất lòng những nhà tài trợ giàu có của mình. Để bác bỏ quyền phủ quyết của thống đốc, cần phải có đa số tuyệt đối hai phần ba ở cả hai viện, điều mà các đồng minh của ông Mamdani không thể đạt được.

Vào giữa tháng 1 năm 2026, Kiểm toán viên thành phố New York, Mark Levine, thông báo rằng thành phố phải đối mặt với khoản thâm hụt 2,2 tỷ đô la cho năm tài chính 2026 và khoản thâm hụt 10,4 tỷ đô la cho năm tài chính 2027, tổng cộng là 12,6 tỷ đô la. Ông Levine đổ lỗi cho việc chính quyền Adams liên tục cắt giảm ngân sách đối với các khoản chi như hỗ trợ tiền thuê nhà, làm thêm giờ, chi phí nhà ở, trợ cấp công cộng, các vụ kiện của Bộ Giáo dục và đóng góp cho Cơ quan Giao thông Vận tải Metropolitan (MTA), tổng cộng 3,8 tỷ đô la chi phí ngoài ngân sách chỉ riêng trong năm tài chính 2026. Ông khẳng định rằng khoản thâm hụt này không phải do nền kinh tế suy thoái mà do các quyết định lập ngân sách của chính quyền tiền nhiệm.

Đây là lần đầu tiên kể từ cuộc Đại suy thoái mà thành phố phải đối mặt với thâm hụt ngân sách ở mức độ lớn như vậy vào thời điểm cuối năm tài chính. Phó thị trưởng thứ nhất của Mamdani, Dean Fuleihan, tuyên bố rằng chính quyền sẽ chỉ sử dụng nguồn thu thuế mới nếu nó được đưa vào ngân sách của Hochul, điều mà đã không xảy ra.

Với tình trạng thiếu hụt ngân sách nghiêm trọng, các kế hoạch về chương trình miễn phí của Mamdani khó có thể thành hiện thực. Ông đã hứa hẹn sẽ có xe buýt miễn phí bằng cách bãi bỏ phí 2,90 đô la trên tất cả các tuyến xe buýt MTA trên toàn thành phố, dịch vụ chăm sóc trẻ em toàn diện và "giỏ quà cho em bé" do nhà nước tài trợ cho mỗi trẻ sơ sinh, bao gồm sữa công thức, tã bỉm và đồ dùng sau sinh.

Cương lĩnh tranh cử của ông cũng bao gồm việc thay thế cảnh sát bằng các đội phản ứng sức khỏe tâm thần miễn phí do dân thường điều hành cho tất cả các cuộc gọi khẩn cấp 911 về sức khỏe tâm thần, tạo ra nhà ở xã hội được tài trợ công khai với giá gốc cho 200.000 hộ gia đình để loại bỏ lợi nhuận từ tiền thuê nhà, và thành lập các cửa hàng tạp hóa do thành phố điều hành bán thực phẩm với giá gốc tại các khu dân cư thiếu thốn. Ngoài ra, ông cam kết mở rộng và cung cấp miễn phí quanh năm các phòng khám dành cho thanh thiếu niên và các trung tâm giải trí, cùng với bữa sáng, bữa trưa và bữa tối miễn phí cho tất cả học sinh từ lớp K đến lớp 12.

MTA là một cơ quan nhà nước do thống đốc kiểm soát, chứ không phải thị trưởng. Ông Mamdani không thể đơn phương miễn phí vé xe buýt. Chi phí ước tính cho việc miễn phí xe buýt rất khác nhau: chiến dịch tranh cử của ông Mamdani dự kiến ​​700 triệu đô la mỗi năm, Chủ tịch MTA Janno Lieber ước tính gần 1 tỷ đô la mỗi năm, Văn phòng Ngân sách Độc lập tính toán tối thiểu là 652 triệu đô la, và phân tích đầy đủ bao gồm cả MTA Bus đạt 1,38 tỷ đô la (tính theo giá trị năm 2025). Ông Lieber tuyên bố rằng bất kỳ thay đổi nào cũng phải được nghiên cứu kỹ lưỡng và bày tỏ sự hoài nghi.

