Iran sẽ không buông ‘con bài’ mạnh hơn vũ khí hạt nhân

[Romano]

Thông tin tình báo gần đây của Mỹ cho thấy Iran khó có khả năng mở lại eo biển Hormuz trong thời gian tới, bởi việc kiểm soát tuyến đường huyết mạch này là đòn bẩy thực sự và duy nhất mà Tehran có đối với Mỹ.Nhận định này cho thấy Tehran có thể tiếp tục siết chặt eo biển nhằm giữ giá năng lượng ở mức cao, qua đó gây sức ép buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump phải tìm cách chấm dứt cuộc chiến vốn không được cử tri Mỹ ủng hộ.

Đây cũng là dấu hiệu mới nhất cho thấy cuộc chiến của Mỹ và Israel vốn nhằm triệt tiêu sức mạnh quân sự của Iran sẽ phản tác dụng, giúp Tehran gia tăng ảnh hưởng ở khu vực khi có thể chứng tỏ khả năng đe dọa tuyến hàng hải then chốt.

Tổng thống Mỹ Trump tìm cách giảm nhẹ mức độ khó khăn trong việc mở lại eo biển Hormuz, nơi khoảng 1/5 lượng dầu mỏ cung cấp cho thế giới đi qua. Ngày 3/4, ông ám chỉ có thể ra lệnh cho lực lượng Mỹ mở lại tuyến đường này.

“Chỉ cần thêm chút thời gian, chúng ta có thể dễ dàng MỞ LẠI EO BIỂN HORMUZ, LẤY DẦU, & KIẾM MỘT KHOẢN KHỔNG LỒ”, ông viết Trump trên Truth Social.Tuy nhiên, các nhà phân tích từ lâu cảnh báo, rằng việc sử dụng vũ lực chống lại Iran - quốc gia kiểm soát một phía eo biển - có thể rất tốn kém và khiến Mỹ sa lầy vào một cuộc chiến trên bộ.

“Trong nỗ lực ngăn Iran phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt, Mỹ lại trao cho Iran một ‘vũ khí gây gián đoạn quy mô lớn’”, ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại tổ chức International Crisis Group, nhận định.

Theo ông Vaez, Tehran hiểu rằng khả năng chi phối thị trường năng lượng toàn cầu thông qua việc kiểm soát eo biển “còn mạnh hơn cả vũ khí hạt nhân”.Lập trường của Tổng thống Trump về khả năng Mỹ nỗ lực mở lại eo biển cũng thay đổi liên tục. Có lúc ông coi việc chấm dứt “gọng kìm” của Iran là điều kiện tiên quyết cho ngừng bắn, khi khác lại kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tự lo chuyện này.

Một quan chức Nhà Trắng giấu tên cho biết, Tổng thống Trump tin tưởng eo biển sẽ sớm được mở lại và khẳng định Iran sẽ không được phép kiểm soát giao thông hàng hải sau chiến tranh.

Tuy nhiên, quan chức này cũng lưu ý, ông Trump cho rằng các quốc gia khác “có lợi ích lớn hơn Mỹ nhiều trong việc ngăn chặn kịch bản này”.

Răn đe dài hạn và giành đảm bảo an ninh

Dù yếu thế hơn về hỏa lực, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã sử dụng nhiều chiến thuật để khiến vận tải thương mại qua eo biển trở nên nguy hiểm hoặc không được bảo hiểm, kể từ khi Tổng thống Mỹ Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động chiến dịch tấn công ngày 28/2.

Từ tấn công tàu dân sự, rải thủy lôi cho tới yêu cầu nộp phí qua lại, Iran thực tế đang chặn dòng lưu thông qua eo biển, đẩy giá dầu thế giới lên mức cao nhất nhiều năm và gây thiếu hụt nhiên liệu tại các quốc gia phụ thuộc vào dầu khí vùng Vịnh.

Chi phí năng lượng tăng cao có nguy cơ thúc đẩy lạm phát tại Mỹ, gây ra gánh nặng chính trị đối với Tổng thống Trump trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ thấp và đảng Cộng hòa đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Theo 3 nguồn tin, các báo cáo tình báo nhận định Iran khó từ bỏ đòn bẩy này trong thời gian gần, dù họ không tiết lộ cơ quan nào đưa ra đánh giá.

“Một khi Iran đã ‘nếm’ được sức mạnh và đòn bẩy của mình đối với eo biển, họ sẽ không sớm từ bỏ”, một nguồn tin nói.

Nhiều chuyên gia cho rằng một chiến dịch quân sự nhằm mở lại tuyến đường này cực kỳ rủi ro.Eo biển nằm giữa Iran và Oman chỉ rộng 33 km ở điểm hẹp nhất, nhưng luồng tàu chỉ rộng khoảng 3 km cho mỗi chiều, khiến tàu thuyền và lực lượng quân sự dễ trở thành mục tiêu.

Ngay cả khi lực lượng Mỹ kiểm soát được bờ biển phía nam Iran và các đảo, IRGC vẫn có thể tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa từ sâu trong lãnh thổ Iran để duy trì kiểm soát.

“Chỉ cần 1 hoặc 2 máy bay không người lái cũng đủ làm gián đoạn lưu thông và khiến tàu thuyền sợ đi qua”, ông Vaez nói.

Một số chuyên gia cho rằng ngay cả sau chiến tranh, Iran cũng khó từ bỏ khả năng kiểm soát giao thông qua eo biển, bởi họ cần tái thiết và việc thu phí tàu thương mại là một nguồn tài chính tiềm năng.

Cựu Giám đốc CIA Bill Burns nhận định trên podcast của tạp chí Foreign Affairs, rằng Iran sẽ tìm cách duy trì đòn bẩy này nhằm “răn đe dài hạn và giành được bảo đảm an ninh” trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào với Mỹ, đồng thời thu về “lợi ích vật chất trực tiếp” như phí quá cảnh để phục hồi sau chiến tranh.

“Điều đó khiến các cuộc đàm phán hiện nay trở nên vô cùng khó khăn”, ông nói.

Ngày 2/4, một quan chức an ninh nói với RT rằng eo biển Hormuz sẽ không thể trở lại trạng thái như trước cuộc chiến tranh mà Mỹ và Israel phát động.

Ông cho biết, việc đi lại qua tuyến đường thủy hiện nay vẫn diễn ra, nhưng các tàu “phải được phía Iran chấp thuận và các quốc gia có tàu đi qua phải liên lạc với Tehran”. “Cho đến nay, chưa có tàu nào thuộc về kẻ thù hoặc các đối tác của họ được cấp phép đi qua”, vị quan chức nói, ám chỉ Mỹ, Israel và các đồng minh.