Ca phẫu thuật cho thấy sự phát triển vượt bậc của y học Việt Nam trong lĩnh vực ghép tạng

[pizza]

Mới đây, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (Hà Nội) thực hiện thành công nhiều ca ghép tạng từ người hiến chết não, trong đó có một trường hợp đặc biệt mắc bệnh hiếm amyloidosis (thoái hóa bột).

Người hiến tạng là nữ, 42 tuổi, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh nhưng không may gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng vào ngày 11/3/2026, dẫn đến chấn thương sọ não nặng và hôn mê sâu.

Sau khi được chuyển đến Bệnh viện Việt Đức, bệnh nhân được xác định chết não theo đúng quy trình chuyên môn với đầy đủ các bước đánh giá, bao gồm 3 lần kiểm tra chết não, kết hợp siêu âm Doppler xuyên sọ và chụp mạch não. Với sự đồng ý của gia đình, các tạng đủ điều kiện đã được hiến để cứu sống nhiều người bệnh khác, gồm tim, gan, 2 thận và một số mô.

Trong số các ca ghép, đặc biệt đáng chú ý là bệnh nhân nam 53 tuổi mắc amyloidosis di truyền do đột biến gen transthyretin (TTR). Đây là bệnh lý hiếm gặp, tiến triển âm thầm nhưng gây tổn thương nhiều cơ quan, nhất là tim và hệ thần kinh.

Bệnh nhân bắt đầu có biểu hiện từ năm 2024 với tình trạng mệt mỏi, yếu cơ, sau đó xuất hiện thêm các triệu chứng tê bì tứ chi, yếu hai chân, chóng mặt khi thay đổi tư thế và khó thở khi gắng sức. Các thăm dò chuyên sâu cho thấy có tổn thương cơ tim với biểu hiện suy tim mức độ NYHA II, dày thành cơ tim, đồng thời có bằng chứng tổn thương đa dây thần kinh ngoại biên. Mặc dù chức năng gan của bệnh nhân vẫn còn tốt, nhưng đây lại là cơ quan sản xuất protein TTR đột biến - nguyên nhân cốt lõi gây bệnh.

Trên cơ sở đó, các bác sĩ đã chỉ định ghép đồng thời tim và gan cho bệnh nhân. Việc ghép tim nhằm thay thế cơ tim đã bị thâm nhiễm amyloid, trong khi ghép gan giúp loại bỏ nguồn sản xuất protein bất thường, ngăn chặn bệnh tiếp tục tiến triển. Đáng chú ý, lá gan của bệnh nhân này về mặt chức năng vẫn bình thường, do đó có thể được sử dụng để ghép cho người khác.

Người nhận gan từ ca ghép domino là bệnh nhân nam 64 tuổi, có tiền sử viêm gan B điều trị không thường xuyên, được chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào gan trên nền xơ gan, kèm huyết khối tĩnh mạch cửa. Bệnh nhân đã trải qua điều trị nhưng không còn khả năng phẫu thuật triệt căn, vì vậy ghép gan là cơ hội điều trị duy nhất.

Các ca phẫu thuật được tiến hành đồng thời trong ngày 13/3. Việc lấy tạng từ người hiến bắt đầu lúc 15 giờ và hoàn tất sau khoảng 2 giờ. Ca ghép tim - gan được thực hiện song song, kéo dài khoảng 7 giờ. Ngay sau khi ghép, tim đã đập trở lại, gan ghép tiết mật tốt, cho thấy chức năng được phục hồi ngay. Ca ghép gan domino cũng diễn ra thuận lợi trong khoảng 6 giờ, với gan ghép hoạt động tốt ngay sau phẫu thuật.

Diễn biến hậu phẫu của các bệnh nhân đều khả quan. Sau 12 giờ, các bệnh nhân đã được rút nội khí quản. Sau 72 giờ, cả hai bệnh nhân đều tỉnh táo, có thể ngồi dậy và ăn uống, cho thấy các tạng ghép hoạt động ổn định.

Amyloidosis là một nhóm bệnh hiếm, đặc trưng bởi sự lắng đọng của các protein bị biến đổi cấu trúc trong các mô và cơ quan, dẫn đến suy giảm chức năng. Trong thể di truyền do đột biến gen TTR, gan là nơi sản xuất phần lớn protein bất thường lưu hành trong máu. Vì vậy, ghép gan được xem là phương pháp điều trị giúp thay đổi tiến triển bệnh. Tuy nhiên, ở những trường hợp đã có tổn thương tim nặng, ghép đồng thời tim và gan là lựa chọn tối ưu để vừa điều trị suy tim, vừa loại bỏ nguồn gây bệnh.

Trên thế giới, số ca ghép đồng thời tim - gan cho bệnh amyloidosis còn rất hạn chế. Tại Mỹ, trong hơn 20 năm chỉ ghi nhận vài chục trường hợp, trong khi ở châu Âu số ca cũng không nhiều. Tại châu Á, kỹ thuật này hầu như chưa được triển khai rộng rãi.

Bên cạnh đó, ghép gan domino là một giải pháp quan trọng trong bối cảnh khan hiếm nguồn tạng. Kỹ thuật này tận dụng gan của bệnh nhân amyloidosis - vốn có cấu trúc và chức năng gần như bình thường - để ghép cho người bệnh khác, thường là bệnh nhân lớn tuổi hoặc ung thư gan. Mặc dù người nhận có nguy cơ phát triển amyloidosis sau nhiều năm, tỷ lệ này không cao và có thể được theo dõi, kiểm soát.

Việc thực hiện thành công đồng thời ghép tim - gan và ghép gan domino không chỉ đánh dấu bước tiến quan trọng của Bệnh viện Việt Đức mà còn cho thấy sự phát triển vượt bậc của y học Việt Nam trong lĩnh vực ghép tạng. Đặc biệt, từ một người hiến chết não, nhiều bệnh nhân đã được cứu sống, thể hiện ý nghĩa nhân văn sâu sắc của hoạt động hiến tạng và khả năng tối ưu hóa nguồn tạng trong điều trị.

VietBF@ sưu tập