Cơ quan Giao thông Vận tải New York (MTA) tuyên bố chương trình thí điểm xe buýt miễn phí trên 5 tuyến đường giai đoạn 2023-2024 thất bại vì tốc độ xe buýt không được cải thiện, chỉ có 12% hành khách là người mới sử dụng phương tiện công cộng, chỉ 11% hành khách mới chuyển từ ô tô sang và 45% hành khách mới sẽ đi bộ hoặc bỏ chuyến đi. Khi được hỏi liệu xe buýt miễn phí có được đề cập trong bài phát biểu về Tình hình Bang vào tháng 1 năm 2026 hay không, bà Hochul trả lời "chưa vào thời điểm này" và chưa phân bổ ngân sách nhà nước cho chương trình này.

Thay vì triển khai xe buýt miễn phí, MTA đã công bố kế hoạch thuê các nhân viên kiểm soát vé với thiết bị cầm tay để đối phó với khoản thất thu 900 triệu đô la mỗi năm do trốn vé gây ra.

Ông Mamdani hứa hẹn cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em miễn phí cho tất cả trẻ em từ 6 tuần đến 5 tuổi với chi phí ước tính 6 tỷ đô la mỗi năm. Trong bài phát biểu về Tình hình Tiểu bang vào tháng 1 năm 2026, bà Hochul tuyên bố sẽ tài trợ hai năm đầu tiên cho chương trình mẫu giáo miễn phí dành cho 2.000 trẻ 2 tuổi mỗi năm tại thành phố New York. Điều này cho phép bà nhận công lao về sáng kiến ​​chăm sóc trẻ em, kiểm soát phạm vi và nguồn tài trợ, tránh tăng thuế để chi trả cho chương trình này, và làm suy yếu vấn đề trọng tâm của ông Mamdani. Các nhà quan sát chính trị nhận thấy bà Hochul đang sử dụng tiền của tiểu bang để thực hiện một phiên bản thu nhỏ của lời hứa của ông Mamdani trong khi tranh cử tái nhiệm vào năm 2026, nhằm tự tạo vị thế để nhận công lao mà không làm tăng cường chương trình nghị sự rộng lớn hơn của ông Mamdani.

Hội đồng Hướng dẫn Giá thuê của Thành phố New York đặt ra mức giá cho các căn hộ được ổn định giá thuê. Mặc dù thị trưởng bổ nhiệm các thành viên hội đồng, việc thực hiện đóng băng giá thuê hoàn toàn có thể cần sự chấp thuận của cơ quan lập pháp tiểu bang và phải đối mặt với những thách thức pháp lý từ các chủ nhà. Các chuyên gia về nhà ở cảnh báo rằng việc đóng băng giá thuê mà không cung cấp nguồn tài chính cho các chủ nhà nhỏ sẽ dẫn đến tình trạng xuống cấp của các căn hộ và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhà ở. Hội đồng Bất động sản New York đã bày tỏ sự phản đối.

Việc triển khai các cửa hàng tạp hóa do thành phố điều hành tại cả năm quận cần có sự chấp thuận của Hội đồng Thành phố. Nhà phân tích chính trị JC Polanco cho rằng khả năng nhận được sự ủng hộ của Hội đồng Thành phố là rất thấp vì các thành viên hội đồng có hàng chục cửa hàng tạp hóa và siêu thị trong khu vực bầu cử của họ. Những doanh nghiệp này là một phần không thể thiếu của cộng đồng, và các thành viên hội đồng thành phố sẽ phải bỏ phiếu cho các cửa hàng do chính phủ điều hành cạnh tranh với các doanh nghiệp của cử tri mình.

Phong trào của Mamdani đã kết thúc trước khi nó bắt đầu. Về mặt pháp lý, ông không thể tăng thuế vì chỉ có tiểu bang mới có quyền đó và Hochul từ chối. Ông không kiểm soát được hệ thống xe buýt vì MTA (Cơ quan Giao thông Vận tải Metropolitan) nắm quyền và họ phản đối việc miễn phí vé. Ông thừa hưởng khoản thâm hụt 12,6 tỷ đô la trong hai năm. Hội đồng Thành phố sẽ phản đối việc thành phố sở hữu các cửa hàng tạp hóa. Hochul đang thâu tóm chương trình nghị sự của ông bằng cách thực hiện các phiên bản thu nhỏ theo điều kiện của bà mà không tăng thuế. Thị trưởng thành phố New York điều hành theo ý muốn của Albany, và Albany đã nói "không".