USA Cuba giữa vòng vây cấm vận: Bản lĩnh của "Hòn đảo tự do" hay bước đường cùng trước tối hậu thư từ Washington?

[Gibbs]

Giữa lúc căng thẳng leo thang với chính quyền Donald Trump, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel khẳng định Havana sẽ không nhượng bộ về thể chế chính trị, đồng thời cảnh báo bất kỳ hành động quân sự nào cũng sẽ dẫn đến xung đột đẫm máu.

Trong lịch sử thế giới, có những quốc gia nhỏ bé về diện tích nhưng lại mang trong mình một tinh thần không dễ khuất phục. Cuba – hòn đảo chỉ cách nước Mỹ chưa đầy 150 km – chính là một trường hợp như thế. Sau hơn nửa thế kỷ bị bao vây cấm vận, quốc gia Caribe này vẫn đứng vững, và hôm nay, một lần nữa, họ lại đứng trước một cơn sóng gió mới.

“Thà chết vinh còn hơn sống nhục” – lời ca trong quốc ca Cuba không chỉ là biểu tượng, mà đang trở thành tuyên ngôn sống còn của chính quyền Havana.

cuba nói “không” với thay đổi dưới áp lực washington
Trong cuộc phỏng vấn hiếm hoi với truyền thông Mỹ tại Havana, Chủ tịch Miguel Díaz-Canel đã thể hiện lập trường rõ ràng: Cuba không có lý do gì để thay đổi hệ thống chính trị của mình dưới áp lực từ Hoa Kỳ. Ông nhấn mạnh rằng không tồn tại bất kỳ “sự biện minh nào” cho việc Mỹ tiến hành một hành động quân sự chống lại Cuba.
Ông cảnh báo thẳng thắn: một cuộc xâm lược sẽ không chỉ gây tổn hại cho Cuba mà còn ảnh hưởng đến an ninh của chính Hoa Kỳ và toàn bộ khu vực. Và nếu điều đó xảy ra, Cuba sẽ chiến đấu đến cùng.
“Nếu cần phải chết, chúng tôi sẽ chết, bởi vì như quốc ca của chúng tôi nói: chết vì Tổ quốc là sống.”
Một lời tuyên bố mang màu sắc lịch sử, gợi nhớ lại những năm tháng đối đầu gay gắt thời Chiến tranh Lạnh.

đối thoại hay đối đầu: cuba vẫn để ngỏ cánh cửa ngoại giao
Dù giọng điệu cứng rắn, Díaz-Canel không hoàn toàn đóng cánh cửa đối thoại. Ông cho rằng trước những quyết định “phi lý” như chiến tranh, vẫn tồn tại một logic khác – logic của đối thoại, của tranh luận và tìm kiếm thỏa thuận để tránh xung đột.
Ông khẳng định Cuba không mong muốn chiến tranh, không mong bị tấn công, và sẵn sàng đối thoại trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng việc đạt được thỏa thuận với chính quyền Trump là “có thể, nhưng rất khó”.

những yêu cầu từ mỹ và câu trả lời cứng rắn
Khi được hỏi về những yêu cầu từ phía Mỹ như thả tù chính trị, tổ chức bầu cử đa đảng hay công nhận báo chí tự do, Díaz-Canel đã bác bỏ hoàn toàn. Ông cho rằng những vấn đề này không nằm trên bàn đàm phán và là những nội dung bị “thao túng” nhằm bôi xấu cách mạng Cuba.
Đặc biệt, khi nhắc đến trường hợp rapper Maykel Osorbo – người bị giam từ năm 2021 sau khi sáng tác bài hát phản kháng – ông cũng không cam kết sẽ trả tự do. Thay vào đó, ông phủ nhận khái niệm “tù chính trị” tại Cuba, cho rằng đó là một “lời nói dối lớn” nhằm phá hoại hình ảnh đất nước.
Trong khi đó, các tổ chức quốc tế như Amnesty International và PEN International lại liên tục kêu gọi trả tự do cho Osorbo, cho thấy sự đối lập rõ rệt giữa cách nhìn của Havana và cộng đồng quốc tế.

sức ép từ trump: từ lời nói đến hành động
Phía Mỹ, dưới thời Donald Trump, đã gia tăng đáng kể áp lực lên Cuba. Ông Trump từng phát biểu rằng việc tiếp quản Cuba có thể “thân thiện hoặc không thân thiện”. Ngoại trưởng Marco Rubio thậm chí còn thẳng thừng nói rằng “cần thay đổi những người đang cầm quyền” và gọi Cuba là một “thảm họa” do hệ thống kinh tế không hiệu quả.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền Mỹ tin rằng lãnh đạo Cuba muốn đạt được thỏa thuận và cho rằng điều đó “rất dễ thực hiện” nếu Havana chịu thay đổi. Đồng thời, Washington cũng nhấn mạnh rằng Cuba đang suy yếu sau khi mất đi sự hỗ trợ từ Venezuela.

