'Cơ hội vàng' cho xe điện Trung Quốc chiếm lĩnh châu Á

[goodidea]

Cú sốc dầu mỏ do xung đột ở Trung Đông đang củng cố các lập luận cho xe điện (EV). Và các nhà sản xuất Trung Quốc đang sẵn sàng tận dụng cơ hội này.


Ô tô điện chờ được chất lên tàu để xuất khẩu tại Liên Vân Cảng, Trung Quốc, ngày 21/3/2026. Ảnh: VCG/Getty Images

Cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran đã làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch quan trọng từ Trung Đông, làm dấy lên lo ngại về lạm phát gia tăng, thậm chí là nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.

Tuy nhiên, biến động này lại đến đúng thời điểm thuận lợi cho ngành xe điện Trung Quốc. Dù Trung Quốc sản xuất và xuất khẩu nhiều xe điện hơn bất kỳ quốc gia nào, các hãng xe trong nước đang phải đối mặt với cạnh tranh giá khốc liệt và tăng trưởng chậm lại tại thị trường nội địa. Các thương hiệu Trung Quốc ngày càng chịu áp lực tìm kiếm thị trường mới.

“Các thương hiệu Trung Quốc có tiềm năng thâm nhập mạnh vào châu Á", Tu Le, giám đốc điều hành hãng tư vấn Sino Auto Insights, nhận định. “Họ chắc chắn sẽ tận dụng tối đa cơ hội này".

Dù châu Á đang gia tăng đầu tư vào năng lượng tái tạo, cuộc xung đột kéo dài hơn ba tuần qua ở Trung Đông đã phơi bày sự phụ thuộc lớn của khu vực vào nhập khẩu dầu mỏ. Khoảng 60% nguồn cung dầu thô của châu Á đến từ Trung Đông qua eo biển Hormuz – nơi xung đột đã hạn chế nghiêm trọng dòng chảy hàng hóa.

Trong một báo cáo gần đây, tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember gọi xe điện là “đòn bẩy lớn nhất để cắt giảm hóa đơn nhập khẩu”, ước tính rằng việc sử dụng EV trong năm ngoái đã giúp giảm tiêu thụ dầu toàn cầu khoảng 1,7 triệu thùng/ngày – tương đương khoảng 70% lượng xuất khẩu của Iran năm 2025.

Gia tăng tốc độ chuyển đổi sang xe điện

Tương tự như việc cuộc chiến Nga - Ukraine thúc đẩy đầu tư năng lượng tái tạo tại châu Âu, các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện tại có thể trở thành bước ngoặt mới cho ngành năng lượng sạch tại châu Á.

Tại Trung Quốc – quốc gia nhập hơn 40% dầu từ Trung Đông – việc chuyển dịch sang năng lượng tái tạo đã mang lại lợi ích rõ rệt. Là nước sản xuất điện gió, điện mặt trời hàng đầu, Trung Quốc ít bị ảnh hưởng hơn so với các nước châu Á khác.

Theo ước tính của Myllyvirta, sự phổ biến của xe điện – hiện chiếm khoảng 50% doanh số xe mới và 12% tổng số xe đang lưu hành – đã giúp Trung Quốc giảm gần 10% tiêu thụ dầu trong năm ngoái.

“Từ góc nhìn của Trung Quốc, kịch bản này chính là điều họ đã tính đến khi theo đuổi chiến lược an ninh năng lượng”, ông nói.

Zhu Zhaoyi, chuyên gia tại Đại học Bắc Kinh, cho rằng khủng hoảng dầu mỏ có thể thúc đẩy tham vọng năng lượng sạch của Trung Quốc, bao gồm mục tiêu đạt đỉnh phát thải vào năm 2030 và trung hòa carbon vào năm 2060.

“Giới lãnh đạo Trung Quốc đã thấy kịch bản này nhiều lần. Mỗi khi Trung Đông bất ổn, họ lại rút ra bài học rằng phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ gây hại môi trường mà còn là vấn đề an ninh quốc gia", ông nói.

Áp lực dư thừa và cuộc đua ra nước ngoài

Sự hỗ trợ mạnh mẽ của nhà nước đã giúp Trung Quốc trở thành nhà sản xuất toàn cầu về xe điện giá rẻ, nhưng cũng tạo ra một thị trường nội địa cạnh tranh khốc liệt, nơi nhiều hãng xe đang chật vật tồn tại.

Công ty tư vấn AlixPartners ước tính chỉ khoảng 15 trong số 129 thương hiệu EV tại Trung Quốc năm 2024 có thể tồn tại về mặt tài chính đến năm 2030. Nhu cầu trong nước dự kiến sẽ tiếp tục chậm lại khi chính phủ dần cắt giảm trợ cấp.

Giá dầu tăng gần đây có thể giúp kích cầu trong nước, nhưng vẫn chưa đủ để giải quyết tình trạng dư cung.

“Ngay cả khi giá dầu giúp mở rộng thị trường EV ở Trung Quốc, nó cũng không thể khiến quy mô thị trường tăng gấp đôi”, chuyên gia Yichao Zhang từ AlixPartners nhận định. “Vấn đề dư thừa công suất sẽ không thể giải quyết ngay”.

Tình trạng dư cung này cũng khó mang lại lợi ích cho người tiêu dùng Mỹ, nơi các mức thuế cao gần như đóng cửa thị trường đối với xe điện Trung Quốc nhằm bảo vệ các hãng nội địa như Tesla. Tổng thống Donald Trump từng phát tín hiệu sẵn sàng đón nhận xe Trung Quốc, nhưng chỉ nếu họ xây dựng nhà máy tại Mỹ.

Trong khi đó, tại châu Á, nhiều quốc gia đang tìm cách giảm tiêu thụ năng lượng khi nguồn dự trữ nhiên liệu suy giảm. Một số nước như Thái Lan, Philippines đã khuyến khích làm việc từ xa và hạn chế sử dụng điều hòa.

Theo Lam Pham, chuyên gia năng lượng tại Ember, xe điện Trung Quốc có lợi thế lớn tại châu Á nhờ giá cạnh tranh, công nghệ pin tiên tiến và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.

“Biến động giá nhiên liệu và sự hỗ trợ chính sách mạnh hơn sẽ khiến thị trường xe điện tại châu Á tăng trưởng nhanh”, ông nói, “Điều này sẽ mang lại lợi ích cho toàn ngành, đặc biệt là các nhà sản xuất có khả năng mở rộng nhanh và cung cấp sản phẩm giá rẻ”.

VietBF@sưu tập