cấm vận 67 năm: nguyên nhân hay cái cớ?
Một trong những điểm nhấn quan trọng trong phát biểu của Díaz-Canel là việc ông đổ lỗi cho lệnh cấm vận kéo dài hơn 60 năm của Mỹ. Ông gọi chính sách này là “tàn nhẫn” và “mang tính diệt chủng”, cho rằng nó là nguyên nhân chính dẫn đến khủng hoảng kinh tế, thiếu hụt hàng hóa, mất điện và nghèo đói tại Cuba.
Lệnh cấm vận được Mỹ áp đặt từ năm 1962 sau khi Fidel Castro quốc hữu hóa tài sản của các công ty Mỹ. Từ đó đến nay, nó trở thành một trong những biểu tượng của sự đối đầu Mỹ-Cuba.
Díaz-Canel cho rằng ngay cả trong đại dịch Covid-19, Cuba cũng bị hạn chế tiếp cận các linh kiện và thiết bị cần thiết. Tuy vậy, ông vẫn tự hào về việc Cuba tự phát triển vaccine và thiết bị y tế.
Nhưng khi được hỏi liệu Cuba có nên thay đổi hệ thống kinh tế để cải thiện đời sống người dân hay không, ông trả lời dứt khoát: điều đó “không liên quan đến hệ thống chính trị”. Một lập luận khiến nhiều người tranh cãi.

khủng hoảng năng lượng và cơ hội hợp tác nghịch lý
Cuba hiện chỉ sản xuất được dưới 40% nhu cầu nhiên liệu và phụ thuộc vào nhập khẩu để vận hành hệ thống điện vốn đã xuống cấp. Sau khi Venezuela – nguồn cung chính – bị gián đoạn, tình trạng thiếu nhiên liệu càng trở nên nghiêm trọng.
Trong nghịch lý, Díaz-Canel lại mở lời mời các công ty Mỹ đầu tư vào lĩnh vực dầu khí của Cuba, từ thăm dò đến khai thác. Tuy nhiên, luật Mỹ hiện cấm các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này, trừ khi được cấp phép đặc biệt.
Điều đó cho thấy một thực tế trớ trêu: hai bên vừa đối đầu chính trị, vừa tồn tại những lợi ích kinh tế tiềm năng chưa thể khai thác.

bóng dáng trung đông và sự thiếu niềm tin
Díaz-Canel cũng nhắc đến các cuộc xung đột ở Trung Đông, ám chỉ rằng Mỹ từng vừa đàm phán vừa tiến hành tấn công, khiến các đối tác mất niềm tin.
Ông cho rằng chính điều đó tạo ra sự nghi ngờ sâu sắc trong quan hệ quốc tế, và là một trong những lý do khiến Cuba thận trọng khi đối thoại với Washington.
"Một lần bất tín, vạn lần bất tin", Chủ tịch Cuba bày tỏ sự hoài nghi sâu sắc khi nhìn vào các cuộc xung đột khác trên thế giới. Ông chỉ ra rằng Hoa Kỳ thường xuyên tiến hành đàm phán với các quốc gia khác, nhưng trong khi thương lượng vẫn diễn ra, họ lại tung đòn tấn công quân sự. Điều này tạo ra một hố sâu ngăn cách về lòng tin mà không phải một sớm một chiều có thể lấp đầy.

Dù thừa nhận việc đạt được thỏa thuận với Tổng thống Trump là "có thể nhưng vô cùng khó khăn", ông Díaz-Canel vẫn để ngỏ cánh cửa cho sự hợp tác trong các lĩnh vực như nghiên cứu y tế và chống buôn lậu ma túy. Cuộc đấu trí giữa Havana và Washington giờ đây không chỉ là chuyện của hai thể chế, mà còn là cuộc thử nghiệm cho sức chịu đựng của một dân tộc trước những sóng gió của thời đại. Liệu "bàn tay sắt" của Trump hay "tinh thần thép" của Cuba sẽ giành ưu thế trong ván bài địa chính trị đầy rủi ro này?

thằng nào nói Cuba có tự do? có đươc mở tiệm tự do như mấy nước khác không? Thấy mấy anh đánh cá phải bán lại cho chính phủ. Mấy năm trước, thử cho dân tự do mua bán, rồi củng giết hết. CS là vậy